 19e hoofdstuk van deel 2, van Kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door A.G. van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. Het was een hoogst merkwaardig schouwspel. De broeders William en Frederik Dorrit, de gevangenisplaats, op en neer te zien wandelen. Natuurlijk aan de aristocratische of de pompkant, want de vader was zeer zuinig met zijn bezoeken aan zijn kinderen. Aan de plebezen of armenkant. Behalve de zondagsmorgens, kerstmis of andere plechtige gelegenheden die hij met grote nauwgezetheid waren nam. Hij legde dan de hand op het hoofd van hun kinderen en zegende deze jeugdige insolventen met een goede tirantheid die waardelijk treffend was. Frederik, die vrij rondliep, was zo nederig gebogen, verweld en verschompeld. William, de gegeiselde, zo hofelijk, zo minzaam, zich zo bewust van de positie, die hij indam, dat alleen reeds in dit opzicht het broedapaar een schouwspel aanboot om zich over te verbazen. Ook op de avond van de zondag, waarop kleine Dorrit haar samenkomst op de ijzeren brug had gehad, met de verlievde John, wandelden de broeders op de plaats op en neer. De staatszorgen waren voor die dag aan de kant gezet. De audiëntie was druk bezocht geweest en er waren allerlei nieuwe personen voorgesteld. De drie- en een halve schilling, toevallig op tafel achtergelaten, waren tot twaalf schillings aangegooid. En de vader van de marshalsie genoot van haar lekkere cigar. Zo als hij daar heen en weer wandelde, minzaam zijn pas regelende, naar het sloffen van zijn broer, volstrekt niet trots op zijn meerdigheid, maar medeleide, hebbende, met dat ongelukkige schepsel, win zwakheid hij moest ontzien, met win hij geduld moest hebben, zoals elk rookwolkje dat hij uitblies en dat zijn best deed om over de ijzeren punten op de muur naar buiten te komen. Zo als hij daar liep, kon men niet anders dan zich over hem verbazen. Zijn broeder Friederik, met de doffe oog, de beven de hand, de geborgenhouding, de kruipere geziel, slofde onderdanig naast hem voort, zijn een bescherming aanvaardende, zoals hij alles aanvaardde wat deze dolhof van een wereld waarin hij verdwaald was hem bood. Hij had het onafscheidelijke grauwe zakje waaruit wij nu en dan een snuifje nam in de hand. Zodra hij dit weer eens aarzelend gedaan had, keek hij zijn broeder aan met hem blik waarin de bewondering niet ontbrak. Legde beide handen op de rug en slofde weer voort, tot de tijd werd voor de volgende prize. Of hij stond eens even stil om rond te kijken, misschien wel omdat hij plotseling zijn clarinet miste. Toen de avond begon te vallen, verdwenen de gevangenen langzamerhand, maar het was toch nog aardig vol op de plaats, want er waren veel bezoekers die naar de poort gebracht moesten worden. Zo, op en neer wandelende, keek William de gevangenen rond, om van alle kanten groeten in ontvangst te nemen, die hij beantwoorden door alle vriendelijks de hoed af te nemen. Tevens met de grootste aandacht zorgende dat zijn broeder niet tegen de mensen aandeep of tegen de muur geduwd werd. Over het geheel waren de gevangenen nu niet zo fijn gevoelig, maar zelfs zij schenen in overeenstemming met hen uit eenlopende wijze van zich te verbazen, te vinden dat de broeders een merkwaardig schouwspel opleverden. Je bent wat stil vanavond, vrederik, zei William, schilt er iets aan? Schelen, hij bleef een ogenblik voor zich uitstaren, maar boog het hoofd even spoedig weer met de ogen naar de grond. Nee, William, nee, mij schilt niets. Als je eens de moeite wilt doen, je wat netter aan te kleden, vrederik. Ja, jawel. Antwoorden de oude man zenuwachtig. Maar dat kan niet. Ik kan het niet. Zeg toch zulke dingen niet. Dat is voorbij. De vader van de marshalsie keek naar een voorbij gaande gevangenen, met wie hij op een vriendschappelijke voet was. Als of hij wilde zeggen, een zwakke oude man, maar hij is mijn broedermeneer en de stender natuur is machtig. Waarna hij zijn broer bij de kaalgesleete mau pakte uit vrees dat de oude man tegen de pomp zou aanglopen. Aan de vermaaktheid van zijn karakter, als broederlijke leidsman, raadsman en vriend, zou niets ontbroken hebben als hij zijn broer maar behoed had voor armoede en ellende, in steden van hem ermee in te slepen. Ik denk, William, zei het voorwerp van zijn vriendelijke zorg, dat ik moe ben en beter deed naar huis te gaan. Beste vrederik, laat ik je niet terughouden. Geen opoveringen voor mij als teblieft. Het is al laat en dan de warmte en mijn hoge leeftijd, zei vrederik. Doet zich erg gevoelen. Beste vrederik, antwoorden de bezorgde William. Neem je je wel genoeg in acht. Eerst je levenswijze wel zo geregeld als, laat ik zeggen, de meinen. Om nu maar te zwijgen van de kleine buitensporigheid waarop ik je zo even attent maakte. Twijfel ik eraan of je wel genoeg beweging neemt. Genoeg in de lucht komt, vrederik. De wandelplaats hier is altijd tot je dienst. Waarom maak je er niet meer geregeld gebruik van? Ach, antwoorden de anderen met een zucht. Ja ja, maar het dient tot niets. Of je al ja ja ja zegt, hernam de vader in zijn hoge wijsheid. Je moet het ook doen. Neem mijn geval nu eens. Ik ben enigszins. Een voorbeeld voor je. De noodzakelijkheid en de tijd hebben mij geleerd wat ik doen moet. Op bepaalde uren van de dag zul je mij aan het wandelen vinden. Op andere in mijn kamer of bij de portier, courante lezende, bezoekers ontvangende, etende en drinkende. Ik heb er jarenlang bij Amy op aangedrongen, dat ik mijn maaltijden prompt op het vastgestelde uur kan gebruiken. Amy is als het ware opgegroeid in het besef van het gewicht van deze beschikkingen. En je weet wat een best meisje zij is. De broeders uchten, nog eens. Terwijl hij shuffrig voortslofte, ja, ja, ja. Best de kerel, hernam William, met de hand op zijn broederschouder en met iets vriendelijk berispens in zijn stem. Oog de arme ziel moest zacht behandeld worden. Dat zij je zo even ook. Maar dat is niet veelzeggend, vrederik. Als het al iets betekent. Ik wilde dat ik je eens wat kon opwekkend vrederik, want dat heb je bepaald nodig. Ja, William, ja, ik twijveren niet aan, antwoorde vrederik en keek zijn broer met toffe ogen aan. Maar ik ben niet zoals jij. De vader van de Marshallsee antwoorde bescheiden de schouders ophalende. O, je moogt zijn, zoals ik, best de vrederik. Als je dat verkist, mag je dat zijn. In het volle bewustzijn van zijn kracht zag hij er van af, verder aan te dringen bij de gevallen broederen. Er werd in allerlei hoeken en hoekjes afscheid genomen, zoals elke zondagavond. En hier en daar stond ene arme vrouw of moeder in het donker te sreien met de nieuwe gevangenen. Er was een tijd geweest waarop de vader zelf gesreid had in de schaduwen van de binnenplaats. Evenals zijn arme vrouw. Dit was echter lange jaren geleden. En nu was hij als passagier. Aan boord van een schip dat een langer reis doet. Herstelt van zeeziekten en ongeduldig over passageers, die in de laatste haven aan boord zijn gekomen en de ziekte paskrijgen. Hij voelde de lust in zich opkomen, protest aan te tekenen. Zijn opinie eentste zeggen dat zulke mensen die hun etraanen niet konden bedwingen, daar niet thuis behoorden. In zijn houding, zo niet in woorden, gaf hij telkens zijn misnoegen te kennen over dergelijke storingen in de algemene stemming. En dan begreep hem zo goed dat zulke personen gewoonlijk heen gingen wanneer zij hem zagen aankomen. Deze zondagavond vergezelde hij zijn broeder tot de poort vol geduld en in schikkelijkheid. En in het beste humeur, zo zelfs dat hij wel zo genadig wilde zijn om de tranen voorbij te zien. Een aantal gevangenen zaten zich te koesteren in het bleke gaslicht. Anderen nam een afscheid van de bezoekers. En zij die geen bezoek hadden, keken naar het herhaalde omdraaien van de sleutel en praten met de kander en met Chivri Sr. De komst van de vader veroorzaakte natuurlijk enige beweging en Chivri met de sleutel, even aan zijn hoedtikkende, sprak de hoop uit dat meneer Dorret wel zou zijn. Dank je Chivri, heel wel, en jij? Oh, ik ben heel wel, brom de Chivri, zoals altijd, wanneer en naar zijn gezondheid gevraagd werd. En hij niet goed gehumeurd was. Ik heb vandaag een bezoek van je zoon gehad, Chivri. En wat zag hij er schiek uit? Chivri had het gehoord. Hij zou echter wel wensen dat zijn zoon wat minder geld aan zijn kleding uit gaf. Want wat gaf het hem? Niets dan teleurstellingen. En die kon hij overal wel krijgen voor niets. Wat bedoel je met teleurstellingen, Chivri? Vroeg de goede tierenvader. Oh, wat, antwoordde Chivri, wat kan het mij eigenlijk schelen? Gaat meneer Vrederik naar buiten? Ja, Chivri, mijn broer gaat naar bed. Hij is vermoeid en niet zo heel wel. Pas op, Vrederik, pas op. Goedenacht, beste Vrederik. Handen schuddende met zijn broeder en zijn vette hoed oplichtende om het gezelschap te groeten slof de Vrederik langzaam de portierswoning uit naar de poort, die door Chivri ontsloten werd. De vader van de Marshallsee legde de beminnelijke bezorgdheid van een hoger wezen aan de dag. Opdat zijn beste broer toch geen ongeluk zou krijgen. Wees zo goed, de deur nog een ogenblik open te houden, Chivri. Dat ik zie hoe hij door de gang en de trapjes afkomt. Pas op, Vrederik. Hij is zo slap op de benen. Let op de treden. Hij is zo onattent. Wees voorzichtig als je de straat oversteekt. Vrederik, het bevalt mij niets dat hij zo alleen rondwaalt. Hij zou een ogenblik overredend zijn. Met deze woorden en een gezicht waarop onrust, twijfel en het besef van beschermig duidelijk te lezen waren, keerde hij zich naar het gezelschap in de portierswoning. Zo duidelijk te kennen geefende hoe jammer het was dat zijn broer ook niet veilig achter slot haar grendel kon blijven, dat de gezamenlijke gevangenen er onmiddellijk hun opinie over begonnen te uiten. Evenwel, zo heel griff, stimde hij niet toe. In tegendeel. Nee, heren, zei hij, nee. Laat ons hem niet verkeerd begrijpen. Zijn broeder was een oude man. Dat was aan het geen twijfel onderhever. En voor hem zelf, voor de vader van de marshalsie, zou het een grote geruststelling zijn hem veilig achter deze muren te weten. Het moest echter niet vergeten worden dat een langdurig verblijf binnen deze muren zekere hoedanigheden vereisten. Hij wilde niet zeggen verheven hoedanigheden, maar dan toch hoedanigheden, zedelijke hoedanigheden. Het was de vraag of zijn broeder, Vrederik, over zulke hoedanigheden beschikten. Heren, hij was een uitmuntend man, een vriendelijk, achterzwaarder beminnelijk man, met de eenvoud van een kind. Maar zou hij, of schoon ongeschikt, voor welke betrekking ook, zich hier kunnen voegen. Nee, in vertrouwen gezegd nee. De hemel voor hoe de bovendien, zei hij, dat zijn broeder, Vrederik, hier zou komen, anders dan zoals nu, geheelvrijwillige. Heren, wie hier komt, met het vooruitzicht, hier langere tijden blijven, moet een sterk karakter hebben, want hij moet veel doormaken en zich door veel heenslaan. Was zijn geliefde, broeder, zoonman, nee. Hij had zijn beste dagen gehad, dat kon iedereen zien. Het was hem, tegengelopen in de wereld, en dientere volgen, was al zijn energie gedoot. Hij miste de kracht om de strijd met het leven te voeren. Had geen veerkracht genoeg, om lang op een plaats als deze te zijn, en toch de achting voor zichzelf te bewaren en te blijven voelen, dat hij een gentleman was. Vrederik bezat niet de, als hij dat zoon noemen mocht, de macht om in de kleine, kiezen opletend heden en vriendschapsbewijzen, die men in zulke gevallen ontvangt, de goedheid te zien van de menselijke natuur, de edelig geest die de gevangenen aanspoort tot het vormen van een gemeenschap, en tevens te blijven voldoen aan de voorwaarden die men aan een gentleman stellen moet. Heren, God zegen je. Zo luidde de prik die hij hield, en waarin hij het gezelschap een duidelijke wenk gaf, voor hij naar de vuile plaats teruggeerde met zijn eigen kalenwaardigheid, langs de gevangenen in een kamerjapon, omdat hij geen jas had, langs de gevangenen in strand meulen, omdat hij geen schoenen had, en langs de dikke groen gekookman, in een wolkenuitenboek, die geen zorgend kende, en langs de nare klerk, in een zwarte jas zonder knopen, die geen hoop meer had, naar zijn eigen vuile kamer. De tafel was gedekt voor het soep P, en de oude grijze kamerjapon hing over de learning van zijn stoel bij het vuur. Zijn dochter stak haar gebedenboekje in de zak, had zij om genade gebeden, voor alle grijzelden, en stond op om hem welkom te eten. Is oom naar huis gegaan, vroeg zij, terwijl hij zijn jas uit trok, en zij hem zijn kalotje aantgaf. Ja, oom was naar huis gegaan, had vader. Prette gewandeld? Nee, niet erg. Ebi, niet erg, nee. Voelde hij zich niet erg wel, terwijl zij achter hem stond, en met haar liefge zichtje over de stoel leunde, keek hij met neergeslagen ogen naar de haart. Een gevoel van ongerustheid scheen hem te bekruipen, als of er eens klaps schaante in hem opkwam. En toen hij begon te praten, was het geen hij zijde onzamend hangend, en in afgebroken zinnen. Iets, ik, eh, ahem, ik weet niet wat er aan Chevri hapert. Ahem, hij was, ah, vanavond niet zo beleefd, en voorkomend als gewonelijk. Het, ahem, het is de moeite niet waard, maar ik ben er toch door hem ha, van streekgraad liefste. Hij is nu eenmaal zo, hij draaide de handen om, en om, en bekeek ze nou keurig dat, ahem, iemand in mijn positie, ongelukkig genoeg, afhankelijk is van zulke mensen. Elk uur van de dag. Haar arm lag op zijn schouder, maar zij keek hem niet aan terwijl hij sprak. Ik, ahem, ik kan maar niet begrijpen, Amy, waardoor Chevri opeens zo verandert is. Hij is altijd zo, zo bijzonder oplettend en vol eerbied, en vanavond was hij zo kort af tegen me. En sommige anderen ook. Wel, goede hebel, als ik dus teum, en de welwillendheid van Chevri en zijn collega's verdies, kan ik hier wel doodhongeren. Terwijl hij sprak, opende en sloot hij de handen als een paar vleugels. Al die tijd, zo onder de indruk van die opwelling, van schaamte, dat hij terugdijnste voor zijn eigen gedachten. Ik, ahem, ik kan mij niet voorstellen wat de reden is. Er was hier eens Zekere Jackson, ook een Sipir. Jij zult je hem niet meer herinneren liefste. Jij was nog te jong, en ahem. En die had een broer, een jongere broer. En die maakte het hof. Nu ging niet zover om het hof te maken, was in bewondering, in erbiedige bewondering van niet de dochter, maar de zuster van een onzer. Een aanzienlijke gevangenen. Ik mag wel zeggen, een zeer aanzienlijke gevangenen. Hij heette Kapitein Martin, en hij legde mij de vraag voor, of het wel raadzaam was, dat zijn zuster de Sipir boos maakte, door al te openhartig te zijn, Jegensteens broeder. Kapitein Martin was een gentleman, en een man van eer, en ik verzocht hem mij eerst te zeggen hoe hij er zelf over dacht. Kapitein Martin, die in hoog aanzien bij het leger stond, zei toen zonder een ogenblik te aarselen, dat naar zijn mening, ahem, zijn een zuster, die jongeman, niet al te duidelijk behoefte te begrijpen, dat zij hem wel zo'n beetje aan het lijntje kon houden. Ik weet niet zeker of hij die uitdrukking wel gebruikte. Ik vermoed eerder dat hij zei, wel mocht dulden, terwelle van haar vader. Ik bedoel van haar broeder. Ik begrijp eigenlijk niet hoe die geschiedenis mij zo opeens te binnen schiet. Ik vermoed dat het is, omdat ik niet begrijp wat Chivalrie vanavond zo korselig maakte. Maar welk verband, er tussen bestaat, kan ik niet inzien. Zijn stem werd door haar handje gesmoord, want zijn woorden deden haar zoonpijn dat zij ze niet langer kon aanhoren. Gedurende enige ogenblikken, heerste er dodelijke stilte. Hij zat gedoken in zijn grote stoel en zij had de arm om zijn hals geslagen en haar hoofdje leunde op zijn schouder. Zijn avond eten stond in een sauspan op het vuur en zodra zij de kracht in zich voelde om zich te bewegen stond zij op om het te krijgen en het voor hem op de tafel te zetten. Hij nam zijn gewone plaats in. Zij de haren, maar zij ad niet mee en zij keken al kan er niet aan. Langzamerhand echter begon hij door mes en vork met veel geraas neer te leggen, de dingen met een rug op te nemen, van zijn brood te bijten of dit hem beledigd had en op meer soortgelijke wijze te tonen dat hij uit zijn humeur was. Eindelijk schoof hij het bord van zich af, zeer in tegenspraak met de werkelijkheid. Wat doet het er toe? Of ik eet of doodhommer? Wat doet het er toe? Of zo'n verdorven leven als het mijne een einde neemt nu de volgende week of het volgende jaar? Wie geeft er nog wat om me? Een arme gevangenen in het leven gehouden met almoezen en klikjes. Een verworpeling. Vader, vader, toen hij opstond kroop zij op haar knieën naar hem toe en heeft de handen smekend naar hem op. Amy ging hij voort met gesmoordes stem, heverbevende en met zo'n woeste blik als of hij krankzinnig geworden was. Amy, als je mij gekend had, zo als je moeder mij gekend heeft, dan zou je niet geloven dat ik dat was. Ik, die je nooit anders gezien hebt, dan door de traalien van de gevangenis. Ik was jong, talentvol, zag er goed uit, was onafhankelijk. Ja, kind, dat was ik. En de mensen zochten mij op. En benijden me, benijden me, beste vader. Zij trachten de arm waarmee de hij door de lucht zwijde naar m'n hele te trekken, maar hij duwde haar hand weg. Had ik maar een portret van me uit die dagen. Al was het nog zo slecht gemaakt. Je zou er trots op zijn. Trots op je vader. Maar ik heb er geen. Maar laat ik tot waarschuwend voorbeeld strekken. Laat niemand, reap hij, met verwilderde blik, voor zich uitstaarende. Verzuimen, tenminste dat te bewaren uit de tijden van voorspoed en aanzien. Laat een ieder toch zorgen dat zijn kinderen kunnen zien wie hij eenmaal is geweest. Ten zijn mijn gezicht in het uur van mijn dood weer de vroegere uitdrukking aaneemt. Men beweert dat dit wel eens gebeurt. Maar ik weet het niet. Zullen mijn kinderen mijn nooit gezien hebben? Vader, vader, overacht me, veracht me, kijk mij niet aan. Luister niet naar me. Leg mij het zwijgen op. Bloos vormen, schrij om me. Ja jij ook. Emi, doe het toch. Doe het toch. Ik doe het om mijzelf. Beste vader, lieve vader, mijn enige lieveling. Zij sloeg de armen om hem heen. En dwong hem zachtkens weder te gaan zitten. Namde opgeheven arm en trachten die om haar eigen hals te slaan. Laat hem daar liggend, vader. Kijk mee eens aan, vader. Kus mee eens, vader. Denk eens één ogenblik alleen aan mij, vader. Een heel klein ogenblik. Hij vervolgde echter met dezelfde woester gebaren. Maar zijn stem nam langzamer hand een klagende toon aan. En toch heeft men hier wat achting voor me. Ik heb het hoofd toch nog opgehouden. Ik ben niet vertrapt. Ga maar eens horen wie hier de hoofdpersoon is. Ze zullen je zeggen dat het je vader is. Ga maar eens vragen met wie men nooit de spot drijft, wie men altijd beleefd behandelt. Zij zullen zeggen je vader. Ga maar eens vragen. Overwinsbegraven is men hier. Het moet hier zijn, want ik zou niet weten waar elders het meest zal praten. Overwins dood men het meest verdriet zal hebben. Meer dan men ooit over iemand die de poort is uitgedragen. Gehaald heeft. Zij zullen zeggen het is je vader. Wel nu dan, Emi. Emi, word je vader dan zo algemeen veracht. Is er niets goed meer aan hem? Zul je je later niets meer van hem erinneren dan zijn ongeluk en zijn armoede? Zul je zonder liefde aan hem denken, als hij eens is heen gegaan, de arme bandeling? Hij barst in tranen uit, laffen krokodilletranen. En eindelijk liet hij toe dat zij hem omhelzen. En zijn grijs hoofd tegen haar wang legde, terwijl hij voortging, te jammeren, over zijn ongelukkig lot. Eindelijk veranderde hij van onderwerp voor zijn gejammer. En zijn handen om haar heens slaande riep hij. Arme, arme moedeloze Emi, ongelukkig kind. Hoe lang reeds heb ik je voor mij zien zorgen en werken. Daarna begon hij leer over zichzelf. En zij dat zij zoveel meer van hem gehouden zou hebben, als zij hem vroeger gekend had. Dat hij haar zeker zou uitgehuwelijkd hebben. Aan een gentleman die trots op haar zou zijn geweest, omdat zij zijn dochter was. Hoe zij, aan zijn vaderlijke zijde, haar eigen paard bereden zou hebben. En hoe, het gemeene volk, hij bedoelde daarmee de mensen die hem de twaalf shillings gegeven hadden, die hij in de zak had, erbiedig langs de stoffengeweg achter hen voortgesuckelt zou zijn. Zo, nu het bluffende, dan weer in wanhoop, geheel door trokken van de kerkersmet, legde hij zijn ontaarde ziel bloot aan zijn liefhemmende dochter. Niemand anders kreeg ooit zo'n diep inzicht in zijn vernedering. De gevangenen, die nog zaten te lachen om zijn toespraak in de portierswoning, vermoeden niet welke ernstig tafereel de donkere gallerij van de marshalsie die zondagavond aanboot. De klassieke verhalen van een dochter, die haar vader, in de gevangenis laafde, zoals haar moeder haar had gelaafd. Kleine dort, of schoon van het minder herovike moderne geslacht, een invoudige Engelse deed veel meer. Zij koesterde haar vaders door en door bedorvenhard aan haar onschuldige boezem en laafde hem uit haar bron van liefde en trouw, die nooit verdroogde of verminderde in al de jaren van zijn grote hongersnood. Zij vleiden zich tegen hem aan, vroeg hem vergiffenis, indien zij haar plicht wel eens verzaakt mocht hebben. Of ook maar scheen te hebben verzaakt, verluisterde hem in, de hemel weet dat zij de volle waarheidssprak, dat zij hem nooit meer geëerd zou hebben, al waren hij een gunsteling der fortuin en door de gehele wereld geacht geweest. Toen zijn het tranen gedroogd waren en zijn er zwakkeit voorbij was. Toen het gevoel van schaamte verdween, en hij er weer uit zag, en deed als gewoonlijk, warmde zij het restant van zijn avond eten nog eens op. En stijf naast hem zittenen, genootzijren van hem te zien eten en drinken. Nu hij daar weer in al zijn grootheid zat, bij het fluwelen kalortje op, en de oude grijze kamer Japon aan, had elke gevangenen, die zijn raad wilde inwinnen, gerust kunnen binnenkomen. Hij zou opgetreden zijn als de grote zedemeester, Lord Chesterfield, of als de ethische ceremoniemeester van de marshalsie. Ten einde zijn na aandacht bezig te houden, sprak zij met hem over zijn garderobe, en toen behaagde het hem te zeggen dat hij de hemden die zij voor hem wilde maken, wel nodig had, want degenen die hij had waren versleten en hadden hem bovendien nooit gepast. Hij werd hoe langer, hoe spraakzamer en opgeruimder, en vestigde ook haar aandacht op zijn jas, die achter de deuring, waarbij hij de opmerking maakte dat de vader van de marshalsie aan zijn kinderen een slecht voorbeeld zou geven. Ja, de indruk van slordigheid zou maken, indien hij zich aan hen vertoomde met de ellenbogen door de mouwen. Hij werd, zelfs grappig, toen hij haarde hakken van zijn schoenen liet zien, maar toen de das ter sprake kwam, keerde al zijn deftigheid terug en liet hij haar beloven, een nieuwe voor hem te kopen, zodra zij het geld daarvoor bij eenhad. Terwijl hij rustig zijn sigaar zat te roken, maakte zij zijn bed op en bracht de kleine kamer in gereedheid voor de nacht. Hij was moe, ten gevolgen van alle aandoeningen, en bovendien was het al laat, zodat hij, zodra zij gereed was opstond, om haar zegenend de hand op het hoofd te leggen en goeden nacht te wensen. Al die tijd had hij geen ogenblik aan haar kleding, haar schoenen, haar nodend gedacht. Niemand op de gehele wereld, uitgezonderd zijzelfen, had haar behoeften zo kunnen vergeten. Hij kusten, haar herhaaldelijk, God zegen je liefje, goeden nacht liefste. Haar ontvankelijk gemoet was echter zo diep gewond door het geen zij van hem had gezien, dat zij hem niet alleen durfde laten, uit vrees, dat hij weer zo wanhopend zou gaan jammeren. Ik ben niet moe, beste vader. Ik zal zo meteen terugkomen, wanneer u in dit bent, en dan blijf ik bij u zitten. Met een R, als of wij, haar grootste beschermen was, vroeg hij of zij zich erg engzaam voelde. Ja, vader, oh zeker, kom dan terug, liefste. Ik zal heel stil zijn, vader. Denk niet aan mij, lieverling, zei hij. Je hebt mijn volle toestemming om terug te komen. Toen zij terugkwam, scheen hij te sluimeren. En heel zachtjes, ten einde, hem niet te storen, rakelde zij het weinigje vuur bij een. Maar hij hoorde haar toch, en riep. Wie is daar? Amy maar, vader. Amy, mijn kind, kom eens hier. Ik moet eens met je spreken. Hij richtte zich een weinig in zijn bed op, terwijl zij ernaast neerknielde, ten einde haar gezicht dicht bij het zijnen te brengen, en zijn hand tussen de haren te nemen. Oh, zowel de gewone vader, als de vader van de marshals zie, veer de hoogtij. Leverling, je hebt hier een hartleven gehaald, zonder vriendinnen, zonder genoegens en met veel zorgen, vrees ik. Denk daar nu niet aan, beste vader. Ik doe het ook nooit. Je kent mijn toestand, Amy. Ik ben niet bij machtig geweest, veel voor je te doen. Maar alles wat ik heb kunnen doen, dat heb ik gedaan. Ja, beste vader, antwoorden zij, met enige kussen. Dat weet ik. Dat weet ik. Het is nu, bijna 23 jaar, dat ik hier ben, ging hij voort. Doch zijn stem haperde een weinig. Niet dat een snik hem belette geregeld voortegaan, maar wel een plotselingen opwelling van zelfvoldoening, van edel zelfbewust zijn. Het is alles wat ik doen kon voor mijn kinderen. Amy, lieveling, jij bent mijn meest geliefde kind van de drie. Aan jou heb ik altijd gedacht. En wat ik voor je gedaan heb, dat deed ik vrijwillig en zonder morgen. Alleen die wijsheid, die alle harten, alle geheimen kent, kan zeker weten, tot toever het zelfbedroog van een mens, vooral van een zo diep gezonken mens als deze man gaan kan. Genoeg voor het ogenblik, dat hij zich met vochtige oogleden plechtig, met zekere majestijd te slapen legde, na zijn leven van vernedering, als een soort erfdeel opgedragen te hebben, aan het aangebeden kind. Dat zo diep gebukt ging, onder de ellende ervan. En wie er liefde, alleen nog een red had, wat er van hem overgebleven was. Dat kind zag geen kwaad in hem, deed zichzelfde geen vragen. Was maar al te blij dat zij hem altijd voor zich zag, met een straal krans om te slapen. Arme lieveling, goede beste trouwenvaardig, dat waren de enige woorden die zij voor hem kende, terwijl zij over hem wakte in zijn slaap. Zij verliet hem die nacht niet, als of zij hem een onrecht had aangedaan, dat zij met haar tederheid nauwelijks kon goedmaken. Zat zij bij hem, terwijl hij sleep, nu en dan hem een kusgevende en hem toespreekende met één haar er liefde naampjes. Maar zo zacht dat zij hem niet wakte. Nu en dan ging zij op zij, ten einde het licht van het vuur in de haart, niet te onderscheppen. En dan sloeg zij hem gade, als het op zijn slapend gelaad viel. Verbaasd dat hij er nu zo anders uitzag dan in de dagen van voorspoed en geluk. Zo had zijn gezegde haar getroffen, dat hij er wel ligt, na zijn dood weder zo goed en zo jong zo uitzien, als zij daar aandacht, knielden zij naast het wet neer en bad. Oh, spaar zijn leven, spaar hem voor mij. Oh, ziegenadig neer, op mijn beste, ongelukkigen, vreselijk veranderenden, lieve, lieve vader. Niet, voor het morgen ligt, hem kon beschermen en aanmoedigen, gaf zij hem een laatste kus en liet zij hem alleen. Toen zij de trap was afgeslopen. De plaats over en haar eigen zolderkamertje bereikt had, waren de rokeloze schoorstenen en de verwijderde heuvelen zichtbaar in de helderen morgen stond. Zij opende het venster en keek het oosten in. De punten op de gevangenismuur waren roze-rood gekleurd en vormden een purpren-hekwerk voor de zon die de hemel in vlammen zette. De punten hadden haar nooit zo scherp en vreed toegeschelen, nog de traalis zo somber en zo bekrompen. Zij dacht aan de zonsopgang bovende rivier, bovende wijde zee, boven de wilderige landschappen en grote bossen, als de vogels ontwaken en de takken ritselen en zij keek naar beneden in het levende graf, waarbovende zon was opgegaan en waarin haar vader nu eens 23 jaren gelegen had. En sprak, diep met hem begaan, nee nee, ik heb hem nooit in mijn gehele leven gekend. Einde van hoofdstuk 19 van deel 2. 20e hoofdstuk van deel 2 van kleine Dorrit, van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Had de jonge chivalrie zich er toe willen en kunnen zetten een satire op familie trots te schrijven, dan had hij voor een toepasselijke illustratie niet buiten de familie van zijn aangebedenen behoeven te gaan. Hij zou die raamschoots aangetroffen hebben in die schitterende broeder en die kieskeurige zuster. Bijden met zoveel onverkwikkelijke ondervinding en zich zo deugdelijk bewust van de naam der familie. Zo gereed om te bedelen of te lenen van de armsten, van Andermans brood te eten, Andermans geld uit te geven, uit een Andermans beker te drinken en die daarna kapot te gooien. Had hij alleen maar beschreven welke laagheden zij reedsbegaan hadden in hun kwartstondig leven en hoe zij daarbij steeds het spookbeeld van het familievatsum hadden opgeroepen om hun weldoeners te komend bang maken, dan zou John Shivery al een satiricus van de eerste rang geweest zijn. Tip had van zijn vrijheid een veelbelovend gebruik gemaakt door biljardjongen te worden. Hij had zich zo weinig bekommerd over de wijze. Waarop hij zijn vrijheid herkregen had, dat klennen zich niet behoefde in te spannen om ploornis op het hart te drukken dat het niet mocht uitlekken. Wie hem deze dienst bewezen had, kon hem weinig schelen. Hij nam hem aan en zond de complimenten terug en daarmee uit. Eénmaal op zo'n gemakkelijke manier buiten de poort werd hij marqueur en verscheen nu en dan op de kegelbaan in een groen jasje bij een uitdrager gekocht met een glimmende kraag en nieuwe schitterende knopen en dronk het bier van de gevangenen. Eén vaste trek had deze gentleman in zijn lossinnig karakter. Hij eerde en bewonderde zijn zuster Amy. Dit gevoel had hem echter nooit zover kunnen brengen dat hij haar een ogenblik ongerustheid bespaardde of zich ter wille van haar enige moeite gegeven of een opoffering getroost had. Maar met die marshalsie smet op zijn liefde hield hij toch van haar. Dezelfde, funzige vangenis lucht, kenmerkte het vermogen waarmee hij opmerkte dat zij haar leven geheel aan haar vader opofferde en het gemis aan inzicht van het geen zij voor hem had gedaan. Wanneer deze geestvolle jongeman en zijn een zuster begonnen waren stelselmatig het familie spook op te roepen om de gevangenisbewoners ontzag in te boezemen, kon onmogelijk juist aangegeven worden. Vermoedelijk op het tijdstip waarop zij begonnen op kosten van de gevangenen hun maaltijden te gebruiken. Het is zeker dat hoe berooider en armoediger zij waren hoe deftiger en vaker het spook oprees uit zijn graf en dat zodra er een bijzonder velzaakje aan de hand was het spook met afreiselijke praal de voorschijn kwam. Kleine Dorrit was laat die maandagochtend want haar vader had lang geslapen en toen moest zijn ontbijt nog een reed gemaakt en zijn kamer in orde gebracht worden. Zij had geen afspraak gemaakt om uit werken te gaan en kon daarom thuis blijven. Totdat zij met behulp van Maggie alles voor hem in gereedheid gebracht en hem naar de kantine had zien gaan om de courant te lezen. Toen zette zij haar hoed op en ging uit, maar liever zou zij veel vroeger zijn uitgegaan. Toen zij de portiers woning voorbij liep werden als gewoonlijk de gesprekken gestaakt en een gevangenen die de zaterdagavonds binnengekomen was ontving een elleboogstoot van een beter ingewijde. Kijk daar is zij. Kleine Dorrit wilde haar zuster een bezoek gaan brengen, maar toen zij bij de heer Cripples navraag deed kreeg zij ten antwoord dat haar zuster met haar oom naar het theater gegaan waren, dat hen geangageerd had. Aangezien zij deze mogelijkheid al lopende voorzien en reeds besloten had dat zij hen daar zou gaan opzoeken wandelden zij naar het theater dat aan deze zijde van de rivier gelegen en niet zo heel ver afwas. Kleine Dorrit was al even onbekend met theaters als met goudmijnen. En toen zij naar een geheimzinnig deurtje verwezen werd dat er uitzag als of het snags altijd open stond en zichs ging te schamen over het nauwe steegje waarin het zijn leven moest doorbrengen aarizelde zij even vooral omdat er een halfdozijn heel glad geschoren heren bij stonden met de hoed op zonderlinge manier op het hoofd en bijzonder veel lijkende op de bewoners van de Marshallsea. Gerust gesteld door deze gelijkenis informeerden zij bij hen naar juffrouw Dorrit waarop zij ruimte voor haar maakten en haar een donkere gang wezen waarin vermoedelijk een lamping die was uitgegaan nauwelijks had zij er enige sreden in afgelegd of zij hoorde muziek en het geluid van dansende voeten een man die zeer weinig in de lucht scheen te komen er lag een blauwachtige schimmel over hem hield hier in een nis de wacht als een spin in zijn hol hij deelde kleine door het mede dat hij juffrouw Dorrit zou laten waarschuwen door de gentleman of de lady die het eerst langs hem kwam de eerste leli die langs kwam had een rol muziek half in a moff en half er buiten en zag er helemaal zo verkreukeld uit dat men haar zeker een liefde dienst bewezen zou hebben als men haar glad gestreken had zij was echter heel vriendelijk en zij gaan mij mee ik zal je vrouw Dorrit wel gauw vinden waarop Amy met haar mee ging en bij elke stap in de duisternis de muziek en het geluid van de dansende voeten duidelijk gehoorde eindelijk kwamen zij in een wolk van opwarlend stof waarin een aantal mensen over elkaar heen tuimelden en zo'n warbel was van onduidelijke vormen van balken, beschotten, steenemuren, touwen en katrollen en zulke mengeling van dag en gas ligt dat zij aan de verkeerde kant van het patroon van het helal schenigen komen. Kleine door het alleen gelaten terwijl er elk ogenblik iemand tegen haar aanbondste was geheel verbijsterd toen zij dus tem haar zus te horen wel lieve hemel Amy wat doe je hier ik wou je graag eens zien lieve Fanny en daar ik morgen de hele dag uit ga en wist dat jij elke dag bezet bent dacht ik maar het idee Amy jij achter de koeliezen dat is nog nooit in mij opgekomen haar zuster zij dit op een toon die geen onverwaardelijk welkom inhield maar bracht haar tegelijkertijd naar een open ruimte waar een aantal vergulde tafels en stoelen opgestapeld waren en verschijnen de jonge dames op alles wat zij maar hadden kunnen vinden zaten te babbelen nauwelijks waren de zisters hier aangekomen of een vervelend uitzien die jonge met een schotse muts op stak zijn hoofd om een balk links riep geen leven maken dames en verdween onmiddelijk daarna keek een vrolijk heer met tik zwart haar om een balk rechts riep wat minder leven maken daar lievertjes en verdween ook dat ik jou nog eens hier zou zien aan het ballet Amy dat is nu toch wat het laatste dat ik had kunnen onderstellen hoe kwam je eigenlijk hier ik weet het niet de dame die mij vertelde dat je hier waard heeft mij gebracht zo'n klein ding weet toch overal raad op jij zou het overal de weg vinden is het niet ik zou het niet klaar gespeeld hebben en ik weet toch zoveel meer van de wereld dan jij het was nu eenmaal aangenomen in de familie een wet geworden dat Amy zo'n eenvoudig huiselijk klein meisje was zonder enig begrip of ondervinding van hetgener buiten haar kleine kringetje in de wereld te koop was deze fictie sloot vanzelf uit dat zij zich op haar diensten zou laten voorstaan zij moest zich niet teveel gaan verbilde nu Amy wat heb je op het hart natuurlijk heb je wat op het hart iets dat mij aangaat zij Fanny zij sprak als of haar zuster twee à drie jaar jonger dan zij haar bevooroordeelde grootmoeder was het is niet veel maar sinds je mij vertelde van die dame die je de gouden bracelet gaf Fanny de vervelende jong stak het hoofd om de bal links en zij opgepast dames en verdween de vrolijke heer met het dikke zwarte haar keek om de balk rechts en zij opgepast lievertjes en verdween eveneens daarna stonden al de jonge dames op en begonnen de roken naar achteren uit de schulden nu Amy zij Fanny doen de als de anderen wat had je te vertellen nadat je mij die bracelet heb laten zien die je van die dame gekregen hebt heb ik mij ongerust over je gemaakt ik zou daar willen meer van willen weten als je mij tenminste in vertrouwen wilt nemen het is tijd dames riep de jongen met de schotse muts het is tijd die vertjes de heer met het zwarte haar in een ogenblik waren allen verdwenen en nu hoorde men weer de muziek en het geluid van de dansende voeten kleine door het werd duizelig van al dat geroezemoes en ging in een van de vergulde stoelen zitten haar zuster en de andere dames bleven langweg en gedurende haar afwezigheid hoorde Amy voortdurend een stem vermoedelijk die van de vrolijke heer met het zwarte haar tussen de muziek doorroepen 1 2 3 4 5 6 muziek in de maat lievertjes 1 2 3 4 5 6 mars eindelijk zweeg de stem en keerde zij allemaal tegelijk terug min of meer buiten adem hulde zich in haar mantels en maakte zich gereed om naar buiten te gaan wacht even Amy laat ze vooruit gaan vlust aan de fenny heel spoeder waren zij met haar beiden alleen en in tussen was er niets bijzonders voorgevallen dan de verschijning van het hoofd van de vervelende jongen om de balk links ropende morgen om 11 uur allemaal presentdames en dat van de zwarte heer om de balk rechts ropende morgen om 11 uur allemaal present lievertjes toen zij alleen waren werd er iets opgehaald of uit de weg geruimd en plotseling keken zij in een afgrond terwijl fenny riep kom om gaat u mee Amy weer ogen nog niet aan de duisteren is gewend waren meende hem flautjes te herkennen op de bodem van de afgrond heel alleen in het donkerste hoekje met zijn instrument in het versleten kistje onder de arm de oude man keek als of de rijvensters van de bovengalerij waardoor een smalle strip van de luchtzichtbaar was hem aan betere tijden herinnerde en hij vandaar was neer gedaald tot op de bodem van de afgrond waarin hij nu reeds vele jaren zes avondesweeks gezeten had zonder ooit de ogen van een muziekblad op te hebben zelfs niet om naar het stuk te kijken zo als men algemeen geloofde men vertelde dat hij de meest populaire helden en heldinnen zelfs niet van aanzien kende en dat de grappenmaker van het gezelschap een hele avond gezichten tegen hem getrokken had zonder dat hij er iets van had gemerkt de timmerlui zijde gekscherend dat hij al dood was maar het zelf nog niet wist en de trouwe bezoekers van het parteren verbeelden zich dat hij dag en nacht in het orkest doorbracht de gehele zondag ook nu en dan had iemand hem over de balustrade heen wel in zijn snuifje aangeboden en die beleefdheid had hij geregeld beantwoord met evenleven te worden en aan de bleke schim van een gentleman te doen denken verder trok hij zich van alles wat er om hem heen gebeurde niets aan voor hem bestond alleen de partij van de clarinet aan het gewone leven waarin geen partij bestaat voor de clarinet nam hij geen deel sommige vertelden dat hij arm anderen dat hij een schat rijke gieregaard was maar hij zelf zijn iets lichten het gebogenhoofd nooit op en behield altijd dezelfde sloffende gang zonder ooit de lome voeten van de grond op te lichten of schoon in afwachting van geroepen te zullen worden door zijn licht hoorde hij haar niet voor zijn drie of vier malen tot hem gesproken had ook toonde hij niet de minste verbazing toen hij in plaats van een nigtje er twee voor zich zag ik kom al ik kom al riep hij met bevende stem en kroop door een onderaardse gang naar haar toe dus Amy begon haar zuster toen het drital door de deur die zich zo schaamde omdat zij er zo heel anders uitzag dan alle andere deuren naar buiten kwam en om vrederik de arm van Fanny nam om op te steunen dus Amy je bent nieuwsgierig naar me ze was mooi en dat wisse en gaf haar iets brutals de minzaamheid waarmee zij tijdelijk afstand deed van haar meerderheid in schoonheid en wereldwijzheid en haar zuster toesprak als haar gelijke behoorde tot de eigenaardigheden der familie ik stel belang Fanny in alles wat jou aangaat want dat gaat mij ook aan ja dat weet ik dat weet ik en je bent de beste van alle emis als ik wel eens wat bitter ben dan zul je wel willen bedenken dat het een heel ding is in mijn positie te verkeeren en te voelen dat men voor iets beters in staat is ik zou mij erin kunnen schikken zij de dochter van de vader van de marshalsie als die anderen niet zo in gemeen waren geen van die anderen is geboren in de stand waarin wij op de wereld zijn gekomen zij staan allen op hun eigen peil gemeen kleine door het keek de spreekster met haar zachtmoedige ogen aan maar viel haar niet in de reden Fanny haalde haar zakdoek tevoorschijn en veegde met een tornige beweging haar tranen af ik ben niet geboren waar jij geboren bent Amy misschien maakt dat een verschil beste kind zo gauw wij om kwijt zijn zul je alles van mij vernemen wij zullen hem afzetten aan zijn eethuis zij wandelden met hem door tot zij aan een vuilwinkelraam kwamen dat bijna ondoorzichtig was ten gevolgen van de damp van warm vlees groente en podding behalve deze lekkernijen waren er nog vele andere die men daar kon gebruiken maar ook meenemen zij duw hun maaltijd liever in de maag dan in de hand meenamen samt het achter houten beschotten waar zij het bestelde in eenzaamheid konden verorberen Fanny opende haar reticule haalde er een chilling uit en gaf die aan haar oom die er eerst naar keek maar eindelijk toch de bedoeling ervan raalde en mompelde middagmaal ha ja ja ja waarna hij langzaam in de mist verdwenen see zo Amy zij haar zistig ga nu met mij als je tenminste niet te moe bent voor een wandeling naar Harley street kevendish square de gemaaktheid waarmee de zij dit deftige adres uitsprak en de rug die zij aan haar een nieuwe hoed gaf die meer zwerig dan praktisch was verwonderde kleine door het wel een weinig maar toch verklaarde zij zich bereid om mee naar Harley street te gaan en daarin richten zij haar eens reden op deze grootste bestemming aangekomen bleef Fanny bij een van de mooiste huizen staan klopte aan en vroeg naar mevrouw merdel de knekt die opendeet gaf of schoon hij een gepoedende praakdroeg en een nog twee dergelijke bedingden achter hem stonden te kennen dat mevrouw merdel thuis was en dat niet alleen maar hij verzocht Fanny zelfs binnen te komen en Fanny ging naar binnen gevolgd door haar resuster en samen gingen zij de trap op vooraf gegaan door één en gevolgd door twee gepoedelen puiken en werden in een ruim half cirkelvormig salon gelaten eigenlijk een van een serie salon waar een papagaai tegen de buitenkant van een vergrulde kooi opkroop zich met snavel en poten aan de trahlies vastklemmende waarbij hij allerlei zonderlingen houdingen aannam deze eigenaardigheid kan men opmerken bij vogels van gans andere pluimage die tegen vergrulde trahlies opklimmen de kamer was zo prachtig dat kleine dorret zich zo iets zelfs niet had kunnen voorstellen trouwens ze was inderdaad zeer kostbaar en prachtig gemuibeld verbaasd keek ze haar resuster aan en zou haar graag iets gevraagd hebben maar Fanny wees met gevronste wenkbrouwen naar een portiere die hen van een andere kamer scheiden in het volgende ogenblik kwam er beweging in de portiere en trouwt er een dame binnen met wilringen aan de vingers einde van het eerste deel van hoofdstuk 20 vervolg van het 20e hoofdstuk van deel 2 van kleine dorret van Charles Dickens vertaald door AG van Trigt deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Kunders de dame was niet jong en frismier maar haar kamernieer had haar uiterste best gedaan om haar dit te doen schijnen zij had grote gevoeloze mooie ogen donker gevoeloos mooi haar een zware gevoeloze mooie boezem en wat de kunstvermocht was aan haar gedaan of omdat zij kou had gevat of omdat het haar gelaad beter deed uitkomen had zij een kostbaar kante doekje om hoofd en kin en als er ooit een gevoeloze mooie kin heeft uitgezien als of ze nooit in een vertrouwelijk uurtje door een mannenhand gestreeld was dan was het deze door het kante doekje gebreidelde kin mijn vrouw merdel zei fennie mijn zuster mevrouw ik ben blij kennissen maken met uw zuster je vrouw dorret maar ik wist niet dat u een zuster had ik vertelde u ook niet dat ik er één had zei fennie a mevrouw merdel kromde de pink van haar linkerhand en stak die een weinig in de hoogte als wilde zij zeggen daar heb ik je ik wist dat je het niet verteld had zij deed gewoonlijk alles met de linkerhand want haar handen vormen geen voorkomenpaar de linker was veel blanker en molger dan de rechter gaat zitten liet zij er op volgen en nam zelfe dood op haar gemak plaats tussen enige met scharlaken en goud geboord duurde kussens op ene ottomanen vlak bij de papagaai dus ook aan het ballet vroeg mevrouw merdel terwijl zij kleine dorret door haar oogglas van het hoofd tot de voeten bekeken nee antwoorden fennie nee herhaalde mevrouw merdel terwijl zij het oogglas liet vallen ziet er ook niet naar uit heel lief maar niet voor het ballet mijn zister mevrouw hernam fennie die een zondeling mengsel van eerbied en vrij postigheid aan de dag legde heeft mij gevraagd haar als zuster te vertellen waaraan ik de eer van u te kennen te danken heb aangezien ik nu toch beloofd had u nog onze bezoek te komen brengen heb ik gemeentevrijheid te mogen nemen haar mee te brengen u zult wel zo vriendelijk willen zijn het haar te vertellen ik wens dat zij het weten zal en misschien wilt u het haar vertellen meent u op de leeftijd van uw zuster zij is veel ouder dan zij er uitziet zij fennie bijna even oud als ik het is zo moeilijk hernam mevrouw merdel de pink meerbuigende aan jonge mensen de grote wereld te verklaren eigenlijk ook aan iedereen dat ik blij ben dit van u te horen ik zou wel willen dat de grote wereld wat minder despotisch wat minder veel ijsend stilwogel de papa gaai had een doordringende schreeuw laten horen als of hij zelf de grote wereld was en opkwam voor het recht om veel ijsend te zijn maar hernam mevrouw merdel wij moeten haar nemen zoals zij is wij kennen haren holleklanken haren konventies wij weten dat zij werelds en heel onfotsoenlijk is maar tenzij wij wilden in de zuidzee zijn ik zou het heerlijk vinden er een te zijn een heerlijk leven een ongodderlijk klimaatsegment moeten wij met haar te radegaan dat is nu eenmaal ons lot meneer merdel is koopman heeft uitgebreide zaken met de gehele wereld is heel rijk en zijn invloed is heel groot maar zelfs hij stilvogel de papa gaai had weer zo'n schreeuw laten horen en de volzin daarmee zo merkwaardig juist aangevuld dat mevrouw merdel die niet behoefte te eindigen nu uw zuster verzoekt dat ik u de omstandigheden zal vertellen waaronder wij kennis gemaakt hebben omstandigheden die haar zeer tot eerst trekken kan ik daar niets tegen hebben fanny kneep haar lippen samen en keek haar zuster met triumphantelijke blik aan ik heb een zoon de eerste maal trouwde ik heel jong van twee of 23 jaar hij is heel vrolijk van aard de grote wereld is dat gewoon van jonge mensen en bijzonder gevoelig voor indrukken misschien heeft hij deze minder gewenste eigenschap wel van mij geerft want ik ben van nature ook zeer gevoelig voor indrukken zo zwak zo zwak bij het minste van streek zij zei dit en alles zo koud als of zij van sneeuw was vergat eigenlijk dat de beide zusters daar zaten en scheen in het afgetrokkenen tot de grote wereld te spreken voor die wereld veranderde zij ook nu en dan iets aan haar toilet of aan haar houding tussen de kussens van de ottomanen nu dan hij is erg gevoelig voor indrukken leefden wij in de natuurstaat dan zou dit zo'n ongeluk niet zijn maar wij leven daar niet in het is wel heel jammer vooral voor mij zelf want ik ben een kind van de natuur als ik het maar eens kon tonen maar zo is het de grote wereld onderdrukt en beheerst ons stilvogel de papagaai was in een hevige lachbij uitgebarsten na enige traalien van zijn kooi met zijn sterke snavel kromgebogen en met zijn zwarte tong afgelikt te hebben het is geheel onnodig aan iemand met uw verstand uw uitgebreide ondervinding en uw ontwikkeld gevoel voor beschaving nog te vertellen dat de toneel een grote aantrekkelijkheid bezit voor een jonge man met een dergelijke karakter ging mevrouw merdel voort uit haar scharlakennesche terwijl zij haar ooglas weer opzetten ten einde te zien tegen wie ze eigenlijk spak wanneer ik zeg het toneel dan bedoel ik de vrouwelijk ledend van het gezelschap toen ik dan ook vernam dat mijn zoon verliefd was op één van de dames van het ballet ik weet wat dat betekent in de grote wereld vertrouwde ik erop dat er een van de ballet danserissen uit de opera bedoeld werd die gewoonlijk veel aantrekkelijkst hebben voor jonge liden uit de grote wereld zij legde de linkerhand op de rechter en keek de zusters aan de ringen aan haar vingers knaksten op elkaar zo als uw zuster weet was ik zeer verbaasd en verbrietig toen ik tot de ontdekking kwam welk theater bedoeld werd maar toen ik vernam dat uw zuster door de aanzoeken van mijn zoon af te wijzen iets dat ik volstrek niet verwacht had moet ik erbij voegen hem er toegebracht had haar een hoeel ik voor te staan ging mijn verdriet over in radeloosheid zij streek met haar vinger haar linkerwenk proglat in die toestand van radeloosheid waarin alleen een moeder die zich in de grote wereld beweegt gebracht kan worden besloot ik persoonlijk naar het theater te gaan en mijn gemoetstoestand aan die danseres bloot te leggen ik maakte mij aan uw zuster bekend en bevond tot mijn grote verbazing dat zij in vele opzichten heel anders was dan ik verwacht had en zeker trof mij niet het minst de familie trots die zij aan de dag legde mevrouw merdel glimlachte ik deelde u mee mevrouw vilfennie met een hoog rode kleur in dat al vond u mij in die omgeving ik zeer ververheven was boven die anderen dat ik de familie van uw zoon geen grijn beter vond dan mijn eigen en dat ik een broeder heb die als hij de omstandigheden kende er even zo over zou denken en een hoeel ik met uw zoon volstrekt niet zo'n grote eer zou vinden je vrouw door het zijn mevrouw merdel na haar ijskoud door haar oogglas aangekeken te hebben dat is juist wat ik op uw eigen verzoek aan uw zuster wilde mededelen ik ben u zeer verplicht dat u toont zo'n goed gereugend te hebben en mij voorbemt eek nam onmiddelijk zij sprak nu ebi aan want ik ben impulsief een bracelet van mijn arm en klapte die om de haren als mewijs van blijdschap over het feit dat wij het blijkbaar wel eens zouden worden en de zaak tot ons beide genoegen zouden kunnen schikken dit was de zuivere waarheid van mevrouw merdel had op weg naar de bijeenkomst een goedkope bracelet gekocht die nogal wat vertoonde welwetende dat de omkoopbaarheid nog niet uit de wereld was ik vertelde u ook mevrouw merdel zij fanny dat al zijn wij ongelukkig wij toch niet gemeen zijn juist u bezigd dezelfde woorden je vrouw door het antwoorden mevrouw merdel en ik zij nog mevrouw merdel her nam fanny dat als u in de mening verkeerd dat uw zoon plaats in de grote wereld te hoog voor mij was u blijkbaar misleidt waard over mijn afkomst dat mijn vaders plaats zelfs in de wereld waarin hij tensverkeerd naar ver heel ver boven stond zoals door iedereen werd erkend wat zijn positie was wist zij zelf best heel juist antwoorden mevrouw merdel wat het u een bewonderen zwaardige heugen dank u mevrouw misschien wilt u zo goed zijn mijn zuster ook de resten vertellen dat is heel weinig hername vrouw merdel haar brede boezem bekijkende die genoeg ruimte voor haar ongevoeligheid scheen te bevatten maar het pleit voor uw zuster ik leg die uw zuster de gehele stand van zaken bloot wees haar op de onmogelijkheid dat de wereld waarin wij ons bewegen de wereld waarin zij zich beweegt zo erkennen hoe aantrekkelijk die ook is daar aan twijfel ik geen ogenblik ik wees haar op het ontsagelijk nadeel dat zij de familie waarvan zij zulke een hoogdenkbeeld heeft zou berockenen aangezien wij daarop met minachting zouden neerzien en waarvan wij ons met walging zouden afwenden kortom ik deed een beroep op de zeer lofwaardige familie trots van uw zuster laat mijn zuster als u blieft ook weten mevrouw merdel zij fennie een beetje preulend terwijl zij haar roet een duw gaf dat ik uw zoon reeds gezegd had niets met hem te maken te willen hebben zeker je vrouw dorrit stemde mevrouw merdel toe dat had ik wel eerder kunnen doen dat ik het niet deed vindt wij licht zijn oorzaak daarin dat ik bij onze eerste ontmoeting niet de zekerheid had dat mijn zoon niet bij zijn voornemen zou volharden en dat u niets meer met hem te maken zou willen hebben ik vertelde ook aan uw zuster zij wenden zich nu weder tot emi dat mijn zoon indien hij tot een dergelijk huurlijk wilde besluiten niets zijn eigendom zou kunnen noemen dus een bedelaar zou zijn ik vermeld dit alleen om volledig te zijn niet omdat ik zelfs maar durf onderstellen dat het van invloed kan geweest zijn op uw zuster tenzij op de wijze als voorzichtig en natuurlijk is in onze gekunstelde maatschappij en wij allen genoodzaakt zijn in aanmerking te nemen eindelijk na enige hoge woorden van uw zuster waarbij zij nogmaals ene bewonderen zwaardige vierheid aan de dag legde kwamen wij samen tot het besluit dat er geen gevaar meer bestond en toen was uw zuster wel zo vriendelijk mij toe te staan haar een paar aanbevelingen voor mijn naester mee te geven kleine door het keekbedroefd en verlegen nu eens naar haar zuster dan weder naar de grond ook beloofden zij mij nog eens een intiem onderhoud ten einde op de meest vriendschappelijke voet afscheid van alkander te nemen hernam me vrouw merdel terwijl zij uit haar nesje opstond en fanny iets in de hand stopte je vrouw dorrit zal mij wel willen veroorloven haar op mijn eenvoudige manier verwel te zeggen en haar het beste toe te wensen de zusters stonden tegelijk op en nu stonden zij alle drie bij de kooi van de papagaai die aan een poot vol beschuit knabbelde en het dan weer uitspulde en de spot met haar schenkte drijven door heel verwaant met het lichaam op en neer te dansen zonder de poten te bewegen adieu je vrouw dorrit het ga u goed zijn mevrouw merdel het is jammer dat de duizendjaren rijk nog niet aangebroken is dan zou ik nog een aantal innemende en talentvolle personen meer leren kennen ik zou het heerlijk vinden als de wereld wat primitiever was toen ik nog op school was moest er wij een versje van buiten leren van zie de indiaan ja als zo'n paar duizend personen uit de grote wereld nu eens indianen konden worden dan deed ik zeker dadelijk mee maar in de grote wereld nu adieu je vrouw dorrit zij gingen de trap af met een gepoederde puik voor en twee achter de oudste zuster vier de jongste nederig en kwamen in de ongepoederde harley street kevendish square nu vrouw fennie nadat zij zwijgend een eind verwaarent gegaan heb je niets te zeggen emi oh ik weet niet wat ik zeggen moet antwoorden emi diep bedroefd je houdt niet van de jongen man is het wel fennie houden hij is zo goed als idiot het spijt me zo wees nu niet beledigd maar je vraagt mij wat ik te zeggen heb het spijt me zo dat je je door die mevrouw wat in de hand liet stoppen jouw klein onnozelding antwoorden haar zester met een neide geruk aan haar arm ben je dan nog zo dom dat is juist de manier je mist alle gevoel van eigen waarde alle gepaste trots hoe kan het ook anders als je je het hof laat maken door zo'n aap als de shivery zij sprak op een toon van gloeiende verontwaardiging je zou je familie laten trappen zonder zelfs om te kijken dat mag je niet zeggen fennie ik doe wat ik kan voor hen je doet wat je kunt voor hen hergaal de fennie zo snel voortstappende dat emi haar bijna niet vol gekom zou je een mens als die mevrouw merdel die zo valt als een onbeschaand is als een vrouw maar zijn kan maar dat zie je niet met je geringen ondervinding zou je zo'n mens de voet laten zetten op de nek van de familie en dan nog dank je zeggen nee fennie zeker niet laat haar dan ervoor betalen onbenullig schepsel wat kun je anders doen laat haar betalen onnozelding en laat je familie voordeel hebben van het geld er werd geen woord meer gewisseld voor zij de woning van fennie en haar ogen bereik hadden toen zij daar aankwamen vonden zij de oude man in een hoek van de kamer zitten alle aakeligst op zijn klaar in net blazenden fennie moest haar maaltijd uit een kotelet porter en thee bestaande nog gereed maken en meende in haar verontwaardiging dat zij het zelf deed maar in waarheid deed haar resister het in alle kalmte toen fennie eindelijk zat te eten en te drinken smeet zij met de tafel gereedschap om zich heen en was voedend op haar brood evenals haar vader de vorige avond als je mij minacht omdat ik aan het ballet ben baks de zerklotseling los onder een geweldige traanervloed waarom heb je mij dan dan zijn rest laten worden het was jouw werk jij zou het wel gewild hebben dat ik zou kruipen voor die mevrouw merdel en haar zou laten zeggen wat zij verkoos en laten doen wat zij verkoos en ons haar verachting voor onze familie laten tonen omdat ik een ballet dan zijn rest ben oh fennie en tip ook die arme jongen zij mag zich minachtend over hem uit laten zoveel zij maar wil zonder ook maar eenmaal tegen gesproken te worden vermoedelijk omdat hij in de rechten heeft gestudeerd en aan de docken gewerkt en zowel meer het is alles jouw werk ebby jij moest het tenminste toejuigen als hij verdedigd werd gedurende al die tijd reep de oude man de jammerlijkste tonen uit zijn clarinetten voorschijn nu en dan het instrument op een duim afstand van zijn mond houden de om naar zijn nigtjes te kijken zich vaag bewust dat er in de kamer gesproken werd en vader die arme vader emi om de dat hij niet vrij is zich niet kan vertonen zijn eigen woord niet kan doen zul je hem straffeloos laten beledigen als je dat voor jezelf niet voelt omdat je altijd uitwerkend gaat moest je het toch voor hem voelen zou ik denken wetende wat hij al heeft moeten dragen de arme emi leed onder de onrechtvaardigheid van dit schampe gezegde de herinnering aan de vorige avond maakte het nog bitterder voor haar zij gaf er geen antwoord op maar keerde haar stoel naar de haart en oh liet na even geposeerd te hebben een lang gerekte klaagtoon horen en ging toen op dit thema voort fennie was boos op haar teekopje en haar brood zo lang haren boos hij duurde en begon toen te betuigen dat zij het ongelukkigste schepsel van de wereld was en maar liever dood wilde zijn daarna werd ze berovel stond op en sloeg bij de armen om haar zustershals kleine door het trachten haar te beletten iets te zeggen maar zij antwoorden dat zij moest en zou spreken en toen volgde een vergevend mij en ik smeek je erom en bijna even hartstochterlijk als het geen zij straks gezegd had en nu betreurde maar heus heus heus lieve enie betoogde zij toen zij heel zusterlijk naast de kander zaten je zou er heel anders over denken als je beter wist wat er in de grote wereld te koop is misschien wel fennie antwoorden de zachtzinnige emie kijkens ging de zester voort langzamerhand een beschermende toon aannemende terwijl jij daar zo kalmpjes opgesloten zapt en je huiselijke plichten waren dan enie ging ik eruit en bewoog mij in de wereld en ben wat trots wat hoogmoedig geworden meer dan misschien wel goed is ja oh zeker antwoorden en terwijl jij dacht aan eten en drinken en kleren dacht ik aan de familie begrijp je wel zou het zo niet zijn enie weer knikte enie ja maar met meer vrolijkheid op haar gelaad dan in haar hart vooral ook omdat er zo als wij allen weten hernam fennie daar waar jij altijd zo trouw gebleven bent een toonheerst zo geheel verschillend van dien in de grote wereld is het niet enie kom liefste geef mij een kus laat ons maar aannemen dat wij allebei gelijk hebben en dat jij in stil huiselijk lief meisje bent de clarinet had gedurende dit gesprek haar jammerlijkste tonen ten beste gegeven maar werd nu tot zwijgend gebracht door fennies mededeling dat het nu tijd was om te gaan het geen zij haar oom aan het verstand bracht door zijn muziekboek dicht te klappen en hem de clarinet uit de mond te nemen kleine door het nam aan de deur afscheid en spoede zich naar de marschelsee terug het was daar eerder donker dan overal elders en toen zij er binnenkwam had het er veel van of zij in een diepe gracht afdaalde op elk voorwerp lag de schaduw van de hoge muren niet het minst op de gestalte in de kamer japon en fluwelen kalotje toen zij de deur van de sombere kamer haar vaders opende waarom niet op mij ook dacht kleine dorret met de deurknop in de hand het was niet zo onredelijk van fennie einde van hoofdstuk twintig van deel twee