 Merhaba, sunumun bu son oturumunda sevgili Cengiz Bey ile bir araya geleceğiz. Kendisinin deneyimleri ışığında mimarlar ve kitaplarını konuşmaya devam edeceğiz. Buyurun lütfen Cengiz Bey. Birazcık heyecanlandım çünkü daha önce fotoğrafçılar için söylediğim söz. Burada da geçerli görüyorsunuz. Yani biz bu ücün dışları benim kuşağıma kadar açıkçası hep kendimiz yaparız. Fotoğraf mı çekilecek, mimar çeker, resim mi yapılacak, mimar yapar. Yani bu kafada bizi yetiştirdiler. O bizde ilk başımda. O üçlü çok önemli, Seyfi Arkan, Seda Takriyel'den bir de arkadik dergisini çıkaran abimiz. Zeki Sayar. Zeki Sayar. Evet. Hatta son yıllarında çağırdı. Yani sen sürdürür müsün bunu diye. Benim ne yazık ki o derece zamanım yoktu. Zamanı gerçekten iyi kullandığımı zannediyorum. Uzunca bir süre yani belki bundan on yıl öncesindeki de ortalama dört beş saat uyarak bir insanın üretmeye çalıştığı şey. Üretmeye çalıştığım üç şey var. Bir tanesi o kitabının arkasında yazan o bence önemli. Çünkü daha öncekileri mesela halktan birisi çok merak etmez bir albüm diye bakar. Bunu bir eleştiri olarak kabul edin. Albüm ki ben doğrudan göre iş verenden, işin kendisinden, yapıcılardan gerçekten bağlantı kurarak Türkiye'deki zorlukları bir sonraki kuşağı anlatmaya çalıştım. Amacım yalnızca buydu. Yani sözleşme yaparken niye dikkat edecek? Ve nelere sahip çıkacak? Örneğin kontrollük olmadan proje yapmayacak. Ve de devletin onun için tanıdığı ücret yetmez doğru dürüst mimarlık yapmak için onun için kanaatkar olmak zorunda. Onun için yani bir anlamda zorluklar içinde yaşayacak. Ben birkaç kere bu validiriye atlattım. Bir de üstelik devletle karşı karşıyasınız. 12 Mart'ta adından ve yaptıklarından söz edilemez 30 tane kişinin biriydim. 27 Mayıs'ta hapse atmak için Almanya'da doktora yapmak istediğimi çağırdılar. Arabama kitaplarımı ve plaklarını doldurdum. İsvişli'ye kaçmak için. Çünkü istemiyorum o anda gidip de Türkiye'de hapishaneye girmeyi. 12 Eylül'de inanan hiç olmazsa bir yıl süreyle hep Gümrüğü polisi geçtikten sonra evime telefon ettim. Geçtim. Yani beni tutuklamadılar. Ve son olarak beni bir güne emniyete çağırdılar. Siz dediler hiç yurt dışına çıktınız o pasaportumu gösterdim. Her yıl şu kadar yurt dışına çıkmışsın. Çünkü bir yanlışlık yapmışlar. 3 tane Cengizbektaş varmış. O Cengizbektaşlardan bir tanesini herhalde yakaladılar. Ve ben kurtulmuşum. Yani sadece mimarlık zorlukları değil bir de böyle böyle böyle böyle gitmek zorundasınız. Sizi kurtaracak tek şey kültür ortamı ve toplumla olan ilişkileriniz. Bu çok fazla önemli. O şeyin arkasında yazdığım mimarlık değiştirinin arkasında yazdığım şeyi isterseniz. Doğrudan dörüye Turan Erol'un yazısıdır. Ben okulumu da böyle seçmiştim. Hem Teknik üniversiteyi hem akademiyi yani şimdiki güzel sanatlar üniversitesini kazandığım halde mimarın öteki sanatlarının içinde yetişmesi gerektiğine inandığım için mimar sinanı seçmiştim. Bütün sanatlar arasında birbirini tamamlayıcı davranış birliğine önem veren mimarlığın yanı sıra yürütmeyi başardığı yan uğraşlarıyla kişiliğini durmadan zenginleştiren Cengizbektaş mimarlık konularının toplum önüne getirilmesini uygarlık savaşında mimarın ödevleri arasında saymaktadır. Bu şunun için yani yalnız ben sorumlu değilim ama ben ilk sorumluyum bu ortamın oluşmasında. Bu çok önemli. Beraber çalıştığım herhalde binim açmış arkadaşlarımdan gerçekten ilk beklediğim şey mesela ilk sigorta ilk hafta sonu tatili Cumartesi Pazarki arkadaşlarım gire gidebilsinler. Üç ayda bir gerçekten üç günlük dört günlük bir tatil bir yerde çalışalım. Her yılda bir yöreği inceleyelim. Onun içinde bir on günlük şey bir oteli kapatıp hep beraber yaşadığımız oldu. Ya o ne bileyim herhangi bir kurumdan yer sağladığımız oldu. O konuda kadiye çok beceriklidir. Kırk yıldır benimle beraber. Ve gerçekten şeyi kolaylaştırırdı. Yani çok da komik şeyler gelirdi başımıza. Bir gün ıdır'a gidiyoruz. Bütün izlenceye göre yapılmış. Iıdır'da belediyeye gideceğiz. Onlarla ilişki kurmuşuz ve onlar bize yer sağlayacak. Gittik belediye yapılmamış. Biz elimizde çiçek belediyenin önüne beklerken belediyen birisi çıktı koşarak geldi. Dedi ki bine bine bine bine. Ve o da bindi. Biz dört beş kilometre gittik. Ben durmadan kaziye soruyorum. Ya bunlar bizi yanlış birisinden karıştırmasınlar. Bir gittik ki kırmızı ağlı serilmiş. Belediye başkanı ve karısı beyazlar içinde. Kazanlar kaynıyor. Ondan sonra o kazanlar kaynamanın dışında milli oyunlar oynuyor milli giysilerle. Ben belediye başkanını yaklaştım. Dedim acaba siz bizi başka birisiyle mi karıştırıyorsunuz? Çengiz abi ayıp ettin dedi. Ben senin kitaplarınla büyüdüm. Yani bunu söylemek lazım. Yaptığına anlatmak ya da kitap ya yine o kadar basit bir olay değil. Biz edebiyatçı olarak yapmıyoruz. Ben çok daha önce yazmaya başladım. On altı yaşında benim denizdeki en önemli gazetede köşem vardı. Ve kent eleştirileri yazıyordum. Ve gerçekten etkili oluyordu. Kimsede beni on altı yaşında bir çocuk olarak bilmiyorlardı. Ben C bektaş diye atardım. Benim abilerim Cihan bektaş. Kardeşim Cihan bektaş hepsi olurdu. Bir gün abim geldi ya yeter yolumu kesiyorlar durmadan. Yani şuraya yaz doğru dururuz. Neyse yani biz kurtulalım. Ve gerçekten yani çocuk olduğumu çok fazla duymamadan insanlar orayı ciddi okuyorlardı. On altı yaşımdan beri yazıyordum. Ve her türlü gezimi şusurumuzu özel defterlerim vardır. Ama daha önemlisi ben 1952'den bu yana her gün en azından 200 satır yazarım. Onu zaten böyle bir şey görmedikleri için sergilediler. Ya galiba yapık ya iş bankası mı yapık kredi mi hangisiyse. Ondan sonra bu çok önemli. İsmet'in önünün bir fotoğrafı vardır. Elinde küçücük bir not defteri. Orada yazar. Çünkü belliye güvenmez. Bakın bu benim fazla değilim. Dubai'ye hakkında düşündüklerimi yani o şey dışında yazdığım bu çok önemli. Ayrıca kitaplar konusunda bir şey söyleyeyim. Dediğim gibi ortamın hazırlanmasında mimarın rolünün önemini yazmaktan başka. Bir de ben benim insanım için çalıştım. Süleyman Demirel'in dediği gibi benim insanım değil. Yani Anadolu insan için çalıştım. Mesela o nasıl yıkanır. Bu kitapların hepsinde o vardır bir anlamda. Ama ayrıca yalnız kitap değil. Örneğin nerede yıkanırsa mutlu olur. Biz kurnazı yerde yıkanmaya alışmışızdır. Ve kültürümüz dökünerek ya akarsu da yıkanmaktır. Siz ona küvet verirseniz o içine ben utanmadan söyleyeyim denizle öyle söyler. İçine bir gönlük koyar bir kovak koyar oradan dökünerek yıkanır. Çünkü şeyde yani durgunsunda yıkanılmaz bizde. Peki yaşlı insan aileyle birlikte nasıl olur? O yüzden girişte ayrıca ona bir yer ayrılmıştır. Nasıl abdest alacağı düşünülmüştür. Düşünün ben bunları yaparken çalışırken Ankara'da koca bir siteye yapılıyor. Ve tuvaletlerin tümü kıbleye bakıyor. Ne oldu yıktılar hepsini değiştirdiler. Yani bu kadar kendisi. Anadolu'da herhangi bir yere gidiyorsunuz Zefrem'den sonra. Adam deprem evleri diye Hollywood evlerindeki böyle uçan basamaklarla iki katlı ev yapmış. Ve zavallı köylü keçisini balkonda bakıyor keçisine. Yani bu kadar bir Alman gelse yemin ederim ki çok daha fazla sorumluluk alarak çalışır. Onun için sadece fotoğraflar, mümin ve falan bunlar hepsi tamam ama daha başka bir şey var. Ben kimin için yetiştirildim. 1962-63 o yıllarda okuduğum bir şey. Benim ailemin varlıklu bir aileydi. Ama ben üniversite mi kendi kazandığım parayla okudum. Babamın ne zorunluğu var bana üniversite okutmak. Kendisi okuma yazma bilmiyor da annem öğretti. Hepiniz alınabilirsiniz yani lütfen başka türlü düşünmek zorundayız. Çünkü eğer başka türlü düşünmezsek bugünkü duruma düşeceğimizi yıllarca önceden sürekli yazdım. Bilemezsiniz neler olabilir. Kadınlar için bilmem için burada tanıklarım var. 15-20 yıl önce sizi saçlarınızdan sürükleyebilirler diye yazdım. Siz radikalizmin ne olduğunu bilmezsiniz. Ben çünkü Almanya'da okudum. Neden? Çünkü beklediğim şeyi burada alamadım ve gittim sınavaya girdim. Çok şükür ki bir sınıfa kabul ettiler ki ilk defa Almanya'da Almanya'nın tarihinde. Ondan sonra orada arkadaşlarımdan yani birinci elden faşizmin ne olduğunu öğrendim. Ve de bize 1940'lere gelirken bir heyet gidiyor İtalya'ya. Cumhuriyet Halk Partisi nasıl bir faşist parti haline getirebiliriz diye yönetmeni kazılıyorlar. Mustafa Kemal soruyor, sabahkan taşı içinde gözleri okumuş. Gerçekten ihsan eder halde genel sekreterine bunu İsmet görmüş mü diyor? İkinci bir kişi arıyor kendisi gibi düşünen. Görmüş paşam diyor ne yazık. Görüyorsun diyor ne kadar yalnızım. Ve bugün biz o Mustafa Kemal'e bizi vatandaş hale getiren Mustafa Kemal'e neredeyse küfür ediyoruz. Ve bunların kimsenin sesini çıkardığı yok. Olay sadece bir imarlık değil. Kimin için yaptırıyorsunuz? Kime niyi çözeceksiniz? Sadece mutfakların hepsi yanlış şu anda yapılan mutfaklar yanlış. Banyo yanlış. Bilmiyorum anlatabiliyor muyum? En önemlisi korviziyenin verdiği ölçüler sistemi 183. Neufert'in verdiği ölçüler sistemi ki asıl o kitabı hazırlayan insan benim hocamdı. Hazırfluk Almanya'nın en iyi hastane mimarı. Neufert'in verdiği ölçüler bir yetmiş beş insana göredir. Bizim ortalama boyumuz ise bir altmış altıdır. Hiçbirimiz doğru iskemliliği doğru masada oturmıyoruz. Çalışmıyoruz, yemiyoruz, içmiyoruz. Onun için de hepimizin vücutları çarpık çırpık. Yani mesela İsmişçede ben benim gibi bir insan görmüyorum. Bu kadar kilolu bilmem neli. Çünkü bakıyor kendisine. Çünkü diğer insanlara saygı duyuyor. Sürükte plajda çok hoş bir hanım gidiyor önümde. Hızlandırdım yüzünü göreyim diye. Bir de baktım 60'ın üzerinde bir hanım. Yani bizden başka karşımızdaki insana hem kendimize saygımız yok. Hem de karşımızdaki insana saygımız yok. Yapılar çok şükür ki Sinan'dan öğrendiğim gibi en azından yüzde seksen doksanık kamu yapılarıdır. Mimarlık dediğim zaman şehircilikle karışık duru. Aslında asıl şeyimde o yüzden kensel tasarımdır. Şu anda o dersleri veriyorum ikiayr üniversitede. Bu nedenle gerçekten böyle bir şeyin söz konusu olması beni mutlu etti. Yani sizin bakış açınızla böyle bir özetleme yapması ben bu böyle notları almayı o özetlemeyi her an yapayım diye yapmaya çalışıyorum. Ama saat gelip de bir öneride bulunduğun zaman önce aynı fotoğraf içinde, aynı grafikar içinde falan çektiğim zorluklar gibi birazcık kuşku geçirdim. Ama şimdi gördüğünüz çalışma yani hepinizin huzurunda çok teşekkür ediyorum. Gerçekten ilk defa bu kadar titiz, bu kadar sistemli çalışan bir arşiv çalışması sistemi. Aslında Cengiz Bey bu noktada şeyi sorabilir miyim size? Arşiviniz ve kitaplarınız ve mesdeki pratiyiniz arasındaki ilişki. Yani bunda böyle bir çok gitgel ve karşılıklı bir alışveriş ve ilişki var kuşkusuz. Kemi zaman yayınlarınız o arşivden çıkıyor. Kemi zaman o yayınlar bizler için arşiviniz görevini görüyor. Bunu da ayrıca eklemek isteyeceğiniz olur mu? Bana örneğin belki beş yıl önce miydi? Bu çalışma için siz de yaptığım röportajda. Bir kağıdı bile atmam ben demiştiniz sanki öyle anımsıyorum. Şimdi onu başta söylediğim gibi ben baştan beri söylediğim gibi birlikte yaşadığım insanlar için çalıştım. Yani beni hiç ilgilendirmeyordu. Almanya'da yüzde ikisi bile değil. Alman dergilerinde yapılan yayınların, Alman mimarlığını anlatamazlar o yayınlar. O bir başka üst derece şeydi. Mesela Almanya'da İstanbul'da ben oraya gitmeden önce biliyordum nasıl çalıştırdığı ile. En azından iki proje yapıldığını birisinin belediye için birisinin de uygulamaya için olduğunu. Almanya'ya gittiğim zaman da hayretler içinde gördüm. Aynı şeyi orada buldum. Yani bize göre Almanya'da işte o dergilerde gördüğünüz mimarlığı yapılmıyor ülkedir. Hayır. Onun için bu söylediğiniz şeylerdi ben resimle yaptım. Bir yıl mimarlıktaki siyah beyaz. Mesela hiç kimse görmedim bu gülaklılar. Hayat üzerinde düşünen. Bizim hayat çözümümüz çok önemli. Çünkü siyah gri beyaz dengesini getirir. Yani göz uyumanı düşünür. Ve gerçekten o şeyi hani bahçeden, hayattan, odaya geçiş çok fazla önemlidir. Biz kendimiz öyle düşünmeyi unuttuk. Geri düşünüyoruz. Bilmem zahadet'i düşünüyoruz. Bir mimarlık okulda girdi. Benim bütün mimarlık okulları için konuşmaya çağırın. Bütün afişler geri ve zahadet. Duramadım benim. Ben durmam yani bu türde. Herkes de o yüzden hem kızar hem sever hem döver. Yani dedim ki Türk mimarlarından herhangi birisinin herhangi bir yapısını sevmiyor musunuz? Yani bir tane resim göremedim onlardan. Hepsi birbirine bakıyor hocaları. Yani sanki onunla kendi çağrıdaşlık peşinde telefon kullandığınız zaman, son model arabayı kullandığınız zaman, kimileri nasıl uygar sahibi çalışıyor insanlar. Aynı onun gibi hiçbir farkı yok. Aydın kesimle o kesimin arasında bu açıdan tekrar söylüyorum. Kızan kızsın. Hiçbir ayrım yok. Ne o sahip çıkıyor, ne aydın kesim sahip çıkıyor. Onun için başımıza bütün bu velalar. İstanbul gibi bir yerde oturmaya acaba değer miyiz diye ben sık sık düşünüyorum. Şimdi kitaplarımı tübbiyle ayırdım. Bir yerlere armağan ettim. Mimarlar odasına, okullara, mümkünç insanlara. Bundan sonra yalnızca kent üzerine ve bizim yaşamak kültürümüz üzerine düşünmek üzere. Verdiğim dersler de zaten böyle. Çünkü gerçekten herkes dışarısı için çalışmış. O kitaplarda, o dergilerde yer almak için çalışmış. Ayıptır, gerçekten ayıptır. Sizi kim yetiştirdi? Değil mi galiba yarım bıraktım. Babam benim bütün şeyimin dışında yani benim için bize son sınıfa kadar yaptığı harcam dışında devletin benim için yaptığı harcam o tarihte 460 küsür bin liraydı. Eğer koç benim bir bursla destekleseydi benden beş yıl hizmet almayacak mıydı? Hiç bu kadar duygusuz bir toplum ben görmüyorum, bilmiyorum. Yani gerçekten bilmiyorum. Bakın Suriye'de bir adam bir imar olmaya karar verdiği zaman onun imza atabilmesi için on yedi yıl geçiyor. Japonya'da on yıl geçiyor. Amerika'da hayatınızın sonuna kadar bize hakkını alamayabilirsiniz. Biz dört yılda çok şükür gökdelen yapabilecek hale geliyoruz ve devlet bize şunu şunu şunu yapmak zorunda ve biz altın tepsi üzerinde getirilecek işler biz de lütfen bir şeyler çizeceğiz. O çizdiğimiz şeylerin de kendi insanımızla hiçbir ilişkisi yok. Ne yıkanmasını düşünüyor, ne yemeği düşünüyor, nasıl bulaşık yıkar onu bilmiyor. Yani her şeyi yani mesela eviyenin nasıl yerleştireceğini bilmiyor. İtalya her zaman söylerim onu İtalya'daki solaklar için yapılmış eviyeyi bizim salaklar kullanıyor. Bu kadar kötü konuşuyorum. Gerçekten ne kadar acılı 83 yaşında bir adam olarak ne kadar acılı olduğumu bilin diye. Hiç şey değil, beni düşünmeniz için değil. Siz kendinizi düşün. Düşünün. Yani kimin için çalışıyorsunuz? Ne yapıyorsunuz? Neyi yapmak istiyorsunuz? Dün rastantı bir telefon geldi Ankara'dan. Ben dediği eski bir müteahhitim. Çok kötü şeyler yaptım. Sonra sizin kitaplarınızı okudum. Okudum işte. Türkiye'yi, o Çağat, Bilmem ne falan bunları. Ondan sonra, şimdi dediği benim kültürümle ilgili bir konut yapmak istiyorum. Burada bir nokta var, onda süa yazdı. Çok güzel. Her şeyi herkesten iyi bilir. Halk yapı sanatı konusunda ama yapılarında hiçbir zaman kopyaya düşmemiştir. Ondan sonra ve gerçekten çağdaşı ulaşmaya çalışmıştır diye. Yani süa'ya buradan bir merhaba her şeye rağmen ondan sonra ve diyor ki adam öyle bir şey yapalım ki o biz olalım. Düşünün. Böyle bir telefon geldi. Benim buna karşı bir sorumluluğum yok mu? Zaadit gibi proje yapacağında ne olacak? Niye uygulanamadı hiçbir şey? Onun virusunda çalışan iki kişi anlattılar. Önce böyle ortagonel plan yapılıyor. Sonra Zaadit çekişti, bunu buraya çekişti, bunu buraya çekişti. O Zaadit projesi oluyor. Böyle bir insana biz hayranı. 2005'de uyuya toplantısında Zaadit böyle hınç dolu çünkü okulda onunla beyinlerini yıkıyorlar. Bu çok önemli bir nokta. Gerçekten günün gününde inşallah siz onu sürdürecek gibi görüyorsunuz. Çok büyük mutluluk. Size özellik başkaları da bu konularda çalışır. Gerçekten bizim kendimizi, kendi kültürümüzü şöyle bir geçirmemiz lazım gözümüzden. Yoksa adamın biri çıkar size 100 yıl önceki Abdülhamid'i anlatmaya onu satmaya çalışır. Gördüğüm zaman afişlerde gerçekten çılgına dönüyorum. Yani öyle kolay kolay şey değil, üzülüyorum falan değil, çılgına dönüyorum. Evet. Aslında size sormak istediğim bir konu daha var. Bu da daha çok mimarın kendi mimarlığını anlatması ya da bu mimarlığı, mimarlığın okumasını üçüncü şahıslara bırakması arasındaki hani düşünceleriniz, tercihleriniz gibi. Aslında bu noktada belki şeyi de hatırlatmakta fayda var. Bazen mimarların bu konuda tamamen sessizliği tercih ettiği mimar konuşmaz, mimar yapar, inşa eder gibi hani büyük cümleler ettikleri durumlar da söz konusu. Acaba mimarlığınıza dair ya da genelde mimarların mimarlıklarına dair bu konuda ne düşünürsünüz? Şimdi bakın, herkes zanneder ki bunları işlemiyim aldık konusunda bir şey yazmak için şey yaptım. Hatta öyle konuş, bir eleştiriler falan da oldu. Bütün bunlar benim şu anda 104 yahut da 105 olabilir yayınlamış kitabım. Soracaktım onu. Yani gerçekten o bir rekor. Tek amacım yani buradaki ilkeleri saptamaya çalışmak ilkeler ne? İçten dışa davranış. Sedat Hakkı eğitilen bir tane öğrendim bunu ilk kez. Sonra düşündüm, ya başka türlü davrandığın zaman süt kartlığıyla sıvası arasındaki ayrım ne olur? Olabilir mi? Yani evimizin birden ortaklaştığımız, paylaştığımız kimi ilkeler var? Ama bir de benim ilkelerim var. Ben eğer evde küçük çocuğum varsa ayakkabıyla insanları sokmam evime. Onun içinde beni geri kalmışlıkla suçlayanlar olabilir. Almanlardan diye Türklerden. Ama gerçekten kendisinin ne olduğunu bilmeyen garip bir toplumu halinde bazı şeyleri yerli yerine oturtabıymı biliyoruz. Bütün şey yaptığım yani örneğin 450 çocuğu ölçüp de Türk insanının ortalama boyunun çok büyük değişiklik göstermediğini saplamak kimin aklına gelir? Ama aynı şekilde ilkokulde, kuzguncuk ilkokulunda gerçekten 400 küsür çocuğun boylarını hesapladık. Yani ölçtük bilmem ne ve gördük ki Almanya'daki aynı yaştaki çocuklardan her aşamada onar santim daha kısa. Yani çocuklarımızı ne hale getiriyoruz? İstanbul Hakek Sesi oradan orayı bitirdiğim için ilkokulu benden istediler. Birazcık nazla anlamazlığını korkuyorsunuz çünkü bir de başaramazsınız. Sonra biz de buna bir adam zannettiklerler. Neyse onu yapabilmek için çocukların boyları da bilmem nesi hepsini sapladık ve ona göre yaptık her şeyi. Sonunda bir Alman firması çıktı bende de armağan etmek istiyorum mobilyaları. Alman çocuklarına göre yapılmış mobilyalar konuda bizim sınıf taraf. Yani hepsinden mücadele edemezsiniz. Yani seksen üç yaşında hem şeker hem kalp hem de yüksek tansiyon hastası olmak manefet değil. Benim gibi yapar olursunuz. Yani gerçekten sorumluluk meselesidir bu. Ve şu anda bakıyorum denisi de bir okul yaptık en son. En son biten yapımı o. Bir müteahite sorduk dedik ki bu yapıyı kaça yaparsın dokuz ila on milyon dedi. Biz üç milyona bitirdik. Türkiye böyle soyuluyor. Bilmiyorum anlatabiliyor evmine de ödedim. Söyüyorlar hepimizi. Türkiye'yi değil. Bizim ceplerimizden her yerimizden ne varsa alıp soyuyorlar bizi. Ve biz hala evet hayırlı tartışıyoruz. Niye ebet diyeceksiniz ki? Esarete mi ebet diyeceksiniz? Kültürsüzlüğe mi ebet diyeceksiniz? Dört yüz yıl önce gizamiyi kopya eden adama mı ebet diyeceksiniz? Yani bunun üzerine tartışmak bile beni irendiriyor. Bunların imarlıkla ne alakası var diyeceksiniz? Çok büyük ilgisi var çünkü gerçekten eğer bir gün bu söylediklerim ki çok net olarak bundan otuz yıl önce falan teknik üniversitede bir şey olarak sundum. Biraz önce söylediğim bir rasyonaliz işlem dışı davranış içine dışın tam uyuşumuz Süleymaniye'de olduğu gibi herhangi bir Türk evinde de olduğu gibi niye seviliyor Sinan? Romantik bir şey için mi? Hayır bana gidiyorum diyorlar ki bana Sinan mı Türk mü değil mi? Ben de diyorum bak uçağdaki yasa şu eğer siz Lepralıysanız, çok uzun boyluysanız çok kısa boyluysanız örneğin Türkseniz ve Müslümansınız e Sinan yeni içeri değil miydi? evet neyi tartışıyorsunuz peki? bunu bile söyleyemiyoruz insanlarımıza yani şu anda lütfen akademik kadriye bir bakın o kadrı neleri yetişir? sizlerin içinizden yani bu kadar heyecanlı konuşuyorum onu da bilin belki sizlerin içinizden 5-6 kişinin beynine girelim belki de hepinizin benim umudumu ve gerçekten bunları sorgularlar çünkü bir kişinin sorgulaması hiçbir anlam ifade etmez gerçekten gruplar olmamız lazım gruplar oluşturmamız lazım ve birlikte sorgulamamız lazım bu kadar aptal bir millet değiliz biz önüne gelen bize aldatıyor sonra da diyor ki bize aldattılar sen bu kadar aptal mısın önüne geleni aldanıyorsun ne olur bunları her şeyin dışında politikaymış,bülmemlemiş beni hiç ırgalamaz beni ırgalayan bir tek şey bu memleketince binden çıkan son kuruşla size eğiten insanlara karşı sizin duyup duymadığınız sorumluluk bunun için şunlar söylenir size aman çoluğumuz,çocuğumuz aman bilmem ne yok bu korku hiçbir yere götürmez insanı bu korku üretilmiştir ve yalnızca bunun için üretilmiştir,içinde yalnız içimizdeki insanların çabaları yok yani bir hafta önce ya 15 gün önce bir yerde köy enstelerini anlatmamı istediler,oradan birisi geldi,dedi ki Trabzon'dan bir şey öğrenmek istiyorum bana yardım eder misiniz nedir? Almanya'dan bir grup gelmiş köy enstelerini biz nasıl kapattırabiliriz diye çalışma yapmış onların içinde tercüman olarak da bir Trabzon'da varmış onu bana bulup biz şey yapalım yani belgeleyelim olayı bu kadar basit yani sevreden bir anda çalışıyor her şey evet fazla ağırlıklı olarak şey oldu belki ama bütün bu kitapların hepsi bir tek şey için bu söylediklerimin yanıtını önce kendim bilebilmem için ondan sonra yani o benimle beraber olmuş sonradan bu işin ne demek olduğunu ayrımına varmış Amerika'dan yazıyor bana senin sevgi ve zaman için teşekkür ederim biraz önce bir beyefendi bir armağan getirdi paristan aşağıya korebola benzer bir şey kitabın üzerinde yazıyor ilk kitabını yollamış armağan olarak bunlar benim için asıl övüneceğim şeyler çünkü onlar orada değerli Amerika'ya giden arkadaşım Amerika'da yasak ama bir hafta sonra bulunduğu bölümün şefi yapıldı benim burada sinet hakkına hakkıya yaptığım proje bir ay minik teknik üniversitesinin duvarlarına asıldı görün bakın neler yapıyor o insanlar diye beni boşu boşuna bir sınıf atlatmadılar bunlar çok önemli biz aptal değiliz biz hatta çok daha zeki çünkü olmayacak şeylerde olmayacak durumlarda çözüm üretebiliyoruz bir doktor arkadaşım siz hiç otopsi yaptınız çocuk sınırdan gelmiş günde 25 tane yapıyor ve hemen inanın çok kısa sürede o bölümün şefi yaptılar mimaraların için beğeniliyordu iyi tasarım bilmem nefala bırakın bunlar adam bana geliyor ki 40'a 40 profille çalışmışın piyasada bulamıyoruz inşaat şu kadar gecikecek acaba buna ne var 35'e 40 var tamam bütün detayları 35'e 40'a görülüyor bunu hiçbiri almam mimarı yapamaz yani gerçekten kendimesin değerini bilelim evet ve bu değeri bilme olayı sözcüsü olarak almayın çok rica ediyorum bu türlü bilim argosuna kaçmayan çalışmalarla ancak olabilir biz hepsini yaşadık çünkü mimarlık dergisi öyle bir çıktı ki hiç kimse anlamıyor konuşmadılar hiç bir şey anlamıyor yani bu gerçekten bilim argosu içinde şu anda da aynı şey bakıyorsunuz kitabın tarihlerine yeni yeni kimileri uyanmış kimin için yazdığının ayrımına varmış sizle bir de bu profesyonel mimarın rolleri ve belki şapkaları mı diyelim onlar hakkında da konuşmak isterdim evet şimdi bir tane de karikatür yansıttım ekrana 63 yılından çeşitli yönleri ile mimar diyor söylediğimi ama ne diyeyim biliyor musunuz İzmir'de bir gün şey yapıyorum adında unutmadım söyleyeceğim yani ayıp olmasını falan alınmasını mutlu başakma siz uygulacı mimarlar biz teorisyenlere kendisini teorisyen korkamayız ya ben de uygulamıyorum ya ben düşünmeden niye yapayım şimdi onu siz söylüyorsunuz şunu şunu şunu düşünüyor öyle yapıyor diye yani teorisi olmayan belli bir alt yapısı ve hele kültür alt yapısı kültür alt yapısı ne demek öteki disiplinlerle ilişkide olmak demek mimarlık o şey bana soruyorlar danışma olarak ne derseniz fakültü için en azından yapacağınız şey sanat atölyeleri kurbanız ediyor güzel sanatlar fakültesi var o başka mimar atölyelerden çıkıp gitsin orada biraz çamurla oynasın onu anlatmaya çalışıyor anlamıyorlar ama çünkü adam üniversiteden değil egenin en yüksek en büyük camizleri yapma işletiyor kafayı sonra da fetun çıkıyor bu yansıttığım karikatürün en son şeyi hayallerinin yazarı resmetmiş Cengiz bey sizin acaba henüz yazmadığınız neler var ya da şu an masada gündeminizde neler var ya da bir mimarın hayali desene şimdi orada iki tane kızım var bakın çalıştıkları yeri anlatamazlar size ne kadar karma karışık gerçekten yani masadan bilgisayar için çok kadar yer bulabildiler eşime dedim ki ya yukarıda orada masada yer yapıyor yani o şeydi ama yaptığımız şu anda sadece kitapların raflara dizmek 11-12.000 kitap olabilir yarısını herhalde dağıttık şeyden belediyeden müze kitaplık diye bir sınıf varmış oradan iki adam geldi dedi ki bunları bize tabi bunların mülkiyeti bize geçireceksiniz dedi içimden böyle bir şeyler şimdi yapsam dediklerini en hızlan yarısını yakacaklar en azından niye vereyim onlara çok teşekkür ederim ben biraz düşüreyim sonra bilgilene gitti onun için şimdi salt çok önemli bir iş yapıyor orada daha öyle ilginç detaylarla daha indiğiniz zaman bulacaksınız ki yani bu şeylerle ilgili olmasa biz hala bir şeyler unutmuşuz hala taşınıyoruz orada düşünün iki tane adama dedim ki inin de şurada ne var onu göreyim indik bir şey bu adırma hiçbir şey yok burada dediler koca bir sergiden tutun bilmem ne bir sürü şey var orada her neyse yani gerçekten bu konularda toplu çalışmalar olmazsa hiçbir şey yaramaz bakın almanya'da şöyle bir olaya tanık oldum lembak diye bir alan vardır orada da lembakın evi vardır lembak önemli bir yazar adam öldü onu neyse çıkardılar yani inanın sinema olarak düşünün bir on on beş kişi girdiler eve ve her bir didik didik didik aynı sizlerin yaptığı gibi didik didik ettiler çünkü o kültürün malı ensizberger zaman hükümetine şimdi hangi savaşa hazırlanıyorsunuz diye sorabilen bir adam ensizberger Ankara'ya geldi tartıştık ben ne yapıyorum nazım hikmet inanım ancak doktora yaparken nazım hikmeti okuyabildim ve hep de nereden çıktı biliyor musunuz hiç beklemediğim adamların arşivlerinden bütün şiirlerini bantı okumuş adam kendisi hukuk fakitesine profesör benim en yakın arkadaşlarımdan biri şaşkına döndüm peki niye bunlar dağılmıyor niye değerlendirmiyor toplumuzun üzerinde hala nazım hikmeti olmadığı bir şey için ya şey yaparlar mesela mimarlar okumalı benim son kitabımı şeyin nazım hikmetin mimarlığa bakışı 1930'da mezun dedim ya ilk o üç kişi 32 işte 32, 31 neyse o zaman 1928'de siyamda söylenen laflar yani mimarlığın form fellow function lafını o zaman uluslararası düzeyde kullanılıyordu o yıllarda ama bizim mimarlarımızın haberleri yoktu herhalde o da tek şair şair olduğu için değil tek insan nazım hikmetti aynı şeyleri söylüyordu biz ne yaptık bütün bir kuşak bir değil, iki değil, üç kuşağı yasakladık onu okumaktan yalnız bir yani şiire edebiyata zarar vermedik mimara da zarar verdik sanatçıya her bakımla hala resmimiz belli bir aşamayı yapamamışsa bu disiplinler arası ilişkilerin neredeyse yasaklanmış olmasından evet bu bir çakıl taşı şeyiniz var sizin bir çakıl taşı olma şeyiniz var şimdi mesela işlerinizde bada kızanlar olacak çok açık yani onun tuzu kuru onun için böyle konuşuyor diyenler olsaydı bütün hayatın boyunca bilmediler ki şair arkadaşımdan elli lira alıp eve ekmek götürmüş insanım ben yani her şeyini satılığa çıkarmış 12 Mart döneminde geçinecek parası olmayan bir insanım ben bunlar öyle korkmaktan falan falan aşılmıyor burada gerçekten hiç kimselende şey sormadan o şey içinde sizin ne yolda çalıştığınızı bağlı onun için o şeylerle ilişkilerle olan yani başkadarlarla olan ilişkilerim çok düzenlidir hen iyi arkadaşım abim, dayım, amcam bedirahmi, ressam bede şair fazlısı dağlarca benim şiir babam yani fazlısı dağlarca bazen bir şiirinde söylediği şey masanın başına oturduğum zaman beni utandırır böyle yapamamışsın bunu onun olmamış söylediği şey gibi bunlar çok önemli ben biraz salona dönmek istiyorum aslında soru ya da değerlendirme herhangi katkı yapmak isteyen olur mu söz isteyen olur mu hiç soracak bir şeyiniz yok mu bu kadar bağırdım çağırdım ya bocunum arkada var biri ama buyurun senin kulağın duymasın şöyle akademisyenlere çok taş geliyor ben de üyelerde yani bir akademisyen olarak görüyorum kendime şimdi zahadide olan ilgi esasında pek hocalardan kaynaklanmıyor genel öyle görüyorum ben öğrenciler arası dergiler vasıtasıyla bir trend oluşuyor öyle bir eğilim o nedenle aslında o kişilerin starlaşmasıyla bir star sistemi sahiden ve onu kırmak aslında çok zor öğrenciler gençler arasında onu kırmak çok zor mimarlık tarihçesi olduğum için biraz yönlendirmeyi uğraşıyoruz biz de arkadaşlarımızla birlikte öyle de bir durum var pek aslında şu bir şey esasında o anlatabiliyor muyum eklemek istedim kusuruma bakmayın olur mu en azından benim kızım kadar yakınım bunları bana söyleyebiliyor bu beni sadece sevindiriyor gerçekten de ne söylediğimi yahut da neyi söylemek istediğimi son birlikte olduğumuz bir çalışma daha açıklıkla da söyledi ama ne olursa ben şunu biliyorum mimar sinanda atölyeleri saat beşte kapattılar ben de kışkırttım çocukları dedim ki yahut hiç birinizi alın her şeyi duvarları donatını yazılarla bunu kötüleyin ve öyle yaptılar atölyeleri açıldı yani burada hocaların ne olursa olsun birazcık daha farklı olmaları ben bu gördüğümü söylüyorum çünkü başka bir dünyadan gelip başka bir dünyanın içine geliyorum bu benim yetiştiğim yuvaya ihanet değil ona saygısızlık değil ben hala birçok disiplini bir araya getiren bütün dünyada ancak yenilerde anlaşılan almancası ile başka interdisipliner bir kurguya doğru gitmesi gerektiğine inanan enstitüler kuruldu bunlardan birine ben de yiyeyim Amerika'daki şeyde ve bakıyorum gerçekten mesela üniversitede abone olduğum bir dergi vardı du sen diye içinde resme dair mimallaha dair edebiyata dair şiiri her şeyi bulurdunuz ve o zaman benim düşünmen çok fazla farklı olur öğretim görevlisinin en önemli görevlerinden biri çocuğun gerçekten kendine açımlayabilmesi için ona yol göstermektir bunun için önce kendisi o yolda olacak senin gibi herkes çalışsa başka bir okul olacağını sen benden daha iyi biliyorsun ben o kadar bilmiyorum ben sadece haftada bir gün gelip dersimi veriyorum onları alıp bir yerlere götürüyorum o sırada bir şeylerle tartışıyoruz o kadar ama o kurumun içinde bir insan olarak gerçekten biraz önce İzmir'den örnek verdim hiç bir kimse onunla kendisini özleştirmesin o özel bir durum bizim asıl yapacağımız şey eğer katılıyorsan benim söylediklerim diye bir düşünüyorum biraz daha yakınçta kuzguncuktan ayrılıyor musunuz yok öğrendilerine star veriyor musun evet şimdi şu anda büyük kent belediyesinin danışmanıyım haftada iki gün oraya gidiyorum mesela bir stajyer oraya gelecek belediyeden izin aldım benim odamda bir mosa koyacak orada yetiştirmeye çalışacağım ben taraftar kazanmaya çalışıyorum efendim orada bir öğrenci bakır önünüzde var iki tane onda da yani evimin içinde hep beraberiz çünkü şey sadece bir oyu kapattım ama evime döndü her şey o şey değil ayrıca buna dayanabilecek tabi çok önemli bir gün şeye sordu söyleyeyim hoşlanmayacak bundan ama eşime sordu bir yakın arkadaşım bu adama 25 yıl mı dayanıyorsun sen 25 yıldır da dayanıyorsun diye bir mimarla evli olmak çok kolay değil ve ancak onu yapmak istediklerinde anlayacak kadar mimarlıkla yani bizim özel durumumuz dışında ilişkisi olan bir insanla evlenmesi lazım mimarın şey Neutra vardır Amerikalı Avusturya kökende bir Amerikalı mimar biz birinci sınıftaydık teknik üniversitede bir konferans verdi yani bir bulunduğunuz kentin bir erdiğe başkanının veya varsını kızı diye evleneceksiniz ki inşallahsınız bundan sonra 2-2 yani evlilik çok fazla önemli bu şeyin içinde onun dışında da siz ne olursa olsun anlatmaya çalışacaksınız halk bizi anlamıyor demişti çünkü bir abimiz hayır diyemezsiniz siz anlatmayı bilmiyorsunuz demektir bu şimdi aslında sadece bir oda olmak şey değil yani yeterli değil bana çok telefon oluyor iletiyle gelen sorular oluyor tabii böyle bu kadar servis bu kadar rahat konuşamam öyle yerlerde ama en önemli şeyleri yazarak yanıtlıyorum elimden geldiği kadar da yazıyorum yani gerçekten son mesela arkeoloji ve sanat yeni bir 33 veya 34 kitabımı yayınladı daha bir en azından 10 tane daha gelecek yani dosyaları karıştırdığım zaman eski yazılarımızı topladığımda birkaç kitaplık bir şey çıkıyor başlayacağım elbette ki ama aslında benim durumumda olan bir kimse bakın bu da bir şeydir örneğin dünyanın en iyi tiyatro mibarı seçildi profesyon veber 1967'de bizim üniversite minik üniversitesi hemen adamı profesyon adıyla eğitime çağırdı şimdi Doğan Tekeli'nin bugüne kadar başlangıçta şey değildi asistandı şeydi ve bedavadan profesyonluk da attılar biliyorsunuz her tarafta o ağrına gittik yapmadı onu yani bu kadar da sorumlu namuslu bir insan e şimdi Doğan Tekeli gibi bir insanın herhangi bir Türk üniversitesinde biz vermemesi kadar ayıp bir şey olamaz bir kültür için çünkü mesela dedi ki o ben daha çocuktum yani üniversitenin 1 2 3 3 her neyse yani biz hepsini denedik galiba en iyisi sıvayla yanlışlarımızı örtmek biz beton dökmeyi bilmiyorduk çünkü yapı yapmayı da bilmiyorduk bizim yapılarımızı orduya almadığımız insanlar yaptılar benim tanıştığım ustaların çoğu bir Rum ustasının çırağıydı o yaşta olanlar açıkçası kendi evimi gene bir Rum ustanın çırağı olan o zaman 93 yaşında olan Eğif ustayla beraber yaptık umerdik bu birikimden yararlanmayan bir eğitim sistemi sadece utanç vericidir ve işte onun için der bir teorisiniz siz de uygulamacısınız yani dişçi filan zannediyor muyum herhalde böyle bir şey kafanın içinde başka türlü olamaz başka var mı acaba soru katkı kusura bakmayın yani son söylemeye gayret ediyorum aslında onun için başka soru varsa çekinmeyin bu fırsatı ee şöyle bir not düşünce duygu paylaşmak istiyorum çok teşekkürler ee saltın paylaşımı için saltın ee bütün bu süreçteki rolü için muazzam bir şey gördük ee burada yalnız ben burada çok özel bir durum olduğunun başka açıdan da altını çizmek istiyorum ee daha evvel saltın ele aldığı arşivler tabanlı oğlu arşivi, çinici arşivi yani bir ömür tamamlandıktan sonra ele alınmış arşivler Cengiz Bey işliğini kendi eliyle diyebilirim sizinle iş birliği yaparak topluyor bu çok doğal bir şeymiş gibi anlattı biraz düşündüm ama aslında hepimizin galiba örnek alması gereken eee saygı durması, göstermesi gereken bir şey çok teşekkür ediyoruz Cengiz Bey yani hem zaten bu muazzam birikim için olduğunuz insan için bir de bunu eee yüz üç müydü önemli de yok belki bu yüz beş bu yiyecek bu rakam eee ileriye nakletmeyi sorumluluğunu da bu denli ciddi yapıyor olmanız çok teşekkür ederiz teşekkür ederim biraz önce soruyu da isterkeniz bir miktar yarattı hiç bir öğrenciye bugüne kadar hayır demedim yani benden daç ile yaptığımız evin projeden hiçbir yerden bulamadık, bilmem neydi o insan için yani mümkün değildi karmakarışık şeyin içine onu bulduk verdik yani hiçbir şekilde öteki kuşa aktarılacak bir şey saklamadık benim çok inandığım bir şey daha birazcık atasözü gibi olacak ama sevgi ve bilgim paylaşılmadıkça büyümez gerçekten paylaşmadığınız sevgi sevgi değildir, başka bir şeydir o öyle işte ölümde tek başına sevgi ancak iki şey de var onlar hepsi bir yerde edebi laflar mecbursunuz başka türlü insanlığımıza bir şey katamazsınız bir o var, ikincisi ben tekrar teşekkür etmek istiyorum herhalde en azından 10 kere falan saltan gelen arkadaşlara söyledim yani gerçekten teşekkür ederiz size çünkü yoksa ben o evden yani o yerden kuzgucuğun en büyük mekanı orası oradan daha en azından bir yıl taşınamazdım hepsi geldiler oralar gibi hepsi gerçekten neyi yapacaklarını ne olacağını biliyorlardı o ayrı bir sevinçli lemba için yapılan çalışmadan yani kendimi bazı zaman Almanya'da falan gibi istediğimi istedebilirdim ve gerçekten başka türlüde olamazdım ilk defa böyle bir arşiv çalışması oluyor ve ne yazık ki onlardan duyduğum bir şey mesela Behruz'un bile arşivü o kadar şey değildi galiba düzenli bilmem ne değildi yani bunun için bir şey değil Behruz her türlü şeye rağmen çok yakın olduğumuz bir insan ama Doğan Bey benden çok daha yakındı gerçekten çok şey katmış bir insan bir de günün birinde böyle bir şeye yarayabilir düşünerek bunu şey yapmak yarayacağı şey ne ben bu deneyimi yaşadım sen bunları yaşamadan bunu atlayabilirsin diye sana aktarıyorum ve burada artık hiçbir şeyle hesabı yapılamaz yani Vay Efendim ben zamanı yitiriyormuşum yahut da paramı yitiriyormuşum bilmem neymiş hayır gerçekten eğer bir şey üretiyorsa insan o üretimi korkarak mollakasımın eleştiricinden korkarak ona aktarması lazım teşekkür ederim söz mü istersiniz bir kere daha teşekkür ederim bütün gün içinde her cümlediniz ve her kelimenizle çok güzel bir örnek verdiniz inşallah yani ne güzel bir insanlık gösterdiniz bize inşallah ve hala bu heyecanınız ayrıca çok güzel bir örnek burada bulunan herkesin bugün yaşadığımız bu tutkuyu bu o düzgün insan doğru vatandaş olmak için neler yapmamız gerektiğini hiç unutmamamız lazım tekrar tekrar teşekkür ediyorum