 Twee deel van het 27e hoofdstuk van Alleen op de Wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de Wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 27e hoofdstuk deel 2, de Redding. Onze angst werd vooral vermeerderd omdat wij geen licht hadden. De lampen waren achtereenvolgens uitgebrand, bij gebrek aan olie. En toen wij er niet meer dan twee over hadden, had de meester besloten dat zij niet eer aangestoken zouden worden, voordat zij noodzakelijk zouden zijn. Wij bleven dus voortdurend in de duisternis gedompeld. Dit was niet slechts onvredragelijk, maar bovendien gevaarlijk. Want als wij ons maar even onbedachtzaam bewogen, hadden wij kans in het water te storten. Zedert de dood van Compaireau lagen op elke treden drie werklieden. Waardoor wij dan ook een weinig meerplaats kregen. Om Gaspar rustte in een hoek, de meester in een anderen en ik lag in het midden. Op een gegeven ogenblik, terwijl ik half was ingedommeld, hoorde ik tot mijn verbazing de meester op zachte toon als of hij hardop droomde enige woorden stamelen. Ik ontwaakte en luisterde, daar zijn wolken, zei de hij, hoe mooi zijn die wolken toch. Er zijn mensen die er niet van houden, ik vind ze wel schoon. Oh, wij krijgen wind, des te beter, ik houdt ook van wind, droomde hij. Ik trok hem bij de arm, maar hij vervolgde, wilde me een eierstuif geven, van zes en niet van acht eieren, snijdt hem maar in twaalfen, dan zal ik hem opeten, als ik thuis kom. Hoord jij hem, Om Gaspar? Ja, hij droomt. Wel nee, hij is wakker, hij praat onzin, ik verzeker u dat hij wakker is. Hij laat meester, wilt jij mede eten, Gaspar, kom dan maar, ik zeg u, dat wij wind krijgen. Hij weet niet wat hij zegt, haar nam Om Gaspar, het is de honger en de koorts. Nee, hij is dood, zei de bergenoe, zijn ziel spreekt. Gij ziet wel dat hij elders vertoefd. Waar is de windmeester? Is hij noordwest? Er is geen noordwest de wind in de hel, ripache. En de meester is in de hel. Gij wilt mij niet geloven, toen ik zeide, dat wij daarheen gaan. Wat bezielde hen? Hadden zij al hun verstand verloren? Werden zij krankzinnig, maar dan zouden zij twist krijgen en gaan vechten en elkaar misschien doodslaan. Wat zou ik doen? Wilt gij drinken meester? Nee, dank u. Ik zal wel drinken als ik mijn eierstruif eet. Geruimetijd spraken zij met hun drieen, zonder alkander te antwoorden. En te midden van hun ontsamenhangende woorden, hoorden wij altijd eten, uitgaan, hemel, wind. Opeens kwam ik op de gedachte om een lamp aan te steken. Zij stond naast de meester met de lucifer erbij. En ik stak ze aan. Zodra er licht was, zwegen allen. Na een ogenblik stilte, vroegen zij elkaar af wat er eigenlijk gebeurde, als of zij uit een droom ontwaakten. Gij hebt geëld, antwoorden Omkaspaar. Wie? Gij zelfmeester. En ook paasier en bergenou. Gij zeid dat gij buiten waard, en dat het wijde. Van tijd tot tijd klopten wij tegen de muur, om onze redders te laten weten dat wij nog leefden. En wij hoorden dan hun houwelen zonder ophouden op de stenen vallen. Maar de slagen werden niet veel harder. Wat ons duidelijk te kennend gaf, dat zij nog ver van ons gewijderd waren. Toen de lamp aangestoken was, liet ik mij afgelijden om water te halen in de schoen. En het scheen mij toe dat het water enige centimeters gezakt was. Het water daalt, grote god en een ogenblik keerde in alle harten de hoop terug. Men wilde de lamp aangestoken laten om te zien hoe ver het water gezakt was. Maar de meester verzette zich hier tegen. Ik dacht dat er toen een opstand zou losbreken. Maar de meester had altijd een goede reden voor het geen hij verzocht. Wij zullen later de lampen veel meer nodig hebben. Als wij ze nu voor niets gebruiken, wat zullen we dan later doen als we ze nodig hebben? En denkt jij niet dat ge van ongeduld zou sterven wanneer jij het water bijna onmerkbaar zag dalen. Want jij moet niet verwachten dat het plotseling zakt. Wij zullen geret worden. Houd dus goede moed. Wij bezitten nog dertien lucifers. Wij zullen die telkens als jij het verlangt aansteken. De lamp werd uitgedoft. Wij hadden allen naar hartelust gedronken. Geen van ons begon nu meer te eilen. En vele uren, misschien verschijnde dagen lang, bleven wij roerloos liggen. Zonder door iets anders aan het leven herinner te worden, dan door het tikken der Hauwelen, die een put groeven en het uithosen der tonnen. Geleidelijk werden nu de slagen luider en luider. Het water daalde en men naderde ons. Maar zou men ons bij tijds bereiken. Voordelden onze redders in hun werk met reuzens reden. Zouden onze krachten, die voortdurend afnamen, dan nog toereikend wezen. Wij waren zwak naar lichaam en geest. Sedert de dag van de overstrooming, hadden mijn makkers geen voedsel gebruikt. Maar wat nog erger was, wij hadden van dat ogenblik af geen verse lucht ingeademd. En deze was hoe langer hoe funziger geworden. Gelukkig was de luchtdrukking verminderd, naar mate het water daalde. Want waren de waterstand gebleven, zo als hij in het eerst was, dan zouden wij ongetwijfeld gestikt zijn. Op welke wijze wij ook geret werden, wij hadden dit te danken aan de ijver en de juistheid waarmede de ingeneur de arbeid leiden. Het geluid der tonnen en der houwelen ging met de grootste gelijkmatigheid. Als of het de slinger van een klok was. En bij iedere postafwisseling gevoelden wij een koortsachtige aandoening. Zag men van de redding af, of ondervond men onoverkomlijke bezwaren. Gedurende het uitpompend van het water hoorden wij eens klaps een oor voor dovend garaas. Een schel gefluit, het water valt in de mijne. Rib carori. Het is niet het water, hernam de meester. Wat is het dan? Ik weet het niet, maar het is niet het water. Hoewel de meester ons verschijde de malen bewijzend gegeven had van zijn doorzicht. En gezond verstand, hechten men geen geloof aan het geen hij zijde. Dan wanneer hij dit door bewijzend staafde. Hij erkende dat hij niet wist waar aan dit geluid was toe te schrijven. Later vernamen wij dat het ontstond door de kettingen van een ventilator. Die men opees om verse lucht aan de werklieden te verschaffen. En nu maakte zich een dolle vrees van ons meester. Bij de gedachte aan een overstrooming. Steek de lamp aan. Dat is niet nodig. Steek aan. Steek aan. Hij moest wel gehoorzamen. Want allen waren het hierover eens. Bij het schijnsel van de lamp konden wij zien dat het water niet gerezen was. Maar dat het eer daalde. Gij ziet dat ik gelijk heb, sprak de meester. Het steigt en tans zullen wij verdrinken. Wel nu. Hoe eer, hoe beter dan maar. Want eer kan het niet langer uithouden. Geef de lamp, meester. Ik wil op een stukje papier aan mijn vrouw en kinderen schrijven. Schrijf voor mij ook. Voor mij ook. Bergenu had gevraagd om de lamp aan te steken. Ten einde, voordat hij stierf, nog aan zijn vrouw en kinderen te schrijven. Hij had in zijn zak een stukje papier en een potlood. En maakte zich tot schrijvend gereed. Luister, dit zal ik schrijven. Gaspar, Paget, de schoolmeester, Karori en Remy zijn in de zijgang opgesloten. En zullen daarin omkomen. Ik, Bergenu, smeek God, om een man voor de weduwe en een vader voor de wezen te zijn. Ik geef hun mijn zegen. Gij Gaspar? Gaspar geeft wat hij bezit aan zijn neef Alexis. Paget draagt zijn vrouw en kinderen aan God, de heilige maagd en de maatschappij op. Gij meester? Ik heb niemand, antwoordde de meester al droever getoom. Niemand zal mij betreuren. Gij Karori? Ik, Rip Karori, ik verlang dat mijn kastanjes verkocht zullen worden. Voordat zij gedroogd zijn. Op ons papier schrijven we niet zulke onzin. Het is geen onzin. Wildgij, niemand verwel zeggen. Uw moeder? Mijn moeder zal van mij erven. En gij Remy? Remy geeft aan Mathia, Kapi en zijn harp. Hij goed Alexis en verzoekt hem om naar Lise te gaan. En wanneer hij haar zijn goede overbrengt? Haar Tevens een gedroogde roos te geven, die hij in zijn jassak bewaart. Wij zullen allen onze handtekening eronder zetten. Ik zet een kruis, sprak Paget. Nu, zei Bergenou. Toen wij alle onze naam gezet hadden, vraag ik niets meer, dan dat men mij rustig sterven laat, zonder iets meer tegen mij te zeggen. Vaart wel, Makkers. Hij verliet daarop zijn treden en begaf zich naar de onze, om van ons drieën afscheid te nemen. Daarop klom hij weder naar de zijne, om hels de Paget en Carrori, en maakte toen van zand en voor mond houdt een hoogte, waarop hij met zijn hoofd kon rusten en strekte zich vervolgens in zijn gehele lengte uit, zonder zich verder meer te verroeren. De aandoeningen, welke deze brief bij ons teweeg gebracht had en de gelatenheid van Bergenou, maakte ons niet moediger. Intussen was het kloppen veel duidelijker geworden en ongetwijfeld was men onze reed zo ver genaderd, dat men ons spoedig zou kunnen bereiken. Hiermee de trooster ons de meester, ten einde zo doende een weinig kracht te geven. Als men zo dicht bij ons is, als hij mengt, dan zouden wij hen kunnen horen schreven, en wij horen hen niet, even min als men ons hoort. Al waren zij slechts weinige meters van ons verwijderd, dan zouden wij hen nog niet kunnen horen. Dit hangt geheel af van het gehalte der aardkorst, die zij door boeren moeten. Of van de afstand. Het water daalde echter voortdurend en wel daar kregen wij het bewijs, dat het de daken der gangen niet meer bereikte. Wij hoorden tegen de wand van de zijgang enige druis en het water klotste als over stukjes tenkel invielen. Men stak een lamp aan en wij zagen verschijne ratten beneden in de zijgang lopen. Zij hadden, even als wij, een schuilplaats in een duikerklop gevonden, en toen het water gedaald was, hadden zij haar toevlugsoort verlaten om enige voedsel te zoeken. Als zij ons hadden kunnen bereiken, dan was dit omdat het water de gangen niet meer geheel vulde. Deze ratten waren voor onze gevangenis wat de duif voor de ark van Noach was, het einde van de zondvloed. Berjunu sprak de meester terwijl hij zich tot aan de bovenste treden oprichtte, wat maar weer moet. En hij bracht hem toen aan het verstand dat de ratten onze naderende bevrijding aankondigden. Maar Berjunu liet zich niet overtuigen. Als de hoop weder voor wanhoop moet plaatsmaken, dan wil ik liever in het geheel geen hoop meer koesteren. Ik wacht de dood. Als er redding komt, dan zij godgeloofd. Ik wilde onze treden verlaten om zelf met te overtuigen of het water inderdaad daalde. Het zakte aanmerkelijk, er was een grote ruimte gekomen tussen het water en het bovenste gedeelte van de gaanderij. Vang enige ratten, dan kunnen wij ze opeten, riep Karori. Maar om de ratten te vangen, moest men vlugger zijn dan ik tanswas. De hoop op redding, eventueel, had mij weder kracht gegeven en het zin van de ruimte deed mij besluiten, een denkbeeld ten uitvoer te brengen, dat mij reeds lang gekweld had. Ik lom weder naar onze treden. Meester, ik weet iets. Daardoor ratten in de gang lopen, bewijst dit dat men er door kan gaan. Ik zal zwemmende de ladders bereiken en daarom hulp roepen. Men zal ons komen zoeken. Dat zal eerder kunnen gebeuren dan door de schacht. Ik verbied u dat. Maar meester. Ik zwem eventgoed als hij loopt en als een paling schiet ik door het water. En de slechte lucht. Als de ratten erdoor komen, dan is de lucht niet slechter voor mij dan voor haar. Ga, Remi, ripage. Ik zal u mijn horloge geven. Wat zegt gij ervan? Gaspar, volgt de meester. Niets. Als hij denkt dat hij de ladders bereikend kan, laat hij dan gaan. Ik heb het recht niet, hem dit te beletten. En als hij verdrinkt. En als hij zich redt, in plaats van hier wachtende om te komen. Een oogumdijk pijnse de meester hierover na. Daarop vatten hij mij bij de hand. Gij zegt een brave knap, mijn jongen. Doe zoals gij wilt. Ik geloof dat gij het onmogelijke wilt beproeven. Maar het zou niet voor de eerste maal zijn, dat gij in het onmogelijke slaagt. Neem van ons allen afscheid. Ik zijde alle verwel en nadat ik mijn klederen had uitgetrokken, liet ik mij in het water glijden. Gij moet aanhoudend luidspreken, zei de ik, voordat ik begon te zwemmen. Uw stem zal mij leiden. Welke ruimte was er tussen het dak en de gang? Was er groot genoeg om mij vrij daarin te kunnen bewegen? Dat was de vraag. Nou dat ik ingeslagen gedaan had, bemerkte ik. Dat ik zeer langzaam zwemmen moest, daar ik anders misschien mijn hoofd zou stoten. Het waarstuk dat ik wilde ondernemen, was al zo mogelijk. Zou het einde de bevrijding of de dood zijn? Ik wende mij om en zag het schijnsel van de lampen in de donkere afgrond weerkaatsen. Dit was mijn vuurtoren. Gaat het goed? Riep de meester? Ja, en met behoedzaamheid ging ik voorwaarts. De grootste moeilijkheid om van de zijgang naar de ladders te komen bestond hoofdzakelijk hierin om de goede richting te houden, want ik wist dat op een bepaald punt, waarvan ik niet ver verwij dat was, de gangen in alkander liepen. Ik moest dus niet door de duisternis mij laten misleiden, want dan zou mijn tocht te vergeef zijn. Het dak en de wanden van de gaanderij waren dus geen voldoende gidsen voor mij. Maar op de grond had ik een veel beter leidsman in de reels. Als ik die volgde, dan was ik zeker dat ik de trappen bereiken zou. Van tijd tot tijd raakte ik even met mijn voeten op de grond. En als ik dan een reel voelde, liet ik mij weder langzaam boven komen. De reels onder mij, de stemmen van mijn makkers achter mij, ik kon dus onmogelijk verdwalen. Het voordurend afnemen van het geluid ter stemmen en het steeds toenemend geraas, dat het uithosend van het water veroorzaakte, gaven mij de overtuiging dat ik voordorde. Eindelijk zou ik dus weder het daglicht aan schouwen en door mij zouden mijn kameraden gered worden. Dat schonkt mij kracht. Ik hield altijd het midden van de gang en behoefde slechts even te duiken om mijn reels aan te raken. Wat ik meestal met de punt van mijn voet deed. Toen ik dit weder beproefde en haar niet met mijn voet vinden kon, dook ik geheel onder om er met mijn hand naar te zoeken. Maar dit was te vergeefs. Ik swon van de ene zijde naar de andere, maar vond niets. Had ik mij bedrogen. Ik bleef een oogomelijk onbeweegelijk liggen om over mijn toestand na te denken. De stemmen van mijn makkers drongen slechts zeer flauw als een zacht, bijna onhoorbaar gemompel tot mij door. Toen ik weder aan hem gehaald en een goede hoeveelheid lucht in mij genomen had, dook ik geheel onder. Maar zonder een gelukkiger uitslag dan de eerste maal. Geen reels. Ik was de verkeerde gang ingeslagen zonder het te bemerken en moest dus weder omkeren. Maar hoe? Mijn makkers riepen niet langer. Of wat hetzelfde is, ik kon ze niet meer horen. Een oogomelijk gevoelde ik mij als verlamd en een diepe smart overweldigde mij. Toen ik niet wist in welke richting ik zwemme zou, ik was dus verdwaald in die duisteren afgrond, onder die zware steenklomp en in dat ijskoude water. Maar eens klaps drong weder het geluid van stemmen tot mij door en ik wist daardoor in welke richting ik mij bewegen moest. Toen ik enige slagen achterwaarts gedaan had, dook ik opnieuw en rijkte met mijn voet een ril. Op dit punt liepen de gangen dus te samen. Ik zocht naar de metalenplaat op de muur. Ik vond die niet. Ik zocht naar de openingen en vond ze even min. Rechts en links tastte ik altijd tegen de muur. Waar lag de ril? Ik volgde ze tot aan het einde. Maar plotseling hield zij op. Ik begreep toen dat de spoorbaan weggespoeld was door de startvloed van water en dat ik mijn gids verloren had. Door deze omstandigheid werd het mij onmogelijk gemaakt om mijn planten uitvoer te brengen en schoot mij niets anders over dan terug te keren. Ik had die weg reeds eenmaal afgelegd en wist dat ik hier buiten gevaar verkeerde. Ik swom dus met grote snelheid voort om de zijgang te bereiken. De stemmen leiden mij. Normaal ik onze scheldplaats naderde, scheen het mij toe dat de stemmen duidelijker werden. Als of mijn makkers nieuwe krachten verzameld hadden. Spoedig bevond ik mij aan het begin van de gang en liep ook. Kom, kom spoedig, riep de meester. Ik heb de schacht niet gevonden. Dat doet er niet toe. De opening voordacht. Zij horen ons roepen en wij hen. Wel draa zullen wij met alkander kunnen spreken. Snel beklom ik de treden en luisterde met ingehoude adem. De slagen waren werkelijk veel harder. En de stemmen van hen, die tot onze bevrijding werkten, waren nog wel zwak, maar toch vrij duidelijk. Toen de eerste opwelling van vreugde voorbij was, voelde ik dat ik half bevroren was. En daar geen warme klederen waren om mij af te drogen, begroef met mij tot aan het hoofd onder de steenkolen. Die altijd een zekere warmte behouden. En om gaspaar met de meester drukte zich tegen mij aan. Ik vertelde hen toen mijn onderzoekingstocht en hoe ik een ogenblik verdwaald was geraakt. Heb jij durven duiken? Waarom niet? Ongelukkig heb ik niets kunnen vinden. Maar, zoals de meester ook gezegd had, dat deed er nu weinig toe. Want al waren wij niet door de gang gerit, het zou door een schacht gebeuren. Het geroep werd duidelijker en duidelijker, zodat wij alle hoop hadden, spoedigde stemmen te kunnen onderscheiden. Enige minuten later hoorden wij deze woorden langzaam uitspreken. Met hoeveel zeid jij? Om gaspaar had de sterkste stem van ons allen. Hij zou dus antwoorden. Zes. Er hersten een poos en diepe stilte. Waarschijnlijk hadden zij boven op een groter aantal gereken. Haast u, riep om gaspaar. Wij kunnen het hier niet langer uithouden. Uw namen, hij noemde onze namen. Berjunu, Paget, de schoolmeester, Karori, Remy en Gaspaar. Gedurende onze redding was dit het vreselijkste ongeluk voor hen. Die boven waren. Toen men voornam, dat men wel draa, enige woorden met ons zou kunnen wisselen, waren alle mijnwerkers, alle bloedverwanten en vrienden komen toesnellen. En de soldaten hadden grote moeite om hen te beletten de gang binnen te dringen. Toen de ingenieur mededeelde, dat wij slechts met ontzessen waren, hersten er algemene teleurstelling. Maar toch bleef een ieder voor zichzelf nog enige hoopkoesteren. Daaronder die zes zich juiste persoon bevinden kon, die men wachten. Hij herhaalde onze namen. Helaas, op 120 moeders of vrouwen waren er slechts vier. Wie hoop verwezenlukt zou worden. Welk een grote smart was dat voor de anderen, en hoeveel tranen werden dan niet gestort. Ook wij van onze kant dachten aan hen, die gered hadden kunnen worden, hoeveel zijn de gered. Vroeg om Gaspar, men antwoorden niet. Vraag waar Marius is, zei Pachet. De vraag werd gedaan, maar bleef evenals de eerste onbeantwoord. Zij hebben het niet gehoord, zeg liever dat zij niet willen antwoorden. Ik brandde van verlangen, om een vraag te doen. Vraag eens, hoe lang wij hier reeds zijn opgesloten. Zei dat veertien dagen. Veertien dagen. Bij onze hoogste berekening waren wij op vijf of zes dagen gekomen. Gij behoeft er nu niet langer meer in te blijven. Houd goede moed. Laten wij nu zwijgen, anders kunnen wij niet voortwerken. Nog slechts weinige uren. Deze duurden, geloof ik, het langst van onze gehele gevangenschap. In elk geval behoorde zij onder de smachtelijkste. Bij iedere hamerslag dier viel, dachten wij dat het de laatste was. Maar altijd werd hij door een andere en weder een andere gevolgd. Van tijd tot tijd werd er een vraag gedaan. Heb jij honger? Ja, zeer veel. Kunt jij wachten? Als jij te zwak bent, dan zal men een gat boeren en daarin bouillon gieten. Maar dat zal uw bevrijding vertragen. Als jij nog wachtend kunt, dan zult jij eerder uw vrijheid terug krijgen. Wij zullen wachten. Haast u dan ook. De tonnen waren voortdurend in werking gebleven en het water zakte aanhoudend en geregeld. Zeg dat het water zakte, zei de meester. Wij weten het, zowel door de schacht als door de gang. Men zal uw spoedig bereiken. Zeer spoedig. De slagend klonken minder krachtig. Blijkbaar stond men op het punt om een opening te boeren. En daar wij mede gedeeld hadden, in welke toestand wij verkeerden, vreesde men een instorting teweeg te brengen. Die op ons hoofd zou neerkomen en ons kwetsen of wij licht doden zou of in het water doen storten. De meester legde ons toen ook uit dat het zeer wel mogelijk kon zijn dat men bevreesd was voor de luchtdrukking, waardoor zodra er een gat geboord was de lucht ontsnappen zou als de kogel uit een kanon en alles in puin doen storten. Wij moeten dus op onze hoeden zijn en evenals de opzichters over onzelf waken. De schokken aan de bodem toegebracht door de Hauwelen, waar een oorzaak geweest dat de steenkool in de zijgang had losgelaten en tal van brokstukken in het water vielen. Hoe meer het ogenblik van onze bevrijding naderde, hoe zwakker wij werden. Mijn kachten waren uitgeput en onder de steenkolen begraven. Was ik zelfs niet in staat mijn arm op te tillen. Ik beefde over mijn gantse lichaam, zonder het koud te hebben. Eindelijk rolde grote stukken tussen ons. De opening was boven in de zijgang aangebracht. Wij waren als verblind door het licht der lampen. Maar onmiddellijk was alles om ons weder in duister gehuld. De tocht, een vreselijke tocht, een windvlaag, die verschijnde stukken steenkool met zich voerde, vloog ons in het gelaat. Dat komt van de tocht. Stel u gerust, men zal de lampen spoedig wederaan steken. Heb slechts even geduld. Wachten, al weder wachten. Maar op hetzelfde ogenblik hoorden wij in de gang een vreselijk geraas en toen ik mij omkeerde zag ik dat een helder licht zich over het water verspreidde. Moet, moet, riet men ons toe. En terwijl men door de opening aan de mannen, die zich op de bovenste treden bevonden, de handrijkte, naderde men ons door de gaanderij. De insigneur had zich aan het hoofd gesteld. Hij was de eerste die op de tredestapte en ik lag in zijn armen voordat ik nog een woord had kunnen uiten. Het was hoog tijd, want mijn hart klopte bijna niet meer. Toch besefte ik dat men mij wechtroog en dat, toen wij buiten de gang waren, met mij indekend zwikkelde. Ik opende de ogen maar een ogenblik daarop werd ik als geblend zodat ik genoodzaakt was zijn weder te sluiten. Het was dag, wij bevonden ons in de open lucht. Op hetzelfde ogenblik wirp zich een wit lichaam op mij. Het was Kapi, die met een sprong op de arm van de insigneur zat en mijn gelaad legte. Ook voelde ik dat men mijn rechter hand vatten en die kusten. Remy fluisterde een stem. Het was Mathia. Ik weerp een blik om mij heen en ik ontdekte toen een talrijke menigte die zich in twee rijen geschaard had zonder de doortocht te belemmeren. Er heerste een diepe stilte onder de menigte want men had ieder gewaarschuwd ons door tranen nog klachten nieuwe aandoeningen te bezorgen. Maar de houding en de blikken van allen spraken meer dan de stommen lippen. In de eerste rij zag ik witte met gouden verstierselen bedekte gewaarden die in de zon schitterden. Het was de geestelijkheid van Vars die zich naar de ingang van de mijnbegeven had om daar voor onze bevrijding te bidden. Toen wij tevoorschijn traden, knielden zij in het stof want gedurende veertien dagen was de bodem die door stortregens door en door nat was geworden gedroogd. Twintig armen strikte zich uit om mij aan te nemen. Maar de ingeneur wilde mij niet afstaan en trots op zijn overwinning gelukkig en vier bracht hij mij naar het kantoor waar men enige bedden gespreid had om ons daarop neer te leggen. Twee dagen later wandelde ik door de straten van Vars gevolgd door Mathia, Alexis en Capi en ieder die wij tegenkwamen bleef stilstaan om ons na te staren. Sommige zelfs kwamen naar mij toe en drukten mij de hand met tranen in de ogen. Anderen weer wenden het hoofd van mij af. Deze waren in rouw gedompeld en vroegen zich af waarom dit kind, dat alleen op de wereld was gered was geworden terwijl een huisvader of de zoon zich nog in de mijne bevonden. En nu met verminkte lichamen door het water werden verteerd maar onder hen die mij staande hielden waren er vele die het mij lastig maakten daar zij volstrekt wilden dat ik met hen zou eten of naar een koffiehuis gaan. Gij moet alles eens aan ons vertellen, zeiden zij. Ik bedankte altijd voor dergelijke uitnodigingen want ik gevoelde in het minst geen lust mijn lot gevallen mede te delen aan hen die mij met een middagmaal of een glas bier wilden betalen. Ik luisterde, bovendien ook liever dan dat ik zelf vertelde en ik hoorde met genoegen naar Alexis en Mathia die mij alles verhaalden wat er gebeurd was terwijl wij ons onder de grond bevonden. Als ik dacht dat Gij door mijn toedoen gestorven waard zijde Alexis dan was het of mijn armen en beenden afvielen want ik geloofde dat Gij doodwaard ik heb het nooit gedacht sprak Mathia, ik wist niet dat Gij levend uit de mijn komen zou en of men wel bij tijd zou komen om u te redden maar ik geloofde geen ogenblik dat Gij verdronken zou het zijn zodat als het uithosen maar snel genoeg gebeurden men u ergens vinden zou en terwijl Alexis klaagde en weende herhaalde ik altijd bij mezelf hij is nog niet dood maar misschien zal hij sterven en in ieder vroeg ik naar zijn mening hoe lang kan men zonder eten leven wanneer zou het water uitgepompt zijn wanneer zal men de gang hebben doorboord maar niemand gaf mij het gewenste antwoord toen men uw namen gevraagd had en de ingeneur Nakarori Remirip ben ik venend op de grond gevallen en nadat men over mij heen gelopen had ben ik opgestaan zonder iets daarvan te hebben bemerkt zo gelukkig was ik ik was er recht trots op dat Mathia zoveel vertrouwen in mij stelde zo zelfs dat hij niet had willen geloven dat ik sterven zou einde van het 27e hoofdstuk 28e hoofdstuk van alleen op de wereld deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Konders alleen op de wereld door Hector Malau vertaald door Gerard Keller 28e hoofdstuk een muziekles ik had mij in de mijn vrienden gemaakt zulke leed te samendragen brengt de harten nader tot elkander men leidt te samen men koestert dezelfde hoop men maakt één geheel uit zowel Omkaspaar als de meester waren mij bijzonder genegen geworden en hoewel de insigneur onze gevangenschap niet gedeeld had had hij zich aan mij gehecht zoals men onwillekeurig doet aan een kind dat men van een wissel dood gered heeft hij had mij bij zich genodigd en ik moest toen aan zijn dochter een uitvoerig verhaal geven van alles wat gedurende onze opsluiting had plaatsgevonden iedereen in Vars wilde mij zien ik zal een plaats als werkman voor u zoeken zei de Omkaspaar en dan blijft hij bij ons als hij op een onze kantoren werkzaam wilde zijn zeiden de insigneur dan zal ik daarvoor zorgen Omkaspaar vond het zeer natuurlijk dat ik naar de mij ter rug keerde waarin ook hij spoelig weder zou nederdalen met die onbezorgdheid van hen die gewend zijn iedere dag het gevaar te trotseren maar ik die zijn zorgenloosheid nog zijn moed bezat ik was volstrekt niet geneigd om mijn tijdelijk beroep van mijn werker weder te aanvaarden een mijn was heel mooi en belangrijk en ik was blijde dat ik er één gezien had maar ik had er genoeg van gezien en ik gevoelde niet de minste lust om naar de zijgang terug te keren die gedachte alleen, juch mij reed schrik aan ik was bepaald niet geschikt voor onderaardse arbeid het leven in de open lucht met de zon boven mijn hoofd of zelfs een bedekte lucht stonden mij meer aan dit trachtte ik ook om Gaspar en de meester aan het verstand te brengen waarover de een zeer verbaas ging terwijl de ander zich beklaagde dat ik zo weinig lust gevoelde om mijn werker te worden Karori die ik ontmoette noemde mij een domkop de ingeneur kon ik natuurlijk niet antwoorden dat ik niet onder de grond wilde werken daar hij mij een plaats in zijn bureau aanboot en mij indien ik goed oppaste onderwijs wilde doen geven ik deelde hem dus liever de gehele waarheid mede hij stelt dus meer prijs op een zwervend leven en uw vrijheid ik heb het recht niet u dit te beletten mijn jongen volg uw eigen zin het was waar ik heelt van een zwervend leven ik had dit nooit zo gevoeld als gedurende mijn gevangenschap in de zijgang niet voor niets gewend men zich om te gaan waarheen en te doen wat men wil en zijn eigen meester te blijven zolang men alles in het werk stelde om mij te vast te houden was Mathia al die tijd treurig en afgetrokken geweest ik vroeg hem naar de oerzaakje van hij had mij steeds ten antwoord gegeven dat hij was zoals altijd eerst toen ik hem vertelde dat wij binnen drie dagen zouden vertrekken bekende hij mij de reden van zijn zwaarmoedigheid terwijl hij mij met tranen in de ogen de hand drukte hij zult mij dus niet aan mijn lot overlaten riep hij uit toen hij dit zijde gaf ik hem een flinke duw om hem te leren dat hij niet aan mij twijfelen mocht en ook om voor hem de aandoening te verbergen die bij mij opwelde toen ik deze ontboezming hoorde die kreet had hij geslaakt uit vriendschap en niet uit eigen belang Mathia had mij niet nodig om aan de kost te komen hij was zeer goed in staat die alleen te verdienen inderdaad had hij aangeboren talenten die ik in de verste verte niet bezat hij was in de eerste plaats veel bekwamer in het bespelen van verschijnde muziekinstrumenten in het zingen en dansen en om allerlei rollen te vervullen bovendien was hij veel beter geschikt dan ik om het geërde gezelschap zoals Vitalis altijd zei de hand in de zak te doen steken zijn glimlach alleen zijn vriendelijke blik zijn witte tanden en gulgelaat trof zelfs hem die niet meeld van aard waren en zonder te vragen deed hij bij het publiek de neiging ontwaken om iets te geven men schette er behagen in hem genoegen te doen dit was zo waar gedeurende zijn korte uitstapjes met kapie hij in de gelegenheid was geweest 20 Franks bij elkaar te zamelen wat voor ons een belangrijke zon was 130 Franks hadden wij in kass en de 20 welke Mathia erbij verdiend had maakte een totaal van 150 Franks dus slechts weinig Franks ontbraken ons om de koe te kopen hoewel ik niet in de mijnen wilde werken speet het mij toch dat ik vars verlaten moest want ik moest dan ook van Alexis Omkaspaar en de Meesterscheiden maar het lag eenmaal in mijn bestemming te moeten scheiden van hem die ik lief had en die mijn vriendschap bewezen voorwaarts met de harp over de schouder en de randsel op de rug betraden wij weder de grote weg met kapie vrolijk voor ons uitspringende ik moet eerlijk bekennen dat zich een aangenaam gevoel van mijn meester maakte toen ik vars achter mij had en toen ik met mijn voet op de harde weg stapte deze geheel anders klonk dan de slikere gegrond termijn terwijl ik de zon en de bomen boven mij zag voor ons vertrek hadden Matthia en ik ons reisplan vastgesteld want ik had hem op de kaart leren zien en hij verbeelde zich niet meer dat de afstanden langer waren voor een paar benen die ze moesten afleggen dan voor een vinger die van de ene stad naar de andere wijst na geruimet tijd het voor en tegen overwogen te hebben hadden wij besloten dat in plaats van ons regelrecht naar Ussel te begreven en vandaar naar Chavanon wij over Clermont zouden gaan daar dit een niet al te grote omweg was en wij daarbij de gelegenheid hadden om de badplaatsen te bezoeken waar zich in deze tijd veel ziekend ophielden Sennecter Mondor Roya Bourboul terwijl ik in de mijn arbeide had Matthia op zijn tochten met een berenleider kennis gemaakt die eveneens de badplaatsen ging bezoeken waar men volgend zijn mening veel geld kon verdienen en Matthia wilde veel geld verdienen daar hij 150 Franks niet genoeg vond om een koe te kopen hoe meer geld wij hadden hoe mooier koe wij kopen konden en hoe blij er vrouw Barberin wezen zou en hoe blij er vrouw Barberin was des te gelukkiger zouden wij zijn wij moesten de richting van Clermont volgen op onze reis van Parijs naar Vars was ik begonnen Matthia onderwijs te geven ik had hem lezen geleerd en ook de beginselen der muziek en op onze wandeling tussen Vars en Clermont zette ik mijn lessen voort het zij mijn manier van onderwijzen niet deugde wat zeer wel mogelijk was of Matthia geen vlugge leerling wat ook mogelijk was in het lezen maakte hij weinig voordringen zoals ik reeds gezegd heb hoe hij ook in zijn boek staarde en op de letters turde hij las altijd iets anders dan er werkelijk stond wat zijn verbeelding meer dan zijn oplettendheid er aan deed dickwels werd ik dan ongeduldig en terwijl ik driftig op het boek sloeg zijde ik in mijn boosheid dat zijn hersens gesloten waren zonder zich hierover gekrenkt te voelen zag hij mij met zijn vriendelijke ogen lachend aan het is waar gaf hij ten antwoord eerst als men mij slaat gaan mijn hersens open Garofoli was zo dom niet want hij bemerkte dit er stond hoe zou ik lang boos kunnen blijven na zulk een antwoord ik begon te lachen en onze les werd weder voortgezet maar bij de muziek hadden zich niet dezelfde moeilijkheden voor gedaan en zeer dat zijn eerste optreden had Mathia geduchte voorderingen gemaakt zo zelfs dat hij als poeder mij door zijn vragen verbaasde mijn verwondering veranderde in verlegenheid en eindelijk was het zo ver gekomen dat ik hem mijn onwetendheid had moeten bekennen ik moet verklaren dat mij dit hinderde en ergende ik nam mijn rol van onderwijzer zeer ernstig op en vond het vernederend voor mezelf dat mijn leerling mijn vragen deed waarop ik geen antwoord wist te geven het scheen mij toe dat ik hem in zekere opzicht bedroog en mijn leerling bespaarde mij geen enkele vraag waarom zet men voor alle muziek niet dezelfde sleutel waarom gebruikt men de kruizen als men hoger spelen moet en mollen wanneer het lager is waarom heeft de eerste en laatste maat van een stuk niet hetzelfde tempo waarom kan men zijn viool niet op alle noten stemmen op deze laatste vraag kon ik met waardigheid antwoorden dat een viool mijn instrument niet was en ik nooit de moeite genomen had om te weten hoe zij wel of hoe zij niet gestemd moest worden en Mathia had hierop niets weten te antwoorden maar ik had mij niet op dezelfde wijze uit de verlegenheid kunnen redden toen hij mij vragen deed over de mollen en de maatverdeling dat had geheel en al betrekking op de muziek in het algemeen op de theorie van de muziek ik was muziekonderwijzer en ik moest dus antwoorden of ik verloor mijn macht en mijn invloed dit besefte ik zeer goed en ik was er bijzonder opgesteld bij de te behouden als ik dan niet wist wat er op de antwoorden redde ik mij uit mijn verlegenheid door het voorbeeld van om gaspaar te volgen die toen ik hem vroeg wat steenkolen waren mij op overtuigende toon antwoorden dat zijn kolen die men onder de stenen vindt met niet minder zekerheid antwoorde ik aan Mathia wanneer ik niet wist wat te zeggen dat is zo omdat het zo zijn moet het is een wet Mathia had geen karakter dat zich tegen de wet verzetten zou hij zag mij dan slechts aan met grote ogen en half ontsloten mond wat niet zeer geschikt was om voldaan over mezelf te zijn drie dagen was het geleden zeer dat wij vast verlaten hadden toen hij mij een dergelijke vraag stelde en in plaats van op zijn waarom te antwoorden ik weet niet zijde ik toen met zekere waardigheid omdat het zo is hij werd toen afgetrokken en in zichzelf gekeerd en de gehele dag kon ik geen woord meer uit hem krijgen wat ik niet van hem gewoon was daar hij altijd bereid was om te babbelen en te lachen eindelijk gelukte het mij hem tot spreken te krijgen hij zei ongetwijfeld een goed onderwijzer en ik ben er van overtuigd dat niemand mij alles wat ik geleerd heb zo goed zou hebben kunnen doen begrijpen toch hij is weg wat toch toch zijn er misschien dingen die hij niet weet dat overkomt de wijste misschien wel niet waar als jij mij dan antwoord dat is omdat het zo is dan zijn er misschien wel andere redenen die hij niet zegt omdat hij ze zelf niet weet wanneer hij dan zo redeneert heb ik altijd tot mezelf gezegd dat als hij wilt wij misschien wel heel goed koop ons een poekje konden aanschaffen waarin de regelen voor de muziek staan daar had hij gelijk in niet waar ik meende ook dat dit goed zou zijn want hij kunt toch niet alles wat er in de boeken staat weten daar hij niet uit boekend geleerd hebt een goedmeester is meer waard dan het beste boek wat hij daar zegt brengt mij nog iets anders in de gedachte als jij het goed vindt zou ik aan een echte meester een les vragen één les ook maar en dan kon hij alles vertellen wat ik niet weet waarom heb je zo'n les bij een echte meester niet genomen toen ge alleen waard omdat echte meesters duur betaald worden en ik wilde die som niet van uw geld afnemen ik nam het matia kwalijk dat hij zo over een weeselijke meester dacht maar mijn dwaze eidelheid was tegen zijn laatste woorden niet bestand hij zei een veel te goede jongen gaf ik hem ten antwoord mijn geld is uw geld daar gij het evenals ik verdiend meer en beter zelfstand ik gij kunt zoveel lessen nemen als gij wilt en ik zal het ook doen ik voegde er toen bij hem moedig mijn onwetendheid bekennende dan kan ik ook leren wat ik niet weet de meester de warermeester die wij voor ons wensen was geen ketellapper uit het een of ander dorp maar een artiest een groot kunstenaar zoals men die in voorname steden vindt op de kaart zag ik dat voorwijklermon bereikten de grootste stad die op onze weg lag Mende heette maar was Mende inderdaad een aanzienlijke stad dat wist ik niet maar daar de letters waarmee de naam van de stad geschreven was op de kaart vrij groot waren moest ik mijn kaart wel geloven wij besloten daarom in Mende de grote uitgave van een muziekles te bekostigen want hoewel onze verdiensten zeer weinig betekenden wilde ik toch het genoegen dat Mathia wachten niet langer uitstellen nadat wij in zijn ganse uitgestrektheid de vlakte van Méje Jean door trokken waren die ongetwijfeld de ellendigste en onvruchtbaarste streek ter wereld is waar water nog bos is te zien en handel nog landbouw uitgeoefend waar men dorpen nog bewoners vindt kortom waar men niet aan het leven wordt herinnerd en voortdurend omringt is door verlaten en eenzame oorden die slechts bekoorlijkheid bezitten voor hen welken ze in een rijtuig voorbij snellen bereikten wij eindelijk Mende daar de avondreeds enige tijd was gevallen konden wij die dag aan ons voornemen geen gevolg geven om nog een les te nemen bovendien waren wij uitgeput van vermoeienis Mathia was echt er zo verlangend om te weten of menden dat hem volstrekt niet zulke belangrijke stad toeschijn als ik hem gezegd had een muziekonderwijzer bezat dat ik onder ons avond eten aan de waardin vroeg of zij niet een goed onderwijzer kenden die muziekles gaf zij antwoorden dat onze vraag haarten hoogste verwonderde kenden wij dan de heer espinausus niet wij komen uit een zeer ver verwijderde stad zijde ik heel ver dus uit italië antwoorden Mathia haar verbazingweek toen zij dit hoorde en zij begreep dat als we van zover kwamen wij de heer espinausus niet kenden maar zo uit Lyon of Marseille of Kompelsdag waren zou zij onstellig niet lange geantwoord hebben daar wij al een zeer slechte opvoeding moesten hebben genoten om nooit van deze beroemde man te hebben gehoord ik hoop dat wij in goede handen zijn gevallen zijde Mathia in het Italiaans en de ogen van mijn reisgezel schitterend van blijdschap ongetwijfeld zou de heer espinausus onmiddelijk al onze vragen beantwoorden hij zou niet verlegen staan om ons alle redenen op te sommen waarom de molle de toon verlagen en de kruisen die verhogen één vrees bekroop mij echter zou zulk een beroemd kunst ze naar er ooit in toestemmen om ons arme drommels les te geven heeft meneer espinausus veel lessen voeg ik oh ja ik geloof dat hij er heel veel heeft waarom zou hij niet denkt gij dat hij ons morgen ochtend zou willen ontvangen zeker hij ontvangt iedereen als men maar geld op zak heeft dat spreekt vanzelf daar wij dit ook begrepen waren wij gerust gesteld en voor dat wij insleepen bespraken wij nog lang en breed ondanks onze vermoeienis alle vragen die door ons de andere dag onderworpen konden worden aan deze beroemde onderwijzer nadat wij ons met de uiterste zorg gekleed had of liever schoon goed hadden aangetokken de enige wilde die wij ons konden veroorloven daar wij geen andere klederen bezaten dan die welke wij op onze rug droegen namen wij ons muziekinstrument matia zijn viool en ik mijn harp en we begraven ons op weg naar de heer espinausus kapie had zoals gewoondelijk met ons mede maar wij hadden hem in de stal van de herberg vastgelegd daar wij het niet passend achten om met een hond die beroemde muziekers uitmende op te zoeken toen wij de woning bereid hadden welke men ons als die van de onderwijzer had aangewezen meenden wij dat men zich vergist had want aan de deur van dit huis bengelden twee koperen bekens wat nooit uit hangbord van een muziekonderwijzer zijn kon terwijl wij dit uithangbord gade sloegen dat gewoondelijk door een barbier gebruikt wordt trad ons juist een man voorbij aan wie wij de woning van de heer espinaus voegen daar binnen gaf hij ten antwoord op de barbierswinkel wijzend waarom zou een muziekonderwijzer ook niet in dezelfde woning als een barbier gehuist vers zijn wij traden binnen de winkel was in twee gelijke delen verdeeld aan de rechterzijde lagen op enige planken borstels kammen potjes pomade aan de linkerzijde hing een tegen de muur verschijdende muziekinstrumenten is meneer espinasus thuis vroeg matia een klein levendig mannetje die luchtig heen en weer zweefde was bezig een boer te scheren en antwoorden met een zware bastem die ben ik ik werd matia een blik toe aan het verstand te brengen dat deze muzikant barbier niet de geschikte persoon was om les te geven en dat het geld in het water gegooid zou zijn om ons tot hem te richten maar in plaats van mij te begrijpen en te gehoorzamen ging matia op een stoel zitten en zijde op vastbesloten toon wilde jij mijn haar knippen als jij deze heer geschoren hebt zeker jong mens en ik zal je ook scheren en dient jij dat verlangt dank u zijde matia vandaag niet als ik terugkom ik was verbaasd over deze kalme vastberadenheid welke matia aan de dag legde hij gaf mij in het voorbij gaan een knip oogje om mij te waarschuwen dat ik mij nog niet boos moest maken espinasus was poedig gereed met het scheren van de boer en met het servet in de hand maakte hij zich gereed om matias haar te knippen meneer zijde matia terwijl het servet hem om de hals gebonden werd mijn vriend en ik waren het daar even niet middelkander eens en daar wij weten dat gij een beroemd muziker zei meenden wij dat gij ons wel met uw raad zou willen bijstaan vertel mij maar waarover gij het niet eenswoordend komt jonger luik ik begreep nu wel doel matia had in de eerste plaats wilde weten of deze muzikers wel in staat was onze vragen te beantwoorden en dan zo zijn antwoorden ons voldeden of hij ons een muziekles wilde geven voor dezelfde prijs als men haar snijdt matia was slim waarom vroeg matia stemt men de viool altijd op dezelfde noten ik dacht dat de kapper die juist op het punt stond om de kan door het lange haar van matia te halen een soortgelijk antwoord als ik wilde geven en ik lacht er reeds in mijn vuistje toen hij eens klaps het woord nam de tweede snaar aan de linkerkant van het instrument moet de la van de normale toon aangeven de andere snaar moet een zo gestemd worden dat zij van kwint tot kwint de noten aangeven dat is te zeggen de sol vierde snaar re derde snaar la tweede snaar mi eerste snaar ik begon niet te lachen maar matia barsten in een schade lach los dreef hij de spot of was het slechts blijdschap dat hij vernam wat hij te weten wilde komen in elk geval dit is zeker dat hij schaterend lachte ik bleef met open mond de haar snijder gadeslaan die terwijl hij zich om matia keerde en wende en met zijn schaar klapte zoveel wijzheid uitkraamde wel nu zeiden hij plotseling voor mij stilstaande ik geloof dat mijn kleine klant geen ongelijk had gedurende het knippen van zijn haar raakte matia niet uitgeput in vragen en overal gaf de barbier een antwoord op met dezelfde gemakkelijkheid en zekerheid maar toen hij zijn antwoord gegeven had begon hij zelf te vragen en spoedig wist hij met welk doel wij hem hadden opgezocht hij barste toen zelf in een schaterlag los je bent een paar flinke jongens zeiden hij maar hoe dwaas van jullie daarop wilde hij dat matia die nog wel zo dwaas was als ik hem een stukje zou voorspelen matia nam dapper zijn viool en begon te spelen en gij kent geen nood muziek riep de kapper in de handen klappende ik heb reeds verteld dat er verschijnde instrumenten tegen de muur hingen waaronder zich ook een clarinet bevond die matia loshaakte en waarop hij toen begon te spelen ik speel ook op de clarinet en de trompet speel dan maar voort riep espinasus en matia speelde op elk instrument een stukje je bent een wonderkind riep de barbier als jij bij mij blijven wilt dan zal ik een groot muzikant van je maken die morgens helpt jij mij in het scheren en een verdere dag mocht jij met mij werken meen niet dat ik u geen goed onderwijs zou geven omdat ik barbier ben men moet leven eten drinken slapen en daarvoor zorgt mijn schermes al zorg ik voor een iedersbaard daarom ben ik muzikers toen ik dit hoorde zag ik matia bezorgd aan wat zou hij antwoorden zou ik mijn vriend mijn makker mijn broeder verliezen zoals ik achtervolgens allen die ik lief had verloren had mijn hart kromp in één toch wilde ik aan mijn gevoel niet toegeven de toestand waarin wij ons bevonden geleek zeer veel op die waarin ik met vitales verkeerd had toen me vrouw millegen mij bij zich wilde houden ik wilde mij niet dezelfde verwijten doen die vitales zich gedaan had denk slechts aan u zelf matia zijde ik op ontwoerde toon maar hij wende zich eens klaps tot mij maar wel hij mijn hand vatten mijn vriend verlaten dat zou mij niet mogelijk zijn ik dank u zeer voor uw aanbod meneer espinausus bleef echter bij hem aandringen en beweerde dat als matia zijn eerste opvoeling bij hem genoten had men wel een middel zou vinden om hem naar Toulouse te zenden en vandaar naar het conservatoire te Parijs maar matia antwoorden onveranderlijk nooit zal ik Remy verlaten wel nu mijn jongen ik wil toch iets voor u doen zijde espinausus ik zal u een boek geven waaruit hij alles kunt leren wat hij niet weet hij begon toon in zijn laden te zoeken na geruid tijd vond hij een boek dat de titeldroeg theorie der muziek het was een oud versleten boek maar dat deed er niet stoen daarop nam hij een pen en schreef op de eerste bladzijde een geschenk aan het kind dat als het eenmaal een kunstenaar geworden is zich de kapper van Mende herinneren zal ik weet niet of zich in die tijd andere muziekonderwijzers in Mende bevonden dan de barbier espinausus maar deze hebben wij gekend en wij hebben hem nooit vergeten einde van hoofdstuk 28 29ste hoofdstuk eerste deel van alleen op de wereld deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders alleen op de wereld door Hector Marlowe vertaald door Gerard Keller 29ste hoofdstuk eerste deel de koe van de prins ik hield veel van Mathia toen wij de Mende kwamen maar toen wij de stad verlieten hield ik nog veel meer van hem niets maakte vriendschap inniger dan de zekerheid dat zij wederkerig is geen grotere bewijs voor zijnige negenheid kon Mathia mij geven dan zo als hij nu gedaan had het voorstel van espinausus te weigeren want daarmee deed hij afstand van een rustig veilig leven met welvaart en rijkdom in het verschiet en van de gelegenheid om onderwijs te genieten terwijl hij mijn avontuurlijk en onzekere bestaan zou delen dat hem generlei waardborg opleverde voor de toekomst ja, niet eens voor de dag van morgen in tegenwoordigheid van espinausus kon ik hem niet zeggen welk een indruk die woorden mijn vriend verlaten op mij hadden gemaakt maar toen wij alleen waren drukte ik hem met aandoening de hand en zijde van dit ogenblik af zijn wij tot aan de dood toe aan alkan de verbonden hij zag mij met zijn grote ogen glimlachend aan dat wist ik vroeger ook al zijde hij matia die tot dus verre zich heel weinig met boeken had bezig gehouden maakte zeer grote voorderingen van het ogenblik af dat hij de theorie der muziek van kunlas ongelukkig kon ik hem niet zo laten werken als ik wel gewild had en als hij zelf zou hebben verlangt want wij moesten smorgens tot z'avonds lopen en legden grote afstanden af om zo spoedig mogelijk lozer en overnje achter de rug te hebben daarbij hem niet veel opleverden voor reizende zangers en muzikanten de arme land verdient de landbouwen weinig en is hij dus niet zeer bereikt om in zijn zak te tasten dood kalm hoort hij toe maar als hij bemerkt dat men hem geld komt vragen keert hij zich om en sluit zijn deur over zijn vloer en is waar kwamen wij eindelijk de mensen die het doel van onze reis waren en het bleek nu dat de berenleider ons goed had ingelicht te boerboel en vooral deden wij voordelige zaken ik moet eerlijk bekennen dat wij dit vooral aan matia te danken hadden aan zijn slimheid en aan zijn tact wat mij betreft voordra ik enige mensen bij een zag nam ik mij naar harp en begon zo goed mogelijk te spelen maar altijd min of meer onverschillig matia kwet zich beter van zijn taak het was voor hem niet genoeg dat er enige mensen samen waren om dan ter stond te gaan spelen voor hij zijn kool of trompet nam sloeg hij zijn publiek aan dachtig gade en dan wist hij al zeer spoedig of hij al of niet moest spelen en ook wat hij spelen moest in de school van Garofoli die op grote schaal van de publieke weldadigheid partij trok had hij in alle bijzonderheden de zo moeilijke kunst geleerd om de mildheid of de sympathie van het publiek op te wekken en de eerstemaal dat ik hem ontmoeten op de zolder in de rue Lourcin had hij mijn bewondering gaande gemaakt toen hij mij uitlegde hoe men de mensen tot geven bewegen kon maar ik bewonderde hem nog veel meer toen ik hem aan het werk zag in de badplaats en vooral gaf hij bewijzen van zijn talent in de eerste plaats tegenover de Parijsenaars zijn vroeger publiek dat hij had leren kennen en hier terugfond opgepast zeiden hij toen wij ene jonge dame in de Rauw door de Capucinerlaan zagend komen wij moeten iets treurer spelen wij moeten trachten haar te doen denken aan die dierbare afgestorvenen die zij verloren heeft als zij weemt is ons voor tuin gemaakt en dan speelden wij zoveen moedig en langzaam dat het hart ervan breken zou op de wandelingen in de omstreken van Mondeau zijn er plekjes die men salons noemt het zijn groepen bomen kleine bosjes in Wierlommer de badgasten enige uren in de open lucht doorbrengen Mathia sloeg het publiek van die salons aandachtig gaden en na gelang van de indruk die het op hem maakte koos hij zijn stukken als wij in zieken zagen waar moedig op een stoel was neergezonken bleek met glazen geogen een uitgeteerde wangen dan wachten wij ons wel in zijn onmiddelijke nabijheid te gaan spelen en hem in zijn treurige overpijn zingen te storen wij plaatsten ons op een afstand als of wij muziek maakten voor onszelfen wij speelden zo goed mogelijk nu en dan weerp hij een schuine blik op ons als hij ons boos aanzag gingen wij heen als hij met genoegen naar ons ging te luisteren kwamen wij langzamerhand nader en kapie kon dan gerust zijn bakje ophouden hij behoefde niet bang te zijn dat hij een schop kreeg maar vooral bij de kinderen maakte matia op gang met zijn strijkstok scheen hij veerkracht aan hun ne benen te geven en wekte hij de lust tot dansen in hen op als hij glimlachte begonnen zij ook te lachen zelfs als ze uit hun humeur waren hoe deed hij dat ik weet het niet maar toch was het zo men schepte behagen in hem men hield van hem de verdiensten op onze reis over trof verre onze verwachtingen nadat wij alle verteringen betaald hadden bezaten wij na korte tijd 70 francs 70 francs met 140 die wij in kas hadden maakte 210 nu was de tijd gekomen om zo spoedig mogelijk naar chavanon te reizen over ussel waar Nama en ons had mede gedeeld in deze tijd een grote beestenmarkt werd gehouden die met een kermis gepaard ging een kermis dat was juist iets voor ons en eindelijk zouden wij dan die koe kunnen kopen waarover wij zo dikwijls hadden gesproken en waarvoor wij zo lang hadden gespaard tot dus verre hadden wij ons slechts gelukken gevoeld door dit vooruitzicht en hadden wij die koe zo mooi gemaakt als onze verbeelding ze makend kon het zou een witte koe zijn daar stond matia bepaald op zij zou licht rood zijn dat was mijn verlangen ontstaan uit de herinnering aan rosette van vrouw barbarin zij zou heel mak zijn en elke dag emmers melk geven het was meer dan heerlijk wat wij ons voorstelden maar nu zouden al die dromend verwezenlijk worden en tans begonnen wij min of meer de zaak verlegen te zijn hoe zouden wij bij de keus van een koe de zekerheid hebben dat zij al de eigenschappen bezat die wij in haar wensen dat was een zaak van gewicht welk ene verantwoordelijkheid rusten op ons ik wist niet hoe men een goede koe kon onderscheiden van een slechte en matia wat ze niet veel meer van dan ik wat ons ongeruster maakte waren zonderlingeverhalen die wij in de herbergen hadden gehoord sinds wij ons in het hoofd gesteld hadden om een koe te kopen paardenkopers en ossekopers waren allen bedriegers en schurken al die verhalen waren ons bijgebleven die ons bevreesd voor de verwezenlijking van ons plan een boer koopt op de markt in een koe die de mooiste staart heeft die ooit een koe heeft bezeten met zo'n staart kon zij haar neus zelfs afvegen wat ze als men weet een gewichtige eigenschap is hij komt zeer tevreden thuis want hij heeft niet te veel betaald voor dit merkwaardige dier de andere morgen gaat hij eens naar zijn beestje kijken het heeft volstrekt geen staart meer die welke zij scheen te hebben was er aangeplakt het was een false staart een ander had een koe gekocht met false horens een derde bespeurde dat de uijers waren opgeblazen en dat zij niet meer dan een paar glazen melk gaf in de 24 uren als wij eens op die wijze bedrogen werden voor een false staart is matia niet bang hij zal met zijn volle gewicht gaan hangen aan de staart van alle koeien die hij plan heeft te kopen en hij zal zo hard trekken dat de staart als hij false is wel in zijn handen zal blijven voor de opgeblazen uijers heeft hij ook een goed middel hij zal er met een lange speld in prikken dit waren middelen die on tegenzegelijk doeltreffend zouden wezen als de staart false is of de uijers opgeblazen zijn maar als de staart echt is zal dan de koe geen geweldige trap tegen de buik of het hoofd geven van hem die eraan trekt en zou zij hetzelfde niet doen als men haar met een speld in het lichaam prikt de kans op zulke trap bracht enige kalmte in de plannen van matia geefen aan dezelfde onzekerheid tent prooi het zou een vreselijke zaak zijn aan vrouw barbarin een koe te geven die geen melk gaf of geen horens had onder de verhalen die men ons had verteld was er één waarbij een veearts een strengen rol speelde althans we gingen over een ossekoper als wij een veearts in de arm namen zou ons dit ongetwijfeld wel wat kosten maar wij zouden dan zeker zijn van onze zaak in onze verlegenheid besloten wij tot het laatste wat ons in alle opzichten nog het verstandigst voorkwam en wij zetten vrolijk en tevreden onze reis voort Mondor en Ussel liggen niet ver van Alcander wij legden die afstand in twee dagen af en kwamen vrij vroeg in Ussel aan ik was hier een zekere zin in mijn eigen land de Ussel was ik voor het eerst in het publiek opgetreden als de knecht van de heer Joliekeur of de domste is niet hij die men ervoor houdt de Ussel was het ook dat Vitalus mij mijn eerste paar schoenen had gekocht de schoenen met spijkers die mij zo gelukkig gemaakt hadden Arme Joliekeur hij was er niet meer met zijn mooie rode uniform van Engelse admiraal en Zerbino en de bevallige doltje waren er ook niet meer Arme Vitalus ook hem had ik verloren en nooit zou ik hem meer zien zoals hij met opgeheven hoofd en met zijn brede borst voor uitstapte terwijl hij met zijn armen en benen de maat aangaf een walspelende op zijn schellefluit van ons zestal waren er maar twee meer overgebleven Kapi en ik geen wonder dat ik treurig de moeder was toen ik de Ussel kwam onwillekeurig verbeelde ik mij dat ik zo straks de grijze hoed van Vitalus zou zien wanneer ik de hoek Eenderstraat omsloeg en dat ik weer de woorden zou horen die mij zo vaak in de oren klonken voorwaarts de winkel van de oud kleerkoop waarheen Vitalus mij gebracht had om een kunstenaars voorkomen aan te geven verdreef gelukkig die sombre gedachten ik vond die nog even zo als ik hem de eerste mal gezien had toen ik de drie glibberige trappen afging voor de deur hing nog dezelfde rok met galons op de naden die mij toen met bewondering had vervuld en in de toonkast zag ik dezelfde oude geweren en dezelfde oude lompen ik wilde ook de plaats terugzien waar ik het eerst was opgetreden toen ik de rol vervulde van de knicht van de heer Joliekeur namelijk van de domste Dert II Kapi herkende eveneens de plek en kwispel staarten nadat wij onze rijzakken en instrumenten in de Herberg hadden gebracht waar ik met Vitalus had gelogeerd gingen wij een veearts doen toen deze vernam wat wij van hem vroegen begon hij ons hartelijk uit te lachen maar er zijn geen geleerde koeien in dit land zeiden hij wij willen ook geen koe hebben die kunsten maakt maar een die goede melk geeft en die een heusigend staart heeft via erbij wie de gedachte aan de valse staart bijzonder kwelde in één woord meneer de veearts wij komen nu hulp en kennis vragen om te voorkomen dat wij door beesten kopers worden bedrogen ik zeiden dat op een voorname toon zoals Vitalus aannam als hij de mensen wilde overbluffen en wat drommel woutgen met een koe doen vroeg de veearts in weinige woorden had ik hem uitgelegd wat mijn doel was je bent een paar goede jongens sprak hij morgenochtend zal ik met je naar de beestenmarkt gaan en ik beloof je dat de koe die ik kopen zal geen valse staart en ook geen valse horens zeiden matia ook geen valse horens en geen opgeblazen uijers het zal een mooie goede koe zijn maar om ze te kopen moet men geld hebben als enig antwoord knoopte ik mijn zakdoek los waarin wij onze schat bewaarden inoorden kom mij morgenochtend maar afhalen om 7 uur en hoeveel zijn we u schuldig meneer de veearts niemand al denk dat ik geld zou aannemen van zulke flinke jongens als jullie ik wist niet wat ik zeggen zou om hem onze dank te betuigen maar matia had een idee houd u van muziek meneer vroeg hij heel veel beste jongen en u gaat met het slaan van negenen nogmaals dank meneer morgen om 7 uur zullen wij bij u zijn ik begreep wat matia van plan was je wilt een concert aan de veearts geven zeide ik juist een serenade als hij naar bed gaat dat doet men voor mensen van wie men houdt dat is een goed idee laten we nu naar onze herberg terug gaan en voor ons concert gaan zorgen voor de mensen die betalen doet het er zoveel niet toe maar als men zichzelf betaalt dan zorgt men dat het goed is 3 minuten voor negenen stonden wij voor het huis van de veearts matia met zijn viool en ik met mijn harp de straat was donker want de maan ging pas de 9 uur op en men had goed gevonden om de lantaren niet aan te steken terwijl de winkels al gesloten waren men zag bijna geen mensen meer op straat met de eerste slag van negenen begonnen wij in die enge stille straat klonken onze instrumenten als in de beste zaal men opende de fensters en wij zagen een aantal hoofden met doeken petten en met zijn daaruit geen komen men riep alkander uit het ene fenster naar het andere toe onze vriend de veearts woonde in een huis dat op een zijn hoeken een kleine bevallige toren had eender fensters van het torentje werd geopend en hij stak zijn hoofd naar buiten om te zien wie er speelde zeker herkende hij ons en hij begreep onze bedoeling want hij wenkte met de hand dat wij niet voort zouden gaan ik zal de deur openen zeiden hij dan kunt hij in de tuin spelen bijna op hetzelfde ogenblik werd de deur geopend gezegd goede jongens sprak hij terwijl hij ons beide hartelijk de hand drukte maar gezegd was het geur dan niet aan gedacht dat een agent van politie u zou kunnen oppakken wegens straat gerucht wij zetten ons concert voort in de tuin die niet zeer groot was maar zeer netjes aangelegd met een priëel dat met slingerplanten was begroeid de veearts was gehoerd en had verschillende kinderen wij halen dus poedig een gantse kring van toehorders om ons heen men stak kaarsen aan in het priëel en wij speelden tot 10 uur als er een stukje uit was juigde men ons toe en volg men een ander als de veearts ons niet eindelijk scherzend wegjaagd had zou de wijde halve nacht hebben voortgespeeld kom jongens zeiden hij maakt nu dat je wegkomt want morgenochtend om 7 uur moet gewer hier zijn maar hij liet ons niet gaan zonder ons aan goedmaal voort te zetten dat ons recht naar de zin was om hem onze dankbaarheid te bewijzen liet de kapie nog enigen vertonen wat vooral bijzonder in de smaak de kinderen viel het was bijna midden nacht toen wij heen gingen in het stadje Ussel dat de avond zo kalmen en rustig was eerst de andere morgen grote drukte en getier voor de zondag aan de hemel was hoorden wij in onze kamer onophoudelijk van wagens op de stenen en het hinneken van paarden het loeien van koeien en het blaten van schapen vermengd met het praten en schreven van de boeren die ter markt gingen toen wij beneden kwamen was het plein achter de herberg vol wagens en karren terwijl uit de rijtuigen die voor de deur stillhielden boeren in hun zondagskleren stegen die hunne vrouwen in de armennamen om ze op de grond te zetten als ze daar stonden schudden en rekten allen zich uit en streekende vrouwen haren gekreukte rocken glad in de straat vormde de mensen een brede stroom die naar het markt veld vloeide en daar het nog geen zes uren was gingen ook wij erheen om de koeien te zien die reeds aangevoerd waren en in de keuze te doen welke prachtige koeien waren erbij men had er van allerlei kleur en van allerlei grote er waren vette en maageren sommige met haar kalveren andere met zware uijers op het marktplein waren op paarden die henkten merries die haar veulen slekten vette varkens die kuilen in de grond groven speenvarkens die schreeuwen of zij geveeld werden voortschapen kippen en gansen maar om die allen bekommenden wij ons niet wij hadden alleen maar ogen voor de koeien die ons onderzoek doorstonden terwijl zij met haar grote ogen knipten en langzaam met haar onderkaak heen en wederschoven haar laatste maaltijd herkouwend zonder eraan te denken dat zij nooit meer het gras zouden etend van de wijden waar zij werden groot gebracht na een half uur te hebben rondgedold hadden wij er zeventien gevonden die volkomen aan ons doel beantwoorden de ene om deze de andere met geen eigenschap drie omdat zij groot waren twee andere omdat zij wit waren wat natuurlijk een punt van gescheel was tussen Mathia en mij te zeven uren waren wij die ons wachten en wij gingen met hem naar de markt terug onderweg vertelden wij hem nogmaals welke eigenschappen wij in onze koe verlangden deze kwamen in hoofdzak hier op neder dat zij weinig moest eten en veel melk moest geven dat moet een goede zijn zei de Mathia naar een witte koewijzende ik geloof dat die andere beter is, zei de ik en wees naar een rode de veearts maakte ons gescheel uit door nog de ene nog de andere te kiezen hij ging naar een derde een kleine koe met magere poten rood van haar met bruine oren en wangen zwarte kringen om de ogen en een witte kring aan de snuit dit is een koe uit we werken, zei hij juist één zoals gij hebben moet een boer met een armelijk voorkomen had haar aan hem touw wat moet gij voor die koe hebben, volgde veearts 300 vangst Reeds had die kleine vlugge koe zo fijn van vormen en met zo'n verstandige kop ons hart gestoden maar toen hij 300 francs vroeg waren wij nog wanhopend 300 francs dat maakte onze rekening volstrekt niet ik wenkte de veearts dat wij, maar naar een andere koe moesten omzien hij van zijn kant gaf me een wenk dat wij in tegendeel moesten volhouden toen volgde er een loven en biedem tussen de boer en de veearts hij bood 150 francs de boer stoog 10 francs af de veearts kwam tot 180 francs de boer tot 280 maar toen de onderhandeling zover was gevoorderd en onze hoop weder begon te herleven nam zij opeens een andere wending de veearts begon de koe eens nauwkeurig op te nemen zij had te zwakke poten de nek was te kort de horens waren te lang zij had geen longen de uijers waren niet goed gevormd de boer zeide dat daar wij zoveel verstand van koeien hadden hij de koe voor 250 francs zou verkopen omdat zij in goede handen kwam toen kregen we opeens een heimelijke angst dat de koe niet deugde laten wij maar eens naar andere koeien gaan kijken toen hij dit hoorde sloeg de boer opnieuw 10 francs af zo kwam hij ten slotte op 200 francs maar lager wilde hij niet gaan de veearts stoot er mij ter luik aan om mij te doen begrijpen dat het kwaad het welk hij van de koe gezegd had niet was gemeend en dat het dier in plaats van zoveel gebreken te hebben voor treffelijk was maar 210 francs was een geduchte som voor ons onder wel was matthea achter de koe gaan staan en had ze een haar uit de staart getrokken waarop het dier met een trap had geantwoord dit gaf de doorslag wel nu voor 210 francs neem ik de koe zei de ik en meende dat nu alles in orde was ik stak mijn hand al uit om het touw te vatten maar de boer liet het niet los en de voei zei de hij opnieuw gingen wij aan het onderhandelen dan ze over de voei en wij kwamen overeen dat wij 1 franc zouden geven wij hadden dan nog 3 francs over wederom stak ik mijn hand uit de boer drukte mij zo stevig of wij oude vrienden waren omdat ik zijn vriend was zou ik het drinkgeld niet vergeten dat was weder een halve franc voor de derde maal wilde ik het touw vatten maar mijn vriend de boer hield mij tegen jij hebt geen halster zei de hij maar niet de halster daar ik zijn vriend was wilde hij mij echter wel de halster over doen met anderhalve franc was hij tevreden dat was niet duur een halster hadden wij nodig om onze koeten leiden en ik stemde er dus in toe ik hield toch nog altijd 1 franc over maar als je touw vroeg hij ik heb u de halster verkocht maar niet de touw het touw koste onze franc dat was onze laatste toen die betaald was werd ons de koel afgeleverd met haar halster en touw einde van hoofdstuk 29 deel 1