 Afşanımız fəyəli olsun. Dəyirli kanunç izləyiciləri, kanunç efirində 5 yan var. Kimini 21. tarixində hası xüsus proqramının zanlı bağlantısına koş yürdü hissləri. Əlməni vaxtımızdan təxminən 35-40 dəqə gez başladıq. Bunki üyeləşimizin qonaqı Miliş Hura'nın Karnesə Mərkəzinin rəhbəli, əslində Miliş Hura'nın sədri deyək, tarix elməri doktoru profesor Cəmihəsəndi. Əlməni bağlantımız biraz gecikdiynə görəcik, üzləyicilərdən üzristiyirik. Bugün çox maraqlı sövbətimiz olacaq. Cəmihəni koş yürdü hissizi. Koş yürdük, koş yürdük. Təşəkkürlər. Dikkatlər, bu gün Aslaniyaya gönəlib, Almatyaya gönəlib, Pustaniyaya gönəlib, aktüb-beyaz indi adıda, aktüb-insqidib. Yəni, bütün diqqətlər Qazakhstanı gönəlib, Azərbaycanda da, sanki Qazakhstan məsələsində mediyada, içi yeri bölünük, qısa bir Qazakhstanla bağlı, sizin fikirinizdə yeşidək, çünki Azərbaycanda bundan bağlı fikirlər çox haçalanır. Görünən budur ki, çox haçalanır bundan bağlı. Yələməni özüm az öncə Qazakhstanla ilə qəsaklamak istədim. Amma Qazakhstan da internet demək olar, çox üçün, canlı telefon bahsəli danışma olur. Amma Türkiyədəki Qazakhstanın deməli allah edilmişdim. Vəziyyət Qazarbaycanda dikda olunan kimi də deyil. Mən istəyətəm öncə bu haqda fikirinizi bilək, çünki Prabyla da karupsiya qarşı, bahalaşmaya qarşı, Qazakhxalqının səsi uçalır. Məsələ öncə qısa fikirinizdə yeşidə, sonra öncədən planladığımız müvzular haqqında suyobətimizi davam etdirəcəyik. Lütfen efirib paylaşın, bəlin əziz dostlar, təximdən bir saat cəmri məldəmdə bələ biləcək. Buyur. Çox təşəkürələyələyəm, Örfətbək. Əslədə düzədim ki, Qazakhstan'da baş verən hadisələr çözlənilən idi və 30 illik bir diktatura Qazakhstan'da höşüm sürürdü və biz əgər az əvvəl açılmış pandora paper-səvə, çatamhausun London mülkləri ilə bağlı siyahlarına diqdət edirsək, orada Azərbaycanla yanaşır, Rusiya ilə yanaşı, Qazakhstan hakim elitasının mülkləri haqqında da məlumatlar var idi və burada Azərbaycanla belə deyək də ayaqlaşırdı. Qazakhstan ən bağlı mülkləri bu üç ölkənin korruksiyanir rejim başcılarına məxsus idi. Və Nəzərə alsaq ki, orada Nazarbayev 30 illik müddətində özünə məxsus bir rejim quurmuştu və həmişə də bu rejimlən öyünürdü və belə hesab eləyirdi ki, bu mükəmməl bir rejim qurupdu. Demokratiya olmayan yerdə, demokratiş seçyi olmayan yerdə bilirsən, bu aftaritarlar görünməmüş dərəcədə ölkədən pul uğurluyurlar və sayet uğurluyurlar və bu fonda özlərin çox güç bir hesab eləyirlər və elə hesab eləyirlər ki, onların ölkələri də güçlüdü. Amma əsil həqiqətdə bilirsən, necədi, ayaxları çöptən olan dırnaqarası nəhəngilərə bənzəyirlər və ilk həmlədən bunlar həmin o karton, ev və yaxud da ki, o çöptən olan ayaxlar kitrəməyə başlayır və görürsünüz ki, Qazaxistan'da cəmi içicə gün lazım gəldi ki Nazarbayev rejimi çöxsün. Qimet artımı bilirsən, o qimet artımın biz şərh edər ki, nəzərə almalıq ki, Qazaxistan'da həm əməkçəqları, həm pensiyaların həcmi Azərbaycan'dan yoxarıldı. Həm də qimetlər Azərbaycan'dan aşa qaldı, yer gəlmiş yəndəyim ki, amma bununla bərabər, məsələn, Qazaxistan'da ayın birindən, o qazın artırılmış qeyməti ki, vardır, xılmış qazın artırılmış qeyməti, maya qazın artırılmış qeyməti, o artırılandan sonra belə Azərbaycan'daki mövcük qeymətlərin dəfələr nə aşa qaldı, həmin qeyməti. Amma bütün hallarda cəmaat buna dözmədi və o 30 illik diktatura, Nazarbayevın qurduqus sistem iflasa uğradı və məlum olduğu kimi dəməli artıq hakim elitə təcidi surətdə ölkədən qaçır. Bu günləri, günün birinci yarsında, dəmələ, aldan informasiyalara görə, 12 jet təyyarası elbət də ola bilər ki, bundan da çox olsun havaya qalqıb, bu jet təyyarələr bilirsiniz, oligarxlara məxsus təyyarələrdir. Və eyni zamanda iksat əvvəl Rusya xarcışlar nazirlinin açıqlaması oldu ki, Nazarbayev deməli Rusya Federasiyasına mağliciə gəlmək ilə bağlı açıqlama veribdir. Yəni, söhbət o 30 illik diktatırında ölkəni tərk etməsindən gedir və bir tövlükdə sistemin böhranı yaranıqdı, Rufət bəyi. Yəni süpə görürsünüz, qeyməti aşağı saldırlar, xalqın qəzəbi soyumadı, hüquməti istifaya göndərdirlər, xalqın qəzəbi soyumadı. Nazarbayev təhlüçəsliyi şurasının rəhbəri vəziifəsindən uzaqlaşdırıldı, xalqın qəzəbi soyumadı və burada sistemin böhranı baş veribdir. Və o sistem ki, xalqın iradesinə dayanmırdı, o sistem ki, 30 ildi xalqı asılıqda saklı yirdi və 30 ildi xalqı limitləşdirilmiş bir həyat verirdi, həmin sistemin böhranı başlıyor. Məsəlindən mən düzündəyim ki, bu məsələyə bir az geniş fonda bakmaq lazımdır. Bu, Putinin öz ətrafında yarattığı peyik sistemlərin böhranıdır. Və bu tərəfdə Lukaşinka rejiminin başına gələnləri biz gördük. İndi Nazarbayev rejimi iflas etti və sabah birisü gün, o birisü gün Azarbaycan'da ilhaməliyəv rejiminin yaxotdaki Rusiyanın peyik devlətlərinə, ətrafında olan peyik devlətlərinə hansı birinin deməli bu vəziyyətə düşməcəyini heç bir et var, yoxdur. Və görsünüz mü, o mifki yaranmışdı deməli Nazarbayevin Qazaxstanı. Bu günləri artıq böyük şəhərlərdə, Qazaxstanın böyük şəhərlərin də Nazarbayevin heykəllərinin başına kəndir atıb əndirdilər yerə. Bak, budu diktatırlıqın faciəsi, vaxtında normal bir idarətçilik yaratsaydı, demokratiyyə dayanan bir sistem yaratsaydı. Bu günləri onun ötçü heykəlləri uçrulmazdı, özü də Rusiya yetmək məzburiyyətində qalmazdı. Bu bilirsən, məsələn, bə bir səl London mülklərin ki, misal getirdi ya, artıq Pulhardada əgər adam 1 milyarda yaxın və 1 milyardan da yoxarı Qazax elitası Londonı və yalnız Londonda mülkləri alıbsa deməli bu qalqdan uğurlanmış və sayətlərdə də, artıq Beşqafiş Pulhardada varsa, bu kimin əlində artıq Pulvardsa, aftarı ter rejimlərdə, bu qalqdan uğurlanmış qullarda? Qanun buları biznesin məşğul olmalıcağıza vermir, Qanun buları deməli firmalar yaratmaqı imkan vermir, bunlar neynirlər, bunlar dövlət və sayətlərin öz ətirafında olan peyq firmalar vasitəsi ilə menim səhirlər ki, cə ətibari ilə nazir oligarxat çevrilirlər, qamitət sədri oligarxat çevrilirlər, nə bilim, bütün vəzi fəli şəxslərdə qazaxstan nətərəqində, məsələn Azərbaycandan fərqli olaraq, məsələn Azərbaycanda əgər, diyət ki, bu qarrupsiyanın məsələn 75-80 faizi bilabasla hakim ayı ilə bağlıqsa, qazaxstan da gülməli doğsa qarrupsiyanın məsələsində edalətli bir yanaşma var. Orada bütün qazaxstan eli təsi bu qarrupsiyanın içərisindədir. Cəbəlmələ, onu soruşmaq istəyirdim müqahisəli. Yani qazaxstan da əhalinin, minumum əməkə bizdən yuxarıdı və mənim bildiğim qədərətə bu məsələ haqqında mən qazax dostların bağlıqlarını alaqə ediyəm, son illərdə təhsil ilə bağlıq çox çüttə attımlar haqlıq, son illərdə milli məsələləri ilə bağlıq çox çüttə. Yəni, bizdən müqahisədə daha iləri deydi, amma xalbuna itiraz ilədir. Yəni, müqahisəli şəkildə mən istəyərim, məsələlərdə bizdə amirətdirək. Çox təşəkürəyəm. Bilirsən, Rüfət bəyi, bu təhsil sahəsində milli məsələdə irəliya atılan adımlar ki, bunlar qarrupsiyanın rejimlərin dırnaqırası vətəm hərvərliş cətlərinin neticesidir. O bir müddət əvvəl, o türk birliyi deyilən bir birlik yaranmış deyilə, əgər o birlik azad olmayan ölkələrin birliyidir isə, və həmin, bax bugün iflas edən Nazarbayev rejimi, heç birə həmiyyəti olmayan Birdi Muhammed rejimi, əvvlim, Özbəkistan'daki rejimi, ya imaməli Rahmanov rejimi, bunlar bir olsalar nə olacaq, ayrı olsalar nə olacaq. Dəhəni, o xalqlar ki, azad deyil, o xalqlar ki, müstəqil deyil, o xalqlar ki, azad şəkildə öz iradəsin ifadə edib öz hakimiyyətlərin formalaşlara bilmirlər, o rejimlərin əhəmiyyəti yoxdur və mən sizi əmin edirəm və mən sizin programınızdan qabaq, illər uzunu bunu deyirəm ki, ilhəməliyək rejimində eyni tali göz deyir. Yəni, o günləri, bunlar polis rejimi yaradıblar, o rejimi Qazaxstan'da da yaratmışdılar. Amma görürsünüz, ikicə gün, qalq dözdü, dözdü, dözdü, ikicə gün ərzində, xalq öz iradəsin ortaya qoyanda o polis rejimi iflas edib yetisiz, ədəbiyatə yaxın adam söz. Hələ orta əsirlərdə o fizulının fikir var idi, pəat şahum, üç dinarıdır, həm rüşvet verib, fət hiç çiçverqılmağa eğilər müheiyyələləşəyəri. Göstələr, saəddə dövranı fələş bir ingilab, həm özü fani olar, həm ləşəyəri, həm çiçveri. Yəni, orta əsirlərdən bəri bu örnəklər gəlir. Amma aftaritar rejimlər, mən hər şeyi hər kəsdən yaxşı bilirəm, mən hansı addımı nə vaxtatmağa, həmıdan dəqiq bilirəm kimi ifadələr, bu orta əsirlərin ifadələridir. O şeyləri Nazarbayev həmıdan daha yaxşı bilirdi. Bu günləri ölkədən qasmağa yer axtarır. Belkə də biz sizlə danışdıqımız bu məqəmlərdə artıb ölkədən qasır. 30 ilin diktatırı, yəni 30 il bir ölkəni, bir məmləkəti, bir xalqı, bir milləti əzən əsaretdə saxlayan bir rejimin başlısı, bu günləri, nə isə bu maalizə də bugünləri bunun yadına düştük ki, Rusiya maaliziyyə getmək lazımdır. Bu baxımdan biz müqahisə etsək, elbət də biz Qazaxistan rejimi ilə Nazarbazan rejimi müqahisə edə bilmərik. Azərbaycan rejimi daha aftar etər, azərbaycan rejimi daha karruksiyan, daha manapalist və xalqa münasibət baxımından belə dekdə, xalqa adam yerinə qoymayan bir rejimdir. Rusiya əzərbaycan rejimi hər kəslən hesablaşır, azərbaycan xalqından başqa. Yəni, arada haqqı taqdalanan böyük bir toplum varsa, o da azərbaycan xalqıdır. Görsüz, nefdə elələlə bə, öyünlərimən bir yazı yazmışdırım. Zəngilanda o ağlılı kendinin salınması ilə bağlı. Bilmirəm, qarşınıza çıxdıya yox, deməli, ağlılı kənsalırlar. Amma 100 milyonlarla dövlət və sahiti, bu mənâsız işə ayrılır. Amma o ağlılı kəndi təkən inşaatçıların əmək haqqın vermirlər. Üç ay də əmək haqqın vermirlər adamların. Və hər kəsdə heç bir mətbua torqanları ayırdı edə bilmir ki, bu şirkət kimi əpsustu? Bu günləri məlum oldu ki, o şirkət ilhaməli evin çöməkisi, deməli, Şahmar Möfsümovun qardaşının adına qeydiyətdən çeşirtmiş mağabında. Deməli, prezdən belə böyük investisiya qoyulan, yaxud və sahiti ayrılan bir, mən o mənonsuz da orda yazmışdım, o posta yazmışdım ki, bu biraz araşdırılsa qedi bilhaməliyi və çəcək. Deməli, adam həmin o ağlılı kəndin keçilməsin, çox ağlılı şəkildə etibar eləyi böyük çöməkisi nə. Və o şirkət də, o Şahmar Möfsümovun adına qeydiyətdən keçirilən, deməli, invest, grub şirkəti deyil. Və dövlətin və sahitlərim, bunlar bu formada basın yeyillər. Soru da deyillər, xalqaç qalır, qıymət artırmaq üçün müm bir bəhana getirirlər ki, Avropa da qıymət belə artdı, nə bilim, logistika qıymətləri belə artdı. Yə, taxılın qıyməti belə artdı. Əvvələn, Azərbaycan niyə taxıl almalıdı, qarışdən. Niyə taxıl istəyisəl etməlidə, idxal etməlidə. Azərbaycan Tarixən özün taxıl nə təçiz edən resubliqoğlu. Çetmiş esisəri də Rusya Federasiyası, Ukraynava Azərbaycan Tarixən daha sonra Qazaxistan da qoşuldu bu sıralam yəni. Cəmləlin mənim yadımdadı, siz daha yaxşı bilirsiniz. 70-ci idlərin sonları, 80-ci idlərdir, cəllabada bütün taxıl zəmlərin üzümət çevirdilər o vaxtı. Sanki o vaxtdan başladı o, taxıla qarşıysana. Əm böyük taxılçılıq rəyonu idi, cəllabada. Mənim indi de o mənzərə gözlərimin qabağındadır. O dolu sunbirlər var idi ki, saralanda kehraba rəngində olurdu və o axşamın mehi oların saçın necə darayırdı? Və elə bil, dəniz dalqalanırdı o taxıl sahələrin də. O çöreyn ətrindən də, nə bilim, 1-2 km-likdən doymaq olmurdu, o təndirdən çıxandı. Və bu gün nəri? 20 ildir, bunlar bəhanı edirlər ki, azərbaycan çöreyi taxılı çöreysənaisi üçün yararsızdır. Aqın necə olabilir ki? Arazın o taində muganda əkilən taxıl, iranın bütün əhalisinin çöreynə təminidir. Ama arazın bu taində əkilən taxıl çöreysün yararsızdır. Bu yararsız bir il ola bilər, iki il ola bilər. Yararsız nəd isə, ona aradan qaldırmaq lazımdır. Bə devlət nə içindir, hücumət nə içindir? Kən təsərfaatın hazırlıyı nədən ötürüdü? Bu qədər kən təsərfaatı inistutlarına dəvlət nə bu qədər və sayətlər qəşdirir? Bunun bir hesabatın verən lazımdır. Sadəcə olaraq taxıl yararsız deyil, idarətçilik yararsızdır, hakimiyyət yararsızdır fədvək. Sadəcə idxalda böyük karrupsiyapulları olduğu üçün və bu idxalda bir tövlükdə aşağı yuxarı hakim aylənin əlin də olduğu üçün, bax-bax diqqət yetir. Bu tərəftən anons verirlər ki, pensiyalar, əmək haqları 5-10 manad qalxacaq. Obri tərəftən hələ insanların əllerinə almadığı o artımı qeymətləri qaldırmaqdan, rüsunları qaldırmaqdan, taxılın çöreyin qeymətin qaldırmaqdan adamların əlinləni alırlar. Kimə məlum deyil ki, bu taxıl manapulyası əliyib ailesinin əlinlədi deyil. Amu bilir ki, bu əliyib ailesinin əlinlədi də. Yəni, bunlar xalqı bu formada soyullar. Bunlar xalqı bu formada talıyillər. Bunlar xalqı azılıqdan imtana çəkillər. Və indi, yəni, bunlar nəzər almalar ki, bu xalqın yəcana deməli, bu xalqı saxliyən yəcana bir şey vardı ki, çöre varıydı. İndi bu çöreli olmayandan sonra, qalq niyə dayanmalıdır. Və qalq niyə meydanlara tökülüb onları bu çörekdən, məhrum edənlərdən hesab sorma malıdır. Buyurun. Bələzizləyicilər, iki ədəcə çatıram ki, alaqsıda canlı bağlantımızda neşuranın sərdirli profesyonelisəlidir. Yəni, məlum, bu sizin bu bağlılınan bağlımlara açılamanız var. Yəni, də biz maşrı dətdir. Amma məlum, qazaxstanınla bağlı çıxısa bir mələ, iləklərin də yəgin ki, qazarbacanında qazaxstanla bağlı, höşumət-höşumət-yaqmələrin mövqi görmək, təcubələdir. Biraz çox təcubələdir ki, sanki qazaxsandaki olaylarda hakimiyyət hakimiyyət, qazaxstan müqalifətinin yeri, təsək ki, talihimiz müqalifətinin də xaricda olmasından bağlı eynidir. Muxtar Ablyazov. Muxtar Ablyazov prosesi London'dan idar eləyir. Deyilər ki, məsəl ki, ölkədə hakimiyyət də bilirsiniz. Çvaikədər müqalifətə qarşı təziqlər olur. O da London'dan idar, bəl də üzüləşə bilirlər siz. Onun Nazarabayevinin heikələrinin götürülməsi ilə bağlı, sonra ölkədə baş verən proseslərlə bağlı çox cidar çox olanlar var. Mənim diqqətimi şəkən budur ki, 20 Noyaburda belə Ablyazov qazaxstan ki, proseslər bağlı metin qeylan eləyir. Və bu gün gəzaxstanda eğlan edilən, demək, ortaq o ilə mövqeyi, bundan ibarətdir ki, Rusya lava gələr kəsisin, kırm tanılsın, yəni bütün bunlar qazaxstanda baş verən prosesin Rusya yönümlü olmaması da ortaya çıkarır. Yəni bizdə həkimiyyət yönü mediyyədən sövbət yedir. Bunun bir lavasta Rusya lava xalamaq istəyirlər qazaxstanda sanki xaldın deyil hansı qübbələrin ideyəsi olduğunu ortaya atmaq istəyirlər, can məlin. Birinci, siz mediyyə məsələsinə toxundunuz. Bilirsiniz də qazaxstanda televiziyaların, mediyyə qurumlarının bizdə olduq işimi böyük bir istəsi həkimiyyətin nəzarətin deydik. Onlar artıb öz fəaliyyətin bu günləri, gün ortadan sonra oları öz fəaliyyətin dayandırıblar. Susilə nəzar bayaf televizya söz fəaliyyətin dayandırıb o orda işləyən şurnalistlər, arxa qapıdan əblim cizli yollarınan işlədişləri binalardan qalçılırlar. Demək olar ki, bütün həşumət mediyyəsi çöçübdür, həşumət televizyaları efir fəaliyyətlərin dayandırıblar və Almata da ayrıb hava alanı, yəni belə deyək də haval imanı. Artıq ehtiracıların əlinə keçi və bu da onunla bağlıdır. Bir tərəfdən Almatiələ və quvələr gətirmək istəyirdilər. O bir tərəfdən deməli, Ali Qarxların çoxu Nur-Sultan şəhərində deyir. Yəgin ki, bu günlərdə biz onun da adının dayışəcəyinin şahidi olacaq, Almata da yaşayırdılar. Və günün birinci yarısı, mən dedim, saat ikiya qədər, artıq 13-i Ciddiyyarəsi oradan hava qalqmışdı. Bula bütün bunların qavaqını almadan ötürü, hava alanı ehtiracıların nəzarətinə keçti və hava alanı nərəhbələyi bunu təsdi gələdi. Yəri gəlmişən bunu təsdi gələdi. Və Rusiya ilə Rusiya ilə bağlı bilirsən, bular hamsa Rusiyanın yedəyində gədən ölkələrdir. Azərbaycanda, Qazaxstan da, Belarust da, orta-asiyanın deyərdə devlətləridə. Valla, bulara biraz devlət demək də doğrud deyir. Bular Rusiyam devlətləridir. Yəni, o uşağın ana bətinin də bir Rusiyam xormasyun deməli gəlməsi ki var. O uşaq olada bilər, olmayada bilər. Bulara belinaxan münasibətlər sistemində bulara Rusiyam devlətlər deyirlər. Və bilirsiniz ki, Qazaxstan və onun elbaşı deyiblərdə, Sərfələm Rəmsə Nur sultanı Rusiya Putin rejiminin ən böyük dəstəkçilərindən biriydi və bir tövbülükdə Rusiyanın təhlüçəsizlik limitinin çatırın altına girmişdir. Bu böhrana bir az geniş çabda baxmal lazımdır. Bu, Rusiya sisteminin və Rusiya sataliyyetlərinin böhranıdır. Yəni, bu böhran kifayat qədər geniş yayılacaq və bir tövbülükdə, ki, Rusiyanın özünü də çatacaq. Və Qazaxstan da baş verənlərin bir maraqlı cəhətində ondan ibarətdir. Şahıçələr rejiyondan başladı mərkəzə gəldi. Və 100 neçə edəyim de, sizə təxminən 104-dir bundan qabaq. Almanya də Noyabir İngilabı da belə başlamışdı. Noyabir İngilabı eyalətlərdən başlamışdı. Sonda gəlif verilənə çıxmışdı. İndi Qazaxstanda da bu hadisə təkrar olundu. Bölürsən, bunlar xalqınanın hesablaşmaq istəmirlər. Bular hakimiyyəti mənimsiyəndən, belə deyəkdə, seççi hocqa bazlıqı altında hakimiyyəti mənimsiyəndən sonra seççi yolu ilə hakimiyyətlən getmək istəmirlər. Bu rejimlər hamısı antıxalq rejimləridə, antı milli rejimləridə. Bular xalqın seçimini hürmət etməyən və xalqın seçimin zorlayan rejimləridə. Yəni, bir növlədə bular Rusiyanın prototikləridə, Rusiyanın əlaltılarıdır. Rusiyanın belə deyəkdə kuçer deyirdilər qabaq, Rusiyanın kuçerləridə. Ona görə də bax-baq bilqət yətir. Putin deydi ki, NATO post-Sovat geografiyasına genişlənə bilməz. Hiç birisinin səhsil çıxmadı ki, aqı biz müsləqil deyibləti ki, harici tərəxtaşı seçmək bizim özümüzün müsləsləsi nəbi qogumuzdu. Hiç birisinin bu məsələyəmin asfətdə səhsil çıxmadı. Və bu günləri, deməli, aşağı yuxarı, Qazaxistan'dan qaçan hakim elitənin böyük bir hissəsi hara qaçır, Rusiyaya qaçır. Yəni, bu Rusiyanın, Azarbaycan da, Qazaxistan da, Rusiyanın əlaltısı olan, bu rejimlərin başçıları Putin'ə trollüq eliyən devlət başçılarıdır. Siz buların Putin'lə görüşlərindən çəkilmiş fotolara bakın. Bunlar sanki Putin'lə görüşəndə çalışırlar ki, ondan hündür görsənməsinlər. Çinlərin qısırlar, eylirlər, boynun eylirlər ki, Putin'lə hündür görsənməsinlər. Yəni, bu rejimlər belə deyəkdə, yadunda var Rusiyada, Jernovski nə dedi, biz olma soq, içəyəkliyə sevirlər. Nə de, bütün bu anti-milli rejimlərin arxasında Rusya dayandır. Və hərdə bu, bunlar baş verir. O rejimlərdə ki, bunlar həmin o dekabr nəvvəlində keçirlən, o demokratiya səmmitinə dəvət olunmayan rejimləri idi. Və bir-birini ardınca bu zəncir varıda dəvam edəcək bu. Şəkrollar artıxı xəbərtub gəlirlər, nisi gündü bayram tətilində idilər elə bizim izləyicimiz Gədirbəydə yazır ki, mənim qonun soqardaş deyir, özumənə deyib ki, bizə tapşol verir, fikirin trollu ilin hakimiyyət tərkliyir. Hərifləməyə nə deyil ki, yəni bir gün xalq bu qaza yəxilir. Mən bayaqları təhsillən bağlı ona görə dedim ki, qazakstandaki universitətlər, dünyanın ilk milliyinə düşən universitətlər var qazakstanda. Yəni, qazakstanda durum bizdən daha yaxçıdır. Bu, yaxçı təhsil var ki, insanlar ünlə düşünməyə bacarırlar. Bizdə təhsilin yoxluqu insanları üçləvi şəkildə intelikdən salmaq təsisi, insanların ətiraz imkanlarında o kantı məşhur sözü vardı, düşünməc əsaretini olsun. Düşünməc əsaretini də elinə alıblar. Bu da bizim təhsilar olsun ki, efirimizdə baş verənlərdir. Rüfət bəyi, sizin sözün quvveti, bunlar ölkənin daxilində real vəziyyəti yaxçılaşdırmaqa vəzmə, gedib duying biznesdən bir arayış alırdılar ki, bunlar 28-ci yedədir. Ondan qabaq davos formundan bir açıqlama alırdılar ki, Azərbaycan nəblim birinci 30-duqa düşən ölkələrin içerisindədir. İndi də gülməli də olsa qal lafın istudundan arayış alırdılar ki, Azərbaycan xalqı dünyanın ən xoşbaq 5 xalqından biridir. Və bu xoşbaqliyi meyarı, nə disə o xoşbaqliyi ancaq Kalumbiya xalqı, Latin Amerkasında ən aşağı həyat seviyyəsində malıç olan Kalumbiya xalqın, Avropada ən aşağı həyat seviyyəsində malıç olan Albaniya xalqı, Canubu Qafqazda ən aşağı həyat seviyyəsində malıç olan Azərbaycan xalqı düşübdir. Şübhəsiz ki, bunlar burada bir bağlıca ehdiyatsızlığı deyiblər. Olar elə bilirdilər ki, Hollande i nə yanaşı düşəcəklər, İsvesre i nə yanaşı düşəcəklər. Amma bu sorgunu şəkirənlər beləz tamahkar olublar. Bütün korruptionir rejimlərdən, aftaratər rejimlərdən görülün nə isə alıblar ki, bunlarını hamsın bir yerdə xoşbaq elə eləyiblər. Bu bilirsən, o duyin biznes bağlandı. O çağlıs çibarı idi, ilham əliyəv götürürdü, deyirdi, o iqtisatçıları təhqiri leirdi və bəyan edirdi ki, baxın duyin biznes bize bu yeribdir. Siz kimsiniz? Amma nə oldu? O duyin biznesi o saxta çarlığa görə bağladılar. Nəşir faaliyyətin də dəyandırdılar. Sizin kimi rejimlərin hesabına? Siz, o pulu duyin biznesə verirsiniz, ammazabızın xalqına vermirsiniz ki, onun biraz vəziyyəti yaxşulaşsın və həmin sorgularda heç olmasa, bir adım qabaqa yedə bilsin. O yeri də qarrupsiya vasitəsi ilə alırsınız. Və bilirsən, isdər bu tələbələrin qöndərilməsidir. Əzizim, təhsil kütləvi olmalıq. Bir dəfə Azərbaycanda, deməli xarici təhsil laqq təzətəzə başlayanda elli nəfər tələbə göndərmişdilər xaricə. Onun ellisi 49-i eyni rejiyonlanıydı, birinin daha nasihəmin rejiyonlanıydı. Yəni, buna xaricdə okumak kimi baxmaq olmazı, o imkanı iddia eləyən bütün cənsilər qazanmalıdı. Yə, vəllə bir seçim qaydaları olmalıdı. Onunla qazanılmalıdı bu yerlər. Və təhsil yaldıs xaricdəki təhsil nən öyünmək olmaz, ölkənin isərsində təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, nə bilim sosial həyat ölkənin özündə inkişaf etməlidir. İdman ölkənin içində inkişaf etməlidir. Qarya yalıq izləri gətirib Azərbaycanda, əriya verib bənilqa gərşi Azərbaycan bayraqı altında yarışa çıxartmaqdan, nə həsə idmanın inkişafına nəil olmaq olmazı, bu idban yerli yarışların nəticəsi olaraq inkişaf etməlidir. Ona görə də bu məsələlələr bax, mən size bir şey deyim. Görürsünüz gündə, prezident həqaylı alanların dairesini yenişləndirirlər. İndi yenə bir siyahi oldu ki, flan-flan deməli şəxslərə ya müəyyən gruba prezident həqaydı verilir. Əvələ, bu prezident həqaydının pulu hardan gelir. Bu büccədən gəlmir, olmaz ki, o həqayüdləri ilə büccə vəsaiti kimi o adamlara qanunla müəyyən edib verəsiniz. Əma bunu vermirlər, bilirsən, niyə vermirlər? O adam daimi korku altında saxlasın və birdən saba ağızın açıq bir şey danışsa, o həqayət şəsilə bilər. Və adamları aslı vəziyyətdə saxlamak çoğun, bu prezident həqayıdı həqqa bazılıqın salıqlar ortalıqa ki, adamların öz pulun onlara minnət nə verirlər. Çünki bu qanunla müəyyən olunmur, prezident bugünləri, deyək ki, sərincəm verib bunu ayırır buna, saba üç sərincəmin laq vədə bilər. Əma qanunla verilsə, büccə vəsaiti kimi verilsə, deyək, sosial qanun vericiliyin hüqugu bazasına bu maddə əlavə edilməklən verilsə, bu prezidentdən aslı olmaz. İndi bu, məsələn, tutalım deyək ki, prezident həqayıdı, niyə tutalım deyək ki, 500 yazısının 150-si alabilər, 350-si alabilməz. Və bu alanlar da ağızlarına su almalıdır. Yaxut da ki, işi, gücü, prezidenti də herifləməkdən ibarat olmalıdır. Çünki, o, təqayıdı onlarlığından çıxmasın. Yəni, bu insanları asılıqda saxlamaq üçün aftaritar rejimlərin, bizim ölkədə isə, ilham əliyəv rejiminin həyata keçirdiyi düşünülmüş siyasətdir. Cəmi mələm, size bir belədiya tragi komik olayı danışım. Mənim dostlarımdan biri, başının ali təsil ocağlarının birində çalışır. Və gördüm, onların mələmlərinə bir neşəsi, xüsusi məddahlıq nümunəsi göstərilər ekranda və ona dədim ki, bunlar səhər-səhəsizdən üzə gələndə utanmırlar, dədi ki, sən kardeş, sən bizdə onlar necə qəhramağla saydır? Səhər yılışırlar bilər, sən çox gözəl danıştın. Sən çox gözəl. Sanki o məddahlıqla bağlı bir rəqabət var mühitlərdə, bu çox ciddi tendensiyadı. Bu cəmiyyəti fəlakətə faciə aparan tendensiyadı. Cəmiyyətdə sən, nəyə yaltarlıq, nəyə məddahlıqı bu şəkildə rəvaz verir? Məddahlıqı stimullaşdıran rejim var. Rufət bəy, o məsələn, o rejim, o məddahlıqı stimullaşdırmasa, çünki o prezident həqaydın almaqdan ötürü, fəxriyada almaqdan ötürü, fəxri qiyabanda dəfn olunmaqdan ötürü, bu məddahlıqı eləməklə eləmək lazımdır. Bu gün nəri azərbaycan ziyalların yaxşlı hissələrinin böyük bir hissəsi, böyük bir dairesi fəxriq qiyabana işdir. Gecə gündüz fikirləşir, çəxonu fəxriq qiyabanda dəfn edəcək, nəyə yok? Sən dəfn edilməmişdən qabaq ölmüş adam, sən nə indərdin çəkircək? Doğrudur. Sizi Turgut əsalam deyir, biz də salam edin Turgut meyim. İzləyicilərə baxam soqsu trollardır və cəmil məllimi çabasızlıqda günahlandıranlara bir faktı deyim ki, cəmil məllimin belə işit olmasına olmayanda deyəvlər amusuz, amma onlara cevab olsun deyir, amma cəmil məllimi azərbaycan tarixun asla, tarixun aslaqına ətdiyilməti, bu ülkədə məkkidə çox nadir tarixçıları ediyib, onları görə mən cəmil məllimi buradan təşəkfirləyirəm, mənim bir dostun dedi ki, Oxford-da azərbaycanla bağlı çitab qana da, üç çitab çıxdı ikisi cəmil əsalindir, mən cəki fayətlisi üçüncün. Məllim, biz son gəzməkdir. Yə, nəri görə nəri xat olma ula? Yə, nəri xat yə, nadislər mə görə uları səfər bər eləyiblər. Sədəcə, deməyə özmə borz bildir. Cəlməlim, son yazılarınızdan birində yazırsız ki, hakimiyyətin zəngiləşməsində xidmət edən qihumət artının bədəlini çöreğə mühtaz olan xalga ödətdirirlək. Yəni, xalga ödəməldir sanki, hakim zümrəyə məxus olan. Mən istəyərin, bu gün ölkədə belə diyək. Çöreğən girməti qalqın. Mən düşünürəm ki, yaxın günlərdə olabilsin ki, prezidentin bir qərar olsa çöreğən girməti geri okonsu. Nəyə görə, həraldi Qazaxistan'da başvayan halsiyyələr təhsirsiz ötməs. Və bu proses hali arasında ciddiğin narazdığa səyib olur. Bu ölkədə, milletin yediği təksə çöreğə yedir, son zamanı ulaq. Valla ailələr var ki, ailələrdən düşünürsünüz. Azərbaycanda bahalaşma dinamikasını necə dəvələndirirsiniz? Bak, bu Qazaxistan'da baş verən olaylar Azərbaycanda bahalaşma dinamikasına təsrirələ bilərmək? Mən o son çöreğə artımına münasibət bəsdiyən belə zifəli şəxslərin fikirinə bir bağlıca öz münasibətini bildirmək istəyirəm. Azərbaycanda tırna qarası nə qədər ağır günə çıxan adam varsa hamsi qara çöreğiyir. Və onlar o halqın yediği çöreydən də artıq yemirlər. Ona görə, onlar çün o çöreyin Azərbaycanda qida məhsulu olması haqqında, onların təsəbürləri artıq tamamilə fərqlidir. Bəl, bəl, bəl pirojna yəsinlər. Deyirlər ki, çöre yoxdur dey, çöre yoxdur yədi pirojna yəsinlər. İkinci bir tərəfdən bilirsən bu çöre belədi ki, bu çöre haminin istifadə edəcək. Yəni kütləvi qida məhsuludur da, ki, məsələn, ya olmasa keçinmə yolar, süd olmasa keçinmə yolar, nəbəlim, ayrı sogan olmasa keçinmə yolar, amma çöre yolmasa keçinmə yolmur haqır. Azərbaycan əhalisinin qida rasyonuna biz dəqət edirsək, o qida rasyonunda birinci yeri çöre tutur. On tutur, on məhsulları tutur. O şeyləri ki, o insanlar onu yəndə birə tutumu olmalıdır. Onu birəs saxlamalıdır. Və bu günləri sən bunun qeymətin artıranda və istinad edəndə ki, dünyada taxılın qeyməti artır, əgər dünyada taxılın qeyməti artırsa İranda niye o çöreyin qeyməti artmır? Çək ki, Türkiyədə niye artmır? Gürcüsdəndə niye artmır? Bəyəm, Gürcüsdən həmin ölkədir ki, tarixən taxıda həmişə gəlib Azərbaycandan alıptır. Və, və yeri gəlmişən, hazırda da, o Azərbaycan məmurlarının persona non-grat-e ilan ilədiyi taxılı, gəlib gürcülər alırlar. Olar ki, deyirlər, idxala görək ki, o taxılı gəlirlər, gürcülər alırlar və gözəl çöreyi dəbişirirlər, laqqa çapuru dəbişirirlər. Həmin o taxıldan. Və bu gün nədir, bu gün nəri, o dünya bazarı zədə boş sövbəktir. Ölkədək, qeymətlərin artma tendensiyası gedir. Hüsumlar artıb, cərimələr artıb, qazın qeyməti artıb, suyun qeyməti artıb, yanaşağın qeyməti artıb, hər şeyin qeyməti artıb. Məsələn, nə bilim, bir yüz adda hüsumun qeyməti artıb ki, hüsuma ayyid olan, elə bir sahəyə yoxdur, orada qeyməti artımı olmasın. Yəni, ahır ölkədə yalnız çöreyin qeymətin artmasından sövbət yetmir. Hər şeyin qeymətin artmasından gedir və nəticə etibari ilə çöreydə daxil olub hər şeyin içerisində. Əlbət də mən deməzdim ki, əliyivlərin karrupsiyasında taxılın üstün rolu var. Taxıl onların karrupsiyasının pərsənci səbiyyəsindədir. Oların karrupsiyasının mənbələri daha böyükdür. Məsələn verci, məsələn çömrüc, məsələn dövlət satın almalarında qeymətlərin şırdilməsi də məli karrupsiyanın şəbəkələşdirilməsi, manapolyanın bərqərar edilməsi və sahir. Saadəcə olaraq əliyivlər bu millətə nöcər kimi bakır? Nöcər tələbi etməməlidir. Nöcər ona verilənlə hesablaşmalıdır. Çvaət etməlidir. Və nəticə itibari ilə məsələn vaxtı ilə Roma Quldarlıq devlətində Qullara o dərəcədə qida verirdilər ki, o həm iş qabiliyətin saxlasın həm də nəsil artırma qabiliyətin saxlayabilsin. Bu günləri Azərbaycan xalqına səni iş vermirsən çöreyn qeymətin bahalaşdırırsan pensiyə vermirsən pandemiə şəraitində normal deyəndi, heç qeyri normal də paket vermirsən iki dəfə ya üç dəfə 190 manat verdilər onu da dayandırdılar. Bu milləti saxlayan gijanə qida məhsuri çöreyi indi, onu da bahalaşdırırsan. Və sigaretib bahalaşdır yaxşı, yarı çəkir, yarı çəkmir. Bunu anlamaq olar. Amaqı çöreye münasibət belə deyildi. Və çöreyn manapolyasının üzərində eləyə bilərləri dayanır. O çöreyi bahalaşdırmaq, tahlı bahalaşdırmaq, kimlənsə bağlı deyil, yəni bu iş adamı inan bağlı deyil, iş adamları çörek istihsalı ilə məşhullanın iş adamları bəyanat veriblər ki, dünya bazarında qeymətlər bahalaşı, nəblim nə olub, nə olub. Yenə deyirəm, əvvələ siz niyə çöreyi tahlı satın alırsız. Bu Azarbaycan torpaqların bütün məmurlar minhikdər minhikdər götürüb öz aralarında bölüşüklər. 8 millər, 5 millər. 2-cisi ölkənin iqirimi faiz əraziləri işxaldan azad olunur. Hamzilə 2-cili çünki yararlı ərazilərdir. Məsələn ağdan kimi böyük bir taxılçılıq rayona, fizioli kimi böyük bir taxılçılıq rayona. Cebrail kimi böyük bir taxılçılıq rayona işxaldan azad olunur. Taxıl əkiləcək ərazilərin işxaldan azad olunduq bir devirdə niyə Azarbaycan itxal taxılı üzərində oturmaldı və yer gəlmişdən deyim ki, vaxti ilə çox belə təntənəli şəkildə 2018-2015-ci illərdə ərzəq proqramı deyilən bir proqram qəbul edilmişdə və bu proqramda göstərlirdi ki, 2015-ci ildə yəni 2015-ci ildə Azarbaycan taxıl itxalına son qoacalı. Yəni ki, öz məhsul hesabında dolanacaq. Nə az nə çox regionların inkişafına 65-70 milyard dolar və s. xərslədlər. Ortada ahı heç nə yoxdur və nəki cə nə oldu? Taxıl itxalı 3-10-da bir dəpə artdı. Halbuki 15-ci ildə buna son qoyulmalıdiyi, niyə artdır, niyə yerlə taxılın istəyisi halında bunların maraqları yoxdur və yerlə istəyisi halı boğullar. Çünki itxal bir tövlüsdə qarrupsiya üzərində qurlubdur. Qeymətlərin şırdırməzi üzərində qurlubdur. Itxalda yaxşı qarrupsiya qulubar və bütün unla məhsul olan müəssələr toplam şəkildə hakim ailənin manafolyasındadır. Ulanıdır. Raman adlı izləyicimiz yazır Cəmi Məlum Rüfət be, bu ki, Banazadan çöre yalanında bir qanamın zürün-zürün ağladığının şahidi oldu. Deyik ki, mən bağalarımı yabancöre ilə bir təhərsaqlı iran bağlaşsa neyi yəcəm? Bu ne yaşaşıdır? Yəcə edən Cəmi Məlum məncə bu məhsəl aklında fikirini bildirdi. Bu ölkədə adamlar var ki, yəmək rəsiyonu yalnız çöre edən ibarə. Çöre yəcə edən azazıq yabanlı boğulu. İndi o insanlar üçün geri şeydən çox ağır olacaq. Ölkədə, biz də bu məsələn üzərini qaytmaq istəyirən və növbəti sualma keçməzdən öncə nəzərini çatdırmaq istəyirən, mən şəxsi düşünəcəmdir, yəyin ki, Cəmi Məlum məlumda bununla bağlı fikir olacaq. Ölkənin bücəsi talanı dağılıb karupsiya vasiləsi də bugün də xalqın hesabına, yəni faturasını analoğlu püklər demişkən bədərini xalqa ödəttirirlər və bu karupsiyanın əsas donorlarından biri də haradır gömrü kamitəsidir ki, Cəmi Məlum məlum bundan bağlı çox marağla açı olaması var, də iki üç gün bundan öncə. Mən istəyərdim, bu karupsiya piramidasında gömrüün yeri haqqında sizin fikirinizə yaşıdır. Yeri gəlmiş kəmən özümdə birildi gömrü kamitəsini məlkuməyə vermişim. Hələ də çəkişməmizdə ameliyir. Bu prosesi, çünkü gömrü prosesi mənim üçün yaxın sahədi. Çox yerində oldu. Bak, bu karupsiya piramidasında gömrü orqanı və yaxud da başqa sözlə dezək, karupsiyanın əsas donoru kimi gömrü orqanlarını yeri. Mən istəyərim, elə bu məsələ ilə bağlı. Çünki keçən dəfə bu haqqda müzaküləmiz oldu və dedik ki, və elə işte bu haqqda da sualımız olacaq. Gönlətəcəm məlum. Çox təşəkür eləyirəm, elbət də karupsiyanın əsas yayıldığı sahələrdən biri və belkədə birincisi gömrü orqanlar olubdur. Və yer gəlmişsən ilk şəbəkələşmiş karupsiya məhz gömrüç orqanlarında yaradılıbdır. Çünki bu gömrüç orqanları belədi ki, burada çoxlu maxinasiyalar üçün yer var və burada qabaq hələm ən milli məclisli olanda bir dəfə bu gömrü komitəsinin mavinlərinə biri məclisə gəlmişdir. Çox üç məclisində rüfət və bir düzəliş edilirdi. Bu bir-sü bir necə deputat danıştılar nə isə bir içik qeyd elədlər və bu komitəs elədirinin mavini də qayettik ki, siz bilmirsüz, yəni, deputatlara müraciətən dedik ki, siz bilmirsüz. Dəkdadi, bəzi şeyləri ağzına gələnləri danışma qədər elə. Sonra mən söz aldım, atfəmiliyəsinin, dədiyim, fələn kəsməldim. Həm, o dedik ki, siz çox şey bilmirsüz. Dedim ki, biz çox şey bilirik. Biz bilirik ki, siz dövlətin kömrüc postlarında necə putqaları qoymusuz və o qeyri qanmış həkildi, o pulları, o putqalara yəsusuz. Dəli devlətə gədən də 5 sizin putqalarınıza gedir. Elə bilədim ki, biz yaxşı bilirik ki, siz bir malı, ayrı ucuz malı altında, adı altında necə deqlara siyəliyirsüz və oradan nələr alırsız. Bəzi şeylər, dedim. Bu bilirsəm heç bir kömrü komutəsinin sədri və kömrüc orqanları bunu öz başına edə bilməz. Kömrüc sahəsi əliyivlərin şəvəkələşmiş karruksiyasının əsas mənbələrinlə biridir. Və burada da bilirsəndə ortada mal yoxdur. Nə əkir, nə biçir, nə satır, nə alır. Burada belə deyədə el dilində desək çim yağdır. Burada sırf rüşvətdir. Və bir mal getirir. Məsələn, və qer gəlmiş yəndə deyim ki, və bugünləri bu hadisələr baş verən qazaxistan ki, o qazaxistanda ki, bir maşın, meyvə üç min dollara deklarasya olur. Həmin, o dolu zahtar deyirlərdə kamyonlar. Oların bilə Azərbaycanda 15 min dollara deklarasya olur. Yəni, bu nə inən bağlıdır? Azərbaycanda deməli, Hedərəli Fondu Faktiki olaraq 2003-ci ildən bəri smart bir qarrupsya şəveçəsi yaradır. Yəni, bugünləri necə aqılı kən salmılar, o aqılı sistemi 2003-ci ildən başlayaraq mərkəzləşdirdilər Hedərəliyif şəbəkəsində çömrün, rüşvətin, karrupsiyasın, vercinin, nə bilim, rabitə nazirlinin, enerjikə nazirlinin, soqarın, yəni, o haradasa karrupsya varsa, onun smart bir şəbəkəsin yaratdılar. Məsələn, bir vaxtlar ki, pulları çamadana yaparırdılar. Oların nömrə verirdilər, kəsəbə köçürsün, nərdən elə bir şey yoptur. Bular deməli, həmin o bizim umud bəsdədiyimiz adamlar ki, xarjda okuyub, gəlbölkəni aq günə çıxardacaqlar. Olar gəlib, bu karrupsiyal yaşmış rejimi aq günə çıxardılar və gözə görünməyən bir zad yaratdılar. Nəticə nədir? Nəticə oda ki, o çömrün çıxır, üç nömrədə gədən müsahibə verir və özün reqlam edir ki, sanki bu aqsuddən çıxmış aq qaşıldı. Ki, bələ biz, burada ədalətə bərpa iləmişik, daxlı bazarı qoruruq, onu beləyələyirik, bunu beləyələyirik. Faktiki olaraq, dünənləri bizim dostumuz, gənc dostumuz, məhmən yaxşı bir araşdırma aparıq və yaxşı də bir söz dedir. Dedi, azərbaycana maşın qətirməkdən ötrək. Gərəv maşının birində səfər mehdiyi və birəsəm. Mən yaşamışam, mən özüm, aftanab elimin qeyməti qədər, məndən gömrük alıblar, sonra mən məhkəmiyə vermişim, nə də vası kesmirət? Mən bunu yaşamışam. Məhmən, o məhkəmi bilirsənlə təhərdi, sənin məhkəmən o zaman uğur qazanardı ki, çömrük hakim ailənin qarruq şəmənbəyi olmasın. O hakim ailənin qarruq şəmənbəyi olanda, o məhkəmənin işidə ona bərayət qazandırmasıdır. Məsələn, çömrükdə, vercidə, nə bilim, fövqalada da orda burada, özlərinin əlahətdə istintəq oradanın yaradıblar. Aqır, sən iş adamı ilə mubahsədə sən, sən artıq burada tərəfsən, sən necə o istintəq gözün apara bilərsən, ona o icazanı kim verib, qarruq sənin başında duran ilhaməliyə verib, o icazanı. Çünki, həmin sistem, qarruqsiyanın daha qorxsuz, fövqsüz mərkəzləşdirilmiş qayıda da yığılmasına dadilir. Məsələn, idxal darəcə faizdərinə görə, cürcüsdəndə, cürcüsdəndə bir təmanda yedi faizdə, azərbaycanda dokuz təmanda iki faizdə. Amma, bu deyir ki, mən daxılıb azarı belə qoruyorum, əvvələ, sən ona çabab verginən ki, niya azərbaycanda idxal darəcəsi dokuz təmanda iki faizdə, azərbaycanda nigeriya ilə yanaşıdır. Azərbaycan eyni sistemlən çıxdırı, eyni coğrafı məkəndən çıxdırı, eyni iqtisadi məkəndən çıxdırı, cürcüsdəndən deyil nigeriya ilə yanaşıdır. Buna, ona çabab verginən, o bir tərəfdən deyir məhdudlaşdırmış o, 800 manat ya 800 dolar və 300 post göndərişidir. Sən bunu kimçin məhdudlaşdırmışsan, xarq üçün məhdudlaşdırmışsan və bu məhdudlaşdırma kimə xidmət edilir? Əliyəvlərin nəzarətində olan böyük kampanyalara, şirkətlərə, yəni, o adamlara sərf edilir, çoğlar mana-palistilər, deməli, sən mana-palistlərin xeyrinə, bununuz adiləmi sən, və özü üçün danışır, ki, nə bilim, biz qıymət müəyyənilir? Bu adam başa düşmür ki, onun hal-hazırda fəaliyyətin tənzimi edən qanun onun qıymətə müdaxilə etməsi nə imkan vermir? Məsələn, orada ağaq və qaraformada yazılır ki, cömrük deklarasiyası alıcı ilə satıcı arasında imzalanmış sövdalaşma istinad etməlidir. Bunlar bu sövdalaşmanı qoyurlar bir tərəfə, başda iləri özdəri qıymət qoymalı. Və nəticə yə itibari ilə, nəticə yə itibari ilə. Məsələn, sen başını hansısa şirkətdən alıbsan, o şirkət nəyin ki, sənlən imzaladığı kontraqda, eyni zamanda öz internet saytına da şəhvab formada qoyub ki, mən bu malı bu qıymətə satmışam. Bunlar bunu qoyurlar dəri yoxa, Almanya da nə bilim bu maşının qıyməti nə qədərdir? Başlayır, iki dəfə artıq. Və sən bunu ya məsələn, biznesmin ya getirir ya nə bilim ilə ayrı bir şey getirir. Onun aldığı qıymətləri qoyurlar bir tərəfə. Özlərindən başda ilə qıymət qoymalı. Bunlar deyir ki, biz Belarursiya dan məsələn 2020-ci ildə 50 min ton yağı dətirmişir. Belarursiya gömrüyü isə öz statistikasına daxil eləyir ki, Azarbaycan 2020-ci ildə məndən 100 min tonu ya qaladır. Bunu 50 faiz aşağı göstərməkdir, sənin məqsəlin nolqu? Bununla dəməli dövlətə gedən vercini azaltmırsan məqsələn sən bu azaltmı ilə o biznesmini cinayətə sövdələmir sənmək? Dəməli, bunlar ne inillər? Bunlar kanunu yolu qoyurlar, rüşvet yolu ilə gedirlər. Ayrı bir orqanada xəbər verirlər ki, məsələn, bu adam məsələn kanunu deqlara siyələmək, o da sək çöşür orun boğazına nəticə itibari ilə bilirsan şəbəçələşmiş bir rüşvet sistemi meydana gəlir və bu sistemi də Buran İlhaməliyibdir. Məsələn, bunlar heç vaxtıq çirəşmir dələr ki, London mülçeləri ilə bağlı məsələr asla bilər. Çünki bunlar ilaqılı bir şəbəçə vurmuşdılar ki, heç necə deyim həzrəti Musa gəlseydi və bir möcüzə icad eləseydi ki, bu şeyləri atçun açabilməzdir. Çox çiçik bir texniki nasaslı ucburatından bu boyda həngamı açıldı. Hara doğru gedir, bu həngamı cəmməldim. Procesin ezi dəyələndirir siz. Qazaxistan hadisələrinə doğru. Əha. Qısa, lakanik və konkretmən bir gönlüklə bağlı qısa araş verim və son bölümünə keçirdik. Son bölümü olduca ülvü bir şəxsiyyət həsrə olur. Deməli, gönlükdə bilirsiniz. Aftambil getrəndə gönlük saytana daxı olursan, orada qırmızı bir həncələ gəlidir ki, size Azerbaycan bazarında olan qeymətlər tövbsiə olur. Mən məhkəmədə dəfələrlə gönlük qəmikləsinin gönlük müşahbiri saydallabılar. O zaman, şapa hərli gönlül olur. Həh. Yəni ki, dirəm siz bilirsiniz tövbsiyə nədir məhdi? Tövbsiyə yəni dispozitiv norma. Şunu asınız, imperatif xarətləri daşımdır. Amma mənim mənimdə ki, inbəli sıf, faktı. Amma inanılsız ki, dir ki, yox bizdiri özümüz məhendi. Dirəm siz qeybidən okuduğunuz qeyməti əsans götürürsünüz. Yəni, müştərinin və yaxud da vətəndaşın cibinə girəsiniz. Yəni, oldu və dəxşətli bir durundu gönlüklə bağlı. Yəni, rüfət bəyi 150 il əvvəl xudayər çatda hansı formada tövcü yığırdısa bunlar da həmin formada gönlük yığırılarda. Mən, mən. Şunu təsvilər olsun. Amma, həralda sade məsələr bir tərəfə bağlıq məsələr bir tərəfə bizdə mənəvə aşınmanın şahid oldu. Mən o, dünən o mənəvə aşınmanın bir daha şahid oldu cən məlləm. Hamızın sevinməsi cümhüriyyət irsimizin böy tədqiqatçısı, tanımış diplomat, dövlət qadimi, iştirmaya qadim həyatının son 30 ilini bize bu cümhüriyyəti tanıqdırma alan keçdi o insanı rəmiz aptalov deyirəm. Biz onu dəfinində dünən iştirak elədik. Onu səvənlər gəlmişdir. Təbii ki, sizin geriniz görünürdü orada. Mən, bilirəm ki, siz çox üzülünüz Mən, dünən bir şəyin şahidi oldum ki Saad 12 iradələr də təzəpirdə bidə mərasım təyin oldu, sonra bidə mərasım dələr vələlər. Məzarının üstündə çıxışları belə yasarlamaq istəyirdilər. Mən, yeri gəlmişdən burada Prof. Solmaz Doğudiyyə, teşəktürüm bilirəm ki, bu duruma o etiraz elədi. Yəni, sanki rəmiz aptalovun cənazəsi belə fobiyyə yaradırdı bu hakim etsin. Siz cə, niye? Tanımış, alim kimi, ziyadı kimi həm rəmiz məlum haqqında da fikrədəniz deşiklərə bu üçi cəlmli bağlantımız sona çatdırıq. Məlbət də boş verənlər kədərli halisədəyi. Birinci, rəmiz məlumin itkisi son dərəcə kədərli halisədəyi. İkinci, rəmiz məlumə olan münasibətdə son dərəcə kədərli halisədəyi. Həç, həm məlum kəd qaçlıqdan toplaycılıktan ondan sonra milli, mədəni irsə, münasibətdən öncə bir insanı çeyfiyyətlər var. Rəmiz məlum, son dərəcə mütəvaz bir adamdır. Yəni, o elədikləri nəyəsə görə iləmirdir. O onun həyat tərzi idi. Və elədiklərini görədə dəri fətbəyi, heç şəslərinə bir təməndə gözləmirdir. Mükafat gözləmirdir. Aldığı mükafatı da öz vicdanından alırdı. Yəni, bir vicdan və haflıqı taqırdı ki, mən bu şeyləri elədin. Elədiklə, bizim rəmiz abut halıboğundan uzun bir dəli dostlu, ondan sonra yaxşı münasibətlərimiz oluptu. O Parisdə işlədiyi devirdə bu günləri bizim ayrı bir dostumuz uzun müddət Parisdə yaşayan təbrizdən olan Məmmədəli Tad Cəhmədi bir yaxşı yazı yazmışdı. Mən bu günləri gördüm ona azadlıq qəzidinin saytında. Rəmiz Abut Halıboğu xaqqında qısa xatələrin yazmışdı ki, nəcə tanış olub ondan və həmin o Sövvət diplomatu olu ova rəmiz abut halıboğun, milli mənəvi irsə, azərbaycansılıq məsələrin azərbaycana mədəniyyəti ilə tarix ilə ədəbiyyatı ilə bağlı olan məsələri nəcə qayıq ilə dirqət ilə yanaşı ələkli övladlarına yer gəlmişdəm olardan biri ilə çəxsən tanışı idi. Hətta bir dəfə onun vizid kartının arqinalın məhəd məhəd məhəd məhəd məhəd məhəd məhəd məhəd məhəd məhəd vizid kartının arqinalın da vermişdi rəmiz bəy mənə fotoqlar da kötürmüşdü və o çox çalışırdı ki ələkber topçübaşı saqlıqında azərbaycana gəlsin və bu barədə onun bir təqdimatı da var hələ sabət devriddə 70-ci illərdə onun azərbaycana səfər etməsi ilə bağlı və bütün bunlar əlmət də xalqın gözün də diqqətinlə və özür də gördün ki xalq ona nə qədər böyük hürmət münasibət bəsləd və əslində rəmiz abutalı buvun vidə mərasimi xalqın qəlbində oldu ən ozal vermədilər məhəlin mahna tiyatrin vermədilər ya o təzəpər mətcidinim sağlam vermədilər bilirsən mən müqahisə etmək istəməzdiyim amma bu qərarları verənlər o qədər çiçik adamlardılar və rəmiz abutalı bövün gördüğü böyük işlərin fonunda oları o qədər çılız adamlardılar ki olar nə bilir millətin milli və mənəvi həyatında rəmiz abutalı bövün nə qədər böyük rolu var və oların yeri gəlmişdən deyim ki yörgüm amuliyyinin sonuşu həni dört çilidlik ki topçü başının paris arxivin olar çapilədirlər vaxtilə həydər eləyi o arxivi alabilmədir vaxtil əzərbaycan qarz işlər nazirli resmi qaydədə o arxivi alabilmədir amma rəmiz abutalı böv o arxivin demək olar ki bütün mühim sənədlərin həmin o dört çilidlikdə əlmərdən və en şəxsi arxivindən götürülmüş o sənədləri çapilədi həsab eləyir əmkəyi bu milli irsə qoyulmuş qə üç bir ağabeydə idi yəni rəmiz abutalı bövbsün, xırda iş yox idi çiçi iş yox idi, ötəri iş yox idi o şey ki millət nə bağlı idi o şey ki milli yattaş nə bağlı idi o şey ki milli mənəviyyat nə bağlı idi böyüklüyünlən, çiçiklüyünlən aslı olmayaraq böyüklüyünlən, çiçiklüyünlən aslı olmayaraq o rəmiz abutalı bövbsün həyat amalı olan bir iş idi və yer gəlmişdən deyim ki o hər şəhə hazır bir adam idi hər şəhə hazır bir adam idi o məzarının üstünə səriləcək bayrağı da qəbaqsadan hazırlamışdı o vidam ərasımində qoyulacaq partirətin de qabaqsadan hazırlamışdı şəhəm şəhə hazırlandı həmin partirəti qoydular bəli bəli bəli 92-ci ildə 92-ci ildə çəkilən deməli bir şəkil idi və özüzlə görürsün nə qədərli şəkil idi ona görədə rəmiz abutalı bövbsün itkisi ağırdı çünki böyük bir epoqanı özi inən və o epoqanın da bilirsiniz, əsas qayəsi nədən ibarət idi təmən nasız olaraq millətə xidmət etmək bu idi rəmiz abutalı bövün həyatının yaşamının mənası və məzvunu bundan ibarət idi ki təmən nasız bu millətə xidmət etmək olaraq ruhu şəd olsun cəmi məlidim mən düşündüm ki, bu hinkü və iləşimizin əməlində də danışabilərdik əm mələ qoy rəmiz məlim haqqında danışaraqı ölübi noxlar üzərində bu hinkü və iləşimiz sona çatsın dün əmdə məzarə üstündə çox güzəl bir ifadəs əsləndi mən ona paylaştın ki, onu o dünyada əlmərdən və topçu başı və məhəmədəmi rəsuzada kimi dahilər darışlayacaq gür şeydən belə yaşamak lazımdı təşəkkürəyirəm mən düşünürəm ki, bugün çox fəqli mövzlarla danışdı əma hər mövz altında mən bizim dəlizləyicilərimiz marifləndürlər cəmi mən mələ təşəkkürəyirəm dəlizləyicilərimizdə təşəkkürəyirəm bugün əsləndə olsun biz də əralda onlarsın bir məşhulu məlkez asmışıq onlar da fəaliyyət göstərirlər təşəkkürələr canıbəldə bizi dəklərdən xarşı iləm sonda effirip bəyənin, paylaşın ki daha geniş auditoriya sonra beləşi bizdə izləyətisiniz sağ olun, sağ ol, ola qalın əlmətən bizi tanır mülətətimiz korusun