 32. hoofdstuk van Alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 32. hoofdstuk, Barberin. Als ik niet zulke een haast gehad had, om Parijs te bereiken, dan zou ik ongetwijfeld nog zeer lang bij Lisse gebleven zijn. 33. Wij hadden alkander zoveel te vertellen, en wij konden elkaar met de taal waar toe wij onze toeflucht moesten nemen, zo weinig zeggen. Lisse moest mij toch haar komstendreuze vertellen. 34. Hoe lief en goed haar oom en tante voor haar waren. Die van de vijf kinderen welke zij gehad hadden, geen één meer hadden overgehouden. Een ramp die vele gezinnen treft. Daar de moeders haar eigen kinderen dikwijls verlaten om als voedster naar Parijs te gaan. Hoe zij haar behandelden als of zij hun eigen dochter was. Wat zij in de huishouding verrichten en welke bezigheden en genoegens men haar gaf. Met vissen, roeien en wandelen, bracht zij bijna al haar tijd door. Daar zij niet naar school kon gaan. En ik wilde van mijn kant haar ook alles vertellen. Wat gebeurd was, zei dat wij alkander verlaten hadden en hoe ik bijna omgekomen was in de mij, waarin Alexis werkte en hoe ik toen ik bij moeder Barberin kwam, vernam dat mijn familie mij zocht en daardoor verhinderd was geworden om Marta te bezoeken. Natuurlijk speelde mijn familie een grote rol in mijn verhalen en vooral mijn rijke familie. Ik herhaalde aan Lizze wat ik Mathia reeds gezegd had en sprak vooral over het vooruitzicht op een groot voortuin. En als wij dat hadden zouden wij allen gelukkig kunnen worden. Haar vader, haar zuster, haar broers en zijzelfen, ja zij vooral. Lizze die niet zo vroeg ontwikkeld was als Mathia en die gelukkig voor haar niet de ondervinding had van de school der leerlingen van Garofoli. Was zeer geneigd te geloven dat zij die rijk waren niet anders dan gelukkig op aarde konden zijn. En dat de voortuin een talisman was die evenals in de sprookjes onmiddellijk alles verschafte wat men maar verlangend kon. Immers, haar vader, was alleen in de gevangenis gezet omdat hij arm was en zijn armoede was de oorzaak. Dat zijn gezin, wijt en zijt, was verspreid. Of ik rijk was of zij was volkomen hetzelfde, althans hetzelfde wat de gevolgen betrof. Wij zouden beide gelukkig zijn en om het overige bekommende zij zich niet. Wij zouden allen weder verenigd worden en gelukkig leven. Wij brachten onze tijd niet door met bij de sluis te staan praten bij het ruisend van het water, dat door de deuren stroomde. Maar wij maakten ook met ons drieën, Lizze, Mathia en ik grote wandelingen. Eigenlijk waren wij met ons vijfën, want Capie was altijd van het gezelschap, evenals de pop die ik voor Lizze had mede gebracht. Mijn zwerf tochtend door Frankrijk met Vitalis, gedurende enige jaren en met Mathia, gedurende de laatste maanden, hadden mij bekend gemaakt met een groot deel van het land. Maar ik had geen merkwaardiger oort gezien dan dat waarin ik mij tansbevond. Onmetelijke bossen, schone wijnlanden, rotsen, heuvels, spelonken, schuimende watervallen, kalme vijfers, engend halen met stille rotswanden langs de stroom, die zich door de streek kronkelde. Het was prachtig in alle opzichten. Mijn hoorde slechts het ruisen van het water, het gezang der vogels of het zuizend van de wind in de hoge bomen. Ik moet er kennen dat ik ook enige jaren geleden de valij van de bijferen zeer schoon had gevonden. Men behoeft mij dus niet zo onbepaald op mijn woord te geloven. Maar dit kan ik verzekeren dat overal waar ik met Lizze gewandeld heb en waar wij te samenspeelden, het land mij voorkwam, ene schoonheid en bekoorlijkheid te bezitten, die andere streken, welke men beweerd dat schooner zijn, in mijn oog niet bezaten. Ik heb dat land gezien met Lizze en daraan is mij een herinnering gebleven, die beschenen wordt door het geluk dat ik toen genoot. Desavonds, als het niet te vochtig was, zetten wij ons voor de deur der woning neder. Of was de nevel te zwaar, bij de haart, en ik speelde voor Lizze op de harp, waarvan zij zoveel hield. Ook Mathia speelde op de viol, of de wandhoorn. Maar Lizze gaf de voorkeur aan de harp, wat mijn eigen liefde niet weinig strilde. Als het oog omlik gekomen was, om ons ter rust te begeven, vroeg Lizze mij altijd nog eens het napolitaans lied, en dat zong ik dan voor haar. Maar eindelijk kwam de dag waarop ik haar verlaten moest, en wederop weg moest gaan. Wat mij betreft, het heen gaan, viel mij zo zwaar niet. Ik had zo dikwels gedacht aan de rijkdom, die mij wachten, dat ik niet alleen geloofde dat ik eenmaal rijk zou worden, maar dat ik al rijk was, en dat alles wat ik wendste binnen zeer korte tijd kon verwezenlijkt worden. Ja, misschien wel dadelijk. Mijn laatste woord tot Lizze, wat ik even wel niet uitsprak, maar duidelijk te kennen gaf, kan beter dan door uitvoerige bespiegelingen doen begrijpen hoe vast mijn overtuiging was, omtrend mijn toekomstigen rijkdom. Ik zal u komen afhalen met een rijtuig met vier paarden, zeiden ik, en zij geloofde me, en met haar hand wees zij hoe de zweep zou klappen. Ook zij zag zeker het rijtuig met vier paarden. Even goed, als ik het zag. Voor ik even wel in een rijtuig met vier paarden de weg van Parijs naar Dreuze aflegde, moest ik te voet van Dreuze naar Parijs. Waren Mathia niet bij mij geweest, dan zou ik steeds zeer grote afstanden afgelegd en mij bepaald hebben om slechts zoveel te verdienen als wij voor ons onderhoud volstrekt nodig hadden. Waarom zouden wij ons zoveel moeite geven? Wij behoefden geen koe en geen pop meer te kopen. Als wij ons dagelijks brood dus maar hadden, was het voldoende, want aan mijn ouders behoefde ik waarlijk geen geld te brengen. Maar Mathia liet zich volstrekt niet overtuigen door de redenen die ik voor de verdediging van mijn mening aangaf. Laten wij maar verdienen wat wij krijgen kunnen, zeiden hij, terwijl hij mij noodzaakte mijn harp te bespelen. Wie weet of wij barbarin wel zo spoedig zullen vinden. Als wij hem om 12 uren niet mochten vinden, zullen wij hem zeker om twee uren ontmoeten. De ruwmoeventaar is zo groot niet en als hij nu eens niet in de ruw moeventaar woonde, dan zullen wij gaan, daar waar hij elders woont. En als hij naar Chavonon is teruggekeerd, zullen wij hem moeten schrijven en op zijn antwoord moeten wachten. Waar zullen wij in die tussentijd van leven? Als wij niets in onze zak hebben. Men zou wezenlijk zeggen dat hij Parijs niet kent. Heb jij dan de groeven van Gentili vergeten? Nee, wel nu. Ik voor mij heb de muur van de kerk zijn mee daar ook niet vergeten, waar tegen ik leundde om niet te vallen, toen ik dacht van honger om te komen. Ik wil geen honger meer leiden in Parijs. Des te beter zullen wij eten als we bij onze ouders aankomen. Nu ik eet toch. Al heb ik goed ontbeten. Maar als ik niet ontbeten en niet regeten heb, dan ben ik volstrekt niet zoals ik wezen moet. En dat bevalt mij volstrekt niet. Laten wij dus maar werken of wij ook voor uw ouders een koe moesten kopen. Dat was een zeer verstandig raad. Ik moet even wel bekennen dat ik niet meer zo zong als toen wij stuiver voor stuiver moesten verdienen om in de koe voor vrouw Barbarim en een pop voor Lizze te kopen. Wat zult geluid wezen als gereikzijd, zei de Matthia. Van Corbij af volgden wij de weg die wij zes maanden geleden hadden afgelegd toen wij Parijs hadden verlaten om naar Chavonon te gaan. En voorwe te vielen juif kwamen, traden wij dezelfde hoeven binnen waar wij ons eerste concert hadden gegeven toen wij voor de eerste maal samenspilden en de bruilofschasten lieten dansen. Het jonge echtpaar herkende ons en wij verzochten dat wij hen nogmaals zouden laten dansen. Men gaf ons een goed avondmaal en liet ons in de schuur slapen. Vandaar vertrokken wij de andere morgen om onze intocht in Parijs te houden. Er waren juist zes maanden en veertien dagen voorlopen, sinds wij Parijs verlaten hadden. Maar de dag waarop wij terugkwamen, verschilder geheel met dien waarop wij de stad verlieten. Het was nevelachtig en koud, de zon scheen niet. Bloemen waren er niet meer en ook geen gras langs de weg. De zomerson had haar het taak volbracht. Toen was de eerste herfst nevel gekomen. Dans vielen genische ringen meer op ons neder van de muren, maar voordoor de bladeren, die langzaam zich losmaakten van de droge takken. Maar wat derde ons dat treurige weder. Ons hart klopte van vreugde en wij behoefden niet meer door onze omgeving tot vrolijkheid te worden gestemd. Als ik zeg wij, dan druk ik mij niet heel juist uit. Eigenlijk was ik het slechts, die zich zo opgeruimd voelde. Wat Mathia betrof, na mate wij Parijs meer naderden, werd hij treuriger gestemd en soms liep hij urenlang zonder een woord te spreken. Nooit had hij mij de oorzaak van de treurigheid verteld en ik voor mij schreef ze slechts toe aan zijn vrees dat wij zouden schrijden en daarom wilde ik niet herhalen wat ik hem reeds zo dikwijls had gezegd, dat mijn ouders er volstrek niet aan zouden denken om ons van alkander te doen gaan. Eerst toen wij halt hielden om te ontbijten voordat wij aan de buitenwerken kwamen, vertelde hij mij terwijl hij op een steen zat wat hem bezig hield. Weet ge aan wie ik denk nu ik weder te Parijs kom. Aan wie dan? Aan wie? Wel aan Garofoli als hij weer eens uit de gevangenis was. Toen men mij vertelde dat hij in de gevangenis zat heb ik niet gevraagd voor hoelang. Misschien is hij dus weer op vrije voeten en zit hij weder in de ru lursin. In de ru moef het daar moeten wij barbarin zoeken, dus in dezelfde wijk waarin Garofoli woont. In de onmiddelijke nabijheid van zijn woning. Wat zal er gebeuren als hij ons eens toevallig tegenkwam. Hij is mijn meester, hij is mijn oom. Hij kan mij dus weder bij zich nemen. En onmogelijk zou ik hem weer kunnen ontsnappen. Gij waard bang, nogmaals in de handen te vallen van barbarin. Gebegrijd dus hoe ik de moeder ben bij het vooruitzicht dat ik misschien weer in de handen van Garofoli vallen zal. O, mijn arm hoofd en och, die klappen betekenen nog niets, als ik denk aan een scheiding. Wij zullen niet meer bijelkander zijn. En die scheiding, door mijn familie teweeg gebracht, zou nog erger zijn dan die welke uw familie voordorde. Zeker zou Garofoli ook u wel bij zich willen nemen en u dezelfde opvoeding willen geven als aan zijn andere jongens. De opleiding met de zweep. Maar gij zou het niet bij hem willen zijn en ik zou het ook niet wensen dat gedan bij me blijft. Gij had nooit zoveel slagen gehad. Ik was zo geheel, met mijn eigen vooruitzichtend vervuld, dat ik niet aan Garofoli had gedacht. Maar al wat Mathia mij vertelde, was mogelijk, en ik had geen nadere toelichting meer nodig om te begrijpen aan welke gevaren wij waren blootgesteld. Wat wilt g'en dan, vroeg ik. Willen wij dan maar niet naar Parijs gaan. Als ik maar niet naar de Rue Mouvetaar ga, zou ik de kans niet lopen Garofoli te ontmoeten. Wel nu, ga dan niet naar de Rue Mouvetaar. Ik zal er alleen heen gaan en wij zullen vanavond te zeven uren hier of daar Alcandre vinden. Mathia en ik spraken toen af dat wij elkaar aan het einde van de brug de large versier zouden wachten aan de kant naar Notre-Dame. En toen dit bepaald was ging ik alleen Parijs binnen. Toen wij op de plas d'Italie kwamen, namen wij van Alcandre afscheid. Wij waren beide zo aangedaan of wij elkaar nooit meer zouden terugzien. En terwijl Mathia en Kapie de kant gingen van de plantentuin, sloeg ik de richting in van de Rue Mouvetaar, die niet ver verwijderd was. Dit was voor de eerste maal in de laatste zes maanden dat ik nu alleen kwam zonder Mathia en Kapie bij mij. En nog wel in dat grote Parijs. Dit greep mij nog sterker aan, maar ik mocht mij niet aan mijn gewaarwoordingen overgeven. Ik zou immers barbarin ontmoeten en door hem mijn familie. Op een stuk papier had ik namen en woonplaatsen geschreven van de mensen bij wie ik barbarin zou kunnen vinden. Maar dit was een nodeloze voorzorg. Want ik had nog de namen, nog de adressen vergeten en ik behoefde mijn papier niet in te zien om te weten dat ik bij Pajot, Barabeau, of Chapine moest wezen. Het eerste kwam ik aan het huis van Pajot, toen ik de Rue Mouvetaar insloeg. Moedig stappte ik dat huis binnen waarvan Pajot het ondergedeelte bewoonde. Toch beefde mijn stem een weinig toen ik naar barbarin vroeg. Wat voor een barbarin bedoeld ge? Barbarin uit Chavernon. En ik beschreef het voorkomen van barbarin. Tenminste zoals ik hem gezien had, op die avond dat hij uit Parijs kwam. Stuggelaad, nog zijn uitdrukking, met het hoofd enigszins naar de rechter schouder overhelend. Die is hier niet. Die kennen wij niet. Ik bedankte en ging verder naar Barabeau. Deze verhuurde gemöbelde kamers en hield een fruitwinkel. Opnieuw vroeg ik naar barbarin. Eerst kostte het me moeite om mijn vraag aan de man te brengen. Want Barabeau en zijn vrouw waren samen bezig. De een om een groene klomp door te hakken met een soort van troffel. Het waspinatie, zei de hij. De andere was aan het kijven met een klant over een stuiver. Die deze beweerde dat hij te weinig terug ontvangen had. Toen ik tot drie mal toe mijn vraag herhaald had, kreeg ik eindelijk antwoord. Oh ja, barbarin, die woonde in der tijd hier. Zowat vier jaar geleden, vijf, zeiden de vrouw. En hij is ons nog een week schuldig. Waar zit die kerel nu? Dat was het juist wat ik wilde weten. Te leugen stelt en min of meer ongerust ging ik verder. Chapinet alleen bleef mij nog over. Tot wie zou ik mij wenden, als die ook niet wist waar barbarin was. Waar hem dan te zoeken? Even al pageau had ook Chapinet een eethuis. En toen ik het vertrek binnen trat, waar hij kookte en tevend zijn bezoekers bediende, zag ik aan de tafeltjes verschrijdende mensen. Barbarin is niet meer hier antwoorden hij. Waar is hij dan, vroeg ik bevend. Dat weet ik niet. Het was of ik een duizeling kreeg. De potten en pannen dansten mij voor de ogen. Waar kan ik hem zoeken? Hij heeft zijn adres niet achtergelaten. Zeker drukte mijn gelaad op welspreekende en treffende wijze mijn teleurstelling uit. Want één der mannen, die aan een tafeltje bij het voor nu zat te eten, richtte het woord tot mij. Wat wilde van Barbarin? Vroeg hij. Het viel mij onmogelijk hem openhartig te antwoorden en mijn geschiedenis hem te vertellen. Ik kom uit zijn land, uit Chavanon, en ik kom hem tijding brengen van zijn vrouw. Zij had me gezegd dat ik hem hier zou vinden. Als gewet waar Barbarin is, sprak Chapinet, zich tot de man wendende, die tot me gesproken had, kunt gij het wel aan die jongen vertellen. Die wil hem geen kwaad. Is het wel vriendje? Oh nee, meneer, ik kreeg wederhoop. Barbarin moet dans in het logement van Cantal wonen, in de Passage d'Austerlitz. Daar was hij tenminste drie weken geleden. Ik betuigde mijn dank. Maar voordat ik naar de Passage d'Austerlitz ging, die meende ik aan het andere eind van de brug van Austerlitz lag, wilde ik iets om trend garofoli vernemen, om Mathia op de hoogte te brengen van dienstoestand. Ik was vlak bij de Rue de Lousine. En ik had mijn weinig schreden te doen om het huis te vinden, waar ik eens met vitales geweest was. Even als de eerste maal toen ik die woning binnen trat, was een oud mannetje, hetzelfde als toen, bezig met behulp van een stok, met een haak ouderloren tegen een groenachtige muur te hangen. Men zou gezegd hebben dat hij in al die tijd niets anders had gedaan. Isbaas garofoli al terug, vroeg ik. Het oude mannetje zag mij eens aan en begon te hoesten. Het scheen mij toe dat ik hem moest doen begrijpen. Dat ik wist waar garofoli was en zonder dit van de fodderraper niets te weten zou komen. Zit hij nog altijd, vroeg ik, met een blik van verstandhouding. Dan zal hij zich wel vervelen. Misschien, maar de tijd gaat toch om. Toch niet zo gauw voor hem als voor u. Het mannetje lachte om die aardigheid. En begon toen geweldig te hoesten. Weet je ook wanneer hij terug moet komen? Vroeg ik. Toen zijn hoest wat bedaard was. Over drie maanden. Garofoli moest dus nog drie maanden zitten. Mathia kon al zo veilig adem halen. Binnen drie maanden zouden mijn ouders wel het middel gevonden hebben. Om die vreselijke padronen in de onmogelijkheid te stellen iets tegen zijn neef te ondernemen. Had ik bij Chapinet mij een oogelijk diep ongelukken gevoeld. Tanz was ik wedervol hoop en ging barbarin zoeken in het logement van Kantal. Zonder dralen begaf ik mij naar de passage doosterlies. Vol hoop en vreugd en bezield met die gewaarwoordingen was ik zeer wel willend jegens barbarin gestemd. Wel beschoud was hij dan ook zo kwaad niet als hij er uitzag. Zonder hem zou ik hoogst waarschijnlijk van honger en koude zijn omgekomen in de avond nu de pretuel. Wel had hij mij van vrouw barbarin afgenomen om mij aan vitales te verkopen. Maar hij kende mij niet en hij kon dus geen liefde koesteren voor een kind dat hij nooit gezien had. Bovendien leed hij armoede en uit armoede doet men zoveel. Dat verkeerd is. Dan zocht hij mij en hij was voor mij werkzaam. En als ik mijn ouders terug vond zou ik dit aan hem te danken hebben. Die gedachte sprake luider in mij dan het gevoel van afkeer. Dat ik jegens hem koesterde van het ogenblik af, dat ik savanon verlaten had en vitales mijn pols in zijn hand omklemde. Ook tegenover hem zou ik mijn dankbaarheid tonen. Al was dit niet uit genegenheid en liefde. Zoals voor vrouw barbarin. Dan was het toch uit plichtsbesef. Als men de planten tuin doorgaat. Is de afstand van de ru de lursin tot de passage dous ter lits zo groot niet en weldra was ik dan ook aan het logement van kantal. Dat van een logement niets anders had dan de naam. Want in werkelijkheid was het een lendig huis met gemuibelde kamers. De eigenares was ene oude vrouw. Wie hoofd onhoorlijk trilde en die erg hard hoerend was. Toen ik ook haar dezelfde vraag had gedaan als aan de anderen bracht zij haar hand achter haar muts aan het oor en verzocht mij nog eens mijn vraag te herhalen. Ik ben een beetje doof, zeiden zij. Ik wens de barbarin te spreken. Barbarin uit Xavanon. Die woont bij u. Niet waar? Zij gaf geen antwoord. Maar hief haar handen omhoog met zulk in de plotselingbeweging dat de kat die op haar schoot nacht te slapen plotseling verschrikt op de grond sprong. Oog hemel, oog hemel riep zij. Toen keek ze mij aan. Terwijl haar hoofd nog erger begon te trillen en vroeg zei het gij dan dat jongetje. Welk jongetje? Dat hij zocht. Dat hij zocht. Toen ik dat hoorde begon mijn hart hevig te bonzen. Barbarin riep ik uit. Weilen barbarin moet gezeggen. Weilen barbarin? Ik hield mij aan mijn hart vast. Is hij dan dood? Riep ik. Hart genoeg om verstaan te worden. En met een stem, hees van aandoening, 8 dagen geleden gestorven in het gasthuis van Saint-Antoine. Ik stond verplet. Barbarin dood. Hoe zou ik tans mijn familie zoeken en vinden? Dus zeid gij, hij jongske, ging de oude vrouw voort. Dat hij zocht om aan zijn rijke familie terug te geven. Ik kreeg wederhoop en klam te mij aan die woorden vast. Wist gij dan, begon ik gij. Ik wist wat hij vertelde. Die arme man, hij had een kind gevonden en groot gebracht. Dat nu de familie wilde terug hebben en dat hij te Parijs zocht. Maar de familie voeg ik met hijgende stem. Mijn familie. Dus zeid gij, hij jongske. Gij, gij, zeid gij het wezenlijk. En met haar trillend hoofd zag zij mij strak aan. Maar ik maakte spoedig een einde aan haar onderzoek. Vertel mij toch, spoedig, wat gij weet. Maar ik weet niets meer dan ik u nu verteld heb. Beste jongen. Ik wil zeggen, jongen heer, wat heeft Barbarim, u onttrend mijn familie vertelt. Oh, zie dan toch hoe ontroerd ik ben. Ik sterf van verlangen iets te weten. Zonder mij te antwoorden, heeft zij wederde handen in de hoogte en zeiden, dat is me een geschiedenis. Op dat ogenblik kwam een vrouw binnen, die al het voorkomen had van een dienstboden. De eigenares van het logement van kantal wenden zich tot deze. Dat is me een geschiedenis. Dat jongetje, die jongen heer, die je daar ziet, is de knap van wie Barbarim altijd sprak. En nu komt hij en Barbarim is er niet meer. Dat is me een geschiedenis. Heeft Barbarim u dan nooit over mijn familie gesproken. Wel twintig keer, wel honderd keer. Het is een rijke familie. En waar woont ze? Hoe heet ze? Ja, zie je, dat heeft Barbarim mij nooit verteld. Ge begrijpt dat hij dit voor zich hield. Hij wilde de beloning alleen hebben. En dat is billig ook. Hij was slim genoeg om die niet te verspelen. Ik begreep het en ik begreep maar al te goed de betekenis van het geen die vrouw mij vertelde. Barbarim had zijn geheim, het geheim mijn geboorte, met zich in het graf genomen. Ik was dus slechts zover mijn doel genanerd om voor altijd de kans te verliezen om het te bereiken. Vereideld waren mijn schone dromen en mijn wensen. En kent geen iemand aan wie Barbarim misschien iets meer kan hebben verteld dan aan u. Zo dom was Barbarim niet. Dat hij aan iemand zijn vertrouwend schonk. Hij wand trouwde iedereen. En het geen nooit iemand van mijn familie gezien. Die mij zocht nooit. Had hij misschien vrienden. Met wie hij over mijn familie kan hebben gesproken. Hij had geen vrienden. Ik drukte beide handen tegen het hoofd. Maar of ik al dacht en nog eens dacht, niets was er, dat mij de weg kon wijzen. Bovendien was ik zo ontwoerd, zo onthutst, dat ik onmogelijk mijn gedachten kon verzamelen. Eens heeft hij een brief gekregen, zeiden de oude vrouw, na lang te hebben nagedacht. Een aangetekende brief. Waar kwam die vandaan? Dat weet ik niet. De brievenbesteller gaf de brief aan hemzelf. En ik heb het posttempel niet gezien. Die brief kan men toch wel terugvinden. Toen hij gestorven was, hebben wij alles doorzocht wat hij had nagelaten. Niet uit nieuwsgierigheid. Dat verzeker ik u. Maar om zijn vrouw bericht te zenden. Maar wij hebben niets gevonden. En in het hospitaal even min. In geen van zijn kleren vond men een letterschrift. En als hij niet gezegd had, dat hij uit Javanon was, zou men nooit zijn vrouw de tijding van zijn dood hebben kunnen zenden. Dus weet vrouw Barberin dat hij dood is. Wis en zeker. Geruime tijd bleef ik sprakeloos tegenover de vrouw staan. Wat zou ik zeggen? Wat zou ik vragen? De mensen hadden mij alles verteld wat zij wisten. En zij wisten niets. En zie je zeker, hadden zij alles beproefd om van Barberin te weten te komen. Wat hij voor hen verborgen wilde houden. Ik bedankte dus voor het geen zij gezegd hadden en ging naar de deur. Waar ga je nu naartoe? Vroeg de oude vrouw. Ik ga mijn kameraat opzoeken. Zo, heb je een kameraat? Ja, zeker. Wond die te Parijs? Wij zijn van morgen eerst samen te Parijs gekomen. Wel nu, horens. Als je geen onderkomen hebt, kunt je hier uw intrek nemen. Gezult hier goed zijn, dat durf ik gerust zeggen, en in een fatsoenlijk huis. Vergeet ook niet dat als je familie je zoekt, wanneer zij niets meer van Barberin hoort, zij het eerst hier zal komen en niet ergens anders. Dan zijt ge er zelf om haar te helpen. Dat is al één voordeel. Waar zouden ze je vinden, als je niet hier waart? Ik zeg het alleen maar in je eigen belang. Hoe oud is je kameraat? Hij is iets jonger dan ik. Denkens aan. Zo'n paar kleine jongens, in dat grote Parijs. Je zou het slechte kennissen kunnen treffen. Er zijn huizen, waar kwaad vol komt. Het is niet zoals hier, waar men rustig en kalm leeft. Maar dat brengt deze wijk ook mede. Ik was niet zo bepaald overtuigd dat deze wijk zo rustig en kalm was. En bovendien was dit loze ment kantal, een van de vuilste en ellendigste huizen, dat men zich denkend kon. En op al mijn omzwervingen had ik nooit zo'n jammerlijk loge ment ontmoet. Maar wat die vrouw zeide, verdiende toch wel overweging. In elk geval was het nu geen zaak om altijd kieskeurig te zijn. En ik had mijn familie niet. Mijn rijke familie, om met deze een van die mooie hotels aan de boulevaars te betrekken. Of in haar eigen huis, als zij de Parijs woonden. In het loge ment kantal zouden wij niet duur zijn. En Tans kwam het erop aan om zo zuinig mogelijk te leven. Mathia had wel gelijk gehad, toen hij erop aandroomd, dat wij op onze tocht van treuzen naar Parijs geld zouden verdienen. Wat zouden wij beginnen, als wij nu geen acht gulden op zak hadden? Voor hoeveel verhuurt ge aan mij en mijn vriend een kamertje? Vroeg ik. Een halve Frankdaars. Is dat te duur? Dan kom ik vanavond met mijn kameraad hier. Kom niet te laat. In Parijs is het avonds niet veilig. Voordat ik hier mijn intrek nam, moest ik Mathia gaan opzoeken. En er moest er nog vele uren voorbij gaan, eerder tijd daar was. Waarop wij Alcander zouden vinden. Daar ik niet wist wat ik in die tijd moest doen, ging ik in treurige stemming naar de plantetuin en zette mij daar op een eenzame plek op een bank. Mijne benen konden niet meer voort en mijn hart was gebroken. De slag was zoveel, zo onverwacht, zo verpletterend, moest ik dan alle ongelukken ondervinden, het een na het ander. Zo dikwijls ik de handuitstak om vast te grijpen, brak de tak die ik vatte in mijn handen, en viel ik weer neder, zo ging het altijd. Was het niet het nood tot zelf, dat barbarin juist moest sterven op het oog omdijk dat ik behoefte aan hem had, en dat hij uit winzug de naam en de woonplaats had verborgen van de persoon, zeker mijn vader, die hem opgedragen had om mij op te sporen. Terwijl ik in zwaarmoedige pijns voor zonken zat, en de tranen mij over de wangen bigelden, kwamen een heer en dame door een kind gevolgd, de lommere rijke boom voorbij, in winschadu ik mij had neergezet. Het kind trok een wagentje achter zich voort, en bleef bij mij stilstaan. De heer en dame zetten zich op een bank en riepen de kleine bij zich, die toen zijn wagentje liet staan en met open armen naar hen toe liep. Zijn vader nam hem op, kusten zijn blonden krubbel en gaf hem toen aan zijn moeder, die hem ook met kussen overdekte op dezelfde plaats en op dezelfde wijze, terwijl de knap schaterde van het lachen en de vangen van zijn ouders met zijn kleine, dikke, mollige handjes bedekte. Toen ik dit zag, dat geluk en die vrolijkheid van het kind begon ik ondanks mijzelfen bitter te wenen. Zo was ik nog nooit geliefkoost, mocht ik tans nog hopen, dat dit geluk ook eenmaal mijn deel zou zijn. Daar kwam ik op de gedachte om voor het kind wat te spelen. Ik nam mijn harp en tokkelde langzaam een wals, terwijl de knap de maat trappelde met zijn voetjes. De heer kwam naar mij toe en gaf mij een stuk zilvergeld, maar ik weigerde beleefd. Oog neemeneer, zei ik, gun mij het genoegen, dat ik voor uw kind speel. Het is zo'n lief kind. Hij zag mij aandachtig aan, maar op dat ogenblik verschenerde een agent van politie, die, ondanks de tegenkanting van de heer, mij gelasten me zo spoedig mogelijk uit de voeten te maken. Als ik niet opgepakt wilde worden, omdat ik in de tuin muziek had gemaakt. Ik sloeg de band van mijn harp weder over de schouder en ging heen, maar nog dikwels zag ik om naar de heer en dame die mij met een weemoedige blik naastaarden. Daar het nog geen tijd was om naar de brug de large vachet te gaan en Matthia op te zoeken. Doelde ik langs de kade en zag naar de stromende rivier. De avond begon te vallen, men stak de gaslichten aan. Toen richtte ik mij naar de kerk Notredam, waarvan de twee torens als donkere massa's afstaken tegen de purpere hemel. Niet ver van de kerk vond ik een bank waarop ik mij kon neerzetten en dat deed mij goed, want mijn benen waren als lood als of ik urenlang gelopen had. En daar gaf ik mij weder aan mijn treurige overpijnzingen over. Nooit had ik mij zo afgemat en zo moe gevoeld. In mij en om mij was alles even somber. In dat grote Parijs, zo vol licht en leven en beweging, voelde ik mij eenzamer dan de midden van de velden en bossen. De mensen die voorbij gingen, keerden zich somtijds om en zagen mij aan. Maar wat raakte mij hun nieuwsgierigheid of hun medeleiden? Op de belangstelling van vreemde mensen was mijn hoop niet gebouwd. De enige afleiding die ik had, was de uren te tellen die de torenklok aangef. Ik berekende dan hoeveel tijd ik nog wachten moest, om weder kracht en moete putten uit de vriendschap van Mathia. Welke troost gaf mij dat voor uitzicht? Weder die trouwhartige, vrolijke ogen te zien. Kort voor zeven uren hoorde ik een luidruchtige blaf. En bijna ter stond daarop zag ik in de duisternis een witte gedaamte mij naderen. Voer ik het zelf wist, was Kapi op mijn knier gesprongen en likte mijn handen. Ik drukte hem in de armen en kustte hem op zijn snuit. Mathia was ook wel draai bij me. Hoe is het? riep hij mij reeds van verre toe. Barbarin is dood. Hij liet nog harder om spoeder bij mij te zijn. In weinige woorden had ik hem in hoofdzak mijn wedervaren verteld en wat ik vernomen had. Ook hij was bedroefd over mijn teleurstelling en dat deed mij goed. Ik voelde dat, zo hij voor zichzelf en alles van mijn familie vreesde, hij niet te min om mijndwil op recht verlangde dat ik ze terug mocht vinden. Door zijn nog goede, hartelijke woorden, trachten hij mij te troosten en vooral de hoop in mij op te wekken dat niet alles verloren was. Uw ouders, zei hij, hebben Barbarin wel weten te vinden en wanneer zij niets meer van hem horen, zullen zij zeker onderzoeken wat er van hem geworden is. Natuurlijk zullen zij dan in het logement van kantal komen. Laten we dus naar dat logement gaan. Het is maar een uitstel van een paar dagen, meer niet. Dat had die oude vrouw met haar schunnenhoofd mij ook gezegd. Maar in de mond van Mathia kregen die woorden voor mij enige heel andere betekenis. On tegen zeggelijk was het maar een uitstel van een paar dagen. Hoe don en onnozel van mij dadelijk alle hoop en moed op te geven. Toen ik weer wat kalmer was geworden vertelde ik aan Mathia wat ik omtrend Garofoli had vernomen. Dus nog drie maanden riep hij uit en hij begon midden op straat te dansen en te zingen. Plotsling stond hij stil en kwam naar mij toe. De familie van de een is toch heel anders dan de familie van de ander, zei de hij. Gij waard van hopend, omdat je uw familie niet had gevonden, en ik ben dolblij dat ik de mijne verloren heb. Een oom, dat is geen familie, tenminste een oom als Garofoli, als je je zuster Christine verloren had, zou je dan ook dansen. Oh, het zegt dat niet. Zie je wel? Wij volgten de kade en kwamen zo aan de passage door Stalitz. En daar mijn ogen, nu niet met tranen waren gevuld, kon ik zien hoe prachtig de scène des avonds was, wanneer zij verlicht wordt door de volle maan, die hier en daar een zilveren gloed werpt op de golven, welke een onmetelijke golvende spiegel vormen. Het loge ment van Kantal mocht een fatsoenlijk huis zijn, mooi was het volstrekt niet. En toen wij ene kleine beroakte kamer hadden betrokken, onder de dakpannen, en zo eng dat de een op het bed moest gaan zitten als de ander overeind wilde staan, kon ik niet nalaten bij mijzelf te denken dat het een geheel andere kamer was waarin ik gehoopt had te slapen. En de lakens van ongebleekt kattoen geleken in het geheel niet op het prachtige lijnwaad waarvan vrouw Barbarin mij had verteld. Het stuk brood met schapenkaas besmeerd dat wij voor ons avond eten kregen, had ook niets van het feestmaal dat ik mij voorgesteld had aan Mathia te kunnen aanbieden. Maar alles was toch nog niet verloren, het was maar een uitstel, met die gedachten viel ik in slaap, einde van hoofdstuk 32. 33. de hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders, alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 33. de hoofdstuk na sporingen. De andere morgen was mijn eerste werk aan vrouw Barbarin te schrijven om haar mede te delen wat ik had vernomen. 34. en dat was een heel werk voor me. Hoe kon ik haar zo maar botweg vertellen dat haar man dood was. 35. zij hield van haar chérôme. Ze hadden jarenlang samengeleefd en het zou haar leed doen als ik niet in haar droefheid deelde. Zo goed als het ging en met raalde betuigingen van genegenheid was ik dan slotte aan het einde van mijn papier. Natuurlijk sprak ik haar over mijn teleurstelling en de vereideling van mijn vuurigste hoop. Eigenlijk was dit wel het voornamste waarover ik schreef. In geval mijn familie zicht tot haar wende, ten einde iets om Tret Barbarin te vernemen, verzocht ik haar mij onmiddellijk te waarschuwen en vooral om mij het adres te senden. Dat men haar mocht aangeven. Mij kon men altijd in het logement van kantal vinden. Toen ik die taak had volbracht rustte er nog een of andere op me tegenover de vader van Lizze en ook die taak was zwaar, althans tot op zekere hoogte. Toen ik aan Lizze de treuze beloofd had, om de eerste maal dat ik in Parijs zou uitgaan aan haar vader een bezoek te brengen, had ik haar gezegd dat als mijn ouders rijk waren, gelijk ik hoopte ik van hem de soms zou vragen die haar vaderschuldig was, zodat ik slechts naar de gevangenis zou gaan om hem in vrijheid te doen stellen. Dat was een van de nommers van mijn programma van de goede dingen die ik genieten zou. Eerst vader Akin, dan moeder Barbarin, vervolgens Lizze, na haar Marta en Alexis en eindelijk Benjamin. Wat Mathia betreft, men zou voor hem hetzelfde doen als voor mij, en hij was gelukkig als ik gelukkig was. Welk ene teleurstelling dus vormen? Om met lege handen naar de gevangenis te gaan en vader Akin te bezoeken. Voor wie ik tans even weinig doen kon als bij mijn vertrek, om hem de schuld mijn op dankbaarheid te betalen. Gelukkig kon ik hem goede tijding brengen en de groeten van Lizze en Alexis. En zijn blijtschap over het geen hij omtrend zijn kinderen vernam, zou tenminste eniger mate vergoeden dat ik zijn vrijheid niet medebracht. Ik had dus altijd het bewustzijn iets goed voor hem te kunnen doen. Al was dit dan ook nog het voornaamste niet. Mathia, die er verlangde om eens een gevangenis te zien, ging met mij mede. Bovendien stelde ik er prijs op dat hij de man zou leren kennen die twee jaar lang zulk een goed vader voor mij geweest was. Ik kende tans het middel om in de gevangenis van Klichy te worden toegelaten en wij bleven nu niet zo lang voor de grote poort wachten, als toen ik de eerste maal Akin wilde bezoeken. Men liet ons in een spreekvertrek en weldraaf rescheen vader Akin. Reeds op de drempel opende hij zijn armend vormen. Oh, wat een goede jongen ben je toch? Remy, je bent een beste jongen. Reep hij uit. Ik vertelden hem dadelijk alles wat ik wist van Lizze en Alexis en toen ik hem wilde uitleggen waarom ik niet bij Marta was geweest, viel hij mij in de reden met de vraag en je ouders. Weet gedan dat die mij zoeken. Toen deelde hij mij mede dat 14 dagen geleden Barbarin bij hem was geweest. Die is dood, zeiden ik, dat is eerst een ongeluk. Toen verhaalde hij mij hoe Barbarin bij hem geweest was om te vernemen wat er van mij was geworden. Toen hij te Parijs was geweest had Barbarin zich naar Garofoli begeven, maar die had hij natuurlijk niet gevonden. Toen was hij hem gaan opzoeken in de provincie, heel ver van Parijs. Waar Garofoli zijn strafstijd doorbracht. En deze had hem verteld dat ik naar de dood van Vitalis opgenomen was bij zekere tuinman Akin. Barbarin was toen teruggekeerd en had zich aan de glaziëren vervoegd en daar vernomen dat die tuinman in cliché gevangen zat. Hij was daarop naar de gevangenis gegaan en Akin had hem meegedeeld dat ik rond zweef in Frankrijk, zodat het met geen mogelijkheid was te zeggen waar ik mij op dit ogenblik bevond. Maar hij was zeker dat ik de een of andere dag bij een van zijn kinderen zou komen. Toen had hij zelf naar Dreuze, naar Vare, Esnades en Sankinten geschreven. Zo ik de brief niet de Dreuze gevonden had. Was het omdat ik al vertrokken was voordat hij daar was aangekomen. En wat heeft Barbarin u van mijn familie verteld? Vroeg ik. Niets, of althans, heel weinig. Uwe ouders hadden bij de commissaris van politie in de wijk de zinvalide vernomen dat het kind het welk in de aven nu, de bretuel, was neergelegd, gevonden was door een metselaar uit Chavanon, zeker een Barbarin. En toen zijn zij, u bij hem, komen opvragen. Toen ze u niet vonden, hadden zij hem verzocht, hem behulpzaam te zijn bij hun naasporingen. Heeft hij u hun naam niet gezegd? Heeft hij niet verteld waar zij woonden? Toen ik hem die vragen deed, antwoorden hij dat hij mij dit later wel zeggen zou. Toen heb ik er niet op aangedrongen. Daar ik begreep dat hij de naam van uw ouders geheim hield om niet minder geld van hen te trekken dan hij gehoopt had te zullen krijgen. Daar ik een pooslang ook uw vader was geweest, verbeelde die Barbarin zich dat ik mij daarvoor wilde laten betalen. Toen heb ik me niet meer met hem bemoed en is hij ook niet teruggekomen. Maar dat hij dood was, wist ik niet. Also, jonge lief, hebt ge uw ouders niet en weet ge door die inhaligheid van de oudersraper ook niet wie of waar zij zijn. Ik vertelde hem wat wij hoopten en hij versterkte die hoop door tal van goede redenen. Daar uw ouders, die Barbarin, welte Chavanon, hebben weten te vinden en die Barbarin, Garofoli, en zelfs mij, heeft weten te ontdekken, zal men u ook wel in het logement van Kantal weten op te sporen. Daar kunt jij zeker van zijn. Die woorden deden mij bepaald goed en maakten mij weder vrolijk en opgeruimd. De overige tijd brachten wij door met over Elise en Alexis te spreken en over mijn ongeluk in de mijn. Wat een vreselijk vak, zeiden hij, toen ik aan het slot van mijn verhaal was. En is dat nu het leven van mijn armen Alex? Och, hoeveel gelukkiger was het, toen hij in mijn tuin bloemen kon kweken. Die tijd zal wel weer komen, antwoorden ik. God geven, dat dit gebeuren, beste Remi. Het brandde mij op de lippen om hem te zeggen dat mijn ouders hem wel spoedig uit de gevangenis zouden halen. Maar bij tijds bedacht ik dat het toch niet paste om te poggen op het genot dat men later iemand doen zou. En ik bepaalde mij dus tot de verzekering dat hij wel spoeder weer zijn vrijheid zou herkrijgen en al zijn kinderen bij zich hebben zou. En in afwachting van dat gelukkig ogenblik zei de Mathia, toen wij buiten warm gekomen, moeten wij geen tijd laten voorbij gaan om geld te verdienen. Als wij minder tijd hadden besteed om geld te verdienen op de weg van Chavanon naar Dreuze en van Dreuze naar Parijs zouden wij nog bij tijds gekomen zijn om Barbarin in leven te vinden. Dat is waar. En ik heb er mezelfen ook al een verwijt van gemaakt dat wij ons zolang hebben opgehouden. Waarlijk, gij kunt er niet knorriger om zijn dan ik. Oh, ik verwijt het je niet. Mijn goede Mathia, dat verzeker ik u. Zonder u zou ik aan Lize haar pop niet hebben kunnen geven en zonder u zouden wij tans in Parijs zijn zonder een stuiver op zak om in ons onderhoud te voorzien. Wel nu, als ik gelijk had dat ik er op aandroom om geld te verdienen laten wij dan doen of ik ook nu gelijk heb. Bovendien schiet ons niet beter over dan te zingen en te spelen. Later zullen wij de tijd wel hebben om uit te rusten als wij in uw rijtuig kunnen zitten. Te Parijs ben ik thuis en ik ken de goede plekjes. Hij kende die plekjes zo goed. De grote pleinen, de binnenplaatsen, de koffiehuizen enzovoorts. Dat wij die avond, toen wij naar bed gingen, 15 Franks hadden opgehaald. Toen ik mij ter rust te legde, herhaalde ik bij mijzelf een woord dat ik dikwijls gehoord had van Vitalis. Hun slechts, die het niet nodig hebben, is de voortuin gunstig. Zeker was die ruimeverdiensten een zekere bewijs dat opeens mijn ouders voor me zouden staan. Ik was zo overtuigd van de waarheid van mijn voorgevoel dat ik de andere dag garene in het logement zou zijn gebleven. Maar Mathia dwong me om met hem uit te gaan. En hij dwong mij ook om te spelen en te zingen. En die dag ontvingen wij wederom tussen de 10 en 12 Franks. Als uw ouders ons niets poedig rijkmaken, zei de Mathia lachend, dan zullen wij het wel zonder hen ook worden. Dat zou nog wel zo aardig zijn. Drie dagen gingen er op deze wijze voorbij, zonder dat er iets nieuws gebeurde en zonder dat de eigenaar res van het logement op mij naar vragen die altijd dezelfde waren, iets anders antwoorden dan, niemand is naar Barbarin komen vragen. En ik heb ook geen brief voor u of voor Barbarin ontvangen. De vierde dag echter gaf zij mij een brief. Het was een antwoord van vrouw Barbarin. Of liever, een antwoord dat zij mij had laten schrijven, want zelf kon zij even min schrijven als lezen. Zij melde mij dat zij de tijling had ontvangen van Barbarins dood en dat zij korte voren een brief van hem had gekregen. Die zij hierbij voegde, in de hoop dat die mij van dienst kon zijn, daar zij enige bijzonderheden omtrend mijn familie bevatten. Gauw, gauw riekt Mathia uit. Laten wij dadelijk de brief van Barbarin lezen. Met bevende hand en kloppend hart opende ik de brief. Hij luide, lieve vrouw, ik lig in het gasthuis, zo ziek dat ik niet geloof dat ik ervan op zal komen. Als ik er de kracht toe had, zou ik u vertellen hoe het gekomen is dat ik zo ziek ben geworden, maar dat kan tot niets leiden. Liever deelde ik u mede wat van meer belang is. Als ik er niet van opkom, schrijf dan aan Grethe en Gally, Green Square, Lincoln's, te Londen. Dat zijn rechtsgeleerden die belast zijn met de zaak om Remy op te sporen. Schrijf hem dat jij alleen narichten omtrend het kind kunt geven en zorg dat u u voor die narichten goed laat betalen. Dat geld moet strekken om u een rustige oude dag te bezorgen. Gij zult vernemen wat er van Remy geworden is. Als gij schrijft aan Zekeren Aquin, Vroeger Tuinier, Tanz in de gevangenis Glichy te Parijs. Laat al de brieven door de pastoor schrijven, want in deze zaak moet gij aan niemand uw vertrouwen schenken. Doe even wel niets, Vroeger gij Zekeren weet dat ik dood ben. Wees voor de laatste mal gegroet van Barberin. Ik had het laatste woord van de brief nog niet gelezen. Toen Mathia opsprong met de kreet, wij gaan naar Londen. Ik was zo verbaasd over het geen ik gelezen had. Dat ik Mathia aanzag, zonder juist te begrijpen wat hij zei de. Daar Barberin schrijft dat het Engelse advocaaten zijn. Wie de taak is opgedragen om u op te sporen, ging hij voort. Ligt daarin opgesloten dat uw ouders Engelsen zijn. Maar, gij vindt het niet prettig een Engelsman te wezen? Niet waar. Ik zou van hetzelfde land willen zijn als Lizze en de kinderen. Ik had liever gehad, dat gij een Italiaan waard. Als ik een Engelsman ben, behoor ik tot hetzelfde land als Arthur en mevrouw Milligan. Als ge een Engelsman zijn, maar dat is zeker, als uw ouders Fransen waren, zouden zij toch geen Engelse advocaaten belasten om in Frankrijk het kind op te sporen. Dat zij verloren hebben. Nu gij een Engelsman zijn, moet gij naar Engeland gaan. Dat is het beste middel om bij uw ouders te komen. Als ik eens aan die advocaaten schreef, waarom zou het gedat doen? Men kan veel verder komen met praten dan met schrijven. Toen wij te Parijs kwamen, hadden wij 17 Franks. Toen hebben wij 15 Franks gemaakt, vervolgens 10 en 12. Daarna 10. Dit maakt, zowat de samen 50 Franks. 4 Franks hebben wij uitgegeven, dus hebben wij nog ruim 40 Franks. En dat is meer dan wij nodig hebben om naar Londen te gaan. Men gaat de boulogne in de boot naar Londen en dat kost niet veel geld. Ben je wel eens de Londen geweest? Dat weet je wel beter. Maar wij hadden in het paardespel van Gazoo twee clowns die Engelse waren. En deze hebben mij dik was van Londen gesproken. En zij hebben mij een paar Engelse woorden geleerd. Om het alkander te kunnen praten, zonder dat de vrouw van Gazoo die zo nieuwsgierig was, als een L, kon verstaan wat wij zeiden. Wat waar haar in het Engels gekheden in het gezicht hebben gezegd, zonder dat zij er iets van begreep. Ik zal je naar Londen brengen. Ik heb bij Vitalis ook Engels geleerd. Dat wil ik wel geloven. Maar in die drie jaren heb je het wel moeten vergeten, terwijl ik het nog ken. Dat zult geen zien. Bovendien, het is niet alleen omdat ik je in Londen van dienst zal kunnen zijn, dat ik met je naar Engeland wil gaan. Maar om je de waarheid te zeggen, heb ik nog een en andere reden. En die is, als je ouders je te Parijs kwamen halen, zouden zij mij misschien niet met je willen meenemen. Maar ben ik eens in Engeland, dan zullen ze mij niet terugzenden. Zulk ene onderstelling scheen mij ene belediging toe voor mijn ouders. Maar zoveel strikt onmogelijk was het echter niet. En het was dus ene gelde gereden. Al was er maar ene kans dat mij een reis gelukkend kon, dan moest ik die enige kans wagen en aan het idee van Mathia gevolg geven. Om dadelijk met hem naar Engeland te gaan. Laten wij dan maar gaan, zei de ik. Wildge, in twee minuten, waren onze reissakken gepakt. En wij gingen naar beneden, geheel gereed om te vertrekken. Toen zij ons met onze reissakken zag, riep de logementhoudster vol verbazing uit. Gaat de jonge heer, die jonge heer was ik, vertrekken. Wacht hij zijn ouders niet af, dat zou toch wel zo verstandig zijn. En dan zouden zijn ouders eens kunnen zien, hoe goed hij het hier heeft. Maar door zulke mooie woorden liet ik mij niet weer houden. Naar dat ik betaald had, wat wij schuldig waren, wilde ik naar buiten gaan. Waar Mathia en Kapi mij reeds wachten. En uw adres, vroeg de oude vrouw. Zij had gelijk, het was verstandig haar mijn adres achter te laten. Ik schreef dit dus in haar boek. Naar Londen liep zij uit. Zo'n paar knapen naar Londen, zo'n hele reis en dan over zee. Voor wij ons naar Boulogne begraven moest ik nog afscheid nemen van vader Akim. Dat afscheid was niet treurig. Ook hij was zeer blij dat ik mijn ouders zou terugvinden. En het was mij, een genot, hem nogmaals te verzekeren, dat ik spoedig zou terugkomen met mijn ouders. Om hem onze dank te betuigen. Tot weer zien dan. Beste jongen. En veel geluk. Zo geniet, zo spoedig mocht terugkomen, als je u wel voorstelt. Schrijf mij dan. Ik kom terug. Die dag reisten wij, zonder ons ergens op te houden. Voort tot Moazel, waar wij de nacht door brachten op ene hoever. Want wij moesten zuinig op ons geld zijn. Ten einde onze overtocht te kunnen betalen. Mathia had wel gezegd dat hij niet duur was. Maar wat noemde hij duur? Onder het wandelen leerde Mathia mijn enige Engelse woorden. Want ik was geheel vervuld met ene zelfde gedachten die mij al mijn genot benam. Zouden mij naar ouders, Frans of Italiaans spreken? Hoe zouden wij met al kander kunnen praten, als zij niets anders dan Engels verstonden? Wat zou dit lastig zijn? Hoe zou ik met mijn broers en zusters omgaan, als ik die had? Zou ik geen vreemdeling voor hen blijven, zolang ik mij niet met hen onderhoudend kom? Hoe dikwijls ik mij voorgesteld had bij mijn thuis te komen? En zeer dikwijls had ik mij dit na mijn vertrek uit Chavanon? Voorgesteld nooit had ik kunnen denken dat ik op zulke bezwaar zou kunnen stuiten. Hoe lang toch zou het kunnen duren? Erik het Engelsmeester was. Dat mij ene zeer moeilijke taal toeschijn. Acht dagen hadden wij nodig om van Parijs naar Boulogne te komen, want in de grote steden die wij doortrokken, Beauvais, Abevil en Montreux-Surmer, heelden wij ons enige tijd op om voorstellingen te geven, ten einde ons kapitaal aan te vullen. Toen wij te Boulogne aankwamen, hadden wij nog 33 Franks in onze beurs. Dus veel meer dan wij nodig hadden om onze overtocht te betalen. Natia had nooit de zee gezien, en onze eerste wandeling was dus naar de kade. Een tijdlang stond hij met wijdopend gesperrde ogen en staarde naar de horizon. Die in Nevelen was gehuld. Toen klopte hij met zijn tong en zeiden dat het lelijk somber en vuil was. Dit gaf aanleiding tot een klein geschil tussen ons. Want wij hadden dikwelst over de zee gesproken, en ik had hem altijd gezegd, dat dit het mooiste was dat men ooit kon zien. Ik hiel dus ook nu mijn mening vol. Misschien heb je gelijk. Als de zee zo blauw is, zoals te zet, gelijk gemu verhaald hebt, zeiden Matia. Maar als zij eruit ziet als deze zee, zo geel en groen, met deze grijze lucht en die donkere wolken erboven, dan is zij lelijk. Heel lelijk. En ik heb volstrekt geen lust in een zeereis. In de regel waren Matia en ik het volkomen eens. Hij verenigende zich met mijn mening of ik gaf de zijne toe. Maar in dit geval hield ik vol, dat ik gelijk had en ik beweerde zelfs, dat die groene zee met haar geheimzinnige diepte en die donkere wolken, welke de wind door Elkanderjoeg net zo mooi was als een blauwe zee onder een blauwe hemel. Dat zegt gemaar omdat ge een Engelsman zei, antwoordde Matia. En gehoud van die lelijke zee omdat zij aan uw land behoort. De boot naar Londen vertrok de andere morgenvroeg, te vier uren. Tegen half vier waren wij aan boord en wij zochten een plaats achter enige kisten, waar wij tegen de wind beschermd waren, die uit het noorden woei en koud en vochtig was. Bij het schijnsel van enige doffe lantaarnen zagen wij hoe het schip geladen werd. De katrollen piepten, de kisten die men in het ruim neerliet kraakten en de metrozen die van tijd tot tijd enige woorden met Elkander wisselden, hadden ruwe stemmen, maar boven al het gedruis hoorden wij het geluid van de stoom, die in kleine witte vlocken door de schoorsteen opsteeg. De belluiden, de touwen werden losgemaakt. Wij waren op reis, op reis naar mijn land. Dikwels had ik aan Mathia verteld dat er niet zo prettig was als een tocht op ene boot. Men gleed zachtgens over het water zonder te bemerken dat men voortging. Het was prachtig, het was als een droom. Als ik dit vertelde, dacht ik aan de zwaan en aan onze reis op het kanaal in het zuiden, maar de zee had niets van een kanaal. Nauwelijks waren wij van wel gestoken of de boot scheen in de zee te willen verzinken. Dan reed zij wederop om nog dieper in het water door te dringen. En dit 5 of 6 mal achterin met geduchte schokken, als of wij op een reuzachtige schommel zaten. Bij die schokken kwamen de rookwolken met een snerpend geluid uit de schoorsteen. En dan ontstond er een ogenblik van stilte. En men hoorde slechts het klotsen van het water tegen de raderen. Nu eens aan de ene dan aan de andere zijde, na mate het schip rechts of links overhelden. Nu, zei de Mathia, dat glijden over het water laat wel wat de wensen over. Ik kon hem niet veel daarop antwoorden, want ik wist niet wat een branding was, maar niet slechts de branding deed het schip stoten en slingeren. Ook de volle zee, die zeer ontstuimig was, weerp onophoudelijk het schip van de ene zijde naar de andere. Mathia, die een geruime tijd niets had gezegd, stond plotseling op. Wat deertje, vroeg ik, alles danst in me. En ik voel mij heel onplezierig. Dat zal de zee ziek te zijn. Nu, dat voel ik ook wel. Een ogenblik later leund de Mathia over de verschansing. Wat was de arme jonge ziek? Of ik hem al in mijn armen nam en zijn hoofd op mijn schouters liet rusten. Hij werd niet beter. Hij zuchte nu en dan snelde hij weer naar de verschansing. En eerst na enige minuten kwam hij weer bij mij, om opnieuw tegen mij aan te leunen. Zo dikwijls hij bij mij kwam, balde hij zijn vuist tegen me. En half lachend, half boos, zijde hij, oh die Engelse, ze hebben geen hart en geen ingewanden. Gelukkig, toen de dag doorbrak, een sombere dag, zonder zon, waren wij in het gezicht van de hoge krijtrotsen. En hier en daar zag men onbewegelijke schepen zonder zijden. Langzamerhand werd het schommelen minder. En ons schip gleed over het rustige water evenzacht als in het kanaal. Wij waren niet meer in zee en aan beide zijden, geheel in de verte, zag men de begroeide kusten. Of liever gezegd, begreep men dat zij daar wezen moesten, want de ochtend nevel belette ze te zien. Wij waren op de Theems. Wij zijn in Engeland, zeiden ik tot Mathia. Maar die goede tijding maakte geen aangename indruk op hem. Hij strekte zich in zijn nevolle lengte op, het dek uit en zeiden, laat mij slapen. Daar ik op reis geen last van zeeziekte gehad had, gevoelde ik geen behoefte aanslaap. Ik legde Mathia zo gemakkelijk mogelijk. En op een paar kisten klimmende plaatste ik mij zo hoog als ik kon, met kapie naast mij. Ik overzag nu de gehele rivier, en volgde aan beide zijden en voor en achter mij haar gehele loop. Rechts strekte zich een grote zandbank uit. Waaraan het schuim, een brede foranje van kantwerk, scheen te flechten. Links scheen het dat men weder in volle zee kwam, maar dit was slechts in schijn. De blauwe oevers naderden elkandere weldra weder en bleken toen geel en moerasig te zijn. In het midden van de stroom lag enige hele vloot van schepend vooranker. In weer midden zichs tomschepend bewogen, die ene lange zwarte rookwok achter zich lieten. Welk eenmenig te schepen, welk een tal van zeilen. Ik had mij nooit kunnen voorstellen dat een rivier zo bevolkt kon wezen. En zo de garonnen mij verbaasd had, de Theems maakte een overweldigende indruk op me. Verscheidende schepen maakte zich gereed om te vertrekken en in het tuig zag men de matrozen op en afklimmen, langs de touwladders, die op een afstand zo dun waren als draaden van een spinneweb. Onschip liet een schuimende voor achter zich in het gele water, waarop allerlei stukken van vaartuigen dreven. Planken, blokkenhout, dikkeswolle lijken van dieren, kerkken en planten. Van tijd tot tijd schoot een vogel met brede vleugelen op die krengen neder. En vloog dan met een schellekreed weer op, zijn prooi in de bek houdend. Waarom wilde Mathia liever slapen? Hij zou beter doen met wakker te worden en ook te komend kijken, want het was een schouwspel dat wel verdiende gezien te worden. Naarmate onze boot verder de rivier opstoomde, werd dit schouwspel merkwaardiger en mooier. Het waren geen zeilschepen en stoombooten meer. Die men met de ogen kon volgen. De grote driemasters, de reuzachtige stoomschepen, die van ver verwijderde landen kwamen. Pik zwarte kodeschepen. Vaartuigen hoog beladen met hoi of stro, en die hoi schelvend schenen. Welke door de stroom waren mede gesleept? Grote rode, witte of zwarte tonnen, die de stroom dit ronddraaien. Maar ook op de beide oevers kom men duidelijk allerlei dingen zien. Ook huizen met levendig kleuren beschilderd. Groene wijlanden, bomen, die nog nooit waren gesnoeid en hier en daar landingsplaatsen. Die in het donkere water uitstaken. Sijn palen voor de waterstand en groenachtige, slibberige balken. Lange tijd bleef ik dit tafreeel gaadeslaam met wijd geopende ogen en dacht aan niets dan om rond te zien en te bewonderen. Maar daar begonnen de huizen op beide oevers van de teams zich al meer en meer samen te pakken in lange rode rijen en de lucht werd al somberder en somberder. Rook en mist vermengden zich. Zonder dat men zeggen kon wie de bovenhand had indikte. De mist of de rook. In plaats van bomen of vee in de wijde zag ik opeens een bos van masten voor mij verrijzen. De schepen vulden het wijland. Ik kon het niet langer meer uithouden. Ik kloutende naar beneden om Mathia te halen. Hij werd wakker en daar zijn een zeeziekte voorbij was. Was ook zijn knorrig humeur geweken. Zodat hij er niets tegen had om met mij op mijn kisten te klimmen. Ook hij was verbijsterd door het schouwspel en vreef zijn ogen uit. Heren daardoor snedende kanalen de wijlanden en storten zich dan in de rivier uit. Hunne vracht van schepen met zich voerende. Ongelukkig werden de rook en de mist nog dikker. Men zag slechts nu en dan iets om zich heen. En hoe verder men kwam, zoveel te donkerder werd het. Eindelijk verminderde onze boodharenvaart. De machine stond stil. De touwen werden naar de oever geworpen. Wij waren te London en stapten aan walte midden van mensen die ons aanstaarden. Maar zonder een woord tot ons te spreken. Nu is het ogenblik gekomen dat ge van uw Engelspartij kunt trekken, Mathia zeide ik. En Mathia, die het volste vertrouwen had in zijn bekennis van de taal, gaat rechtop een grote man met een rode baard af en vraagt hem heel beleefd met de hoed in de hand de werk naar Greensquare. Het kwam ervoor dat het zeer lang duurde, eer Mathia de man aan het verstand had gebracht, wat hij bedoelde. Bij herhaling moest hij hetzelfde vragen. Maar ik hield me, of ik volstrek niet twijfelde, aan de kennis van mijn vriend. Eindelijk kwam hij terug. Het is heel gemakkelijk te vinden, zeiden hij. We behoeven maar de loop van de Theems te volgen en de kaden te houden. Maar er zijn geen kaden te londen. Of liever, zij waren er niet in die tijd. De huizen stakend vooruit, tot in de rivier. Wij waren dus genootzaakt, de straten te volgen. Die naar wij meenden, evenwijdig met de rivier liepen. Het waren donkere straten, slikerig, onophoudelijk versperkt, door wagens en kisten en balen en pakken van allerlei aard. En slechts met moeite baanden wij ons een weg door de hinderpalen. Die telkens zich vernieuwden. Ik had kapie aan een touw gebonden en hij volgde mij op de hielen. Het was pas één uur in de naamiddag. En toch was in alle winkels het gaslicht aangestoken. Het regende roed. Onder deze omstandigheden gezien maakte londen op ons niet dezelfde indruk als de Themes. Wij gingen maar altijd verder. En van tijd tot tijd vroeg Mathia of wij nog ver van Linkons in waren. Hij vertelde mij toen dat wij onder een grote poort moest hem doorgaan. Welke de weg die we volgden versperden. Dit scheen mij zeer vreemd toe. Maar ik durfde niet zeggen dat ik vreezde dat hij zich vergistte. Hij vergistte zich dan ook niet. En wij kwamen aan een geverfde poort. Die zich met twee zijpoortjes over een straat uitstrakte. Dat was tempelbaar. Opnieuw vroegen wij de weg. En men zeiden ons dat wij rechts moesten afslaan. Toen bevonden wij ons niet langer. In die brede straten vol beweging en gedruis. In tegendeel volgden wij smallen, stille straten die zich in alkander kronkelden. En het scheen ons toe dat wij zelf in een kring rond liepen. En in deze doolhof niet verder kwamen. Opeens, toen wij ons al verdold achter, stonden wij voor een klein kerkhof vol graftekens. Waarvan de stenen zo zwart zagen, of men ze met roed of schoensmeer had gepoest. Dit was Green Square, het groene plein. Terwijl Mathia de weg vroeg aan een schim die wij ontmoeten, stond ik stil om het kloppen van mijn hart te bedwingen. Ik haalde bijna geen adem meer. Zo beefde ik. Daarop volgde ik Mathia weder en wij stonden stil voor een kopere plaat. Waarop men las? Grethe en Gally. Mathia deed een paarse reden voorwaarts om aan de scheld te trekken, maar ik hield zijn arm terug. Wat heb je? vroeg hij. Gij ziet zo bleek. Wacht een ogenblik, tot ik al mijn moed bijeen gezameld heb. Hij schelde en wij traden binnen. Ik was zo zich onder de indruk dat ik niets onderscheiden kon van het geen ik om me zag. Het scheen me toe dat wij in een kantoor waren en dat twee of drie personen over schrijftafels gebogen, schreven bij het schijnsel van verschrijdende gaspitten die een krassend geluid maakten. Tot een van die heren richtte Mathia zich, want natuurlijk had ik het aan hem overgelaten het woord te voeren. In het geen hij zeiden, kwamen herhaaldelijk de woorden boy, family en barberin voor. Ik begreep dat hij vertelde dat ik de knap was, die men door barberin had doen zoeken. De naam van barberin maakte indruk. Men zag ons aan en de persoon tot wie Mathia zich had gericht, stond op en opende ons ene deur. Wij kwamen in ene kamer vol boeken en papieren. Een heer voor een schrijftafel gezeten en een ander in een zwarte toga en met een pruik op. Die verschrijdende blauwe zakken in zijn hand had was met hem in gesprek. Met een paar woorden vertelde hij die ons als voor gegaan, wie wij waren en de beide heren beschouden ons toen van het hoofd tot de voeten. Wie van u beiden is het kind dat door barberin is opgevoet? Vroeg in het Frans de Heer, die voor de schrijftafel gezeten was. Toen ik Frans hoorde spreken, voelde ik mij weer gerustig en ik deed een stap voorwaarts. Dat ben ik, meneer. Waar is barberin? Die is dood, meneer. De beide heren zagen alkander een ogenblik aan. Toen ging hij, die de pruik op had, heen. De zakken met zich nemenen. Hoe ben je dan hier gekomen? Vervolgde de heer. Die begon er was met ons te ondervragen. Te voet tot boulogne en van Boulogne naar Londen met een stoomboot. Wij zijn pas aangekomen. Heeft barberin u geld gegeven? Wij hebben barberin niet gezien. Maar hoe wist hij dan dat hij hier moest wezen? Ik vertelde hem zo kort mogelijk wat hij verlangde te weten. Ik verlangde op mijn beurt enige vragen te doen, die mij op de lippen branden. Maar ik kreeg er de tijd niet toe. Ik moest vertellen hoe ik groot gebracht was door barberin. Hoe ik door deze aan vitales was verkocht. Hoe ik naar de dood van mijn meester, door de familie Akin, was opgevoet. Hoe de vader in de gevangenis was gebracht, wegen een schuld. En hoe ik daarop mijn bedrijf als rondreizend muzikant weder had voortgezet. Terwijl ik vertelde maakte de heer enige aantekeningen en zag hij mij aan op ene wijze, die mij hinderde. Hij had dan ook een stuk voorkomen en iets schurkachters in zijn glimlach. En wie is die jongen, vroeg hij, naar Mathia wijzend met de punt van zijn stalen pen. Alsof hij hem, die als een spies naar het hoofd wilde werpen. Een vriend, een makker, een broeder, heel goed. Dus maar een kennis, onderweg opgedaan. Niet waar? Nee, de beste, de innerste broedelijke vriend. Oh, daar twijfel ik niet aan. Het oog om liks geen mij nu gekomen, om eindelijk ook de vraag te doen. Die mij van het begin van ons gesprek af op de lippen had gelegen. Woont mijn familie in Engeland, meneer. Zeker ze woont in London, tenminste voor het oog om lik. Dus zal ik haar zien? Over enige oog om likken zult hij bij haar zijn. Ik zal er u heen laten brengen. Hij schelde. Nog een enkel woord. Als ik mag. Heb ik een vader. Slechts met moeite kon ik dit woord uitspreken. Niet alleen een vader, maar een moeder. Broers en zusters. Oh, meneer. Maar de deur ging open en dit maakte dat ik mijn gevoel moest bedwingen. Ik kon slechts met betraande ogen Mathia aanzien. De heer zeide in het Engels iets tot de binnenkomende en ik meende eruit te begrijpen dat hij deze last gaf om ons te begeleiden. Ik was opgestaan. Oh, ik vergat het u nog te zeggen, sprak de heer. Uw naam is Driscoll. Zo heet uw vader. Ondanks zijn stuk voorkomen had ik hem wel om de hals kunnen vallen. Als hij ermij de gelegenheid toegelaten had. Maar hij wees met de hand naar de deur en wij gingen heen. Einde van hoofdstuk 33.