 Hoogstuk 1, deel vijf, van De Delftse Wonderdokter. Deze liepen volksopname boven het publieke domein, opname door Anna Simon, De Delftse Wonderdokter van ALG-Posbom-Toussa. Hoogstuk 1, deel vijf. Hij had een oogomelijk nodig om tot zichzelf te komen, eer hij de blik heen wende naar de aangeduide plaats. Maar toen ook was hij blijkbaar met geheel zijn hart bij het onderwerp waarop haar vragen hem had gebracht, want hij antwoordde met levenigheid. De jongvrouw is de gravin François van Echtmond, ouderen zuster van de gravin Sabine. Zij is nog ongehuwd en zal voorzeker niet licht tot een huwelijk komen. Waarom niet? Zo ook mij niet bedricht, van deze afstand gezien, schijnt zij vrije van gestalte en middelijk van wezen, meer nog dan de jongevrouw. Zij placht voor een zeldzame schoonheid bekend te staan. Dan, zij is niet meer jong, en dat zou nog het eerste niet zijn. Maar zij heeft geen bereutschad en in haar stand kan zij niet huwen zonder deze. Dat is toch wel ongelukkig, hernam Mabélia, met een flauw glimmachje, want de voorstelling van een zogenaamde oud-vrijsterschap, kwam haar juist zo heel verschrikkelijk niet voor. Zeer ongelukkig, hernam jullie aan, want dus blijft ze levenslang in de afhankelijkheid van haar zuster Sabine en Dier Gemal, sinds zij toch hier te landen niet in het klooster kan gaan, maar zusteren die te brussel beleven. In een klooster bedoelt ge daarmee, dat de jongvrouw Francaise een papistische zouden zijn, voeg Mabélia, met die zekere onverhoole weerzin, die een ijvige Calvinist ken schetste. En de gravin Sabine, zou die dan ook nog tot de Romese kerk behoren, zij die voor gisteren haar huwelijk heeft laten inzegenen volgens de ware gereformeerde religie in onze oude kerk te delft en nog wel door de hofkappelaan van zijn excelentie. Stelig gerustjevig, hernam jullie aan, grimm lachend over haar ergenissen ijvig. Het is te vermoeden dat de jongvrouw en Francaise en Sabine beiden bij haar omzwervingen door Frankrijk en Duitsland zitten tot de huwgenoot ze of Lutherse leerhebben begeven. En al waren dat niet, wees zeker dat ze hier te landen door haar geloofseiver geen twee spalt zullen zij in. Ze zijn niet van het humeur om die zaken zo zwaar op te nemen. Geen schijnt de jongvrouw van Egmond van daarbij te kennen, merkte Mabelia aan. Ik meende u reeds gezegd te hebben, als knap heb ik mijn plaats gehad in de hofhouding haar vaders totdat deze in gevangeniswap geraakte, toen werd er anders over mij beschikt. En de jongman zweeg met een diepe zucht of hij zich plotzending herinnerde dat hij niet voortgaan mocht. Mabelia wilde geen onbescheidenheid plegen met het onbrekende uiterlokken, zij meende echter iets te moeten zeggen dat van haar belangstelling getuigde. Sinds geide gravinnen van Zona bij kent, moest hij u aan haar winden om... Om wat, voeg hij met hoogheid. Om de oude bekendschap te hernieuwen, hernam zij gevat. Het zou u mogelijk te pas kunnen komen. Luister je, vrouw Mabelia. Ik houd het u te goede dat jij mij dit zegt omdat geide gravinnen van Egmond niet kent. Maar wat mij belangt, ik al liever mijn duimen op vanhoog dan dat ik mij in mijn tegenwoordige staat aan die dames ging vertonen. Gij zijt gans vergeten welk een indruk mijn armzalig voorkomen op uwzelf heeft gemaakt. Inderdaad, dat was haar vergeten. Zij had zijn schamelijk kleding niet meer voor ogen, daar hij achter haar stond. En al wat hij sprak, was zo geheel in de toon van een hoffelijk, wel opgevoet man, en spanne zozeer haar aandacht dat zij geheel vergad hoe zij in het eerst zitterde bij de gedachte dat men haar met deze geleiden gaat zien optreden. Hoe het haar ergende, toen hij zich verstoutte haar gemeenzaam toetspreken, omringenden er nu wel van denken mochten dat zij herhaaldelijk, met kennelijke welwillendheid het woord richtte, tot dezezelfde Kale Jonkig door wiens bijzijn, zij zich in het eerst zo gekweld en vernederd had gevoeld. Voor haar was die geheimzinnige persoonaatje nu een voorwerp van levendige belangstelling geworden. En zij voeg haar niet meer naag, wat hij in de ogen van anderen moest schijnen. Meester Anthony had de vrijheid genomen op dit punt het aanmerking te maken, maar zijn gevoelen, of welbehagen, scheen bij haar niet veel te gelden. Zodat haar zich met een, hij vertelt me, wat gij mij toch niet weet te zeggen, afgemaakt. Hij daarin tegen had zich getroost met het oogverlokkend schouwspel van al die prachtige kleden heren en vrouwen, en verder met zich vrolijk te maken over de vruchteloze pogingen deringspelers om het gewenste doel te treffen met hun staven, of wel met de overwinnaarstoetieuigen die de prijs hadden behaald. Onder dat alles door, had haar korte, weinig bevredigende woordenwisseling plaatsgevonden tussen hemzelf en Mabelia, de laatste opnieuw het rechtnam, zich naar de vreemdeling te wenden. Het aanvangend tournoi, de strijders in een blinkende harnas met lans en gewapend, gezeten op rijkgetuigde paarden, op wie je dekken hun blazoenen prijkten, spannen veel meer garen nieuwsgierigheid dan het bekenderingsteken. Nu eerst zou het een vertoning zijn die voor deze niet was gezien. Nu eerst werd het zaak om zich niet meer te laten afleiden door tussenspraak met haar nieuwe bekende. Moest ze hem vragen, hij die het zeker wel weten zou, want hij wist alles. Of hij de beide ridders ook bij name kende die nu nog vreedzaam de cirkel doorreden eerst uit de kampstrijd aanvingen. En zo gebeurde het, dat zij opnieuw haar liefgelaat naar Jonker Juliaan toegeerden om hem die vraag te doen. Dan tot haar grote verrassing en niet zwakkere teleurstelling zag ze hem juist in de grote haast zich opeens door de omstanders heendringen eenspringen onder het gelach van het volk in welks midden hij wel haast ook voor haar oog spoorloos verdwenen was. Dat dit alles niet voorviel zonder enige opschudding, zonder menig verwensing die de hindelijke rust verstoerder naar het hoofd kreeg, kan men zich voorstellen. Maar hij zelf had zich daar aan niet gestoord nog laten weerhouden even minzijnerzijds met tegenverwensingen geantwoord. De hoed over de ogen getrokken, de lippen opeen gedrukt, had hij zich met zwijgende, onweerstaanbare vastheid van wil gebaant. De persoon die aan zijn zijde had gestaan hem gadeslaande en als bespiedende was hem onmiddellijk gevolgd gebruikmakende van iedere ruimte die de voorganger daar stelde om zich achter deze door te verringen. Ten laatste had hij zich met kalme deftigheid de balie laten ontsluiten en was als een eerzaam burgerman voegte stellikens zijn weg gegaan. Niemand dan hij wellicht had er vermoedelijke oorzaak van jullie aan snelle aftocht kunnen raden. Deze bij het binnenrijden der ridders als door plotseling een pijn getroffen de handen op de borst had gedrukt en een smartelijke verzichting had geslaakt terwijl er een sombere gloed uit zijn ogen lichte. Niemand dan hij ook had de ontsamenhangende woorden verstaan die deze binnen's monds privelde toen hij het besluit nam om zich zo snel te verwijderen op hetzelfde ogenblik dat de andere toeschouwers hun verhoogde belangstelling gaven aan de vertoning. Mogelijk was deze vreemde de officier daarom gevolgd. Mogelijk had hij alleen van omstandigheid partij getrokken om het zelaatje te verlaten waar hij slechts een staamplaats het kunnen veroveren. Hoe dat ook zei, maar Bedia was alleronaangenaamst getroffen door dit plotseling onhoofelijk verdwijnen van de cavalier die eerst met zoveel fullharding het voorrecht van haar nabuurschap had begeerd wien zij zijn vreemde manieren vergeven en zelfs met haar toespraak verwaarderd had en die nu aftrok zonder waarschuwen zij voelde zich niet slechts gekrenkt maar inderlijk diepe schaamt en door zelfverwijd aangegepen bij de gedachte dat zij, maar Bedia Gaswinkel in de gantse deftige burgerstand als een zedig verstandig meisje bekend en bemint, zich had laten verlocken door welke aantrekingskracht wist zij zelf niet om het belangstelling te luisteren naar die verwonderlijke avonturier die tenslotte nogal blijken kon erger dan een verlopen officier te zijn die overhaaste vlucht wegte haar wantrouwen en uitspijd over haar eigen onvoorzichtigheid was haar allerlust in het toernooispel vergaan zij ook had nu wel ter stond willen vertrekken maar dat zou nog meer opzienbaren en wie weet hoe worden uitgelegd nee, nu vooral moest zij blijven Anthony zou er ook niet licht toe te brengen zijn een vermaak in de steek te laten dat hij met zoveel onbevangenheid genoot zij hoopte nu maar dat de snelle afdocht van juli aan en mogelijk waren die wens vervuld zo niet de omstandigheid waarmee de de laatste over de palie heen sprong de aandacht had getrokken van allen die in de nabijheid zaten en Anthony was onder hen die het lachende aanzagen ook verzuimde hij niet zich tot Mabelia te wenden met een vergenoegd gelaad uitroepende zie zo, die overlast zijn we kwijt Mabelia antwoordde niets en bleef voor zich neerzien hij lievernicht hervatte hij haar even aanstotende wel hoe uw kostselijke gelij jonkig daar het hazenpad kiest niet anders dan of hij een boef of bursensnijder waren wie de schoutlinaren op de hielen zitten en daar haar voortdurend zwijgend bewees hoe weinig zij met die aardigheid gediend was vervolgde hij plaagend denkelijk zal hij ook niet veel beter zijn en wie weet of hij zijn fraai handwerk niet reeds onder de omstanders heeft geoefend zie toch eens naar uw tuigje en beugeltas Mabelia de oorbachen zou men geen wonder doen, zo gij ze kwijt geraakt waar onder al die mooie praatjes waar hij uw aardigloosheid mee paaide schaam u, Anthony viel zijn u in, terwijl spijt en misnoegen haar de wangen hoogorkleurden is dat nobel en christelijk iemand van kwaad te verdenken simpeluk omdat hij wat sombertjes is uitgemonsterd kan ik het helpen dat hij zelf de verdenking uitlokt wie loopt heeft schuld al oude spreekwoord antwoordde Anthony lachende maar nog voor hij had uitgesproken gleedt hij sierlijke pluim die hij op zijn hoedtoog van de rand af en viel op zijn schoot neer wat is dat, riep hij zichzelf in de reden vallende en de hoed afnemende om die te bekijken daarop toonde hij Timapelia met een zegenvierende blik uitroepende wel nu, wat zegt gij zie hier wat mijn boze verdenking rechtvaardigt het zijden snoer los geraakt omdat de rosette met haar diamante gesp die het ene einde aan het andere bevestigde daaraan ontbraak dat is me ontfutseld en dat heeft hij gedaan riep nu Anthony peikans overluid lapelia werd doodsbleek en moest haar rukdoosje te paat nemen om zich te herstellen wat zegt genu wie heeft gelijk, wie heeft zijn man gekend riep Anthony met zelf voldoening terwijl hij het diep verslagen meisje zegenvierend in de ogen zag zij daar aan tegen wende de blik af zij had moeite de tranen van spijt en beschaming te bedwingen die zij haars ondanks voelde opwellen en toch prijs mijn omzicht gevoor zorgen maar bedia ging Anthony voort zonder op haar ontroering te letten ik leid daar geen groot verlies bij en de dief doet haar kleine winsten mee de bedrieger is bedrogen en ik had er een gesp met false stenen ingezet overwegende dat wij in het gedrang met slecht volk in aanraking kost te komen heb ik er mijn echte diamant niet aan gewaagd merk op welk een abel en voorzienig jong man hij wezen moet die zulke kansen wikt toch maar Belia was in dat ogenblik zeer weinig gestemd om de goede houdaanigheden waarop hij stopte in hem te waarderen en hij had nog lang kunnen voortgaan met zijn eigen lof zonder dat zij haar aan zou gedacht hebben hem door goed of afkeuring in de reden te vallen zij had te veel te doen met zichzelfen om de gelijke ontroering te verbergen als te bekampen om achtergeven op zijn dwaze zelfverheffing en armzalige voldoening bij de ontdekking van eens anders diepe gezonkenheid zij bleef zwijgend voor zich zien in een warreling van kwelende gedachten rondgevoerd en onbekwaam om enige opmerksamheid te geven aan het toernooispel dat in tussens een gang ging onder het gejuich en de bijvalsbetuigingen der minder verstrooide toeschouwers ten laatste vermandelt zij zich aan te nemen van enige belangstelling maar zei ik toe met coole strakkerblik die eigenlijk niets opmerkte al die af en aanrendende ruiters tewarrelden haar voor de ogen zonder dat zij iets begreep van hun riddelijke oefeningen of enig deelnam in hun overwinningen of nederlagen de schetterende krijgsmuziek die zich van tijd tot tijd liet horen vermoeide het hoofd en prikkelde haar zenuwen zonder haar uit de kwelende gedachtenkring op te heffen waarin zij bleef rondraaien zei begreep zelf niet waarom het haar zo zeer ergarde en schokte dat de vreemdeling die zich haars ondanks aan haar aandacht had opgerooien zich aan een laag misdrijf aan een jammerlijke lafhartigheid had schuldig gemaakt het is zo de eerste indruk die zij van hem had ontvangen was gans niet gunstig geweest maar toch, laatig had zij zich tot zachter oordeel over hem bewogen gevoeld en zo zij een duister verleden bij hem moest onderstellen tot een laag harte gedaat als die van het ogenblik had zij hem niet bekwaam geacht en toch, al zou zij met Anthony niet openlijk instemmen in de hatelijke beschuldiging toch was de schijn zo zeer tegen hem dat zij zelf vergeloofde wat zij liefst tegen sprak zij wist niet waarom, maar zij kon niet meer zonder een gewaarwoording van toren en ergonis de blik heen wenden naar de hoofdtribune waar al die vorstelijke, hogeboeren personatjes in volle luister schitterden had niet die jullie aan over hen gesproken als waren hij ten naaste met al hun aangelegenheden bekend als waren hij één van de hunnen geweest terwijl hij bij de uitkomst bleek een ellende gehouwdiefde zijn die zich alleen in de labijheid van welke kleden lieder had gewaagd om gelegenheid te hebben zijn handwerk uitoefenen een edelman, menen zij in haar burgelijke invoud een edelman zou zich nooit tot zulke diepte hebben verlaagd dus was hij niet dan een bedrigig een loze schalk die zich zeker over haar argeloze lichtgeloofigheid verhoorlijk maakte, een onderstelling die haar aanblogs op het voorhoofdjoeg van toren en diepe beschaming dat echter deze gramschap en spijt niet machtig waren de edelige moedbeweging der deernis in haar echt vrouwelijk harte tot vraakzucht of liefdeloosheid te verharden bleek uit de woordenwisseling die er later plaatsvond tussen Mr. Anthony en Haag toen ze eindelijk het al lang over het gewone middaguur onder dienst geleiden huiswaartskeerden al de spelen waren toen nog wel niet afgelopen maar vele burgers en aanzienlijken wie hun nieuwsgierigheid nu was bevredigd en die bij langer toeven al te grote inbreuk vreesden op hun gewoonten en op de regeling van hun dag of weer bezigheden geen langer oponthoud veroorloofden begonnen zich sachjes aan te verwijderen en Anthony die er nu ook het zijnen van had zoals hij zich uitdrukte vond het goed maar beter je voor te stellen dit exempl te volgen met hoeveel pleidschap zij daarin had toegestemd kan men nagaan maar toch zwijgend en ontstemd ging zij aan zijn zijde tot hij eindelijk zich uitsprekende over een onderwerp waarmee zij beide vervuld waren tot haar zijde zie zo mijn lieve als ik u nu veilig bij omgraswinkel zal hebben thuisgebracht ga ik ineens door naar de onderschout wat hebt gebij de onderschout te doen dat zoveel haast heeft volg zij op een toon die onverschillig wilde klinken begrijp je dat niet wel ik ga vernemen hoe ik het zekerst met snelst recht kan verkrijgen tegen die verweerde gouddief gij wilt jonker juli aan verklagen voeg zij met een onvast stem een vrije jonker meent ge bij geval dat ik mij door hem strafloos te laten plunderen en nog uitlag aan toe iemand verklagen om een valsche diamant schaamt gij u niet hij nam maar Belia klukkig toen zij de strijd zag aanvangen hij kon immers niet weten en nog daar toe de daad is al één dat moet ik instemmen maar toch is het niet één voor u en zou het gij dan om zo klein verlies uw evenmens in last en leiden willen brengen mijn evenmens dank je voor de vergelijking toch dat daar gelaten ik ben van oordeel dat wie een boosdoener aan de justitie overlevert zijn plicht doet tegen zijn medeburgers zijt gij dan zo zeker dat hij een boosdoener van professie is en kan het niet zijn de grang van nood geperst voor de verlocking is bezweken in een zwak ogenblik zo behoort hij gestraft te worden opdat hij zich voortaan te beter tegen die verlocking sterke is het dan juist aan u om hem die harde les te geven leert het evangelisch voorschift niet dat men zich wachten moet zijn schuldenaar dus haastiglijk voor de rechter te trekken en dat men warm hartigheid behoort te oefenen je gaat zijn mede zondaren houd gij mij bij geval ook voor een dief laat heel de stad delft waar ik ben gewonnen en opgetogen voor mij opkomen en zo er één delvenaar is die een vlekje kan werpen op mijn eerlijke naam en faam al waren hij mijn doodvijand dan geef ik u dat gewonnen maar dan eerst kunt gij mij op één lijn stellen met die rabau zou u ook al heel vrij staan niet eerlijk te wezen in handel en wandel meester anthony welgestelde lieden die onder de hoede van zorgzame ouderen veiliglijkzijd opgegroeid en die sinds de jaren des onderscheids gekomen zijn alle nood, alle lust tot verzadens toe hebt kunnen voldoen in trouwen, stoffen op zo lichte deugd is u geen eer maar in de rijke overdaad ook liggen de strikken der bekoering en is het wel zeker dat gij niet in deze zijd gevallen waar ons maar ben je dan van de biegt zijn we vrij de pauze en de inquisitie aan zij hebben gezet van schuld beleidnis voor de eigen conscientie is geen christen vrij, anthony en er is het dat ik u verwijzen spak het meisje met hoge ernst en daarop, zachtig gij wilt nevens de goede burgerlijke naam en faam toch ook wel de roemvoegen een goed christen te zijn mijn hemel, ja ik meende dat te zijn ik ben tot de ware religie gebracht dus kornerie, gelijk gij uw beleidnis hebt gedaan bij Wernerus Helmigius ik geloof niet dat het tussen onze beide kennis in deze zo groot verschil zal zijn het is ook geen sinse de vraag van weten, maar van volgen hij lieve zijt gij dan daarin zo getrouw wijs jofferken veel minder dan ik moest schoon op mij van harte leed is maar daarom voelen ik mij ook bewogen tot ontverming met mijn even naasten die ik in fouten achter vallen gij betwijfeld dus zijn schuld al zo min als ik, viel hij in met opzet het gesprek weer terugbrengende tot het aanvangspunt, daar afwijkingen in deze niet van zijn smaak waren ter contrari, ik ben nog gans niet overtuigd, eerstelijk dat deze juli aan, die de taal en de manieren van een welgeboren man weet aan te nemen, werkelijk een lage kwaaddoener zou zijn en dan nog, zo hij het ware is er immers geen bewijs dat heeft onfremd en wie dan anders had het kunnen doen, waren het niet al deftige welgekleedelieden die ons omringden zowel van achteren als daarzijden kan de rozet u niet ontvallen zijn in het gedrang ik zou het kunnen aannemen zodat de pluim te gelijk verloren waren geweest, maar die komt langs meneer vallen, nadat de kale jonger met een sprong over de balie heen zijn de biezen pakten, is het niet klaar blijkelijk, ja ja, de schijn is tegen hem, ik moet dat toestemmen film maar media in op een gedrukter toon maar toch, hervatten zij ras en levendig als wilde zij de verdenking met kracht terugwijzen toch zou hij onschuldig kunnen zijn bah, zijt daarop gerust dat de onderschoud zijn schuld of onschuld wel fendjes zal uitvinden, de heren van de gerechten en hun dinaren hebben daar probaten middelen voor ik geef hem aan op vermoeden aan hen is het hem te vatten en tot hem, en als dan zijn schuld blijkt zal hij aan de paleië dansen, zo waar mijn naam Anthony van Hogenhoek is Anthony, luister spak nu wabelia verbleekend van ontzetting bij de aankondiging van dit boze opzet want het was voor niemand een geheim dat de justitie, om achter de waarheid te komen, zich van zo vreed aardige middelen bedienden dat de onschuld zelf er door tot bekendnis gebracht werd van eventueer dat er met de onderschoud en zijn dinaren overeenkomsten waren te treffen, om hun vijand, op een los vermoeden, de hartste en willekeurigste bejoegening te doen ondergaan, en dat bijgevolg een bedreiging als deze in de mond van een jongman die met een volle beurs en het aanzien van deftige maagschap zijn er voordering kon steunen, ganschene eidelen grootspraak was, maar in tegendeel een zeer ernstige gevaar voor de beklagenswaardige vreemdeling hij mocht dan schuldig zijn of niet Antony, herhaalde zij met beslotenheid en haar arm uit de zijne wegtrekkende als jij dit opzet volvoert als jij die ongelukkige om zo'n kleine oorzaak in last en leiden brengt wees dan van dit ene zeker dat ik ook, zo waar mijn naam Mabelia Gaswinkel is nooit mijn hand zal geven aan de man die zulke hardigheid is hartentoon en daarin vol hart ondanks mijn beden lieve deugd Mabelia als jij dit hoog op, sprak Antony nu zelf wat ontstelt over haar zichtbare gemoetsbeweging en over de vaste, ernstige toon waarop zij, haarigzijds, die bedreiging uitsprak die kale jonkig ligt u dan wel na aan het harten mij ligt alle naast aan het harten dat er geen onrecht gepleegd wordt tegen wie ook maar wie zegt u dat ik iets was anders dan zuivelijk recht zal eizen als jij u dat onderstaat Antony, voorzeg ik u de naam en de mijnen in zonnelingen opspraak zult brengen en gaat prijsgeven aan de spotlust van de gantse stad nu begrijp ik u gantse en al niet overweegd jij dan niet dat de beroeide avonturier geen borgen nog getuigen kunnen de aanwijzen om voor zijn onschuld in te staan zich zal beroepen op mij als op ene waarmee hij in alle civiliteit heeft geconverseerd voor de ogen van al het volk dat is uw eigener schuld het is nu eenmaal geschiet en zo'n fouten inlicht ben ik er zwaar genoeg voor gestraft door de beschaming die mij nu treft maar is het dan wel aan u aan mijn neef, aan de jongman die voorgeeft mij wel geneegender zijn mij een ongelegenheid te brengen om deze oorzaak en tegelijk zichzelf belachelijk te maken belachelijk ja zeker of wat denkt hij dat men ervan zegt als het bekend wordt Siraad zonder enige waarde uw eigen nicht en aanstaande bloot stelt om ingedaagd te worden als getuigen in de rechtszaak van een verdacht overtredig daar is wel wat waars in het geen genuus zegt maar toch mabelia heb geen zorgen en schik zo wijd niet van me af, de Lieden zouden ons dus doen de kunnen aanzien dat wij het onder eens zijn ik zal het wel weten te middelen dat Gij en ik daar buiten blijven zonder dat er een haan naar kraait schout en schepenen zijn wel op onze hand te krijgen een klein gebrek in de vorm van het recht is licht te overzien Anthony, Anthony Gij neemt het in uw gedachten om zoek avorechts recht te laten doen Gij duw u daar even beroemd het op uw eerlijkheid wat is diefstal zo omkoping en volstheid in de gerichten het niet is en dat alles wilt Gij plegen van uw verevel opgevat uit lichte oorzaak tegen een enlendige die mogelijk alleen uit zwakheid van het ogenblik in schuld is gevallen Gij althans zou het in het pleidooi een uitnemend advocaat zijn hervat hij lachend want Gij blijkt bekwaam om de beschuldiging te keren tegen de aanklager toch het zij, ik ben niet ongeneigd u de zaak gewonnen te geven ik althans wil beloven daarin niet was te doen maar dan ook reken ik erop dat Gij houden zult wat Gij me daar even hebt beloofd wat zou ik u beloofd hebben Anthony Gij hebt gezegd dat Gij nooit uw hand zou schenken aan de man die de grote hardheid kon hoevenen van een viel te verklagen die hem een kleinoot had ontfutseld wel dan, zo ik van dit voornemen afzien en al de wekheid van harte ik mocht liever zeggen al de smijdigheid van hoofdtoonen dan vocht daaruit vanzelf, naar het mij voorkomt dat Gij mij uw lief handje zult schenken dat vocht daaruit ganselijk niet er ligt een wijtverschil tussen zeker niet geven en voor goed akkorderen ik houd mij op dat punt aan de voorzijde tijd van Baraat als het er nu niet mee doorgaat, komt er later ook niets van Gij zei mij al te dreent en gehaast Anthony meest een tijd moet ik van u het verwijt horen dat ik te traag ben ik mag nooit goed maken dat was zeer waar en dat dat een man van goedbaraat moet er weer houden om zich op te dringen maar meester Anthony bezat zo mijn kiesheid van harte als de fijne voelhoorns die hem konden waarschuwen bij de eerste aanraking dat hij stuidt tegen weerzin en onverschiligheid waar hij aanspraak maakte op haar hart een vlauggehemd lach je bewoog maar beliaars fijne trekken terwijl zij hervatten luister Anthony, ik zal u zeggen hoe jij het goed kunt maken er is niets in die bewuste zaak hij zou toch bij ons komen kortavonden wij spreken dan nadig nu ben ik suff van vermoeienis en verlang naar de rusten van mijn kamerken nu goed, dat is afgesproken ik zal u terwille zijn maar gummen voor het minst de gunst van een afscheidskusje een kus tot afscheid op de stoep voor de huisduur was iets dat een meisje destijds niet wijgen kon aan een vreemde die haar tot geleider had gestrekt en Anthony was een neef met toestemming van de familie maar beliaar moest toegeven maar het bleek ook wel dat de gunst alleen werd toegestaan ter willen van het gebruik en om hem destes schielijker af te schepen niet schuchtig, niet blozend maar ijzig koel werd het lieve kopje even naar hem toegekeerd de kus werd genomen, niet gegeven ondergaan zou het juiste woord zijn geweest en toch begreep Anthony Hoogenoek niet dat hier geen hart voor hem was te winnen en juist omdat hij dit niet vatten nam hij met getigheid aan wat hem in de plaats daarvan werd toegezegd de uiterlijke band des andere dag's werd het aan vrienden en verwant hem bekend gemaakt als een heugelijke nieuwsmaren dat Mabelia Graswinkel het ja-woord had gegeven aan Anthony Hoogenoek de eigen avond van dat statelijk bruilosfeest de gravinne van soms en dat het huwelijk was vastgesteld kort na Pasen en allen wie het aanging verheugden zich in het schone vooruitzicht toen hij zelf doorliep spakt menig olijk delvenaar lachende tot zijn vrouw of dochter ja ja, zo gaat het uit bruiloft komt bruiloft voort en de moeders zeiden want de dochters waren niet gestemd om het uit te spreken voorwaar, dat is een aardig paardje Mabelia mag zich gelukkig prijzen Anthony Hoogenoek is een knap, braaf jongman en zijn vader heeft een mooi stijvertje overgelegd met de lakenververij de rijke dochters komen niet altijd als ze verweest zijn en in zo'n grote vrijheid leven als Mabelia Graswinkel die gewoon is in alles naar haar eigen hoofd te handelen Einde van Hoogstuk 1 Hoogstuk 2, deel 1 van de Delfse Wonderdokter Deze liepuvox opname behoort het publieke domein opname door Anna Simon de Delfse Wonderdokter van ALG Bosboom Toesta Hoogstuk 2, deel 1 aan Mabelia Graswinkel zijn gevoel en ergen is gespaard over het vermenende misdrijf van Julian zo zij kennis had gedragen van het gener met Anthony als voorgevallen eer het hem gelukte zijn plaats op de tribune te bereiken zij zou dan bereikend hebben dat iemand die zijn hoed verliest de midden van Volksgedrang terwijl hij zijn handschoenen wil oprapen en de eerste niet terugkrijgt uit de handen van Hoogstuk 2 dan nadat hij de koorden zijn herbeurs heeft ontknoopt gemakkelijk een kleinoot kon verliezen maar dat alles had hij haar juist verzwegen wel had hij geklaagd over de hindernis door de soldaten hem in de weg gelegd maar van het verderen had hij niets gezegd in het eerst omdat hij niet zonder reden haar spotend grim lag je vreesde en weinig hoop had om deernis op te wekken voor de kleine tegenspoeden die hij zich door eigen linksheid en traagheid op de hal zat gehaald vervolgens ont hij zelf die verbleef geloven aan de onwaardigheid van de persoon die zijn achterdacht en ergenis had gewekt dan met voorkomen goede trouw alle voorafgaande omstandigheden na te sporen die tot twijfel aan zijn schuld konden leiden en te half starger bleef hij in dit stilswijgend volharden na een mate hij zag dat er een partij viel te trekken voor hem van m'n bedia's geloof aan de schuld van de juli aan het zijn verweerde meisjeskuren spak hij bij zichzelf toen hij das avonds naar haar woning tock dat gaat haar die kale jonker aan dat het haar zoveel schelen kan of hij aan de paleië danst of niet maar nu het haar eenmaal zo mee staat zal ik haar mijn winst meedoen aan het preuzen mondje tot ja zeggen bewegen en zo gelukte het hem met prijsgeving van een valse diamant een echte parel in ter ruilen opgetogen over zijn goed succes dacht hij er niet aan op welke onvaste grond zijn toekomstige geluk was gevestigd en voeg er zelfs niet naar wat Mabelia eigenlijk bewolg om deze zondelingen overeenkomst aan te gaan de luim van het ogenblik dieper zag de oppervlakke gejongkman het niet in wij menen er later naar te forsen maar houden het reeds nu voor wat anders dan een meisjeskuur zeker was het een offer vermoedelijk zou hij niet zo gehaast zijn geweest het te brengen, zo zei geweten had dat jullie aan wel verre van te vluchten als een schuldige die een misdrijf heeft gepleegd en vreesd op hetendaat te worden betrapt alleen zijn plaats aan haar zijde had verlaten om er een op te zoeken zo dicht mogelijk bij de uitgang van het kruidsveld waar hij de beste gelegenheid had om de kampende ruiters meer van naar bij te zien en zelfs kans had en bij het verlaten van het strijdperk rakelings lang zich voorbij te zien gaan zo zij verder zijn gedragingen had kunnen gade slaan toen hij daar had postgevat zou hij er volle overtuiging hebben verkregen dat alleen heftige onthoering en gespannen belangstelling maar geen vrees voor vervolging de drijfveer was geweest van zijn zondelingen handelwijze door Mabelia en Antonie te volgen en wij zelfen van het terrein der feest spelen afgedold maar niets verhindert ons der waarts terug te keren onze opmerkingen voor te zetten en een terugblik te werpen op jullie aan zoals hij daar staat roerloos, ja, ademloos bij kans dus daar in de blik gericht op de kampenden die daar het slechts een jolietselijk combatement was met de stompelansie het vizier hunner Helmitten hadden opengeslagen het was blijkbaar niet de strijd zelf die hem zo grote belangstelling inboezende maar wel een der strijdenden wiens gestalte en trekken hij had gemeente herkennen terwijl hij er zondeling veel aan te hechten scheen om zich te vergewissen van de juistheid of onjuistheid zijn ergissing hij moet het zijn hij is het en toch, nee nee, hij is het niet hij kan het niet zijn beurtelings, gluiden en verbleekten zijn wangen onder de sterke aandoening van het heen en weerwentelen en ergissing de kosten van alles tot zekerheid wilde gebracht zien want toen het bleek dat de ridder die dus zijn belangstelling boeide de overwinning had behaald en de overwinner onder het geschetterd de klaroenen en het gejubel der volksmenigte het kruidperk verliet stelde hij zich ondanks de schutterwacht die het hem beletten wilde met een beslist, een wanhopig opzet vlak voor de opening der Bali zodat de ridder zijn paard een ogenblik moest terughouden wilde hij de vermetelen niet overrijden want leegte deze toen de hand op het rijke schabak dat tot laag op de grond neerder hing en naar het wapen wijzenden dat daarop geboorduurd was sprak hij met een schrille, scherpe stem heer ridder, gij voert daar een wapen dat u niet toekomt de andere het zij heeft verstaan had of niet riep luid en dreigend uit de weg vielt, of ik jaag mijn paard over je lijf ik heb mijn zekerheid had jullie aan toen uitgeroepen en wenden zich af maar niet zonder een blik gewissel te hebben met de ruiter waarin moordende haat gloeide toch had hij zich niet zo snel kunnen terugtrekken of de schutterwacht op wie je waarschuwing hij niet eens had gelet kon hem omringen en hield hem voor dat hij zich schuldig gemaakt had tegen de keurder voedschap waarbij niemand dan wie tot het tournoi was toegelaten zich begeven mocht binnen de Bali of de uitgang daarvan belemmeren desgelijks mocht niemand onder welk voorwensel ook de kampvechter overlast aanoen tot het laatste punt had hij zwaar en opzettelijk gezondigd bij gevolg werd hij gesommeerd de boete te betalen op staande voet zo niet, zij zou onder lijfstrang worden afgevoorderd jullie aan, wie zeker gans andere gedachten door de ziel spookten en die nauwelijks bewustheid had van de overtredingen die men hem verweed trachten zich los te verringen uit de handen der schutteren die hem gevat hielden en die eisten dat hij onverweld de boete zou afdoen ter bedragen van schuldens laat me los, ik heb geen geld bij me geen penning, ik kan toch niet geven wat ik niet bezit beet jullie aan hen toe, met een stem schoor van drift, laat me los of ik trek mijn rapier waag dat niet, dan zou het je slechter vergaan daarbij, trapier is ons uw opperkleed waarop we aanspraak hebben is geen 3 karolen schuldenswaard uw rapier, dat is wat anders mijn rapier overgeven ik ben toch niet uw gevangenen gijzijdboed schuldig kunt gij niet betalen, zo leveren wij u over aan de schoutestinaren die u in gijzelling zullen houden, tot uw schuld is afgedaan maar wij willen uw zijdgeweer te pand nemen gij kunt het lossen, als jij geld hebt loop naar de maan, met het gewaal van lossen en boete mijn rapier sta ik niet af, en ik wil het door een kwaadwillige, verzet hola, hey, schoutestinaren hierheen riep één der schutteren zien dat de klokken jongtman zich aan de macht zijn er vingeren te ontworstelen maar deze zijn er het vatkerker, geboten vaandrigt toen de schoutestinaren waren toegeschoten tegen zulke overmacht gaf juli aan het op breng mij waerwaarts gij wilt spak hij in de diepste moedeloosheid mij is het al één maar om gods wil laat mij mijn degen, mijn enige schat daarover heeft de onderschout te beslechten gaf de schutter officieert aan antwoord goed maakt moed, zegt het spreekwoord, en niet zonder waarheid de beroeide luitenand bij mannen van het eerste verviel na de overspanning van drift en stoutheid tot een onverschilligheid die hem leidzaam en weerloos in zijn ongeval deed berusten toen hij zich aan de dinaren van de gerechten zag overgeleverd, liet hij de hand slaapnederhangen die voermaals zo moedig en uit tartend op de degenaat gerust, en die zich in het eerst tot woest verzet had opgeheven daar voelde hij op eenmaal die hand zag drukken, en die handelk bleek geen eidelen liefkozing Juliaan voelde enige munstukken glijden in zijnen verrast en gehaast om te zien wat had zijn kon, bevond hij tot zijn een grote blijdschap dat hem vier carolusgultens waren toegestopt rond te kijken wie de dienstvaardige zijn mocht die zo juist ter snee de hulp rijkte was zijn eerste onwelkeurige beweging maar onder de menigte die hem onder stuurde, nieuwsgerig na een standje waarbij het gerechten pas kwam dan naar de vernieuwde kamp in het tijdperk, onder die menigte zag hij geen bekend gezicht, maar ook geen enkel persoon wiens voorkomen aanduiden dat hij de middelen had tot zulke een vrijgevigheid. Vier carolusgultens was een mooie somworditeit om er zomaar een geheel vreemde mee te begiftigen, en het waren alle lieden uit de lagere volksklasse die hem omringden, maar overtuigd dat de schenker zich wel ras aan hem zou openbaren, aanzet de Juliaan wiens kiesheid op het punt van geldzaken niet teer was in een oogblik zich de gift te nutten te maken ik onderstel dat ik vrij ben als ik de boete betaal spak hij tot één der gerechtsdienaren vragen der wijs hm hm, als je daarmee begonnen waart maar nu hebben de moeite gedaan u te vatten als ik die moeite loon met één carolusgulden boven de drie dan zullen we de weerspannigheid van daar even door de vinger aan zien spakte die naar der gerechtigheid deftig zo neem en met de vieren gesten van een groot heer rijkte hij de schoutsdienaar het geld toe en keerde zich langzaam af besluitenloos of hij opnieuw zich in het gewoel honden de cirkel zou wagen ofwel zich van een plaat zou verwijderen waar hij zo min rust als lust had gevonden nog eens hief hij de ogen op naar het bakon waar de voorname brulopsgasten waren gezeten en zag daar de overwinnaar staan onder de edelieden van de prins vier op de triomphe en mogelijk wel scherzende over het lot de zoldenier die hem in zijn zegenvierende uitocht had willen belemmeren hij knartse de tanden en richtte de gebalde vuist naar de tribunen maar die daar boven gezeten waren zagen deze tekenen van machteloze woede niet toch waren ze opgemerkt opnieuw voelde hij zich bij de handvatten maar het was nu niet om een reddende gift in te zien neervallen het was om hem ontmerkzaam te maken dat er iemand naast hem stond die hem spreken wilde toen hij zich omkeerde om te zien wie het was waarde hij diezelfde invoudige burgerman die aan de andere zijde van de cirkel ook nevend zijn gestaan had en die wij reeds hebben aangeduid als met bijzondere aandacht al zijn bewegingen gadeslaande werkelijk was deze hem gevolgd en had hem niet uit het oog verloren juleaan die gans niet in de luim was om zich ongepaste gemeenzaamheid van wie ook te getroosten voeg hem op barcetone wat wildige van mijn vriend u waarschuwen dat men zijn gemoetsbeweging op bar moet laten belijken zonderling niet als hij tegen de heren daarom de hoogte is gericht men kan daardoor in ongelegenheid raken wat gaat u dat aan of ik in ongelegenheid komen of niet dat zal ik u zeggen maar ga eerst met mij van hier want ik heb gingen vijf te carolus grulden om u vrij te maken uit de handen de schoudstienaren gijen waard al zo die vriend in de nood die mij zo juist van pas de hulp kwam voeg juleaan met gans veranderde toon en blik die was ik en ik wens toch het beters voor u te doen haar naamde anderen die hem reeds in de arm had gevat en buiten het gewoel voerden juleaan zelf nog aarzelend berwaarts te gaan liet zich leiden miskin te vreden dat een ander met beslistheid de weg voor hem koos we zullen hem op dit ogenblik niet volgen maar liever naar zijn soldiniers omzien uit weer handelwijze en gesprekken waar je mogelijk betere kennis kunnen verkrijgen van zijn toestand en karakter dan door hem zelf te bespieden dat ruwe volkje had er op eigenaardige wijzer vermaakt met het schouwspel en de toeschouwers beide allereerst hadden zij hun vrolijkheid lucht gegeven over de gans met de bouwenstaart zoals ze zonder veel differentie Anthony Hogenhoek had er bij genaamd te droos spak er een, wat een eils kijken we hebben kwalijk gedaan hem niet op zwaarderrand zoen te stellen geen trouwe neen het was juist zaak de gans te plukken zonder dat ze kwakten, viel een ander lachend uit zo hij onwillig waren gebleken een zwaarder eis te voldoen en een noodkreet hadden geslaagd dat men hem wilde afzetten waren er opschillen gekomen en het gebrek aan de hoed waren dan lichtelijk door de een of ander bemerkt geworden welk gebrek, is er bijgeval een pluim los geraakt vrij wat beter is dan een pluim antwoordde de eerste spreker aan lachend terwijl geiliden hij met samelen op de tijl hield heb ik er behendiglijk aan ontfutseld en de pluim zo wat luchtig is rondom de koord vastgedraaid op zulke manier dat zij met eerst half uur niet los zal raken de gespe jongens moet een kostbaar klein ood zijn de edelstenen schitterde mij in de ogen nu nu is die gans beloken in mijn discak eindigde hij op zijn zijde kloppende zo zo wacht een na kameraren uit op een toon waaruit meer afgunst dan afkeuringspak tot allerbate dat spreekt wel vanzelf hij nam de anderen gerustellend we weten wel hoe jij dat verstaat zoals jij die dezelfde het verstaan zou in zoek geval en daarom geloof me, we hebben hier meer aan dan of we die armzalige beurs met klein geld hadden te delen nu we zullen zien, Lara Michiel heeft alvast de mooie handschoen eerst onder de voet daarna in zijn mouw weten te krijgen allemaal kostelijk minstel uit de nand er maar niet achter komt ja, die heeft van die sickenuren gebouwen zonderling op tijden als deze als hij aan zijn verlopen adeldom komt te gedenken oh hij zou zelfs zoveel vieze vaserijen niet maken, hij weet toch ook wel dat men niet van de wind kan leven en dat er geen sergeant major is die onze soldei komt uitbetalen daar vraagt hij dan ook liever niet naar als hij maar op zijn tijden leeftocht vindt speurt hij niet al te nauw naar de herkomst hij niet, dat is waar maar die verweerde bastia met zijn verwaand gepreek ja, die is wel in staat hem het hoofd warm en ons het leven hard te maken laat ons maar zorgen dat hij het geval met de gesp niet merkt, als je te minstig geen zwak hebt op een ellenlang sermoen daaraf dan toch de slots al is dat jullie aan er zijn deel van neemt na dat bast ons verhomelijk de zonderles heeft gelezen ja ja, die fijn man ziet ook zo nou niet als er maar het nodig is voor de jonker een mooie jonker wat hebben wij er eigenlijk aan een ander knorrig ja, wat hebben wij er aan is hij het niet, die het gnadenbrood eet van ons zou hij daar wel ooit aan denken voeghand gehouden piet zo hij eraan denkt, neemt hij het of het hem toekomt wel zeker, dus ziet hij het ook, wij zijn zijn verzallen die hem tienden schuldig zijn en waarvoor dan toch zwijgt mannen, riep Michiel zolang er een penning in zijn beurs was heeft hij die met ons gedeeld behalve de brasspenningen die hij er doppeld heeft voor eigen geneugd en bij winsten deelden wij toch mee Somma, we zijn nu eenmaal in het geval om met tenandig de goede en kwaere voortuin te delen en niet om het hem te wijten dat de laatste langer aanhoudt dan de eerste wel zeker, er de rat van avontuur is rond wie nu onderlicht kan morgen naar boven zijn gegeerd gedenk er aan, wat zegt gij er af wijfken en lange Michiel streekt zonder omstandigheden de burgervrouw die naast hem was komen staan over de bollen rode wangen ik heb van je luik kuta was niet te verstaan antwoord het vrouwtje evenhoofd schuddend werkelijk spraken deze zolleniers onderelkandig een taal mengeling van allerlei tongvallen van het plat Duits af tot het luiker Waals toe en waarin een verbasterd neer Duits met het zwakste bestanddeel was maar de gewoonte maakte hem voor elkaar verstaanbaar al was het abracadabra voor oningewijden wij geven liefst de korte vertolking met weglating van de grommos en schelklinkende verwensingen waarmee ze bijkans ieder hun er gezichten door spekten ik kan ook nog een andere taal die alle vrouwkens verstaan hernam lang en Michiel het vrouwtje lachend aanziende en de vorige gemeentzame liefkozing herhanend handen thuis driep nu het vrouwtje uitwijkend wees gewaarschoed mijn man is een vagensgezel en een eerste bekken snijer om jouw lange troon die met een staaltje van zijn konst uit te monsteren dank je wijfje lief ik ben geen vechterspaas voor plezier wij hanteren de wapen en niet tenzij wij ervoor betaald worden inwienstdienst bij jouw opheden volg zij glimlachend hoe vraag je dat zo? wil je ons aanwerven? gelief er niet ik zou geen brei hebben voor zoveel monden je vocht alleen onder het mij voorkomt dat uw hopman een ellendige schraalhands moet wezen of een gierige schraper die zich vetmest met uw soldei je plunje is te bijsterhavenloos hoelieden ons hopman was zo kwaad niet in zijn tijd maar hij bevindt zich op een plaats vanwaar het hem enigszins moeilijk valt om voor de compagnie te zorgen ons vendel is onder de hoede van een vlaams edemandi in uw geval stond ik liever in de paille van een dikke delse brouwer dat zou voor het minst goed bier beloven en een goed brood met kaas daarbij spak het rond de vrouwtje goed hartig daar zijn niet tot delft over de tachtig brouwerijen waarom verhuur je lui je niet ergens als kneks waarom, waarom waarom draag je geen kraag zoals de voorname Joffers-Gins ik zou zo'n ding niet om mijn hals willen hebben het hoofd ligt erop te rusten als dat van Johanus de Doper in het Bijdevols Prentenboek op de schote van Herodes zijn dochter en nog daar toe, dus een kwistige dus een zondige dracht, dat zeg ik een ophouden van brood konover zien van het mail dat er verquist wordt aan de stijfsel, voor zoveel Ellen goed gesteven kant om niet te spreken van de lobben en poonjetten en reken dan nog wat al die kragen van al die vrije heren en dames te samen moeten uitmaken en dat in deze schrale tijd nu het koren en het geraan met de dag stijgt en de kleine luiden al brood eten van gemalen paardenbonen de magistraat moest er een keuren opzetten en aan de armen van de boete dat zeg ik Pje, ja, die wilde van de Grote die weet dat zucht en schrale, maagere vrouw die daar neven stond, zie je me toch de bereid eens aan, die Juelen zit er door de top tot de schoenen ja, ik werd haar prattig kouzen met gouds en doorweven, wat denk je hervan huurtje groot het zou heel wel kunnen zijn, bier vrouw Fijtje spak het bol rond de vrouwen een weinig terzijdenwijkende als ze geen lust had, al te dicht in aanraking met de lange knorrige gedaante uitweer klederen van groven grijze wol, zich daarbij een vieze vunzige lucht ontwikkelde en weer door taankleuren gelaat haar sinds lang in de buurt de bijnaam van Gele Fij had verworven op een goede voet met Gele Fijtje te staan was voor een degelijke heldere purge vrouw, zoals huurtje groot, ook om andere redenen geen eeren, zodat de laatste al woonden ze in dezelfde steeg werd toch liever met haar bij een hoog en een genavend lid einde van hoofdstuk 2 deel 1 tweede deel van hoofdstuk 2 van de delfse wonderdokter deze diepevoxtopname bevindt zich in de publieke domain de delfse wonderdokter van ALG bosboomtussen, gelezen door Anna Simon hoofdstuk 2, vervolg Gele Fij, die aan een verbraatje wilde hebben, wende zich nu rechtstreeks tot lange Michiel die wat grote en schraal te betrof pas stuur was ja man, je zal het ook wel van gehoord hebben, de sprake gaat dat de bruit al die uwelen van de staten gekregen heeft tot een bruit schaven dat is toch wel wat heel druk sprak lange Michiel, mees muilend wie de ondies van Gele Fij niet zeer betrouwbaar toeschenen ja, lach je ermee ik heb het leiden die het weten konden horen zeggen dat de Staten van Holland alleen voor hun passie haar wel 2 tonnen goud ze betoegen zegt als de heere staten zo guldzijn met hun giften mochten ze in trouwen wel wat ruimer en vlugger zijn met de betaling van het arme krijgsvolk sprak Piet met bitterheid als de soldaat uit honger en disolatie aan het muitslaat is het wonnis al gauw gewezen hangen de belhamers, gecasseerd het Vendel, en wie bewijzen van gratie de strop ontkomen, mogen dan verder zien hoe ze de kost ophalen zo gaat het, riep Gele Fij spitst op het aanhitzen van verbitterde gemoederen, zoals uit haar zwart gallig voorkomen licht was de raden zijn er feesten? dan is het of ze hier in Holland het goud maar uit de rivier hebben te scheppen maar als de pret over is, dan komt de burgerij in last en leiden want dan moeten de kleine luiden bij droppels worden uitgezogen waarheid is, stemt de Piet bij dat er maar seraaltjes gezorgd wordt voor provoënt en ammunition zelfs in de vestingssteden die het naast ik, die in de tijd de sluis ingeleger ben geweest, weet er van te spreken en dat komt niet omdat er geen geld is oh nee, dat zie je wel geld is er een overvloed dat stuurpijn van hieruit wil naar de vreemde naar Engeland, naar Frankrijk werwaarts niet al maar omdat de ene provincie voor en de andere na niet betalen wil ze kibbelen altijd onder elkaar over het aandeel in de generale oorlogskosten en daarom hebben de arme soldaten en ruiters het zo sobig, en lopen zo kaalt is uitgedost, als jonge spreeuwen in het vroeg jaar die uit het nest zijn gevallen kom, kom handgauwpietje, haal nu al die muizennesten niet in je hoofd, met morren kunnen we de zaken toch niet gebeteren spaklarmigiel, die een optimist is geen te zijn het is een kwaad lot, het lot van de soldaat dat weten we nu eenmaal, maar wie het koos had het thuis toch ook niet breed en wie erbij blijft is een nacht als hij anders kan spakvijder tussen daarom zeg ik tegen vele jonge manspersonen en winkel komen, allen om neemt dienst bij de nieuwe compagnie en het zee gaat uit, daar is buiten halen daarna mag men ook wat meesprekend van vreemde landen en van mensen met draker koppen en die de mond midden in de borst hebben nou wijfje, daar zou ik niet belust op zijn dat te zien, viel Michiel in, dan kijk ik liever naar die mooie bruid, wat zeg jij hieraf Piet wat de bruid aangaat die zou ik voor het slopen wel willen hebben, maar de bruigom mag jij in bijgeval de bruigom, te drus, nee 5 van deze, die ken ik van daarbij ik heb hem eens in de krijgschraad zien zitten, en ik zweer je Piet je bruine krullenbol zou tot grijs verschieten als je zo'n half uurtje met hem door te brengen had als mij is te beurt gevallen ook, waarom mijn gewisse niet wit geweest als een zwanenborst ik zou de strop niet op lopen zijn en nog, achter ik het miracle er heel huids te zijn afgekomen waar het is, dat ik niet graag pas volong zou zijn, als die daar monstercommissaris waren je zou het er ook niet mee doorgaan, hij zou het je aanzien, dat je niet bij de compagnie hoorde al had je een mom voor van een mom gesproken, deze of hij zelf een wasse mom voor heeft zo'n strak stativatie, mooi, wit en rood dat moet ik zeggen, als een maag te kunnen dat haar eerst de communie doet, maar maar met dat al is hij hard voor zijn volk, als Duc Delf bloedige gedachten is, nee dan is Hohenlo een ander heer gewis, die zouden niet zuur omzien, als een armse soldaat eens bij geval, een paar hoenders bij de boeren uit het hock had gegeven of eens wat diep in de bier kan had gekeken dat zou in passen, hij is zelf niet vies van een braven dietse dronk, maar weet wie hem dwars in de weg komt in die roes ik heb diezelfde gemeentzame heer zijn soldaten zien mishandelen of het gevangen negerslaven waren nee, die krijg ik ook niet weer, daar heb ik van geproefd en hoe staat het met Prins Maurits is die mild en zachtzinnig voor zijn soldaten, voeg nu opeens een vreemdeling een kleding niet ongelijk aan de persoon die jullie aan, zo voortdurend in het oog had gehouden en die zich nu tussen de soldaten indroong hmm, bedervend zal hij ze niet ik voor mij heb nog geheugen van een kwad half uurtje op zijn bevel doorgestaan, onder pretext dat ik tegen de krijgstruct had gezondigd antwoordde Piet Guilgau en zou je de okazie niet lustig aangrijpen om daarvoor satisfactie te nemen hernamen de vreemdeling half luid met zes in de stem, die als zijn vraag sterk de Vlaamse tong wel verriet op zo'n malen vraag antwoord ik niet hernaam Piet half toornig, half schuchtig en draaien de vreemdeling de rug toe terwijl hij Michiel bij de arm trok en hem toevluisterde, dat zie je niet pluis die vent is een spier van onderschout laat ons voorzichtig zijn ik merk het wel, hervatte Geer De Vij die intussen een blik met de vreemdeling die hij gewisseld had, welke de laatste tot de afdocht scheen te doen besluiten tussen met al die kapiteinen en oversten al één potnod laat zijn fluitenkameraats en gaat aan zee daar is het goed leven en voor tuin te maken mijn man heeft weer getekend voor de buitenvaart en ik zet me schrijn nu al open om al het goud en zilver te bergen als hij thuis komt ja, poch maar, poch maar, we kennen dat dus geef Verdeij lock me ook niet aan daar komt me te veel van leer zijn ik zie het wel, ik zou je om soms al het goed en het profiteit van het scheepsleven optennen, mijn woorden zouden toch geen ingang bij je vinden het is maar een vrouw die het zegt meent je, nu dan als je er mannen overhoren wilt mannen die alle bekende en onbekende vaarwateren bevaren hebben, komt dan de avond of tenoen een zoopje bij mij nemen in mijn tobakwinkel die van het noorden en van het zuiden weet mee te spreken en die hier alles van zich is al wat je weet en wilt ik heb van het eelste kruid en bonkersjes zo wonderaardig dat er je de lippen naar jeuken zullen komt er eens de proef van nemen met zoveel kameraden als je maar mee brengen wilt en dat al voor een godloontje niet waar, voeg Michiel ironiek of noot je ons nog als ik je verklaar dat wij voor geen padding waard in de beurs hebben wel, er zitten al het Oosterse schippers of duinkerkse kapiteinen die met uithemens goudgeeld spelen zoals wij met stuifers en brasspenningen voor goede gezellen en vrolijke maats betalen ze met gulle hand het gelag en hierop zeg ik aan die dat draaispel van die jonkers en ponkers te peerden houd ik voor gezien en op uw vrouw guurtje heb ik niet te wachten die zal liefst haar weg gaan nu, denk er aan feitje Martens in de stoostegen met enige tobakhuis en de bonkersjes hangen over de wens eruit ging haar weers, daar niemand der omstangers lust had haar terug te houden de soldaten keken haar lachend na dat wijf heeft een tong in de mond z'n lange Michiel ik wist wel vooruit waar het op neer zou komen zij hand gauw op piet hij, zo, snugeramaat had je dat geraden, voegte één der andere kameraads hem toe wel zeker, uit die muffel lucht die uit haar bouwen opsteeg, meert ik het wel dat zij met geen puiken waarom ging zo, bij jij niet belust om een bonkersje mee te zagen vroeg hij, die onder de naam van Duitse Heinrich bekend stond daar hoop ik voor bewaar te blijven je bent tegen jezelf, man het verluchtigt zo, als mijn zwaarigheden z'n hoofd heeft ik ben blij dat ik de weg weet dus in tijd van nood altijd te beproeven aanmerk Heinrich, waarschulde lange Michiel, dat die toebakskoog al eendel zijn met een werfhuis voor zeevolk, onder het dampen en drinken, ben je licht ingerekend voor de admiraliteit erger dan bij de watergeuzen voeg Heinrich schuip lange Michiel had onder deze zijn premierers armes gemaakt of ik het uit wilde had gedaan riep Michiel, de pnokkige schouders ophalend en zou het mijnerzijds brood dronkenheid zijn, zo ook me aan de zielverkoopers overlever, zucht Heinrich, maar wees gerust ik zal het niet doen, zonder waarschuwen en als je dan vriendenraad horen wilt naar Michiel ernstig, prefereer jij horenleiden, tis je gegund al hier we zover zijn moesten we dank mij raad beleggen hoe te handelen met behaalde buiten zal de piet voor wel, daar ben ik bij, jeugde Heinrich waar zullen we gaan? niet in de toebakswinkel in de taveren, daar op de hoek, bezist de Michiel, gaat het jullieden als mij, dan hebben we genoeg van de pret en van al die mooie heren en dames die naar het mij voorkomt, ook al langzamerhand m'n keel is droog en mijn voeten zijn verkleemd van dat lange stan op een zelfde post, ik sta liever 3 uren te schilderen op een vestingmuur dan tussen al het geduw en gedraaien van dat volk, laat ons gaan ja, dat is goed en wel, maar de luitenand denk je dat die naar ons heeft gewacht om heen te gaan of meen je dat hij de weg naar ons logisch niet zal weten te vinden om dat op te zoeken als het hem lust komt allemaal mee, mogelijk vinden we de jonkerwel onderweers, of zo niet we hem met een goed noemaal, dat is meer dan hij recht heeft te wachten het is ons niet nodig, die soldaten te volgen, maar we moeten ons nog even verplaatsen, tenminen ener hogere klasse van toeschouwers, die namelijk welke als genodigden, tot de publieke festiviteiten, de zitplaatsen hebben ingenomen ter weerzijde van de vorstelijke tribunen, we moeten ons daar neerzetten tussen deftige mannen en vrouwen, winnen toch is aan te zien dat zij niet eigenlijk tot de voorname stand behoeren, de meeste hunnig hebben zelfs geen steeds voorkomen het schijnige goede landlieden uit Noord-Holland of uit Zeeland, die hun eigen hoofdsteden bewonen, en weer vrouwen, in allen luister, de eigenaardige provinciale klededrachten toonspreiden die tussen welke wij ons bevinden, onderscheiden zich door zeker na ive invoud in houding en manieren, waarin toch karakter zit er zijn geen prinsen, geen edelen oh nee, dit weten zij zij willen het ook niet schijnen maar er zijn toch vier op het geen zijn, vrije mannen, grondbezitters die een stem hebben in de belangen hunne provincie, want het zijn de Ingelanderen en Hogeemraden van oud-bijerland, waarvan Gravind Sabina vrijvrouw is en ze zijn uit delft getrokken met hun geschenkend voortbruitspaar zij vonden goed hunne vrouwen en dochters mee te nemen, die niet weinig verbleid zijn geweest in het vooruitzicht, zulke somtieuze bruiloft bij te wonen, toch geemend zij het ook al kan er niet uitgesteld, het is zo dat zijn recht prachtige gans ongewone vertoningen waarvan ze mede toeschouwsters zijn men heeft haar behoorlijke zitplaatsen aangewezen, op de trouwdag hebben zij ook toegang gehad tot de kerk waar het voorstelig huwelijk werd gesloten dat was zeker veel, maar toch ze hadden van een zondeling liberale bruiloft horen spreken, en nu te haarend was er geen bruiloft ook de geringste niet waarop niet druk werd gegeten en gedronken wie dan al niet genodigd was om bij het eigenlijke bruiloftsmaal te assisteren, werd toch schadelos gesteld door een koud maal op de avond of een degelijk vochtstuk maar ziet, haren mannen en vaders waren wel bij het hooggravelijk paard toegelaten om de geschenken aan te bieden die de krachten van de respectieve college in bijkantste boven gingen maar die zelfs hadden haar nat nog droog genoten en zijzelfen zaten hier nu al uren lang in de guren maartse lucht, zonder dat hert, haar enige verversingen toen ze dienen, terwijl ze toch vernomen hadden dat er door de magistraat een college was toeverijd voor het jonge paag en de voorname gasten, zie dat vonden de goede bijerlandsters in haar dorpse invoud en guilheid in het geheel niet liberaal en zij voor zich hadden dan liever wat minder hoofdse pracht en wat meer vrijgevige voorzorgend gezien zij waren toch van zoverig gekomen zij hadden haar allerbest ponkgewaad aangetogen in het vooruitzicht in het Hof van Sint-Achten een ronde dans kunt meezouden doen maar er was geen kans dat de Hofpoort zich voor haar zouden openen zij die zich erop gespitst hadden om de huizingen van de prins te zien om de speisaal te betreden waar de oude prins voor het laatst had aangezet en met huiverlijk ontzag op de plek te staren waar zijn doorluchtig bloed gevloeid, waar de laatste zucht van de veegevaren voor zijn volk was gehoord niets van dat alles zou haar te beurt vallen in gewone tijden zou het prinsenhof niet zo ontoegankelijk zijn geweest of met een goed woord aan de hoofdmeester en een vooi aan de portier hadden vreemdelingen er wel een kijkje vermogen nemen maar juist nu met de feestelijkheden was het behalve door de stadhouder en zijn hoofdgezin over en over bezet met al de vorstelijke personen en hoge verwanten uit de vreemde en strenge maatregelen waren er genomen om niet dan de gerechtigden toe te laten die teleurstelling door de goede bijerlandsters bitterlijk gevoeld was niet geschikt om haar bijzonder ontvankelijk te maken voor die genietingen welke onder haar bereik waren gesteld, zoals het bij de mensen meer gaat, dat men zich het genot bederft dat voor ons ligt, om te haken naar het geen niet is te bereiken nee, ik kan dat quasi vechten nu juist zo aardig niet vinden spak één haarig een frisse, varsverschone met helder glinstrende ogen van een levendigheid getuigende die zich moeilijk kon voegen na dat zitten wachten en toekijken bij een vertoning waarvan zij het fijne toch eigenlijk niet kon vatten dat stemme ik je toe, merg je dan zie ik liever het ringrijden bij ons of het katknuppelen op Kermis daarop volgt er minstens nog een patetje in de herberg en als het morgen niet mooi is dan mogen ze mij in het wegen hun tour nooit thuis houden ik wil er niet weer zo lang om zitten kou en dorst leiden nu, morgen zal het al bijzonder fraai zijn voorzeggen, een gemaskerde omegang en daarna een luisterrijk combattement waaraan de voornaamste heren, ridders, kapiteinen en kolonnen zullen deelnemen in volle riddelijke dos en gemaskerd gemaskerd, herhaal de merg je dan kan je immers niet eens zien wie het zijn en dan kunnen die grote signeurs hun knechs verlaten vechten in hun plaats wel, dat is nou een inval vermanen de echtgenoot zijn kregel vrouwtje je vergeet dat ten slotte het vizier toch moet worden opgelicht waar de overwinnaar wel niet tegen zal hebben kom wijfje je moet niet zo ketelorig wezen bedenkt dat we hier luiden zijn die groot geld voor hun plaats hebben betaald en die niet half zo goed zitten nog zo goed zien kunnen als wij hebben wij niet de hele morgen al de heren en groten beneden de edele dames zo goed kunnen bekijken of weer naar gezelschap waren hebben wij niet een vrij oog op de prins en zijn prinselijke broedig op zulke wijze dat ze geen beweging kunnen maken opmerken waar het is dat ik zijn prinselijke excelentie daar even heb zien lachen nu zie je toch en als je dat later op het eiland komt te vertellen met schaders van al die statie die we hier zien en van de bruit in haar hoogtijdsdos bedunkt dan zal je niet klagen vrouw lief de reis naar delft vergeefst hebben gemaakt dat zeg ik ook niet, ik zeg alleen maar dat er hier simpelijk voor de ogen lust wordt gezorgd en dat het geen ment te onzend een liberale heel wat anders te betekenen heeft heer, wat een hammen en tulbanden en sierkoeken met spek worden er bij ons regenzit als mijn breilof zal houden om niet te spreken van al het zuiverlijke tarrebrood benevens zoetermelkse kaas en boter wijf, je doet mijn watertannen en nog spreek je niet eens van de tonnen oude delfts en voor de fijne lekkerbecken van de zoete Spaanse en Rijnsebleker al was het maar bij kannen sprak de man met een geestrift door de behoefte van het ogenblik geprikkelt en dan is bij ons maar val in en val aan al was je wild vreemd maar vrouw reken eens uit wat aan luiden hier samen zijn zo de gravin die allen na haar staat tracteren en te maaltijd nodig moest mocht ze de schatkist van de koning van Spanje wel hebben en nog en we weten dat de schatkist van de gravin in een klein hoekje kan staan ja, ik menen, onze geld laden zou er toerrijkend ruim voor wezen maar je ziet nu ook wel hoe dat bij komt die voorname luiden moeten om hun rang en staat op te houden zoek een sleep van bedienden in de kost nemen en zoek een statie voeren dat ze meeste inkomsten aan haar lijf hebben hangen zie je het aan de bruit heb je ooit zoveel juwelen en klein noden bijeen gezien? guns, nee voor deze dacht ik niet dat er zoveel edele stenen en zoek rijk goud per duursel in de wereld waren als ik onze vrijvrouwen daar zie dragen ik zou menen, men kon een koninkrijk kopen voor zoveel schat als ze daarmee draagt zo blijkt het klaarlijk dat het de andere zijde weer wat uitgezuinig moet worden en daar men toch al die grooten en vorsten met hun gezellenen niet thuis kan laten en ook deze niet bekrompelijk kan onthalen zo moeten de kleine luiden zoals wij het ontgelden zo zal het zijn zucht het vrouwken meer overtuigd dan voldaan en nog, voegte zij erbij in het geval daar gravin wezenen liever wat juwelen minder aan mijn kleed hebben gehecht en wat meer meeldheid en ruimte hebben geoefend eigens de genodige gasten dat zij tot een genodige gasten behoorden en in die kwaliteit een recht hadden gehad op het Bruilosmaal was een idee fix dat er bij de goede Bijlandse maar niet uit wilden kom, wijfje we hebben door gods, zegen, zelf genoeg om straks na het aflopen van de spelen ons te goed te doen en ik meen, er zijn tot delft bekwame herbergen en bouwerijen die geld al het nodige kan krijgen besliste de man toen zijn dochter opeens uitviel maar vader, heb je niet gezegd dat wij graaf Willem Lodenwijk van Nassow ook zouden zien die heb je me nog niet gewezen je kent hem toch ja, maar ik zie hem niet onder de heren en oversten waar hij naar zijn rang zou moeten zitten denkelijk zal de stadhouder van Friesland al te nodig zijn in zijn goeverdement en het is ook een kwaad eindje reis uit Leewarden naar Delft zomaar de zeeover in het Barre vervoeg jaar die verklaring was zeker niet al te gezocht maar de wakkere stadhouder van Friesland had de gewoonte om bij mindere aangelegenheid dan deze naar Holland te komen en dan geen zins een kwaad de zee reis te ontzien dus was het werkelijk bewremdend dat hij deze aanleiding niet te baat nam om met zijn neef Maurits en de herenstaaten te aboucheren en wenken te geven die niet zelden werden opgevolgd en waarvan het gemene vaderland de goede vruchte oogste en zo de gelegenheid veel vreemde vorsten zoveel leden van zijn huis zoveel invloedrijke mannen uit generale en bijzondere staten tegelijk samen te zijn om met hen op een gemakkelijke en gemeentzame voet als zonder opzet in het officieuze over allerlei zaken te spreken in deze niet door hem werd gebruikt moest het zijn dat er voor hem een gewicht gereden bestond om terug te blijven uit kiesheid onthielt hij zich ditmaal er was namelijk een oogomelijk sprake geweest van een echt verbindings tussen hem zelf en de gravin Sabine mogelijk zijn we later in de gelegenheid om uit te vinden waarom dit paar elkaar niet leek en wat hen scheiden voor het oogomelijk is het genoeg te weten dat Maurits zelf met die verbindenis ingenomen was geweest en in de tijd de gravin op haar slot de oud-bijerland had bezogd om erover te onderhandelen toch was het afgesprongen hoewel men geloofde dat de jongvrouw zelf vier van aard de vorker zou gegeven hebben aan een heer uit het huis van Nassau boven een kleine Duitse graaf het geen ons versterkt in het gevoelen dat het brulosfeest aan uiterlijke praal moest vergoeden wat aan stille indelijke voldoening bij de verbindenis ontbrak in tussen was het riddelijk kampspel geëindigd en bij het geen nu volgen moest ringsteken, mastklimmen en dergelijke als naprett voor het volk achter het bruitspaar zich niet gehouden tegenwoordig te zijn het had zich nu lang genoeg vertoond om aller nieuwsgierigheid bevredigd te achten en met minzame groeten en staatlijke buigingen nam het zijn afscheid zowel van de magistraat als van de omringende toeschouwers de vreemde heren en edelvrouwen volgden onmiddellijk, eventueel verlangende naar rust en verversing maar prins Bauerts en zijn jeugd geboedig bleven belust op de klucht getorneden die nu het riddelijk spiegelgevecht gingen vervangen het merendeel der Nederlandse krijgsoversen en edelieden bleef de stadhouder omringen het zij omdat hun plicht het geboot was behorende tot zijn staf of zijn huis of wel omdat ze bij deze hun hof wilde maken of zelf vermaakschepten in de volkspret een onder allen echter dezelfde die als overwinnaag het krijgperk had verlaten en tegen wie Luijtenland jullie aan iets op het hart scheen te hebben toonde niet onduidelijk dat de liefhebberij van de prins de zijne niet was al bleef hij het schouwspel mee bijwonen uit Coutrezy toen het bruitspaar aftrok met jongvrouw Frans Waze en de speeltnoten wierp hij een blik van leedwezen en benijding op de gelukkige cavaliers die het recht halen haar te geleiden en te volgen en al achten hij zichzelf door overwegingen van plicht of belang gebonden de stadhouder bij te blijven toch deed hij nog een poging om deze van zijn voornemen af te brengen uw prinselijke excelentie zal het gepeupel bederven spak hij met een mengeling van vleierij en bitterheid door het dus lang het voorrecht te laten genieten van uw tegenwoordigheid en door zoveel belangstelling te tonen in de pret van het gemeen Baron gaf Maurits zijn antwoord met een wenkbrouw Fransen ga hij zijn vrij te gaan en de juffren te volgen wat mij betreft, ik voel mij thuis onder de goede Delfse burgerij en ik vermaak mij met hun ongekunstelde vrolijkheid maar neem van mij een waarschuwing aan zo ga je hier te landen wilt ophouden en nu wel bevinden het geen men ten uwend het gemeen schijnt te noemen de gemeente en wil niet als een hoop gepeupel worden geconsidereerd nog bejegend de Baron boog zich en knabberde op zijn middstasten of hij een onvoorzichtige antwoord verbeet maar hij bleek niet genoeg hoveling om zijn misnoog een geheel te bekampen en de ergeling zijn verveling met gelijk moedigheid te dragen hij wende het schouwspel voortdurend terug toe en gaf tekenen van minachting bij het gierend gelach en het daverend handgeklap en de vermetelen mastklimmers om het onbereikbaar zakmes of de begeerlijke rookworsten te grijpen die zo velend en oorzaak werden van een diepe val behoeven wij te zeggen dat onze oud-bijerlanders die in conscientie gemeent hadden te moeten blijven voor die getrouwheid beloond werden door het genot dat de volkspelen hun gaven en dat het luidgejubel en de grappige vertoningen en schadelloos stelden voor de verveling bij het steekspel ondergaan hij heeft mij afgetrokken toen de tribunes en zitplaatsen hoe langer, hoe lediger werden ondanks de tegenwoordigheid van de prins ten laatste besloot ook deze zelf te gaan en nadat hij zich over de tribune had heen geborgen om de menigte minzaam te groeten tot en verwel nam hij Hendrik Vredek bij de hand en trok af begeleid door het luid- en verrolijk jubelgroep uit duizenden monden hoe ze leven de stadhouder leven de prins prins Maurik leven was er iemand die al had hij mede de mutsgeswijd ten teken van instemming toch niet met het hart in die helwens en deelde het was die boers gekleden man die zich nu eens onder de soldaten dan weer onder de burgers had gemengd zonder ergens in zijn doel tot ophitsing te kunnen slagen toen Maurits over de palestrade heen boog verpleekte zijn gelaad van verbetegimmigheid en bronde het het ze de tanden daar gaat hij heen ongedeerd uit toegejuicht welke een ocasie verloren einde van hoofdstuk 2 eerste deel van hoofdstuk 3 van de Delftse Wonderdokter deze liepevoxtopname bevindt zich in het publieke domijn gelezen door Anna Simon de Delftse Wonderdokter van ALG postbom toetsen eerste deel van hoofdstuk 3 laat ons naar jonker Julian omzien die door de vreemdeling was meegetroond veel verder zeker dan hij zelf voornemend was geweest te gaan aan de Lekse of zogenaamde Noordorpor poort hier vonden zij een poere wagen kennelijk op hem wachtende want de voerman lichte even zijn ronde lakend zijn mutz toen hij de vreemdeling zag en als bij zwijgend afspraak bondheid ter stond zijn paard los dat met de toom aan een boom was vastgerecht terwijl hij zelf om de verkleuring van de maartse lucht te verdrijven heen en weer had gelopen de armen over de borst slaanden ogenblik aarzelde, spak hij lachend, gerept aangenomen, het middagmaal met mij te gebruiken. Zodien ga je toch mee te rijden naar de boerderij waar het ons wacht, een klein half uurtje buiten delft, is het niet zo voor man? Een straf half uurtje, verbeterde deze kort af, en legte de zweep over zijn paard. Julian had er eigenlijk niet stegen om mee te rijden, al vond hij het avontuur wat zondeling en de vreemdeling wat opdringend. Een stevig middagmaal, zoals dat zich in een boerderij verwacht en niet, was hij hem in de laatste tijd, maar al te zeldzaam te beurt gevallen. Voor afstraderij had hij niet te vrezen, omdat hij niets had te verliezen, een bijzonderheid waarvan zijn metgezel was ingelicht, en persoonlijk gevaar, wat had hij te duchten met zijn degen opzijde, daarbij welke ook de gebreken van Julian mochten zijn, gebrek en moed en klein geest geschroom tegen het ongewone behoorden daartoe niet. Mijn handelwijze komt hij wel licht wat singulier en wat suspect voor, begon de vreemde, nadat zij naastelkandig op de harde wagenbank hadden plaatsgenomen. Niet alledaars, dat is waar, want het is mijzelfde gebeurd dat wild vreemden zich bemoeden mij uit ongelegenheid te helpen, uit pure goedwilligheid en zonder eigen belang. Van dat laatste kunt jij nog zo zeker niet zijn. Ook spak ik het uit om te vernemen hoe het hiermee staat bij u. Nu, ik wil open met u zijn, ik heb er mijne wicht gereden in voor, en ik wens dat de uverleende hulp mij te goede zal komen. Waarin kan ik u van dienst zijn? Gewet, ik bezit niet dan mijn degen. Gans geen verachterlijk instrument, en een kapitaal dat in uw hand goede rente moet opleveren. Dit is ironie bij de conditie waarin jij mij ziet. Hm, een toevalligheid, met een omswaai der fortuin zijt hij er weer bovenop, en in tijden van oorlog als deze is een goed officier zijn gewicht in goud waard. Waaruit onderstelt gij dat ik een goed officier zouden zijn? Gij kent mij niet. Mogelijk beter dan gij meent. Ik heb uw langreed geobserveerd en weet onder anderen dat gij u promptelijk daar uw soldaten weet te doen gehoorzamen. Ik ben op dat punt minder voldaan dan gij. Er hapert wel eens iets aan de subordinatie, zijn jullie aanlachende. Maar toch, ja, de opstandigheden waarin ik verkeer tegenover hen in aanmerking genomen, kon het erger zijn. Hoe sterk in getal is uw Vendel? Ik meen niet op de monsterrol, maar in de werkelijkheid, op dit ogenblik. Mijn Vendel? Gij zegt dat gij een en ander voor mij weet. Me dunt, dit zou het gedan toch weten, dat ik geen Vendel heb. Ik ben hier met enige soldiniers, de rest van een gecasseerde compagnie, die zich aan mijn goede of kwade fortuin verbonden hebben, en hun best doen om mij en zichzelf in het leven te houden, in afwachting van betere dagen. Hoe sterk is deze manschap nu? Zijd gij monstercommissaris of werfofficier, dat gij mij dus uitvraagt? Hoe komt gij op die gedachte? Gij ziet dat ik een herenboer ben. Ik zie dat gij u in het gewaad van een huisman hebt gestoken, maar zo gij mij niet voor een oudskuiken houdt, kunt gij toch wel raar dat ik u ter stond voor heel wat anders heb aangezien. Ter stond, hernam de vreemde Grim lachend, dat zou weinig ere doen aan mijn kunst van vermommen. Wel, niet bij de eerste aanblik, dat stem ik toe, maar toch, zo haast wij buiten het volksgedank waren, kwam er zulke verandering in uw toon van spreken, in uw houding, in uw gang, in die laatste vooral, dat het bij mij niet meer twijfelachtig is of gij zei het een krijgspan, een officier van rang uit de vreemde. Zo juist een blik verdient dat ik u de voldoening schenk van uw gissing bewaarheid te zien, hernam de vreemde Ling, zijn grove lakendse hoed afnemende en tegelijk de op zijn boers gevatsoneerde pruik, waarvan de roodachtige haren hem tot op de wenkbrauwen hingen, even oplichtende. Het korte bruine met zorg afgesneden haag, zoals edelen en krijgslidden het toemaasdogen, bevestigde die verzekering door de fijne schandere gelaatstrekken niet tegengesproken. Uw naam dan, voeg jullie aan met zekere levendigheid. Waartoe een naam, gij kent de mijne toch niet, heb ik u de uwen gevraagd? Later zal het blijken of nadere bekendheid tussen u en mij ons dienstig zal zijn, tot zolang zal het u toch wel onverschillig wezen of ik Peter of Paulus heet. Zo zal ik uw hopman Peter noemen, hernam jullie aan, grim lachend. Ik heb er vrede mee, toch, waarom Peter? Dat is een naam die nogal gangbaar is onder de Duitsers, en bij al uw goede wil om ons neer Duits te spreken, doet u Dongslag mij telkens op een Zuid-Duitse denken. Bravo, geraden, ik ben een bijersman, iemand van zulke scherp zinnigheid heb ik juist nodig. Luitenand, en en, hoe wilt gedat ik u zal noemen? Jullie aan, vulte deze aan, dat is mijn doopnaam. Gij hebt er geen familie naam bij te voegen, voegde hopman, hem uitvorsend aanzienden. Als gij zelf heb ik mij recht voor behouden op die vraag niet te antwoorden voordat wij beter kennis hebben gemaakt. Ik erken dat recht, en toch ben ik verplicht u nog enige vragen te doen, die u mogelijk onbescheiden of nutteloos zullen voorkomen, eer ik ter zaken kom. Vraag naar harte lust, met schemijdevrijheid gunt om te zwijgen waar het antwoorden mij niet gelegen komt. Dat spreekt vanzelf, meinerzijds bedinging, dat het geen gij antwoord naar waarheid zal zijn. Het zou u nog mij verder brengen, zowelkaar met verdichtselen ging een pijn. Dit vastgesteldzijnde zou ik allereerst willen weten of gij meent goede kans te hebben om welhaast in hoe voor een gerang te worden aangesteld. Voorwaar nee, die kans heb ik niet, maar toen het u verheelt, ik zou te delft deze dagen relatie in hebben, protectie in kunnen vinden, zodat ik geld of krediet bezat om mij naar mijn stand uit te rusten. Maar bij mannel daarvan ben ik te vier om mij in deze bedelaars gestalten. Hij wiept mijn droeverblik vol bitterheid op zijn verkleurde en versleten plunje, aan te melden bij de zulke die mij een betere staat hebben gekend. Dat zou ik u ook ontraden. Gij zou het gevaar lopen met minachting bejegend te worden, of wat nog harder zou zijn, met een aalmoes afgewezen. Gij kent de mensen, dat is juist wat ik ducht, ik vind daar niets in op de industrie mij naar soldaten te teren, tot ik hen zelf pijn kan geven, maar de hand uit te strekken naar de gift van trotse verwanten? Dat vermoogt gij niet, ik versta u. Gij zei het van hen, die zich liever buit veroveren met de degen in de vuist. Zo is het. Bij deze stand van zaken mogen wij dus uw herstelling in hoerang hoogst onwaarschijnlijk achten. Jullie aan klikten toestemmend en zuchte diep. Te meer hernam hij, omdat er antecedenten zijn die hier maar bekend behoeven te worden om zijn stem haperden en hij werd bloedrood. Om u voor een krijgsraad te brengen, viel de hulpman in, hem uitvorsend aanzienden. Dat niet meer, riep jullie aan guldgouw en met meer bitterheid dan schaamte. Ik heb een voles van de krijgsraad te mijne lasten. De hulpman slaakt een kreet, waarvan het onzeker is of er deernis met de beroeide luid tenand, dan wel zekere voldoening voor zichzelf door uitgedrukt werd. Niet altijd is schuldig wie door strengen of partijdige rechters is veroordeeld, hervat hij, deelnemend en vergoolekend. Maar ik was schuldig, bekende jullie aan, meer oprecht dan voorzichtig. Na de strenger krijgsraad, zoals zij daar lach aan tans, ik was jong, vuurig van aard, kon mij niet inbinden, waar ik getergd werd, vooral dan niet als ik pwandoneur werd geraakt, en... En hij zet zelf hulpman meneer en weet dus hoe licht een superieur zijn minderen tot datgenen kan uitlocken wat men in subordinatie noemt, vooral dan als hij er zijn toelech van maakt dienend verderve te brengen. Ik weet dat er ongelukkiglijk hartheid en willekeur wordt gepleegd om de schijn van strenger tucht. Ik weet dat er oversten zijn die hun en jonge officieren tot het uiterste brengen, en als dan de boog te strak gespannen breekt onderzoekt krijgsraad alleen scherpelijk naar de uiterlijke feiten, zonder zich te bekommeren om de innelijke aanleiding waaruit zij zijn ontstaan. Zo is het juist het geval geweest bij mij, mijn hulpman was een overmoedige avontuurier van lage afkomst. Ik doog het hart hoog en kon no de aanmatiging en vexatie verduren van de zijde eens linkers die niet eens zijn naam kon schrijven en die alleen aan een gelukkige oorlogskans zijn rang had te danken. Zo geviel het dat ik op zekere dag mij door hem beledigd achtende, satisfactie voeg en hem uitdaagde. En hij deed u de kware dienst die uitdaging aan te nemen. Ergig, hij weigerde die en tergte mij daardoor tot de uiterste woede op zulke wijze dat ik hem door stompen en vuisterslagen vernederde om hem te dwingen de deeg te trekken die hij niet tegen de mijne wilde meten. Het gevolg daarvan was dat het tweegevecht waar toe hij nu gedwongen was, laat er niet meer geconsidererd werd als een duwel, maar als een manslag, want hij werd zo ernstig gewond dat er de dood na volgde. Gespaard heb ik hem niet, dat moet ik erkennen, maar toch de gelegenheid om zich te verdedigen en mijzelf te treffen, is hem ruimsgroot gelaten. Godgave, dat hij van die laatste gebruik had gemaakt, er zou dan een ellende gemindigd in de wereld zijn. Ik versta al de desperatie van die klacht, en ik onderstel dat uw rampspoeden van toen aandacht tekenen. Laas, helaas, die zijn al van vrije vroegere datum, heenam jullie aan, met een pijnlijke glimlach. Doch, laten we terzijde wat zover achterligt. Gij begrijpt dat de uitspraak van de kreigstraat niet zacht kon zijn. Ook ontkam ik de smadelijke doodstraf alleen. Bij de zertie, voeg de hopman levendig. Nee, bij gratie, die mijne moedig, mijn innegeliefde moedig, in haar onverstoorbare tederheid voor mij, afsmeekt van de prins, ertelde tranen in zijn stem toen hij die laatste woorden uitspakt. Van de prins? Gij dankt dus uw leven aan Maurits? Nee, nee, aan de genade van zijn vader, het was in het jaar 79, ik was toen 22 jaar oud, en had al van mijn zestiende, als vaandrug aan staatse zijde gediend, zou de beste kans gehad hebben op een schitterende loopbaan indien niet dat, ongelukkige duwel tussen beide gekomen waren, sprak de hopman vraag naar wijs. Nee, de voorspraak mijne moedig en haar relatie in, was niet tenhalve geweest, die misstap mijne jongheid had mij niet het uitzicht op een betere toekomst voor altijd verduisterd. Ik werd voor een tijd lang buitens lands gezonden, en daarna in mijn vroeger rang geplaatst bij een ander vendel, in een andere provincie. Ouder en wijzer geworden, wist ik mij beter in te binden, trof het ook minder slecht met mijn overste, en zou wel haast, als hopman met een compagnie zijn voorzien geworden, zou ik niet de verwenst ongelukkskind waren, die een alles tegenloopt. Daar is nog niets van te zeggen, mij denkt dat hij juist van groot geluk mocht spreken, sinds hij van een jeugdige misstap als de uwen zo goed zijt afgekomen. Een ander had wisstens drop gekregen, maar de zoon van een vliesridder mag een potje bereken, niet waar? En de hopman zag hem strak en uitvorsend in de ogen. Julian kleurde sterk, maar hij nam met zekere heftigheid. Ik ben niet de zoon van een vliesridder. Wel is mijn vader één van de edelen die het verbond mee heeft getekend, maar hij is sinds van partij veranderd, en ik ben niets meer voor hem, hij niets meer voor mij. Hij heeft mij zelfs het recht ontnomen, zijn naam te dragen. Hij heeft zich een zoon gekozen naar zijn hart, naar zijn beeld. Die heeft hij in mijn plaats geschoven, en de verstoteling is de weide wereld ingegaan, beladen met zijn vloek, die hem eeuwiglijk zal vervolgen. Bijgeloof, mijn waarde luidernand, bijgeloof. Als mijn klokheid genoeg geeft om met het dus genaam noodlot te worstelen en niet verzuimt, met rappen en vaste hand de gelegenheid aan te grijpen op het ogenblik zelf dat de vertuin ons die voorhoudt, dan kan men veilig spotten met dit vooroordeel van vloek en kwaadgesternte. Nee, nee, viel Julian in, op diep moedeloze toon. Ik weet het beter bij ervaring. Ik weet dat er is wat men niet door stoutheid nog behendigheid kan overwinnen, en al is die vadervloek die op mijn hoofdrust een onrechtvaardig vond is. Toch moet het van kracht zijn over mij, want ik heb mijn moedig, mijn edel, waardige moedig in mijn val meegesleept, en er is voor mij geen zegen van de hemel te wachten. Als jij er zo over tankt, verkoop u dan de duivel, en zo duur als jij kunt, viel de hopman in, met een lach die wel wat sarcastisch klonk. —Mogelijk ben ik op weg met die handel, —hernam Julian Koel, —en hem scherp, en stout onder de ogenziende. —Mits, geu, maar niet, door kinderachtige wekenheid, laat vervoeren om een goede koop af te wijzen, —hernam de hopman, gevat. —Ik zie wel dat je mij nog heel weinig kent. Ik heb aan een verre, verre omweg gemaakt, sinds ik aan moeder schoot stond om haar uit de bijbel te horen voorlezen. —Uit de bijbel, —herhaalde de hopman, —met zekere ironie. —Wel nu, —ja, —zo moest het ook zijn, —gezijd toch immers goed geus gebleven, —eindigt hij op schijnbaar goedmoedig getoond. —Ik maal niet veel om de religie, —das maar balast op mijn weg. —Waarheid is, —dat ik in de Roomse kerk ben opgevoet, —schoon mijn moeder, —maar wel eens ter sluik, —ter prikbracht. —En sinds, —ja, —sinds heb ik de papen in de Roomse mis, —in afschuw gehouden, —zonder mij aan het dominees en hun sermoenen veel gelegen te laten liggen. —Zo behoort het ook voor een vrijman. —Predicanten en priesters zijn al één, —hebben te zamen een gelijk doel, —te heersen over de gemoederen, —en eenzelfde instrument om het te bereiken. —De eerste noemen het godswoord, —de anderen, —de kerk. —Das mij om het even, —ik begin te verlangen om te weten, —wat jij me eigenlijk hebt voor te stellen. —Hij nam jullie aan wat geprikkeld, —daar hij zag, —dat de ander niet ter zaken kwam. —Dan zou ik vooraf, —toch wel met enige juistheid willen weten, —waartoe ik u zou kunnen gebruiken. —En —de dineinde zou het mij nodig zijn, —nog één en ander van uw antecedenten te horen. —Van die welke mij drongen buiten mijn vaders huis te gaan zwerven, —voeg jullie aan met zekere aarzelling. —Nee, —dat zou ons te veel ophouden. —Ik meen die welke u gebracht hebben hier te delft, —in de staat waarin ik u nu vindt. —Wat zal ik u daarvan zeggen, —hernam jullie aan, —even de schouders ophalende. —Altijd door mijn kwaadgesternte vervolgd, —of jij er een geloofst of niet. —Ik zal niet beweren, —dat ik daarbij zonder schuld ben. —Ik weet het me al te goed. —Ik heb mijn driften, —mijn hebbelijkheden, —mijn gebreken, —die mij dik werven in leed en last brachten, —en mijn bevorderingen in de weg stonden. —Maar toch, —geluk had ik nooit. —Was ik bij een hopman, —die bent mij tevredesgeen, —dan raakte —die in de klem tussen de Graaf van Lester en de stadhouder Maurits, —en de compagnie, —wer daar een Achterhoek verlegd, —uit vrezen dat de hopman verkeerde diensten zou doen. —Eens was —ik zeer naar mijn genoegen, —geplaatst bij de Engelsen, —die —on de kapitein Morgan in Bergen op zoom lagen. —Maar hij werd van —zijn commander ontzet, —en ik raakte dus weer aan zij. —Geen het kort, —ik sier of zowat om, —van de ene provincie na de andere, —aldijd maar voor korte tijd verbonden, —en meestal mijn afscheidkijgenden —of neemende, —erder termijn was verlopen. —Totdat —mijn laatselijk —een vendel Duits en frisse voetknechten —wer toevertrout als plaatsvervangend hopman, —daar de —eigenlijke kapitein —met een deel volks —naar het Luxemburgse —was gezonden, —om zich met de hertoch van Bouillon —te verenigen. —In deze conditie —was ik zeer —naar mijn zin, —en ik mag met waarheid —zeggen, —dat ik —et mijne —deed, —ten beste —der goede kouzen —en om mijn —oversten te voldoen. —Ik zeg niet —dat ik —maar van —zekere —quade gewoonten —gebeterd had, —maar —erger —dat anderen —was ik niet, —en wat —mijn dienst —betrof —en mijn —zorg —verde —compagnie —daarin —verjeerde ik niet. —Ook meende ik —dit —maal —te weg —te zijn —een —er —betere —voor —tuin, —en —geloof —de —reeds —dat —mijn —goede —engel —over —mijn —quade —geest —getrie —en —veert —had, —toen —ik —van —am —dat —de —kapitein —in —questie —in —Spaans —brabant —gesneuveld —was. —Ik —had —grond —tot —de —hoop —dat —ik —in —zijn —plaats —zou —woorden —aangesteld, —maar —ik —leer —het —wel —anders —daar —ik —op —eens —dat —is —nu —om —streeks —twee —maanden —geleden, —wille —keurig —en —onrecht —vaardig —en —oorder —niet —gehoor —zamen. —Ik —eis —de —verklaring —van —de —ze —handel —wijs. —Ik —beried —mijn —op —de —aanwezig —officiëren —of —zijn —mijn —van —enige —misstap —konden —betichten —die —zulke —harder —bejegening —had —verdiend. —Vegeefs —zij —die —mijn —het —meest —genegen —waren —rieden —mijn —niet —te —dralen —met —mijn —weg —te —maken —dare —en —streng —en —dag —oorden —tegen —mijn —was —uit —gevaardigd —doe —de —bevel —voer —en —de —colonel —die —mijn —en —apprehensie —en —parade —executie —voorscheef —voor —het —geval —dat —ik —mijn —verzette —of —nader —gestel —de —termijn —nog —in —de —omtrek —van —het —kamp —weerd —aangetroffen —een —verradig —en —mordenaar —kon —niet —in —harder —termen —en —met —minder —verschonings —en —verjaagd —schonen —tot —heden —to —on —bewust —pen —gebleven —waarom —mij —de —ze —onwaardige —beyegening —is —aangedaan —en —toch —ik —moest —gehoor —zamen —op —staande —voet —dat —begrijp —ik —maar —waarom —u —later —niet —tot —de —hoog —ste —militaire —autoriteit —gewin —t —om —herstelling —van —eer —om —an —geregeld —proces —alt —ans —juli —aan —zucht —en —diep —en —ant —woorden —met —gesmoorde —stem —en —gebogen —hoofd —juist —dat —kon —iet —ik —moest —alle onderzoek —naar —mijn —aan —t studenten —shroom —en —en —reeds —bij —het —eerster —verhoor —zou —t —gebleken —zijn —dat —ik —mij —onder —un —vals —naam —op —de —monstrol —hat —later —inschrijven —nu —begrijp —ik —dat —onder —soek — u —niet —dienen —kon —tu —minder —om —dat —ik —wel —de —naam —kon —op —geven —waarop —ik —door —mijn —gebo •d —te —recht —had —maar —niek —bij —macht —er —zou —wezen —mijn —int —die —tijd —te —te —bewijzen —met —e —persoon —die te voeren. Mijn vader had mij dat recht ontzegd en zou mij verloogend hebben, zodat ik mij op hem had beroepen. Ik ben er zeker van. En, uw moedig, goden zij dank, zij leef niet meer om smart en schande met mij te dragen. En de blik waarmee hij dit zijde, wiep een glimp van ziel en adel, over de verwoestenschoonheid van z'n gelaat. De naam die ik had aangenomen, was de haren, vervolgde jullie aan zacht en smartelijk, en die mocht niet worden uitgesproken in een crimineel proces, al kon dat ook leiden tot mijn rechtvaardiging. Nee, ik moest zwijgend het hoofdbuigen onder de vrede slag. Wie kan u die hebben toegebracht? De bevelvoerende colonel had aan een vertrouwd vriend, die het mij overbracht vertelt, dat hij dus handelde op hoogbevel van de stadhouder. Maurits? En als een kreet van triomf klonk in de toon waarmee de vraag werd gedaan. Nee, de stadhouder van Vriesland en Groningen, in welke laatste provincie wij gelegerd waren. Willem Lodewijk van Nassau, de neef van Maurits, die passeert immers voor een vroom, zacht moedig en rechtvaardig heer, voegde Hopman, niet zonder intentie om weerspraak uit te lukken. Ik heb ook nooit andere gedachten van hem gehad, totdat ik tot mijn schade van het tegendeel bewijs heb gekregen. Men zegt dat Maurits van Nassau goede correspondentie houdt met zijn neef op het stuk daar krijgen zaken. Op dit stuk en op alle anderen. Ik heb wel eens horen zeggen dat we hier eigenlijk vanuit Vriesland zouden geregeerd worden als meester Jan van Onderbarneveld er niet waren. Hoe kunt hij dan nog enige hoop koesteren om hier in Holland een aanstelling te bekomen? Ik heb niet gezegd dat ik deze hoop voede. Zo ga je voornemend zijt in het buitenlanddienst te nemen. Waarom de okazie dan niet eerder aangegrepen? Ge meent dat ik wel tot het Spanjeel had kunnen overlopen. Dat dacht mijn intentie niet. Geen wil weten waarom ik mij hier bevindt. Dat zal ik u zeggen. Met die statelijke bruiloft zijn hier menigden van vreemde vorsten en krijgsoversten bijeen. Bontgenoten derge unieerde provinciën. Of voor het minst met deze bevriend. Ook zij heb ik krijgsvolk van noden in deze zware oorlogstijden. Ligt dat er onder die allen één is die mij in zijn dienst wil nemen, zonder al te scherpe navraag. De eeg daar ik een twintig taal klukken en in de oorlog ervaren mannen met mij breng. Ik ben het met u eens. Dus ook een krijgsoversten zal zich wel voor je optoen. Daarom wilde ik met mijn aanbieding wachten tot de heren op het scheiden staan. En geen tijd of occasion meer hebben om zich met elkaar te bespreken. Vooral hoop ik dat Maurits niet van de laatste zal zijn om weg te trekken. Ja, juist. Maurits moet eerst uit de weg zijn. Stemde hopman Peter toe. Met een lach of hij een aardigheid wilde zeggen. Maar die aardigheid was niet slechts dubbelzinnig. Zij was boos aardig. Julian merkte dat echter niet op, maar vervolgde met zekere bedoeling. Vas ik nu maar niet in zo'n uiterste verlegenheid om geld, zodat ik mij niet voeg samen als een eerder man vertonen kan, zal niemand mij nemen, niemand mij vertrouwen. Er was er slechts een enkele vriend die mij het nodig had ertoe zou willen voorschieten. Er was een aardigende stem. Een vraag in de blik die door de hopman of niet verstaan of met opzet onbeantwoordig gelaten toen hij sprak. Het zou toch jammer zijn dat een man van uw ervaring en bekwaamheid om zulke bijoorzaak werkenloos bleef. En toch begin ik te vrezen dat het er zo meegaan zal, hernam Julian mismoedig. De eer daar mijn manschap al meer en meer verloopt. Verbeeld u, toen ik de Groninger Ommelanden verliet, vochten zich van een gecasteerde compagnie ruim dertig man bij mij. Met deze trok ik Gelderland door, en ons getal klom tot vijftig. Daar vele rondsvervenen soldaten zich bij ons aansloten, die eenzaam doodende om brood liep te bedelen dat zij niet vonden. En hoe vond hij dan de kost voor vijftig, vroeg de hopman in de uiterste verbazing. Dat zal ik u zeggen. Er is een organantie waarbij de plattelandsbewoners en de magistrataklijnen steden verplicht zijn, zullen dienst die den getalen van veertig of vijftig en tot dertig toe, onder aanvoering van een officier, zelfs van een cornet of vendeldrager, hun dorps op stadgebied doortrekken, te huisvesten en de kost te geven voor de tijd die zij verplicht zijn zich daarop te houden. Maar zonder opzicht rondolend volk beneden dat getal behoeven zij van niets te voorzien. Zij hebben zelfs het recht zich tegen hen te verzetten als ze zich met geweld opdringen. Het is zo gepartiseerd om de weglopers en weggejaagden uit het vendel niet tot last te doen komen van de gemeenten, terwijl doortrekend volk van oorlog moet worden verzorgd. Bij gevolg hebben soldaten die zich kunnen verenigen onder het bevel van een luitenant een groot voorrecht. Ze worden dan niet als schooiers aangezien en verjaagd, maar een degendeel heuselijk ontvangen, met z'n aanvoerig voor goede discipline inzorgd en het stenen- en molesterend verbied. Daarbij, al zourig, wandtrouwen en kwaadwilligheid bij de boeren zijn, hun getal boezemt eerbied in, en zij worden voorzien van al het nodige. Zo tokken wij de Gelderse kwartieren door, maar op Utrechtsgebied aangekomen vernamen wij dat er monstering zou gehouden worden over het volk van overste van dorp, en ziet, niet minder dan vijftien maanden soldaniers verlieten mij, om als pasvolans de leemtend van een compagnie in aan te vullen. Domme koppen, die zeggen aan de gal gwaagden om enige stuiverst te verdienen, viel de hopeman in, die daarmee bewees dat hij met de betekenis van de krijgsterm bekend was. Wat zal ik u zeggen? Hij nam jullie aan. Zelke lidden zie ik gemiddelijk op niets dan op het voordeel van het ogenblik. Daarbij gebeurt het wel eens dat ze dus troppen ontkomen, zelfs bij ontdekking, en dat ze in dienst worden gehouden als het goede, geoefende soldaten zijn. Anderen verloor ik omdat ze hun ambacht kenden, en gelegenheid vonden, zich te plaatsen in ene daar kleine steden die wij doortrokken. Sommigen bleven op de boeren Hofsteden voor noodhulp, omdat er bij de schaarste van jonge luijende landen gebrek aan arbeiders was. En enkele zelfs vond een vrouw die een klokken beschermen wensen, en niet tegen zo'n portuurig opzag. Met één woord, toen ik de delft kwam, was mijn troepje zo gedund dat ik allerlei listen en lagen heb moeten gebruiken om er mij door te redden, en de luiden waar ik Herberg nam te doen geloven dat ik werkelijk, bevelvoerend luitenand was in staatse dienst. Hier de stad waar zoveel krijgsvolk ligt, is, zoals jij wel denken kunt, deze klug niet meer te vertonen. Ook was het een uitkomst voor ons allen, toen ik één mijner oude landsknechten ontmoette die een ambacht kende uit de dienst was gegaan, en een kuipers wedu had getrouwd, het geen ons allen, vrij logische heeft verschafd, en mij voor doodhongeren beveiligd. Maar dat is toch geen houdbare toestand voor een man als gijzijd? Ha, wie zegt gijt? Maar wat bat het me, oor ik mij de haren uitdruk van desperatie en de lippen verbijt tot bloedens toe van spijt en ergenis, zoals mijn zondijds overkomt. Er is niets aan te gebeteren voor het ogenblik. Gij, weet gij raad, kunt, wilt gij me helpen? Zonder dat waren het vreded geweest u zo diepe woonden te laten blootleggen. Ja, jonker Julian, sinds je van edel bloedzijd mag ik u zo noemen, en te eer om het gij welhaast voor tuin genoeg zult bezitten om uw stand ere aan te doen. Ja, ik weet raad voor u, en ik heb hulp te bieden. Het staat in mijn macht u hopmansrang te geven, u te voorzien met een compagnie en u de nodige gelden te vertrekken, om u zelf en uw volk behoorlijk te metteneren. Gij zei dan meer dan waarvoor ik u hield. Gij zei dan ritmeester of colonel dat gij over manschappen en geld hebt te beschikken. Ik zal houden wat ik u hebt toegezegd. Dat is alles wat u voor het ogenblik nodig is te weten. De volle waarheid kunt u nog niet dragen, en mij is de sluider des geheims nog nodig. Maar in het daden zullen u bewijzen dat ik het goed met uw voor heb. Ik ben zelfs bereid u op dit ogenblik honderd pistoletten als handgeld te geven, mids gij mij uw woord geeft mij de dienst te doen, welk ik van u verlang. Juliaan kleurde sterk, zijn ogen schitterden. Laat horen wat dienst het zijn moet, riep hij in zekere gejaagdheid. Ik onderstel dat de 14 of 15 manschappen die gij nu nog bij u hebt, voorkomenlijk onder uw opbediëntie staan, zodat gij met hen doen kunt wat gij wilt. Er zijn 20 die gezworen hebben mij te volgen, waarwaarts ik mij wend, en die hun een goede redenen hebben om die eet te houden. De 15 andere, en dat zijn degenen die met mij bij de Kuipersvrouw inwonen, zijn geheel mijn, avandra ja pandre, zoals men zegt. Toch moet ik u de ontmerken dat de gehoorzaamheid geheel vrij willig is, want ze zijn niet in mijn soldei. Ik zal u in staat stellen hen goed te bezoldigen. Dan zal er ook niets aan hun gewilligheid haperen, daar geef ik u mijn woord op, want er zijn tegen mij alleen uit nood en broodgebrek somwein in een opstand. Ik onderstel dat er enkele bij zijn die met vuurwapenen kunnen omgaan. Er zijn vijf welgeoefende musketeers onder, die de haakbus en het vuurroer hanteren als wijde degen. De overgen zijn kordata lansen. Bastiaan, die met de Kuipersvedu is getrouwd, placht onze rondas hier te zijn. Toch hij werkt nu uit al zijn macht in de zaak zijn ervrouw, met hoop eenmaal in het Kuiperschild te worden toegelaten. Die valt dus weg, te meer daar men van geen gehuwd man zeker is, die zijn geheim met zijn weder helft deelt. Er is hier de sprake van een geheim. Als ik de dienst, die ik van u verlang, aan de eerste de beste kon vragen, begrijpt het toch wel, dat ik er geen compagnie met Hopmansrang en verdere voordelen voor zou bieden. Hmm, ja, dat begrijp ik, ook uit de lange omweg die geen neemt eergaer vooruitkomt. Het is een zaak die niet pluis is, en het daglicht niet velen kan. Het is niet waarschijnlijk dat een man als gij, die zoveel heeft doorgemaakt, al te nauw gezet zal zijn van conscientie. Precies, over zo'n nauw gezet uit ben ik heen. Gij zult u dus niet door klein geest gebeswaren laten afschrikken, waar het een aanslag geldt, die naar sommige hermeningen, waar licht met een harde naam zou moeten genoemd worden. Mijn aanslag? Voor de duivel, eruit met het geengum van mijn wild, dat samelen is niet uit te houden. Gij wilt mij, met mijn handvol volks, toch niet imploreren om een stad te verrassen? Voor het geval ik u tot zulke dienst gebruiken wilde, zou het gij er dan bezwaren vinden. Mijn volk prafeert hel en duivel, als het maar hopen heeft op buit, en ik, ik geef niets om mijn leven. Met z'n geen sprake is van een Hollandse vesting Spaans te maken, kunt gij op ons rekenen. Want zie gij, ik ben niet als Willem van Oranje. De koning van in Spanje heb ik nooit geëerd, en mijn ganselijk niet gezind en mijn enig opzicht te dienen of te obediëren. Ik heb u gezegd, dat ik mij niet veel keerde aan religie, dat is waar, maar ik heb een religie op mijn eigen hand, en dat is haat aan de Papen, aan de stokers van de inquisitievuren, aan de beulen der edelen, aan de stichters der moortschafotten, en eeuwige, blodige, onvoorzoonlijke haat tegen de koning van Spanje en zijn handlangers. Ik dacht niet, dat een man als gij, nog met zulke klein geest gevoordelen behebpt was. Ik meende zeker te zijn, dat de honger dergelijke overdrevend sentimenten al lang uit uw hart zou verjaagd hebben. Zijd gij een huurling van Philippse Tweede, dan wil ik niets met u te doen hebben, riep jullie aan met heftigheid en wilde van de waagd springen. De zogenaamde Hopman-Peter weerhield hem met krachtige hand. Einde van eerste deel van Hoostuk 3.