 Salam də eləziləyicilərimiz, hər vaxtınız xəyir olsun. Qardaş ölkədə baş verən dəşətli fəlaqət, başqa sözlə, əsril fəlaqəti, bəzi inşaat gerçəyələrin ortaya qoydu. Bu fəlaqət, bu zəlzərə 7 tamunda 6, 7 tamunda 7 yüzündə hesablanmış bu zəlzərədən sonra qardaş ölkədə 10 vilayət, 10 il və yüzlərlə kənd yerlə yeksan oldu. Inşaat problemləri ilə sürülür. Doorda mı binalar zəlzərəyə davamlıq qaydasına rəayət edilmədən tikilmişdir? Ümumiyyətlə, binaların tikilməsində zəlzərəyə davamlıq necədir? Zəlzərəyə davamlıq məsələsində dünya təzürbəsi nə deyir? Adətən, dünyanın ən seismik ölkəsi olan Japonya da bu məsələ son dövələrdə xüsus ilə diqqətə alınır. Məs əzarbaycanda, əzarbaycanda inşaat sektirində bu məsələlər necə həll olunur? Bak, bu cünki və edişimizdə məs bu məsələrə aydanı kətirəcik. Bizim olun bizdən ayrılmayın. Dəli dostlar, proqramımızın qonalı, əslində biz onun qonalıyıq ölkənin tanımış müəndis konstruktorlarımdan olan dedik eləmdəri doktoru Dasin Seyyin Artqoğlu. Seyyin bəyi xoş gördük, hər bakmaz qeyr olsun. Sağ olun. Başımız sağ olsun deyək. Yəni, Türkiye dəki zəlzərənin acıları, ağırları, hamızı sardı. Hamız, o zəlzərənin dəşətləri qarşısında göz yaşaqdıq. Mən istəyərdim ki, ilk öncə o zəlzərədən ortaya çıxmasın, daha da hazırda Türkiye'də fərdi fikirlər var. Hətta Allahın təqdiri kimi bu məsələni yozanlar da var. Amma artıq Türkiye toplumunda belə bir fikir ortaya çıxıb ki, insanları zəlzər öldürmüş, insanları çökən binalar öldürür ki, onların altında qavulur. Uzun illərdə yüclərlə binalar təkimsiz və təcrübəniniz kifayət qədər yoxarıdır. İlk öncə də bu Türkiye'də, Qardaş ölkədəki zəlzərədən başlayarak sizin bu zəlzərədən sonra yanaşmanız nədən ibarət oldu? Siz nizə düşünürsünüz? O zəlzərənin əsas günahı ne idi? Öncə məndə Qardaş ölkədə olan bu dəyişətli falə çətə görə, Türk cəmizə bütün Türk dünyasından başlısa olsun deyirəm, ölənlərə, dünyasının dəyişənlərə Allahdən rəhəmət, yaralananlara tizli ilə şafadilirəm, Allah bizi gələcəkdə belə binalardan qorsun. Amma. Bundan sonra bu təprəm məsələrinə keçməmişdən öncə mən nə rahat edilən cəmiyyətdəki təprəm haqqında olan fikirlərə öz, baxşmı deyir, baxşmından başlayayım, sonra gələk peşəkər zəlzərə məsələrinə. Bu yaxınlarda sosial medyada zəlzələn nəçələr barədə heç peşəyələn alaqidar olmayan fikirlər və indi ki, hakimiyyəti yerli yersiz təngidil eləyən fikirlərə rəras geldim. Bu, biraz ədaləsiz məsələ deyir. Məsələ, adlar çəhmiyəcəm. Bir məhəl deyirlər Çinlədən ordunu oraya yer etmədilər. Bu elə məsələdi ki, bu ordu məsələsi deyir. Burada binanı sökməkdikməkdən daha çətin məsələdi. O halda ki, söküntlərin altı insan var, o daha məsələtdir və daha peşəkər məsələsidir. İstənlən adam orada insanları xilas etmək iqdarında deyir. Oraya peşəkər, xilas edicilər cəlb edilmədi. Yəni, o inkazların altında qalan insanları elə götürmək lazımdır ki, istənlən daş oradan götmək olmur. Cəlbək onun möhcəmləndirəsən, bəlçidəsən, ondan sonra onun üstündəki böyük dəvür böhtə ol Qanusturq, səni qaldırmaq əllənmək üçün də, ya o qırılmalıdır ya böyük maşınlarla qaldırılmalıdır. Ona görə də peşəkər olmayan adam orada əlaqa ilişir, işə mane olur. Məndə olan məlumata görə orda 16,000 nə nə 10,000 nə qədər if çökmüşdür. Bələ çıxır ki, o 10,000 inkaz altında qalan insanları xilas etmək üçün, hər binanın yanında bir dənə maçına dayanmalıdır. Biz qıraxdan bunu izləyən vaxtı televizirdən və sosial medyadan görürük ki, bunu təşkil iləmək üçün böyük bir təşkilatsılıq qabiliyyətini maalik olan bir təşkilat lazımdır. Və çətsən dövrü göstərdik ki, bu xilas etmək və oradaki insanlara yardım etmək qabiliyyəti bir Türk cəmiyyətində var və bunu çox mühvət gətməl eləyirlər. Mən bu haqda fikirim odu ki, insanlar bilmədiklələr şeylər üçün çox da öz fikirlərlə deyip cəmiyyətə artıq söz yətirməsinlər. İndi qaldığı Örfət bəyi orda tişilən binaların çöşməxaraktirini. Bəzi binaları sosial medyadan necə çöxdüğünün uşa ediləmişi, yəni zəzələyə dəvamlı binaların çöxməxaraktirini bilə deyil. Yəni bir binalın birdən birlə spiska çöpikimi deyə iki biri çöpikimi bir bilə çöksün bir-birin üstünə, yəni stunlar yox olsun böğür üstə yıxılmasın başına çözün. Bu orda tətbiq olunan inşaat materialların çox çəfyəssiz olması eləmətidir. Yəni binalı lahəyələndirən zaman lahətçilərin verdiyi o çıximlər, zəzələyə dəvamlı çıximlər bir yana dosun, onun sonradan tişmə bacarıya, yəni lahəyə uyğulluq məsələlər dəhal olmalıdır. Babu baxımdan orda olan binaların əksəriyyətinin inşaat materiallarının kefiyyətinin zəhif olması xaraktirini göstər. Yəni orda elə binalar var, heç pənzələsinin şüksəsi də sınmıyı, yəni bu böyük zəzələ, əslində heçə kisi zəzələ duyaya yeddi, onda yeddi deyən var, yeddi onda səkçiz deyən var zəzələnin gücü, bu yaxıcı bir zəzələdir. Ümumiyyətlə zəzələnin bağlı, 13 bağlı sistemdə, 6 bağlı keçəndən sonra buna dağıtlı zəzələ bağlıları deyirlər. Bilə binalar üçün, zəzələni hesaplama parlar, və bu binaların ticiləcək binaların məhdəbəliyindən asr olara xüsus ximlər, diafragmalar, alagələr və s. tədbüq olunur. Yəni, bu haqda bir ziyagın, bu haqda geniş nərşəcəyik sizə inəm. Oncadan onu deyim ki, büyün, Türkçədə ki, olan bu rəqəmlərlə nifadə ilə sayıya, yəni deyirəcək ki, orda 10 binə qədər binə yıxılıbsa, 10 binə qədər binə hərəsindən ən düşük deyək, 10 nəfər xılas eləmək mümkün olmuyıqsa, yəni 10 binə ona vuranda bu yüz binə qədər ilir. Bizim indi büyün ki, rəqəmlərlə görü hələ, orda dünyasını dəşənələrin sayı 36 milik etim. Demək, bu yəni, belə zəzələli üçün çox rəqəm deyil əslində. Yəni, təsəvür ölüyün ki, bu qədər binənin yanında bu işi təşili demək, bu nəyi göstərir, bu rəqəm nəyi göstərir, bu göstərir ki, bu işin təşilatını çox uğurla nəparlayıq və ölənlərin sayı o qədər də yıxarı oldu. Yəni, baş verən zəzəliyə görə, ölənlərin sayı deyir ki, o maksimum deyir. Çox, çox olabilərdir. Yəni, bu bakımdan deyirəm ki, əcər orada inkaz altında, yəni çökən binələrin sayı 6 milindən çox dısa da, hər binədə, hər binədə orta hesabının yaşayanların sayını görə deyirəmdə, 10 faiz olsun, 10 faiz edə, təxminəmən deyirəm, 10 adam olsun. 6 mili 10-a vurandım, çox böyür rəqəm oldu. Çeyin bəy, burada bizim müqahişi etdiyimiz məqam bir elgin ki, mən nə razılaşarsınız. Siz də dediniz, sənin sağ tərəfindəki binalar işsə olunur ki, 3 dənə bir-birin oxuşuyan binalı və yaxud da 2-qoşa 2-kiz binalardır. Olar tam çöküp, qarşısındaki binalın altında bir magaza göstərdir. Magazanın əşyaları belə yerindən tərbənməyib. Bizim üçün bugün əsas mövzumur budur ki, elgin siz də razılaşırsınız mənimdə. Nez olur ki, o çökür buna heç ne olur. Demələ, burada çeyfiyyət məsələsi var, elə deyil. Yəni, bizim də bugün siz əvvəcə dediniz xilas etmək işləri, bunlardan daha sonra bir inşaqcının fikirini işlətmək istirəm ki, əslində dediniz, dediniz ki, bu məsələdə çeyfiyyəsiz materiallardan sızfal olub. Yəni, mənim şeyin bəy, təcrübimi doğuran bir evi göstərdilər. Evin mərtəbələri, o taqları yerində ev funda məntinlə, funda məntinlə aşıq. Yəni, o necə funda məntinlə? Yəni, Türkiyə dünviyyətlə funda mətməsələsi necə əlil olmuş? O şəkil məndə görmüşəm. Fikir və istərinə, binağının qoyma dərinləyi lapüzlədir. Yəni, ona digətən, onu şəkilə baxsanız görəcək siz ki, funda məntin üstü təxminə yerin üstü qədərdir. Və orada funda məntin genişlənməsi yoxdur. Ona digətən, fikir və istərinə, funda məntinlə ölçüsü, binağının az qala öz ölçüsü qədərdir. Yəni, ənlənmə, yəni, dayanıqlısa xaqlayabiləcək yəni yoxdur. Amma onun o formada yıxılması o demək et ki, o inşaat baxımdan çox çefyətlə tətikilir. Yıxılmasına da baxmayaraq dağılmıq bina, heç üşələri dek etməyir. Bunun bir başqa elimi tərəfədə var ki, əgər o binağının, o siz deyən formada ki, binağının altta sıva yolsa nolardı? Sıvay nə dizi dəcilərə? Sıvay Türkçilər ona qazıq deyirlər. Bizimkilər, bəzi yerlərdə yortaj deyirlər, onu torpağın içində çalırlar yaxu torpağı deşirlər. Pərçümləyirlər? Pərçümləyirlər. Onda nə hatısa baş verir? Onda özürlən torpağı arasında elə bil ki, sıvayı onu tutup saxlı yer. Əslində yer, əzəlzələ nədir özürlər? Bina da nə hatısa baş verir? Baxız, əzəlzəl oldu bina nədən tətirir? Elə bil ki, torpağ binağının altından qaçır. Bina da ağır bir cisimdir. Öz ətalətində gürə yerində quturmaq istəyir. Torpağ altından qaçanda bina elə bil əilmə istəyir. Əilir və öz yerinə qaytmaq istəyəndə o rəx siləməyə başlayır. Bu rəxin nət səsində, əzəlzələ hatısəsi buna delikdə bina rəx siləməyə başlayır. Bu binaın dayanıxılığı, davamlılığı nədir? Məsələ, bəq sual verin ki, niyə dağılan binaların sayı çoxdur? Bu əzəlzələ vaktı, o tərpənmənin gediş müddətinin azlıq və çoxluğu olabilərdir. Yəni, yer birdən bürə cəhdi dayandın, 5-10 saniyə keçidir, məsəlçün. O çox əcər 7-80 balda olsa onun təsir edmət müddətəti azdır. Təsir edmət. Elə olanda bina tez dayanədə yerinə rəxislər, cəyrinə gəlir, oturur. Ama məndə eçdiyimə görə, tuşyədə olan əzələnin davamlıq müddəti 90 saniyə qədər olub. Yəni, bir dəyə qəyarım. Bir dəyə qəyarım ərzində yer tərpənipdir. Uzun müddətdir? Tərpənipdir. Sonra bu tərpənmə 9 saniyə vaktında daimi olub. Deyilənləri görəyim, məsələ, 45 saniyə olub, bir müddət dayanıb, sonradan bir də olubdur. Burada iki hal ola bilər. Yəni, bəqh dədiyim kimi yer gittik. Bina başladı tərpənməyə. Əgər ikinci gələn zəlzələ, zələ-zələdən yaranan dalgalardan, binanın dalgaları üst üslə düşürsə, bu rəxsin formasını, ampli dutasını artırır. Başqa sözünü buzla elində rezenans deyirlər. Rezenans hadisəsini baş verir və dalgalar üst üslə düştü üçün, bunu təhsirəcə üçün daha çox olur. Bu olabilər ki, bu hadisə, Türkiyədə olubdur. Olabilər təhsirin bir-bir olsun. Olabilsin ki, ikinci gələn dalga birinci dalga ilə üst üslə düşməsiniz, o onda birinci dalganı söndürmək istəyir. Birinci halda, bu nə yoxur bilisəm, o Türkiyələr bilmirəm, ona nədir? Yələm çəh var ya bizdə. Yələm çəh buraqırsan, getcədə yavaş yavaş azalır. Əgər, arxada bir nəfərdur, o yələm çəh bir dəytələdiksən, çox balaca qüvvünəl yələm çəh gəlir. Yəni, zəhzələrinin ikinci təhsiri dodu. Əgər, o yələm çəh geri qaydan vaxtı, sən onu təliyirsən istədik, təkəm verirsən ki, o biraz da çox getsin. Çitsi qüvvünəl təkəm verirsən ki, o biraz çox getsin. İkinci zəhzələ dələdi, ikinci gələn dalga. Əgər, binanın rəxis dalgası ilə üst üslə düşürsə, onun təhsirini artırır, dağıtma dərədəsini çox aldır. Bu, orada olabilsin ki, olan zəhzələnin ikinci təşanın təhsirin bəzi yerində, üst üslə düşürük bəzi yerində düşmüyor. Bu olabilər. Yəni, siz üçə dəşiniz əlzələn, iəgən, o sosial medyədən görünüz, o yolları asvaqlar necünə qoyu, dağlan, dəylənə görə üst qabana sürçməsi üç metre dədər olub, dəyişətli bir... Yəni, bir zeytin tarlası tam ortasından bölünmüş. Ha, o zeytin tarlası o yana dursun, orda hissi olun burada, sən yarıq görür, sən nə qədər aralanırdı. İndi, orda düz qətlə dəmür yolu var, dəmür yolunun yeri dəşməsi üç metre qədər görür. Yəni, bu demək ki, bir yerində yerinin o birinə nəzələn sürtməsi üç metre gədi boyana. Üç metre gədəndə onun üstündəki bina, həcələ, o yaralıma yerindən aralıdırsa da təhsir bir o qədər olubur. Yəni, onun yaxınında, yəni üstündə oldan, onun qarşına almaq mün üçün olmuruna qədər, nəcə bala hesaplaysa, hesaplayla, onun nə qədər üstündə düşürsə, o yıxlan bina kimi yarada eyni patacaqdır, də, yəni bilhatsələr de olabilər. Yəni, yəni ki, biz bunu həm də ona görə danışırıq ki, indi, biz o dünyasını dəyişənləri geri qayıtarmam mümkün deyir. Ama mütün dünya, hətta Türkiyənin dünənə qədər siyasi müstəvidə rəqibləri saylanır. Bəz ən də çox kəskin ifadələrlə, belə deyik konuşuları olan Yunanistandan belə İsrailidən, digər ölkələrdən belə Türkiyəyi yardıma gəlirlər. Bu zəlzədə insanlar arasında bir insanlıq motivlərin ortaya çıxmasına səhəb oldu. Yəni, bunu nəyə görə deyirəm? Fak budur ki, bu zəlzədə bəkə də bizim rejiyonumuzda o gerginliyi aradan qaldırmağa çömeyi deyə bilər. Ama bu bir təbii fəlaqətin olması, səhismik zona Türkiyənin, səhismologlar Türkiyənin hələ də bu afət dillərdə təbii fəlaqətdən amanda olmaması qənaitindədir. Türkiyənin şımal isəsi, isər yenə də bu zona isər Türkiyənin tam qərbi və doğusu, yəni şərqində çox ciddi onlar faydxətdə deyirlər. Yəni, tektanik kırılmalar mövcudur. Ama o tektanik kırılmalar təkcət Türkiyədə deyir. Azərbaycan mözəlidiklə Afşaron yarmadası tektanik kırılmalarla zəncim bir yerdir. Biz zaman-zaman bunu hissələmişik, 2020-ci ildə Noyabrayında Bakıda da zəlzəli oldu. Altını keçmədiyi nə görə, siz demişkən, çox ciddi problemlə... Altı yarım oldu 2020-ci ildə ki, olan zəlzəli. Doğru, doğru. Yəni, Türkiyədə kimi o şiddəttə olmadı. Həmi şiddəttə olmadı, həmi təkən davamlı az oldu. Davamlı az olduğu üçün o problemi yaratmadı. Bizim indi Bakıda inşaat sektirindəki durumu istəyərdir bizizdən iş bilən, bir sabət binaları var, bir genitikləm binalar var. Son günlərdə bunun da etrafında çox ciddi mözələlər gedir. Azərbaycanda, indi bu, biraz da fəldi düşünə, gəl-səkismi çizə olunatsa, bunun zəlzələ faktori olması da qaşılmazdı. Yəni, həm nə vaxtsa olabilər ümid eləyə olmasın. Amma bunun qaşını almadan ütür, Bak, bugün Türkiyədə də məsələn üzərində çox istərəyə deyirlər ki, əli, sən bunu Allahın təqdirini buraqma, sən etiyatını əldən vərmə, ondan sonra digər məsələlər, yəni mözələ və digər məsələləri nəzər almaqla. Azərbaycandaki durumu sizdən işlmək istəyirəm. Bak, bizdə binaların iki dişində onlarda zəlzəriyə davamlıq məsələlər nə qədər qeydan olur? Bak, yazılır siz həm bir akademik şəxsiyyətsiz, ahli təhsil ocağında elmli şəkildə tələbələrə təqdim etdiyiniz məsələlər, realıqda, praktikada nə qədər tətbiq olur? Nə istəyərdim? Azərbaycandaki durumu sizdən işlmək. Həbün, ümumiyyət sən nəyik ki, öz lahələndirdin binalar, mənə başqaları də hərdən muracət edir. Yə proyektərini göstərirlər, yəni inşaatını göstərirlər. Dikinti baxmından mən deyərdim ki, mühtəşəm zəlzələyə davamlı binal artış illər belə baxanda. Amma bəzi şeylər binalın lahələndir cəngoyullar binalın içində. Yəni belə baxanda onun armaturi yerində, betonun sınıfliyi yerində, amma zəlzələnin bordoğu dalgalar var. Bunun sahih hesabı yoxdur bu dalgaları. Bu dalgalardan binal fırlanadə bilər, istiqamətdə dolayı, istənlən istiqamətdə dolayı bilər. Yəni biz bin milik dalga yardım gələcək. Yəni bina durur, bunun sağından da olabilər, soğunlanda olabilər, təçənin forması istəlnən olabilər. Ən qorxulu təçənlərdən biri də binalın biniya verilən burulma dalgalardır. Onu görə də binalın lahələndirən zaman, əsas məsələrdə biri binalın ağırlıq mərkəzində, sərtlih mərkəzinin üst üsdə düşmü məsələsidir. Yəni, məndə olan məlumatı görə bini, Büyün Azarbaycanda çox nadir hallarda elliyirlər. Binalın ağırıq mərkəzinin, sərtlih mərkəzinin əllə hesaplamaq çox çəkindir. Amma proqramlar var, hesaplıyırsan o proqramın özü onun ağırıq mərkəzinin də sərtlih mərkəzinin də göstərir. Bu, içsi bir-birinin üstə düşmü hali, binə üçün çox əlverişli, həm zəzələyə dəmamlıq bakımından, həm orda tətbüq olan inşaat materiallarının işlənməsi bakımından çox əlverişlidir. Ona görə məslət elə yerdim ki, bizim elə ekspertizə idarasıdır. Yəni, bax, biz işdiribbün ekspertizə idarası ilə neçə illərdir. Son 10 ildə məl olardan bu ağırıq mərkəzi, sərtlih mərkəzinin üst üslə düşürmü düşmü hulu bizim sinibdə bir mənalı olaraq yazılıb ki, binəanın sərtlih mərkəzindən ağırıq mərkəzi bir-birinə üstə düşmədir, ya bir-birinə çox yaxın olmalıdır. Amma bu haqda bir zaminçəni, mənə işitməmişəm, ya mənə, ya başqa laicilərə, haqda bir dənə geyt gəlməyibdir. Cələn geytlər nədir? Burada 2 cm qvadirədə armatur çatmır, orda çatmır. Amma binanın ümumi hesabatında 200 cm armaturra heç bir rol oynamır. Yəni, binanın bir yerində 2 cm armatur çatmırsa, o zəlzələn həddi girmətən çatanda o başqa yerə də paylanabilər. Binanın binaını sağlayan əsas məsələ, onun, mən dediyim, ağırıq mərkəzində sərtliyəm məsələsi, binalarda tətbiq olunan ziyafraq mələri simmetrik ağırıq mərkəzində dəzərən simmetrik yerləşdirilməsi, biz hesaflayan zaman, binanın onsuz da bizim zəlzərinə normalarında, sütunların təhç bir tonunun götürmək qabiliyyəti binanın ağırıqının hamsını götürürür. Orada tətbiq olan bütün armaturlar hamsı zəlzələdən yaranan dartıcı qüvvələrə görə hesaqlanır. Təhbi eton sığılmada onu götürür. Adı, yəni zəlzəla olmayan halda, nəzər baxımından deyirəm, binaya armatur da, sütun armatur da qoysan o götürməlidir. Ama zəlzəla olan da o davam getirməyicək, yəni bir ton dartılmaya işləmədir üçün dartıcı qüvvələr hamsını armatur qəbuləyir. Bu məsələrin bir tərəfi. Hikinci tərəfi burada zəlzələri davamlı xaqında çoxlu məsələr var, o məsələrdən biri də onun qoyma dərinliyi məsələsidir. Bizim normalarda, məsələ, binaların qoyma dərinliyi binanın yerinin lahiləndirmə sətinlə yuharı olan hissə binanın dürüyü kimi qəbul olunur. Binanın çıximindən asılı olaraq onun yanında torpaq hissəsi varmı, torpaq hissəsi yoxdumu yaxud yer altı istrayınya varmı, yoxdumu məsələ bu çıximdə olduğu kimi da bir yandan torpaq var. O bir yandan yer altı qurunun binəyə bir iləşmə hissəsi var. Bilə bir çıximdə binanın hündürü yerin torpaqın üst səviyəsindən yuhari səviyəcimi qəbul olunur. Əcəlb binanın, ya bu torpaq yoxdursa da burada, ya burada yer altı istrayınya binəyə bir iləşməyirsə, yen altı qurunun binəyə bir iləşməyirsə, zirzəmiyirsə mərtəbələrin ümini sainə fiziki olaraq da əlavə olunur. Ya binanın, bizdə normalarda binanın həddi hündürüyü deyilən bir şey var, o həddi hündürüyünə hesaflanır. Bilə bir çıximdə o həddi hündürüyü binanın qoyma dərinliyindən əlagəsi yoxdur. Binanın qoyma dərinliyə bir şeydir, binanın hesaflanma hündürüyü başqa şeydir. Çox təsiv olsun, çünki bu məsəlilə də bizim hələ ekspertizə bu məsələləri çox aydınlıq çətirməyip, yani bunu binanın qoyma dərinliyindən binanın hündürüyü məsələsin, birbirinin arasında qaçıq sağlılar. Yəni elə şeylər var ki, elə şeylər var ki, mən özüm inşaat mühendislərün üstündə məsələ dərisdir, həm bizdə dərisdir məhdəp sayılır da, bir gün ekspertiz aydarəsin öz dəsilində məhdətdir. Niyəcə məhdətdir? Yəni bütün lahelərin hamsi cədir ekspertiz adın çizir. Ekspertizə sənə deyirlər ki, bu olar olmaz. O da məhdətdir, də yani. Əgər bu normuyla, kitabla, dəftərlə sənə deyirlər, paşa sağlılarlarsa, həcə bu olar. Demək, bunu elə olar. Olmazla deyəndi, cənəm üzmət edəsin, də nə olar, nə olma. İndi gün dünyada və yaxı tanıştın, dünya praktikası var da... En istəyərin, dünya praktikasına keçmədən bizim ölkəmizdəki bir də bu durumu sizdən soruşum. Çünki insanlarımız nəyə randı? İnsanlarımız qorqu yaşadılar. Türkiye təcrübəsi çox azı təcrübi oldu. Çox önəvli məsələrə şarə ediriz, Söyünbək. Söyhbət nədən gedir? Məsələnin elimi tərəfindir. Elimi tərəfindən güvenib bu tükintini həyata keşirəcək isə bunun çərşində fisqada var, digər qanunlar da var, ağırlıq, qürbəsi arabaya qeyd ediriniz ki, Türkiye də belə bir acı təcrübi oldu bu zəlzələdə. Hatay Antakya'da bir poduratçı, bir tükinti şirqiyyətinin sahibi kumət gün soy. Məsələn, 500 dən artıq binahtı kim? 500-dən artıq binahtı kim? Və televiziya qarşıindan qanalar qarşıindan dəfələr də deyib kimi ben, 4 sınıf dəş qurtarmış və bəl kimi 500-dən artıq binahtı kim isə, həs problemi yoxdur. Faciəb-i sizdə, o 500-dənın əksəriyyət-ı çoxuq, əksəriyyət-i də faciyyət öllədi. Mən sizin dedinizdən bir alim kimi, bir təndikli elimləri doktor ki, bunu anladım ki, məsələnin arkasında həm də bir elimi əsaslara oma aldı bu işin. Yələ deyim, əgər elimi əsaslara söhkəməyəcək binalartiklərsə, o zaman Türkədə bir imar ahlı deyilən bir şey oldu. Kimlət dikdi, onu üzərindən keşidlər ki, yətək ki, insanların ev problemi, məsələn problemi həll olsun. Bak, Azarbaycanda bu elimi məsələrə nə dərəciləri yəyət olmuş. Yəndi, bir məsələ var, çox Azarbaycanın durumu üçün, son 10-i üçün bilmirəm adın nə qoyun? Yəni, elimi baxımından savasızdırıq mı qoyun? İş baxımından cinayət mi qoyun? Adın nədir qoyun? Yəni, nə demək istəyirəm? Binağınız zəlzələri davamlığını hatırmaq üçün. Elimi, dədimi, də, yə, dünya migasından bir bütün alimlərin işi. Bak, bu binağının, bu binağının. Buna funda minteriyi də bina nəyən üstündə oturur. Torpaq arasında ki, ilişmə qüvvəsini yox eləmək istəyirlər. Nə deməkdir, yox eləmək istəyirlər? Yəni, yer tərpənəndə bina tərpənməsin. Qalsın yerində. Bunu müxtəlif sullan eliyirlər. Bun altta şarnəri mi qoyurlar? Rezim mi qoyurlar? İndi videolarda onu yəni göstərəcəksiniz. Yəni, müxtəlif sullarla, çalışırlar ki, torpaqla funda minter arasında ilişmə qüvvəsi olmasın. Bizimki ləs son 10 irlə nəyilirlər? Funda minter, bəhz ahallarda adını bilmirəm bina nə qoyma dərinlik olar. Yəni, təhirləməməməyi bazarmaxtandır bu. Yəni, bina nə qoyma dərinlik. Bəki, hərisə qəna et edirlər, ola bilər mi? Bunu mən, əlimdə ispahdım ol. Biz onu bilirəm ki, bina ya lağzımsız hesabatsız sıvay vurmaq cinayətdir. Olmaz. Səlbə ediyiniz o pərçümləmə? Sıvay dedim, ona türkçülər qazıq deyirlər. Biz ona niyazi məlum yortaçı deyi adını qoyup, yəni torpaqla vurmaq isuləndan vururlar. Nə qərinlik dərinlik? O dərinlik hesabat nələsində dolma aldı. Sıvay, nə də svay tətbiq eləyəndə qazıq tətbiq eləyəndə svayı hesabat nə qoyurlar. Başqa çür svay qoyma olmaz. Dün bina da bütün nə var həmse hesabat nə dolma aldı. Yəni konstruktiv olaraq bunu qoyun, birə olmaz elə şeyin. Nə qoyursan, onu nəyi sə qarşısını almaq üçün qoyma alırsandır. Elə bir şey qoyma olmaz. Yəni bizdə qoyma dərinliyi anlaşını tam anlamadıqları üçün, svay nə bina nə güyaçı qoyma dərinliyi artırırlar. Bunu bizim ekspertindən tələbi deyirlər. Elə dünyada elə bir şey yoxdur. Sıvayın qoyma dərinliyi, bina nə qoyma dərinliyi olabilməz. Bina nın funda məddi lazım olma. Sıvayı çıxış vəziyyəti, olmayanda tədbiq eləyirlər. Sıvayı hatam tədbiq eləyirlər. Quruntun yük götürmə qabiliyətin. Bu bina nın çəksini qabiliyə bilməyəndə oraya svayı vururlar. Çək bina nın üçünü daşıya bilsin. Bu əlatsızdıktandır. Daşa məsələ, bina nın altında daş quruntusada ona svayı vurmaq olmaz. Deydiyim səvəbdən olmaz. Niyə olmaz? Yəni biz əslində hamsının altında, bina nın altında məyən qalınıqda qrav veririk. Qravinin funksiyalarından biri de odur ki, torpaqla funda məntə arasında bağlaza ilişməni yox eləyəsən. Yəni, zəzəl olanda bağlazır. Bina əgər az keçsə torpaqa nisbətən, o böyük təhsiri azaldır. Zəzələ təhsirini azaldır. Yəni, çip olmamalıdır. Çip olmamalıdır. Yəni, niyə şarnır qoyurlar ki? Yəni, bina dayansın, yer uynasın. Yəni, bax, bu şeydir, torpaqdur. Bunu qoyran bura. Bunun altında ilişmə qurvası yoxsudur. Yəni, təsəlsən bu yerində qalacaq da. Əcər, bunu kləyləsən bura baxsan, bu hara gələcək, o dura gələcək. Əcər, biz hansı üsurlansay, yer əcər bağlaza tərpənirsə, bina, bir santimiti, çim santimiti, binadan az yetsə, bu zəzələnin təhsirini xeyli dərəsə də azaltmaq deməkdir. Va ona görə, bu baxımla yoxsa, yoxsa əndi, öz də illər nə vuruşurq, bu məsəlm, mətət, yəni, hansı təslim olun, mən nəm başqa. Əxspiyatizadə dərəsə. Dir, mən mühəndis olaraq, başa düşürəm ki, svay biniya vurmaq olmaz. Səbəbini də başına salarım, niyə? Səbəb, mənə niye svay yorduruz-sa? Yəni, bir son 10 ildə təkilmiş binaların əksəriyyəti möhkəmlik baxmında. Mən, deyirəm ki, əyaladı. Bak, deyədiyim bu səbəbdən, qorxulu məsələdir, nədir? Biraz yəni onun elimi tərəfində deyim. Yəsi, həsə beləyət bak, bu bina, svay yoxdur, zəzəli oldu, bu biraz müəyyən qədər sürtünmə verəcəkdə buradan. Sıvay vuranda, bu buradan bağlanıq. Bağlanan vaxtda, burada ikinci bir məsələ var. Bu torpağın binaya sürkənmə məsələsi. Bu torpağın binaya hansı səbiyə gədər sürkənsəyə yoxsana. Bak, bu torpağaq, bə burada görülsüzcü, iki mərtəvən arasındıq stunlarında ilişib qalab. Bu, əgər zəzələ olsa demək stuna qırmaq istəyəcəkdə buradan. Bunu basır, buradan da bu torpaq qoymur bunu. Yəni, torpağın əsəlində özü yumşaxtıdə. Adama iləcə edək ki, zəzələ olanda torpaq yumşaxtıda basacaq gədəcək. Amma zəzələ dinamik təsirət, o sürətdən asılıdır. Məsələ, təzürbədə belə belə bir bilmirləri eşitmişsiz, iləşətməmmişsiz. Yarpaq da adı Yarpaqı. Onun dəmürün üstündə şəkəni çıxartmaqsın. Dəmürü qorlar listin üstündür. Yüksət sürətlərin onu basırlar. Yarpaq əzələm belə izli qalır dəmürün üstündür. Yəni, bunu ona görəcə etmək ki, bu məsələri, yüksət sürətdən, gələn təsirdən torpaq özlülük bel kimi parır. Yəni, bir də bilmirəm, yəni, bu misal eşitmişsiz, köydən paraşütü sünə düşəndə paraşüt açılmazsa, dənizin sonun səviyyəsi özlük bir ton kimi parır. Yəni, bir ton üstə düşüksün. Ona görəcət, suya düşüb ayaqısının paraşütçü. Yəni, bax, bu effekt verir dinamik təsir. Ona görə, binanın ləhələndirən zaman eləyələmək çalışmaq lazımdır ki, bax, bu torpağa sökənmək mərtəbənin mərtəbənin yaxınlığında biz ona türkülər çirşə deyirlər, biz tir deyirlik, uluslar regell deyirlər. Regell səviyyəsində olsun ki, örtüyün səviyyəsinin torpaq sökələndir, örtüyün səviyyəsində sökənməsi, bu ələ bir variyantı olardı. Yaxınlığında yer altı qarajlar var. Yer altı qarajı elələyəndirmək lazımdır ki, yerin üstündəki üst qat, yenə həmin birinci mərtəbənin səviyyəsi nə, bə yaxud birinci mərtəbədə ki, o yəni səviyyəsi nə, yaxın bir yerdə ona təsir edən bir çalışmaq. Çünbək, bəzi evdələ o qarajların çinə çöktür. Yəni, onun səbəbini oldu siz üçün. Onun səbəbi, onun səbəbi. Bak, əssas qırıntılar. Bak, sütunlar nə, rəginlə arasında oldu, Türkiyədə bilmirəm fikir veririniz. Yəni, zəlzələdən yaranan maksumun məməkdər sütunu tərlərə birəşdir yerlərdədir. Qırılma əsləsən orada baş verir. O zəyiv olanda, demək, binanı, xarakterizi eləyirlər. Üç üç xarakterisi hesabı çıxın var. Çərçvəli sistem deyirlər. Çərçvəli alagəli sistem deyirlər. Bir də alagəli sistemdir. Bizim sinifdə tərfi nə tərdi bunu? Bizim sinifdə tərfi deyirlər. Şaguli eləminitləri yalnız sütundan ibarət olan çərçvəli çıximlərə çərçvəli çıxim deyirlərdə. Qarkaslara çərçvəli çıxim deyirlər. Üfüktən sözü yoxdur ki, deyirlər. Şaguli indi də, şaguli eləminitləri sütub və ziyafraqmalardan ziyafraqmaları, divarlara deyirlər. Yax, alaqə olmalıdır. Mithaldan belə kres şəkilində alaq olmalıdır. Yəni, tərfində deyirlər. Şaguli eləminitləri divar və sütunlardan ibarət olan binələrlər alaqəli qarkas çıximlər deyirlər. Üçüncü çıximdə tam alaqəli çıximlər. Bu hasıdı, şaguli eləminitlərin hamısı divarından ibarət olan çıximlərdir. Bu, şaguli divarın hamısı divara asadır. Bizim, məlis səbət də ürəndikdiyimiz panel binələr. Hamısım, o üçüncü alaqəli çıximdir. Bizim əsində o panel binələri səhsimi daha iğraqlıdır, çox yüksəkdir. Yəni, o dokuz mərtəbələrin əksəkdir. Çox yüks, dokuz mərtəbədə var, bizdə ondan on üç, mərtəbədə var, on altı mərtəbədə var. Olar dayanıqdır. Olar çox dayanıqdır, binələr hesab olunur. Ona görə də, yəni, lahələndirən vaxtı, bu işlərə, bu çıximlərə fikir vermək çox vacibdir. Əhsası mən basa basa, üstünə qoydum deməyin, Azərbaycan'da ki, durumun son, ahirinci 5-10 elərasında ki, özüllən, torpaq arasındaki alaqanı, lazım olmayan alaqanı, hesabatsız lazım olmayan alaqanı verməkdir. Ona olmaz eləmək. Bak, qalan o möhşəm, mən his bir isfarisi çeşitmədim, görmədim, mənə də ras gelmədir ki, mənə dəsinlər ki, hesabattan oraya metal az qoydusun, elə şey olmuyor vaxtıda. Vaxtıda olan şeylərin hamsi inşaqsıların ola bilər ki, məsuləsizliyə nə olsun, çöv, betonun selifini lahədən az bir şeyin, ola bilər. Yəni, əslində, dəmər beton üçün kim deyiləm ki, armatur hesaflanan zaman, betonun xalan zonasının möhşəmiynə ekvivalent olaraq armatur seçilər. Bu armaturu binaya qoymağının içi yolu var. Yə hesabat nə qoyarsan, yə hesabatsı qorxunan artıq qoyabilərsən, yəni, aşağı demmir ama, aşağı aidində olmaz qoymağın. Yə hesabat nə qoyarsan, yəni qorxursan artıq qoyur. Onun də nə hadisə baş verilir? Binanın içi halda da eyni binadan söhbətkədədə, binanın içi halda da eyni yüçdən dağılır. Eyni yüçdən istir artıq armatur qoy, istir hesabat nə qoy. Bu bizim dəmər beton kanustruksalarının girişində deyilən məsələdə. Dağılma içi hacür baş verilir. Həddən artıq qoyulmuş armaturlaşmış binalarda, o həddi yüçət satanda, qırılma birdən birə gedir. Yəni, betonun sığlan zoralarında ki, həddi qeymətini alır, beton dağılan kimi, bina birdən birə zıp getdir. Əgər hesabat nə qoyursansa, öncə bina eilir, kanustruks eilir deyil, gücüm çatmır uçuram, mənü gücünəndir. Həmin yüçdən ağa, həmin yüçdən. Həddən artıq armaturlaşdır, həddi hesabat nə qoyun, eyni yüçdən həddi qeymətini o bina nə, betonlarının sığlan zorasının ekibalı seçildi üçün armaturlar. Həmin yüçdən gedir, amma hesabatını seçdiyim binalarda bina eilir. Armatur tartılmada həddi qeymətini çatır, uzantı baş verdi üçün einti görkür və yıxılma baş verir. Həddən çox armaturlaşmış binalarda dağılma betonun sığlan zorasından başladıq üçün armatur həddi qeymətini çatabilmir. Beton qırılan kimi bina cəddi. Ona görə də binaları kim deyirsə hədddən çox armaturlaşdırmağın qeyri var, elə bir şey yoxdur. Həsabatını qoyunmalıdır, hər bina nə mətəbəlliyinə və... Əs bunda min? Bunda min? Bütün hallarda onun binalının yuhar isləsini üçünü ötürüq qurunta verimək üçün istifada olur. Bütün hallarda. Üzür istəyirəm. Bunun biraz karektiydiyim sualımı. Japonya da bir funda min çıxemi nişə gündü sosial şəbəkələrdə ya baştan başa şəbəkə şəkilində armaturlardan funda min yoğun çərisi betonunla doldurulacaq. Tonlarla orada armatur var. Bak, o deyirlər ki, bu zəzədiyə davamlıqı son illərdə Japonların həyətə keçirdiyindir biz dünya təcrübəsini sizdən soruşacaq. Amma mən istəyədim bu məsədiyə o bilmək mühudu onu görümsüz görməmsiz. Yəni, funda min nə qədər önəmdirdi? Hə, əndi, o funda min çıxemi səni içi görürdə. Dediyim, o dükəyi, o məsələ o dükəyi, funda min nə quruntun arasında ki, ilişmə qüvvəsini yox eləmək üçün torpaq yumşaq olduq üçün funda min nə quruntun arasında şarik marik qoymaq mümkün döy. Gələk, əlavə bir funda min verəsən onun müxtəlif variantları var da onun üstündən o sistemləri qoyandan sonra kendi funda min kədəsən. Bu variantların biri. Olabilsin, əndi siz o videolarda siz onu görəcəksin. Gələk ki, şey onda dünyaya təcrübəsi. Elə, həmin eyni şeydir. Elə, eyni şeydir. Elə, o eyni şeydir, o. Yəni, o orta hündürlülü binaları onunla ne iləyirlər. Məsələ, bünkük azarsından da içi təcrübə. Binalı funda min etin eləyirlər. Bak, bu hissləni eləyirlər funda min. Padvalın yuhani hissləsindən birinci mərtəba arasında ki, bütün üstünlərin üstündə mən dediyim o oynax. Oynaxları verirlər. Yəni, bu hündürdə elə bir bu hündürdə hisslə, əslində zəlzələyə qarşı isə, yuharda ki hisslə, aşağı tərpənir, bu hisslə tərpənir yerlə birikdə. Yuharda ki hisslə, biləz yavaş yəir. Ləngər varır. Azalır da, sesim təcidə, xeyl 4-5 təfə azalabilir. Yəni, bunun özü baladı şeydir. Yəni, bu ümumiyyətlə, səni sualiyən dünya tərzürbəsində ki, en zəlzələ təsirlərini yoxiləmək üçündür, yəni, bu. Yəni, bir yandan bunun zəlzələn təsirləyəlik, yuharda ki, zəlzələ qüvvələrinə azarmatur almaq olar. Yəni, burdakı o, mexanes müqirməti çox bağırdı. Yəni, burada amartizatorda qoyabilərlər, o cələn dalganı, o maşına qoyurları, ön də dalganı söndürmək üçün, həmin tipdə amartizatorda dinalara da qoyurlar, ki, o tərpəmələri laq biləsində eləş ekstisimlər də var. Amma funda müətid, yəni özülün, hüsusiyyəti nədir, binadaçki güçüyü götürüp torpama ötürməkdir. Bundan da çox şey yaxsındır, necə yəniyyətçi zəlzələnin təhsiri binaya az olsun. Yaxşı təhsirin nəzəri təhsirini dəfələrlə deyədim, sual verdiyi üçün, bir də deyirəm, en yaxşı təhsindədə əməliyyət o düşü, funda müətidin altı ilə özünün arasında, nədə torpanın arasında ki, ilişmə qüvvəsini hansı yollansa, yox eləyəsin. Yəni, hə qəri elastik piritələrdən qoymursansa, siz dədiyiniz kimi? Yəni, bizim bugün baxçıda istifadə ilədiyimiz qıravididə. Yəni, o qədər azaltmır. Yəni, olabilsin zəlzələ təhsirini, hərdəsə, on faizə qədər azaldır, həm o da azaldırdır, azaltmazdır. Yəni, bir var tutaq bağlı yasam, qoym yasam, tərpəməyindir. Bunun başqa effekti də var, həsə bilən əslində hesabatılarda ilə biz hesaplayırıq ki, zəlzələnin təhsirindən yaran qüvvələrdən fundan və torpaqdan ayrılmasın. Yəni, bu yoxarı qalqmasın. Oğuna hesaplayırıq. Bunun qalqma anı həddi qeymətidir, hesapladığımızı. Qalqma anından olur, bu qalqa bilərdə, biraz oynayabilərdə, oynayabilər, zətəb, buradan sındırmaz. Buranı basıq, buradan qıra bilməzdə. Bunu oynadə bilər, baladı qalqır, bu yana van qafistan qaçın, belə gələn eləcidir. Bir baxımdan, sərt bağlamaktan o yaxşıdır. Yəni, bütün allarda normal binanın üçünüc götürə biləcək və qurunda götürə biləcək fundan mətək, əgər başqa bir variyantı yoxdursa da ya şarni mi, ya reizin mi, ya amartizator mu, elimizdə yoxdursa da ən yaxşı variyantı, vaysız variyantı. Yəni, o, dediyiniz, o dünya təzürbəsindəki məqamlara və yaxdu nümunələrə mürayciyyət etsək, onun inşaq sektirində imun güccəyə nə qədər təznecə faiz təsir olabilər? Mən bilən, mən bilən, o məsələnin iki tələfi var. Yəni, bir yandan, zəzəlik üçünü soq ciddi sürət də azaldır. Dünmə təhür üçəsini aşağı salır. Olabilsin, armatur sərfiyyətini azaldır. Ümümü binanın hardasa, 10-20 faiz artımı kimi olabilər? Xərci nə? Ümümü xərci. Binanın üm bi dəyərinin 10-20 faiz arası əlavə xərci olabilər. Yəni, onunla çox olduğuna bilən mürad. Çünbəri, çox təşəktür edirəm sizə, amma sonunda bu sualdasından soruşmaq istəyirəm. Siz təşəm, konstruktör deyisiz, dəm nə üşatisiz? Dördüzdən artıq İmzanız var, dördüzdən artıq binanın olanın çərisində yaşayış evlər var, muzeylər var, fəldi fəldi abiyeklər var. Bak, bunu indi biz dəyəli izləyəcilərimize təqdim etdik. Özünüz praktikada. Bunlara nə qədər rəayət etmişsiniz? Bunlara dediyim məsələlərə tam rəayət etmişim. Məsələ, məhəm, dədiyim şeydəri həyatə çetirmək nəm? Trump tavanı lahələndirmişi, həm də təşimmişi. Çınar planıza deyilən bir Hidarləli Prospekt 36 məhdə var. Həm lahələndirmişi, həm təşimmişi. Məhəl, məhəl. Cumir Cumir otel. Bilgə otel ol. Onu lahələndirmişi çentlərini özdə raparaptı. Yəni, mən arqinal binaların adını dedim. Yəni, kompleksizə çoxdur. Har yeri də çalışmışam ki, normadan bir adımda çənar olmasın. Yəni, normanın əisi tərfə iləməmişi. Həmişə, nəhsə normə etrafında işləmişi. Hüseyin bəyi, son olarak bunu da soruşmaq istəyərim sizdən. Payaqları dediniz ki, səbət dönəmində ki, Böhton evdə deyilir. Yəni, birəsə elə deyim, səviyyət faxdında ki, panel binalar var. Panel binalar özdür. Eli, panel binaları mən Böhton binalar kimi dedim. Ama son illərdə başı-başdan başa çəkindir, mən məsələn Nəsimi rayonun ərazısında yaşayarken orada mən dəhşətlərə şahid oldu. Dəhşətlər də nədən ibarətdir? Bu, 5 mərtəbəli binaların həyətində Şuanlarla oynaması üçün bir besitqə qoylar yani insanların akşam gedib orada oturmaz. Biraz da aftanbirlərə saklamal üçün. O yerlərin hamsını, gazlılar tiktirlər orada o 16 mərtəbəliyik əzəmətli binalar tiktirlər. İndi bizim təksidən əsimi rayonu deyil, başqa rayonlarda da anoloji aldı. İndi mən baxram o evə gedən də çıxışda, o binal senin başının üstündədir. 78 m aranın tikiqlər onu. Sabah o binalın o yeni tikiqlərdən saydırda nabastroika deyilən bir binalarda olar. O binaların özü sabah o savet dönəmindən qalma xurşofqə evlərin başına uçma eğitim al var. Mən bunu nə görə sizdən soruştun? Son illərdə, inki insanlarda Türkiye də zəlzələdən sonra bir fobiyə yaranım, qorqı yaranım ki, acaba bu yeni tikiqlərdə nə problemlər olabilər? Mən istəyərdim ki, insanlarda bu arxaynını yaratmaqdan ödür adımız, təbii ki, bir inşaatsiz kimi, bir alim kimi üxsəy olduğu üçün insanları nə etsinlərindir ev alarken? Nə təsiyəiniz var insanlara? Demək, bizində kimi binaların müərkəmliyindən danıştık. Umar, zəlzələ vaktı insanlar təhbinaların uçmağının təlafı olmur ki? Məsələ, mimarı praktikasında belə bir şey var. Bir girişdə üç mənzirlə həlləndirəndə üçüncü otaxta bizdə bir başa havalandırma məsələsindir. Nürsudan ona sqvazmaq yətirməliyə deyir. Məsələsini almaq mümkün duyur. Onu da yalanan ortağdan bir dəşik oğlar, yuxarya kimi yoxurdan havalanacak. İndi necə oldu sa da bu müstəqirlik dövründə incəhizənin bilmirəm, haqq hesabım deyim, bilmirəm, nə deyim padiyyiz hesabı məsələs oldu. Yəni, giriş hesabı məsələs oldu. Son 30 ildə tiçilmiş binaların bir dəni girişində 7, 890 o mənzil var. Axtarsan binaların əksəriyyətində mənzil bu qədərdir. Orta hesabının hesabı belə hər mənzildən affekt vaxtında 3-4 nəfər çıxacaqda biri ortaxtan. Bir çiçi arvat bir də yaqın iki çıxacaqda oradan. Orta hesabının mənzirlər var, 5-6-7-i var, mən orta hesabının 3-4 deyirəm. İndi 10 mənzildən 3-4 dədən bir bir çıxışdan özünü atsa piləkən qəfəsəsinə bir-birini basıb öldürəcəkdə binə olabilsin salamat qalsın. Olabilsin binə salamat qalsın. Ava bir-birini basıb qıracaqdı. Sonra bax əsaviyyət devirində tiçilmiş gözləl şəhər salmalahiyələr vardı. Və bizim böyürümüzdə bir görsün həyətdə, cəmatın həyətində həyətdə ne uzunda pinalat ki, bir cəzəsini kim verir, nəyə verir? Kim verir, nəyə verir? Kim verir, nəyə verir? Orda indi o yasamalda yangınza doldu. Yangın maşınları biniyə yaxınlaşa bilmir. Hiç nə yoxdur, zəzələyə yoxdur. Bu da afət məsələsiddə. Yani afət ol, yangından olar. Nə bilim, zəzələyədən olar, nədən olar? Muashın yaxınca həyət Doğru. Bunların özlərin özləri də problemdir. O əhsəs, o ev alanlara unsuz dalır da bu evi. Bir kirsin baxsın ki, bir giriştən etsəm mənzil var. Başa düşsün ki, iki mənzildən yuxarıdan s qazın, nədir bir başa havalandırır, mən nədir? Mən sana başlasana. Sən istəyirsən, bu evin havasını dəşəsən, o pəncara nəsirsən, onun başı pəncara nəsirsən, evin havası pehcədə ki, dəşdir. Ev soymadı. Amma ələr bu məsələ yoxsa, birini asırsan, iki-üç saat yetir, evin havası dəşmir. Çəkən yeri yoxdur. Ev soyur, yavaş yavaş soyur. Bu paladsa məsələ döş. Paladsa məsələ döş. Sonra baxırsan da, əndi bilmirəm, əndi nətər cəmaat necə və çələşir. Baxırsan ki, o ki, binanı görsən, da orada. Sərdən akşam o mənzilə gün ışığı düşmür. Bizim mimarlıqda gün ışığı düşməyən mənzillərə xəstə mənzillər deyirlər. Adın elə deyirik. Yəni, mənzilə günün müəyyən hissəsində gün ışığı düşməlidir ki, mənzili də, nəmlikdə yaranan mikropları o gün ışığı məkiləsin. Əcəl, o gün ışığı mənzilə düşmürsə, o mənzili də yasiyanlar sağlam əyat keçirmirlər əslində. Mən ona görə, mən yeni evalanlara, bu məsələlərlər fikirmir mənzılır. Pulumu verirsin. Baxınada bir geliştən yetər mənzildir, bir mərtəbədə. Şidən soqsa, demək, burada o məsələ yoxdur. Soqda şəktür əyram, hürmətli Söyünbək, mən düşünən ki, Söyünbək bu gün həm məlumatlandırma ilə bərabər həm də çox ciddi bir marifləndirici fikirlər səslendirdi bizim proqramda. İnsanlarımız bu gün 6 fevraldan sonra soqd dərin bir qorku çərsindədilər. Amma həyat davam edir. O qorkunu yeməkdən türü biraz da attığımız adımlara hətta ev seçərkən belə o evlərin həm zəlzəliyə davamlığı, həmin insan için hətta hava alması üçün belə önəmli olmasaqqında düşünsünlər və gərabər isindələr. Bizdə Azərbaycanda ölkəmizdə bu Türkiye-də ağır zəzələrdən sonra eftikən inşaqçılar üçün də yeni bir dönəm başlayır. Bu ağır bir imtağın oldu. Həvvən ümid edirəm ki, Türkiye-də baş verən bu imtağın həm də bizim inşaqçılar üçün də bir ibrət dəris olacaq. Sağ olun, sağ ol xəllə qəlb.