 Saum əziz dinləyicilər. Bu gün size 2014-un zirdə yazılmış aktual bir yazını səsləndirəcəyik. Əfsane Şahmuradova tərəfindən qələmə alınmış yazı belal danır. İntarın yoluqculuğu və ya vertör siniromu. Dinləyin və dinlədin. İlbaşlayanın ölkəni İntar dalası bir üyük. Hansı xəbər saytına atsırsan, hansı qəzeti və rəqliyirsən İntar xəbərlərin əlinlərin tərpəməyolmur. Şələvi informasi vasilərdə onlar bir xeyli bəzəyirək təqdim edirlər, sağ olsunlar. Bu yazını yazarken üç ən məşhur xəbər saytrın xəbərlərinlərin qöz attım. Təkcə 2014-ci 6-yan var tarixində xəbərlərinlərin də dört intar hadisəsi, mənim gördüğüm qədəri ilə dört verilmişdi. Həm də zəlberizi başlıq və şəkillərlə. Üstəlik saytların birində bir yazan fanım, intar üçün seçimlə də təqdim edib. Müxtəlif intar üsullarından, onların dadından, duzundan danışıb, bir xeyli fərzəli fikirlər bəyan edib. Əlbət də, paşa düşürəm ki, jurnalistin işini zəmatı baş verənlərdən ağaca etməkdir. Amma yəgin ki, jurnalist ətqası deyilən bir şey var. Və ya, hər xəbərinizi çatdırmaqla bağlı dərs kəsirlər jurnalistlərə. Sadəcə bizim jurnalistlərimiz o dərsdə olmalıqlar. Yoxsa günlərlə dalbadan intar xəbərlərin reyting naminə belə təntənə ilə təqdim etməzdilər. İntar yolxucudu. İntarın yolxucululu hadisesi Werter sindromu adlanır. 1974-75-ci illərdə Amerikan alimi David Phillips 18-ci əsirdə həytənin gənz Werterin əzabları romanının məşrulaşması ilə Avropada baş qaldıran intar epidemiyasını araşdırıb. Əsərdə nəkən məhəbbət yaşayan cənzin həyatı və ölümü təsvir olunup, belə də sədə aydın olduğu kimi Werter sindromun adı buradan gəlir. Phillips 7-di il ərzində 1585 intar hadisesi əsasında yeniyətmələrin intarlarını. Və qəzətlərin ilk səifələrində və ya televizyada əsas xəbərlər arasında verilən intar hadisələr ərasında kəlaqən araşdırıq belə bir nətizəyə gəlip ki, hər hansı bir səsli çüyürlə intar hadisesindən sonra 7 gün ərzində intarların sayı şiddətlə artır. Məşhur ulaşan birinizi intar edən şəhz, digərləri üçün dırnaq arasında muhne olur. O müəyyən pəşə grubuna aydırsə, həmin pəşə insanlar arasında və ya onunla həm yaşıd olan insanlar arasında intarların artması ehtimalı daha yüksəktir. Intar üstlublarının seçimində doğuşarlıq uşaida olunabilər. Werter sindromunu təsdik edən bir çox hadise var. Məsələn, 1980-ci illərdə Almanya da hər seriyasında bir tələbənin özünü qatarın altını atara qöldürdüyü tələbənin ölümü serialının mümahşindən sonra 15-19 yaşlı gənzər arasında intar hadisələrinin sayı 175 faiz artıq. Həm də intarlar məhz seriyallı göstərildikimi özünü qatarın altını atmaqla və yallaşdırılır. Bu, əfək birildən sonra seriyal yenidən televizyada göstərildikdən sonra təşələrlanıq, Mərlin Monroe, Kurt Cobain ki, məşhurların intarlarından sonra artan özünə qəslərdə Werter sindromunu təsdik edir. Kəsən əslinin 80-ci illərin də Ağustriya da insanların özünü metrodə öldürmələri halları kəskin şəkildə çox alıb. Bunu qürə 1987-in zildə Viyana Krisis Mərkəzi, Viyana Metropolitenin istirlər ilə birlikdə intar xəbərlərinin məhdbualtda artı işıqlanmaması və ya olduqca az yer alması ilə bağlı razılıq əldə edirlər. Bir aydan sonra metrodə intarların sayı üç də faiz alır. O vaxtdan ətibaren Ağustriya məhdbualtında belə faiziyə və hadisələn işıqlandırılması qadxan olun. Həmçinin hər hansı bir qətil hadisəsinin işıqlandırılmasının ətsəsində də intarların sayı artabilir. Məsələn, Sətdom Hüseynin asılması prosesinin dəntiyası yayımlağından sonra 15 yaşlı Hindistanlı kız intar etdi. Daha sonra bu prosesi təcrübədən kezirmə istəyən Amerikalı yeniyyətmə olan intar etdi. Və s. bütün bufaqlar, şüphləvi informasiya vasitələrinin intarların yolxuculuhunda nezə böyükçirul oynamasının göstərisidir? Qususən də bizimki kimi, sətin həyat şərtləri olan ölkələrdə. İnsanlar mütəamadi olaraq iqtisadi, sosial, psoloji böhramla üz üzədirlər və onlarla oxşar stüvasiyanın yaşayan insanın səsdiyi çıxış ulu onlarda da intar fücürə edə bilir. Çütləni tənzimləmək və ya idare etmək, geyrim imkündür. Ona görə de onu qızırlandırmamak lazımdır. Onda qeyd etməliyəm ki, şüphləvi informasiya vasitələrinin intar xəbərlərlərinən hən çox təsirlənən yeniyyətmələrdir. Ona görə durmadan yeniyyətmə intarlarını qırmızı şiriflərlə təqdim etmək, intar edənin anasını, babasını, qomşusunu danışdırmaq zənlimcə jurnalist etikasına zittir. Əlbət də məlumatlığı, savadlı jurnalistin etikasına intarı təbliğədənlər, intar xəbərlərini bəhbəhlə təqdim edənlər. Unutmamı aldırırlar ki, məhz onlar kimisi ölümlə səbəb olabilərlər. Dənindən düşünsələr, yəgin kimis həyatına bayıs olmaq istəməzlər. Yəgin kim?