 Magandang araw sa ating lahat, akuposi Prof. Shirley V. Guevara, dekana ng Kuleyoy ng Ekonomiang Pantahanan. Ako ay isang food technologies na ngayon ay nagtuturos ng mga kursu o holds of food service at hotel management sa ilalim ng Department of Hotel, Restaurant and Institution Management. Ang aming Kuleyoy ay nakatuon sa pang araw-araw na pangangaylangan ng Pamilyon Pilipino tulad ng pagkain, pananamit, tirahan, at pakikitong sa loob ng Pamilyon. Ang kursong FN1 na pinamagatang food trip ay isang general education course na ibinibigay ng Department of Food Science and Nutrition ng aming Kuleyoy. Dito tinatalakay ang ibang aspeto ng pagkain sa pang araw-araw na buhay ng tao at lipunan. Nilag-uusapan dito ang social, cultural, economic, political, and psychological ng mga aspeto ng pagkain at mga practical na pamamaraan upang, masiguro at makabuti ang kalusugan at nutrition ng ating sarili at ng ating Pamilya. Kasama ko dito ngayon ang mga guron ng kursong ito. Gandang araw po sa inyong lahat ako naman si Professor Luz Calyanta, isang registered nutritionist dietitian na nagtuturo ng mga kursong ukul sa Food Service Nutrition. Nakafocus ako sa Culinary Nutrition at Sports Nutrition. Ako rin ay tumata yung Chairperson ng Office of Community and Extension Services ng aming Kuleyoy. Magad ng araw po sa lahat ako naman si Professor Aaron Bonifacio, isa rin po ang registered nutritionist dietitian na nagtuturo ng kursong ukul sa Public Health Nutrition at ako rin ang College Information Officer ng aming Kuleyoy. Sa nakaraang mga episode na talakay po natin ang kahalagahan ng Washtung Nutrition at pagiging aktivo at mga practical na gabay upang makamit ito. So ngayon at ipagpapatuloy ang Serem pinamagatang mga gabay sa malusog na pamumuhay sa talakayan uko sa pagalaga ng mental health and wellness at sa usapan din ang nutrition na related din po dito. So bibigyan pasin po natin ang kahalagahan at relasyon ng mental health sa Washtung pagkain. Hitik na hitik ang talakayan natin sa hapong ito dahil dalawa ang ating mga kagalanggalang na panahuhin. Ang ating unang panahuhin I.C. Assistant Professor Anna Teresa O'Oirio. Siya isang registered nutritionist dietitian na graduate ng Bachelor of Science in Nutrition at Master of Science in Applied Nutrition sa UP Los Váños. Siya ikasadukuyang kumukuhan ng PhD in psychology sa UP Daliman kung saan nakatuon ang kanyang mga pagaaral sa food service, nutrition promotion, consumer behavior, and food and nutrition psychology. Siya ay kasadukuyang guru sa Institute of Human Nutrition and Food ng College of Human Ecology, Sa University of the Philippines Los Váños. Siya natuturo ng mga kursu-okul sa food management and administration at food service practicum. Siya ay natukuyang outstanding teacher ng College of Human Ecology. Siya ay naging board member of the Philippine Society of Nutritious Dietitians or PSND, Incorporated, OLA 2016-2018. Ang pangalawang panawihin naman natin I.C. Mr. Jake Brandon M. Andal na isering registered nutritionist dietitian. Siya din ay nagaral sa UP Los Váños at kasadukuyang kumukuhan ng Master of Science in Applied Nutrition Minor in Biochemistry sa UP LB sa tulong ng Nestle's postgraduate scholarship program. Naksimula siya bilang clinical dietitian at St. Luke's Medical Center. Siya ay kasadukuyang board member at public relations officer in Philippine Society of Nutritious Dietitians, Incorporated. Siya din ay co-founder at acting board secretary of Sports Nutrition Association of the Philippines, Incorporated. He is a current consultant for various health promotions and nutrition research for different brands and agencies. Magandang araw po sa inyong dalawa. Magandang araw po. Magandang araw. Ako po ina gagalak na inyong nakumbida ngayon. Nag-hahay po ako sa aking professor, si Professor Aurelio Nakakatawa na kita po kita ulit. Ayan kato ang kasama pa lang kayo ko na naging professor mo pa siya mam Anna. Magandang araw po. Naka-sama ko po itong dalawa sa PSND. Ayawan po kaming itong mini-reunion. Ay, ang gusto. Ayawan natin pumatis siya mam Anna. Mam Anna, kung gusto naman po. Din, isang magandang araw po sa inyong at sa ating pung lahat. Jay, hello. Nice to see you again sa ating mga professor from UP Dilliman. Maraming salamat po sa pag-engdita. Malanganuman at salamat din po. Pwede na tayong number eight just at unan tanong. May tanong po si mama no? Mama Luchi. Kasi siyempre ngayon na pandemiyang ito, ramdam na ramdam natin lahat ang adulot ng pandemya sa ating pamumuhay. At siyempre isa na dito ang ating mental health. At ang isa na dito ay kung paano tayo kumain ang ating ugali sa pagkain. So siguro ang unang tanong ay gusto lang sana namin ma-tanong kung ano ang naging effecto, namang mga itong bago sa ating mental health. Magandang siguro. Yes, yes, yes, mam Anna. So ako na po siguro ma-unang Jay. So siguro maganda natin na natin sa dalawang perspektivo ang effecto ng pandemya sa ating nutrition at sa ating pagkain. Isayong social cultural perspective at isayong biological physiological perspective. Kasi alam natin na ang dami natin restrictions magmula ng nagkaroon ng pandemya. At ang pagkain ay isang malaking bahagi ng ating araw-araw, hindi lang ng ating pangatawan pati ng ating social interactions. At ito ay mayroong effecto din sa ating mental health kasi na aapektuhan ng ating mga relationships, ating mga kaidigan, sa ating mga pamilya, bukod sa mga handaan, yung mga simple bang paglabas natin para kumain. Yan yung isa. Pangalawa, nagkaroon tayong ngayon ng takot sa mga exotic food. Kasi alam natin kung saan nanggaling itong ating COVID-19. Siguro yung sa biological perspective dahil nga nakakakos ng stress. Ito ay malawak na pinag-aaralan ng iba't ibang fields, hindi lang sa nutrition at saka sa pagkain, yung biological aspect naman ng effect ng pandemya. Nanabibi lang na dito yung ating cortisol levels na tumataas, tumataas ang ating BP, tumataas bumibilis ang ating heart rate. Kaya ngayon tumataas din yung need natin for glucose. Kaya lagi tayong madaling magutom, meron tayong mga food cravings. Sa ganong aspeto na aapektuhan ng ating pagkain, yung iba naman nawawala ng gana. So yan lang ay ilan. Siguro ang madadagdagan ito ni Jake. Ngayon naman sa clinical na perspective sa ating mga paciente may mga sakit tulad ng diabetes, alta-pression at iba't. Nakikita natin na yung pandemya ay nagdudulot ng stress. Mahalagang isipin natin na kung ang paciente po ay may diabetes o alta-pression, hindi lang po asukal sa dogo o dami ng taba sa dogo ang nagpapataas ng asukal o nagpapataas ng blood pressure. Madami po ang iba-iba mga factors. At ang tiniting nang po nating ngayon ay stress. Kaya ngapong ngayon kung ating mga paciente nung magtataka sila sila ay umi-inom ng kanilang mga gamot o naging inject ng insulin sumuso ng sapay ng doctor at dietician sa pagkain. Ngunit dahil sa stress, dahil nga nalabang itimang orilyo kanina, yung cortisol, isang hormone nalipapataas ng asukal sa dogo, talagang naman nenegit o mawawala ng visa, ang paginom natin ng gamot kung makokonpound ito ng stress. So talaga kung iniemphasize natin o benidyan li now sa ating mga paciente, na ngayong pandemya talagang begin din natin ang importance siya yung ating mental health. Dahil hindi lang ito nai-apectuhan yung ating pag-iisip, muneit pati po yung ating clinical na pangangatawan ay nagkakapoon din ng effecto. Nakakaganda po no? Ngayon, Jake, Ajit ng mam orilyo no? Minamensyon ninyo kanina pa atungpo sa stress. So ang gusto kung tanamin ngayon is para sa layman, ano ba talaga ibig sabihin ng mental health? Kasi is it just about stress or meron pang ibang aspeto nito? So Jake, pa kaya elucidate no? Or sinuman sa inyo? Siguro po, upisang ko po muna sa clinical na perspective po. Isiping po natin na tayo po ay may cardiovascular system o systeman lang pagdibok ng puso, tayo po ay may gastrointestinal system, ito po ay yung pag-sipsip natin ng mga nutrients o pagkakapoon ng mga sakit sa ating sikmura at mahalagang ituring din natin ng ating mental health bilang isang organ system. Nining ito po ay isang subspecialty na mga health professionals na kung saan tayo po ay nagdadiagnose na kung anong pwede magkapoon ng sakit o abnormality sa ating pag-iisip. Ayun kasaklao po ng ating mental health, yung pagkakapoon po ng relationship sa pagkain na alam ko kung mas mabibigan ng lino ni Professor Aurelio Mamaya. Ngunit sa clinical na perspective tingin na natin, pag tayo po ay magtitingin na mga paciente na magkukonsulta o ko sa kanilang nutrition, tinatanong natin yung kanilang relationship sa pagkain. Ito po yung, for example, ano po yung mga pagkain na dibigay sa kanilang saya, ano po yung pagkain na dibigay sila na sa kanilang lungkot o kakot, dahil ito po mga ito ay malaking impact sa kanilang pagpili ng mga pagkain ako-konsumo na kung ito po ay magiging limited dahil nga po sa mga factors na ito, maaring magkapoon ng impact sa kanilang nutritional status. Thank you, Jake. Bilang pang daradag, maganda na nabanggit mo na systemic ito, na magkakarubto ang ating mga organ systems at lahat ito, kahit sinasabi natin ang mental health, ay kalagayan lamang ng pag-iisip, alam natin ang brain function na kaka-affecto sa lahat ng ating mga organ systems. So mula dya an, hinuhubot ko ang aking definition sa American Psychological Association. Sinasabi na ito ay isang kalagayan ng ating pag-iisip kung saan, affectado ito ng ating emotional well-being, good behavioral adjustment, so dyan po mapasap yung ating mga stressors, ano bang nagiging reaction ng ating katawan, tayo ay nahaharap sa isang bago o challenging na situasyon. Yung freedom from anxiety and disabling symptoms, yung anxiety naman araw-araw nararanasan natin yan, yung stress araw-araw meron tayo nyan. Pero yung kapasidad ng tao na bumalik na sa normal at kalyanin yung mga daily stressors na ito. Ito yung nagsasabi na ah normal pa ako, kilan ba masasabing tayo ay may sakit, kapag napipigilan ng ating mga day-to-day activities at saka yung capacity natin na mag-build at mag-mentain ng mga relationships. So lahat ito ay importante sa, pag-intindi natin sa tinatawag natin ng mental health kasi ito ay isang malawak, ano po na construct malawak ito na concept na sinusubukan natin ngayon na mag-focus sa ano bang effecto nito sa ating pagkain? At yung bi-directional relationship, I think importantin din yun, ano bang effecto ng pagkain din sa ating mental health? Mga pagkain na. Buna explanation, third jay, eto ng mam orillo, nakakaklaro ng pag-intindi kung po sa mental health. Ito bang pandemic ito, nagkaroon ba ng sabihin natin nakakabahalang pagtahas ng mga caso, ng mga mental health problems na associated with the pandemic, eron tayo bang mga datos na pwede share sa ating mga manonood? Mayroon po na italang datos ang Department of Health at ang WHO na may about 14% na ina-account ng mental health disorders sa global burden of disease. Sa atin sa Pilipinas, may 3.6 million Filipinos, 3.6 imagine, million Filipinos who are at least have one kind of mental, neurological and substance use disorder katulang na bang ito kanina isa itong malawak na concepto. So ang binilang nila, kahit may isa ka lang na sintomas, eto po iyon, eto po ang datos natin, 3.6 million Filipinos na ang tanong natin sa anang galing ang kanilang mental health disorders, mayroon na aggravate dahil sa pandemic nakakaranas na nang sintoms, lumala, bakit, maraming pagbabago, pagbabago sa working conditions natin, work from home, remote learning, na alam natin na maraming istojante ngayon ang nagsustrattle to cope with, with accessibility of technology, availability of resources, lahat yan kasama, yung iba may mga financial constraints, na nararanasan ng pamilya, yung iba mga napapawalay sa kanilang mga loved ones, sa kanilang family, sa kanilang friends, in all of these have all been considered as factors contributing to either worsening or onset of symptoms of mental health disorders. Jay? Professor Urillo, nakakagulat na yung pinakitangong datos, bakit? Kasi kung ganto nakadami ang tao nakakak-experience sa mga sintomas ng pagapeto ng mental health dulot ng pandemya, mahalagang tingnan din natin, in direct relationship sa mga abing pagpapalala ng sintomas ng ating mga clinical nasakit tulad ng diabetes at alta preson. Yung mga binangget kanilangin Professor Urillo, anxiety o pagkabalis sa dahil na ng pandemya, mahalagang isipin natin na ito ay magkakabondin ang impact sa ating kalosugan in terms of mga abing magpataas ng asupal sa dugo o magpataas ang blood pressure. Ang diabetes ay isa din pandemya na talagang kumakalat habang ang pano natin ay naglalaon dulot ng mga pagbabago sa ating mga society ang pagdali ng pagkuha ng paggain at access natin sa mga paggain mga asupal. Munit ngayong pandemya nakikita natin baka nagkaroon ng pagkamadali ng effecto na ito kasi ngayon ang anxiety na yun mahing magdulot ng pagbabago sa food choices na magkakaroon din ang impact sa ating blood sugar. Yung mga indirect relationships na ito sa ating mga sakit sa ating diabetes, alta pressure, at ba pa, nakakatakot na makikita natin yung mga datos na hindi lang mga yun pandemic, mga aring post pandemic kasi matagal bago makikita yung sintomas ng diabetes nakikita natin siguro as the we years goes by after this pandemic mga aring mas magula tayo sa mga kaso ng pagkaasang diabetes at isa dito ay yung dulot na ng mga indirect factors mula sa ating mental health. Mahidagdag ko lang kasi yung sa health seeking behaviors din ng mga Pilipino tako tayong magpatingin. Noon, ayon nga natin pumunta sa doctor na tako tayong malaman ang results ng blood game natin, lalo ngayon. With the burden that the pandemic has put on to our health care system, ang hirap magpat-checkup, ang hirap sabihin at aminin na tayo ay may nararamdaman whether it be related to food or not no mental health or not. Kahit nga sabihin lang natin na masakitang ulo natin, sinisipun tayo ang hirap kasi we are still stigmatizing the pandemic. So ito ay mga aspeto nakakadagdag din sa ating natawag natin cases din siguro ng mental health problems. Nakututukoyan ang ana. So mam ana Sir Jake, ang ganda nga na pinakita natin ang ganoong kakomplikado ang nangyari ngayon sa ating panahon at sabihin nga, tatagal pa po ito. And siguro meron po ba kayong mas share o mabibigay na kaalaman sa viewers po natin kasi alam natin. Nag-ibang akong pano tayo kumain ano yung kinakain natin. Nag-bigin na po kayo ng kating kahalingbawa po nito pero baka may mabigay ng mga specific na food ways or actual na pagkain na nag-iiba o na may relasyon sa ating mental health state. Pwede pang positive or negative. So sige Sir Jake, baka gusto mong pang muna. Tamang-tama, yun Stay Air, ng real yun na bangkit mo kanina na yung ating pagkain ay maaring mag-gawao ng effect sa mental health. Ito po ay bidirectional. Ang pagkain, maaring mag-gawao ng effect sa mental health, ang mental health, maaring mag-gawao ng effect sa pagkain. Sa clinical na perspektivo, ang pinakang importanting pagpusapan ay ang ating got microbiota. Ano po ito? Ang got microbiota po ay sumasaklao sa mga microb yun na maywan po sa ating bituka. Ngayon, kung mas madami po ang good bacteria na ating alam sa ating bituka mas nakikita po natin mag-gawao ng effect sa ating pag-iisip or mental health. Example, sa mga taupong may depression, anxiety nakikita natin namin mga specific strains na mga microbio o bad microorganisms na dumadami sa kanilang bituka. Ngayon alam na natin na yung microbio sa ating bituka, sa ating got, ay pwading mag-gawao ng effect sa ating pag-iisip papano natin mababago ito mga microbion ito sa ating bituka. Nakikita natin sa mga pagaaral na ang pagpunsumo ng mga gulay, prutas at yung mga pagaing matataas sa fiber tulad ng brown rice ay nakakapagpag dami ng good bacteria sa ating microbiota o sa ating bituka. At kung ang ating bituka ay mas madami itong good microorganisms na ito, nakikita natin yung inverse association o pagbawas ng sintomas o risks ng pagkakaroon ng mga depression, anxiety at iba pa. Ngayon, mahala datin nating pangusapan na yung ating nutritional status ay kasama sa mga health indicators na maaring magkaroon ng impact sa ating overall health kasama na yung psychological and psychiatric health. So ibig sabihin kung tayo po ay may mga presence na po ng disease, ito po ay may mga indirect regulations din sa ating mental health. At ito mga diseases na ito, tulad ng binabangit ko pa kanina yung diabetes at hypertension, mayawang disilang effect to sa microbion na ating meron yung ating bituka na kung saan kung tayo ay may diabetes o alta-pression, maaring dumami yung mga hindi magandang microbion naman ng impact sa ating mental health. So naki, na appreciate saan na natin na talagang kung tulad ng kanta ang lahat ng bagay ay magkaugnay. So pa lang dunon din pala ang ating mga organ systems ang ating mental health, ang ating bituka, ang ating gut at alam ba pa natin mga organ systems. Maganda Jake, na nabanggit mo ang gut microbiota because these are the gatekeepers of the gut. The gut is our second brain. So it is connected. The brain is directly connected to the gut through the HBA hypothalamic adrenal axis. So yung connection na yan, yahan, yahan dumadalo yung ating neurotransmitters, serotonin, epinephrine, nor epinephrine, dopamine. So ito yung mga nag-regulate ng mood. So in the presence of stress, anxiety, and let's try to maintain the balance inside the body siyong nag-release tayong ang neurotransmitters. Ang problema kapag kakronik ang stress, like kapandemic, it has been on for what, a year more than a year already. And if you're feeling stress right from the very beginning at the outset and until now you still encounter problems of coping, you might be undergoing chronic stress. And kapag nag-kakarong ng imbalance dito sa mga neurotransmitters natin, na nandyan na yung pagkalungkot, pagkabalisa, yung irritability, yung hirap sa pagtulog. At lahat ito ay may kinalaman ngayon sa ating pagkain. At kung pa na natin na may metabolize at na absorb ang nutrients na nukukuha natin mula sa pagkain. So itong mga neurotransmitters na ito ay mahalaga sa pagmementain natin ng ating mental health and well-being, positive well-being. At kung napaka-interesante nung talaka yan na ito, nabahala ako sa datos na banggit mo kanina, prof. Anna, baka ito yung mga reported lang, may mga hindi pa na report, baka mas madami pa. Gusto ko din maintindihan kung may mga practical na pamamaraan, upang mapabuti o mapanatili na ating maayos ang ating mental health. Like for instance, ano ba yung pag-aaral na din pag-aaral sa mental health in the context of the new normal? At yung mga guidelines para i-promote yung mental health and wellness, like activities, exercises, whatever. Asiguro simulan ko sa magandang at katanungan to yan din ano yung practical, ano nga ba yung practical? Ano yung madaling gawin? Ay madali kahit hindi masyadong madali mag-exercise, ganyan. So merong tayong meron ako para madali natin ang maalala meron akong pabao na four-piece. Pagkain, physical activity at pangangalaga sa sarili. Gusto kung sabihin na pagkain lang, kasi yun naman yung talagang topic natin. But all in all dahil nga simulan kasi ni Drake sa organ systems at sa system na perspective, So siguro mga rin nga natin i-factor yung pahingaan. We get enough rest. We get enough sleep. Seven to nine hours of sleep. Ha, napakahirap. Sabi, sabi ni Anna O'Rilio, madali lang daw ang four-piece. But seven to nine hours, kailangan natin ito. Bakit na alalan natin si Grelin at si Leptin? Tumataas ang Grelin bumaba ba ang Leptin ang ating hunger and satiety cues? With lack of sleep, haywire itong Grelin at Leptin natin, which we encounter when we overeat. So that's an example. So mahalaga, tapos mahirap din ang matutulog naman din tayo ng busog. So yung timing ng ating pagkain ay mahalaga rin. Dali yung katawan natin, pag sleeping state na yan, at resting state. Slow down ang metabolism. Anong ibig sabihinon, mas mabaga lang breakdown ang ating pagkain, mas mabaga lang absorption of nutrients. Which, anong nangyayare? So ito na ngayon, tumataba tayo, lumalaki tayo. Obese, overweight. So ang ating metabolic syndrome na kanina pabinabangit ni Drake. So lahat yan, we are at a higher risk. Hindi naman natin sinasabi na lahat ng nagpupuyat. Ayaw ibanawa na naman ang gana. Because what I'm saying is may imbalance na sa Leptin at sa Grelin natin. Now, yung isa, pagkain. Ano ba mga specific na pagkain na kailangan natin tutukan? Protein na. Amino acids are very important in mental health. Omega-3 fatty acids, pyridoxin, vitamin B6, folate, zinc. In nutrition, we are now going for zinc because of its number of benefits. Not just in mental health but also in digestion, for instance. So zinc ngayon, gaining popularity. Sa natin ito makukuha. Again, lean meat. Beef, pork, fish, fish oil. Sinaman na natin si fish oil, bakit because of the omega-3? Sa unpack, green leafy vegetables. Mga berding gulay, butong gulay, your legumes. So these are good sources of your folate. So again, bumabalik tayo, hindi naman ito iba sa atin. Diba ito na yung laging sinasabi na mga nutritionist tayo. Kumain tayo ng gulay, kumain tayo ng prutas vitamin C, vitamin B complex. So lahat ito bakit because these are all cofactors. So lahat ito ay tumutulong sa synthesis ng ating neurotransmitters which gives us good mood and better mental health and well-being. Physical activity, I know that we have already talked about physical activity already many times but I don't think that we can still overemphasize the point of physical exercise. So let's set aside what 30 minutes to an hour a day, baka mahaban ng an hour but 20 to 30 minutes you get a good burn. Again, we go back to the basic concept of energy in and energy out. The problem with the pandemic is that everybody is sedentary. We sit down for a long time. We were sitting down. O yung mga students natin na dati tumatakbo sa susunod na klasin nila. Ngayon naghihintay na lang ng klasin nila sa zoom. So yung mga pagbabagong ito, it adds on. Kasi ang energy in natin madami pero ang energy out natin kulang. So kaya nagkaroon na mga sitting exercises puwede ito e-explore. At lastly, yung pangangalaga sa sarili, self-care. I think this has to be emphasized that we have to spend more time taking care of ourselves. Fine time, do digital detox. Do away with, can you do that? I don't know, but we can try. We agree. We can do the digital detox off with the social media, off with zoom. Go ahead. Stop, start planting, start coloring, start painting, start playing with kids. Kasi kids also need social interaction. So if you have kids at home, brothers, sisters, cousins, mga anak natin, let's do that. And yung nga again, self-care practices. Fine time to find yourself and look for what you can control. Kasi ito, I guess na ikangan nila. Hanapin natin yung mga bagay na kaya natin e-control because with the pandemic and the unpredictability it brings to the table, we can easily lose ourselves. So I think self-care is always important. Go. Very well. Self-care talaga na. Dadagnagan ko lang yung sinabi yung mam urielyo. Kaya paburito kong profesor yan, mommy. Napakagaling, no? Pero siguro mga practical naman, napag-get ni mam urielyo yung 40. Sa ko naman mga practical na alam mga paggain ang ilalagay ko sa aking basket kung sa kaling ako ay nasa pamilyhan. Unang-unang, pruta-sat gulay, na ko napakagaslas na ngayon. Parang grade one pa lang po tayo may grow, grow and grow foods na. Pero ngayong pandemic, nakikita natin na siguro talagang investment ang pagbilin ng pruta-sat gulay. Ang isang tali ng gulay, e maawing sang pumpiso pero ang isang araw po sa ICU ay 500,000 pesos. So piliin na lang natin kung sa anang mas mura. Sempet doon tayo sa pag-iwasan mga sakit at kasama dito yung pruta-sat gulay. Papakita ko lang din po yung mga nakita ko sa aking pag-aara sa aking thesis nyo na yung masters. Nabangit ka nila nimam uwilyo yung leptin, grelin, mga neurotransmitters na importante sa pag-regulate ang pagkabusog at pag-gutom. Ngayon, ang tao po paglumulobo ay maaring mag-garoan ng resistance, hindi na kong gumagana ang grelin, leptin sa kanila na kung saan na propromote ko ang laging pag-gutom. Para po sa diabetes, ito pa itin na kawadapol, pagdamin ng paggain. Ngayon, yung anti-oxidant, specifically polyphenols na laman na mga pruta-sat gulay sa aking research phone, apaka pinoy na pinoy, yung mga pinoy berries like nukat, ay nakakapagpag-regulate ng grelin, neuropeptide y, patikog GLP1. Ito po mga hormones, ito ay important is pag-regulate ang pagkabusog at pag-gutom. Sa mga tao po ang medyo na doon po tayo sa mabibigat na antastankin bang, mahalagang isipin natin, ok pa ba yung aking hunger cues? Ako po ba ay normal pang nag-gugutom at normal na nag-gugusog? At kung may pag-gukulang po sa pag-gutom at pag-gabusog, maaaring idagdag ko natin sa ating geta yung mga anti-oxidants mula sa pruta-sat gulay, at hindi po sa tableta. Pangalawa, fiber. Pakainin po natin yung mga magagandang bearcrogly na misto po natin na maywan yung ating bituka. Isipin po natin na ating bituka ay parang isang boos na maywan 30 slots for 30 students. Ngayon, kung madaming estudiante sa loob ng boos ang nakakauko, mas kakaunty ang upuan para sa mga good students or good microbiota or good microorganisms. So ang goal natin, itin mapadami yung ating good students sa loob ng school bus sa pamamagita ng pag-gibigay ng pagdain para sa mga bearcroglyong ito at number one dito yung fiber mula sa mga pruta-sat gulay. So ang mga pruta-sat gulay may mga mababas sa fiber, may mga matataas. Ang timakang basic recommendation kapag ang gulay at pruta-sat ay mas ninyunguya mas matataas sa fiber. So mga guava, apple, pineapples, mga duhat, strawberry, yung mga mas ninyunguya, ito yung mga mas matataas sa fiber. At pangatlo, sana yung ang pag-iwas natin sa labis na pag-consumo na mga process na pagkain. Alam ko ang mga pagkain yung ay one click away na lang. Ngayon nakikita natin kahit po short-term period nagbabago sa diet, maaring nga o ang mga estudianti natin, nakakapunta pa sa mga cantina natin, nakakapili pa sa karendigyan ng prutas, gulay, at ulam, kapos ngayon nakagrab na lang o food panda. Yung kahit short-term na pagbabago sa food choices, maaring magbago na agad, yung damin ng magandang bearcroglyong laban sa hindi magandang bearcroglyong sa ating bituka nang pwede ang magkos na iba-iba mga sakit, pet ko sa katawan kasama na dito yung mental health. So tatlo yun, tatlo ng basic recommendations. Number one, luta sa gulay. Kahit frozen po, kung tayo ay takaplagi lumabas ang gusto natin ng fresh fruits and vegetables, pwede po ang frozen, tapos papainiti na lang natin. Pangalawa, fiber is our friend. FF, ibig sabihin kung mas pinipili natin yung mas nangungoyang gula yung mas nangungoyang tutas at pangatlo yung pangiwas sa mga processong pagkain. Very well said. Busod na busod kami sa kaalama sa mula sa apang talakay ninyong dalawa itong ating topic sa hapon na ito, sa araw na ito. Maraming-maraming salamat po sa ating mga panauhin, sa makabuluhang pagbabahagi na kanilang kaalaman at karanasan, okul sa pagpapahalaga at pagkalingan ng mental health sa nyo normal. Bagu po tayo magtapos, ihingan ko lang po sila ng make-sick na final statement para sa ating manunog po. Sige, piso tayo kaya mamana tapos kaya sir Jake naman. So, sige, siguro magandan natin na natin ng mental health gamit ang holistic perspective. That while we are focusing on nutrition, food intake, physical activity, we also take into account other factors that can contribute like predispositions, genetic predispositions, our environment, the context that we are in. But I would like to focus on food and healthy lifestyle as a modifiable factor. Maraming nakapaligid sa ating, pero ano ba yung kaya natin i-control? Ano ba yung kaya natin i-modify para makatulong sa ating mental health? Malaki ang role ng ating kinakain at malaki ang role ng ating lifestyle. So, magsawa na tayong marimig. O-o, tama po, proper diet at healthy lifestyle po ang sushi sa better mental health at sa good and positive well-being. Yan mga buzz words sa nyo normal. Thank you. Thank you, Prof. Ana. So, Jake, ito naman, no? Siguro, Dean, na yung pandemya nabigyan natin ang importance sa ang prevention. Paano maiwasan maggaboon ng sakit para mautilize na ating health care system ang kanilang kapasidad? Prevention is the best treatment sa kahit ano mga mga sakit, diabetes, altaperson at maawing ilang mga impairment sa ating mental health. So, mahalagang, isipin natin na ang ating mga small changes sa ating lifestyle at paggain ay malaking ang impact sa prevention ng mga sakit. Inulit ko po ang mga maliliit na pagbabago sa ating lifestyle at paggain ay may malaking impact sa prevention ng mga sakit. So, bago po kayo matulog, bukas, pagagiseng, ano-ano ang mga bagay na akning magkontrol ngayong para maggaboon ng prevention sa mga sakit. Nilaman po. Salamat. Sir, Jake, sa elementary yung prevention is better than an ounce of cure. Talagang tamang tamang po yan. So, maraming, maraming salamat sa inyong dalawa. Maraming salamat din sa aking mga partners. Si Mamlucci, Kalyanta at si Sir Aaron Bonifacio sa pagsama sa aking sa napaka-interessanting tala kayo natin sa araw na ito. Maraming salam mo din po, Dean. And inga po, sa episode na ito na pagusapan natin kung ganong kakomplikado ang pagkain ng ating pagtingin sa pagkain, ng ating relasyon sa pagkain at yung bi-directional relationship na po ng pagkain ating mental well-being. So, siguro andami na po nating natutunan ngayon at definitely meron po siguro tayong babaguhin na onty-onty sa ating mga jeta at paguugale. So, abangan po natin ang susunod na episode sa seryeng mga gabay sa malusok na pamamuhay at pagpungta talakay ang susunod na mga episodes ang tukul na mga po sa food supplementation, functional foods and food safety. So, kita kids po sa susunod na mga episodes at paalam at malusok at masustan siyang araw sa ating lahat. Bye bye po. Alam po. Bye bye po.