 Hoogstuk 1 van Vilko de Minstereel. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoort het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. Vilko de Minstereel van Cornelis Johannes Kiewit. Hoogstuk 1. Een Laterit. Het was op een schone augustusavond van het jaar onze heren 1297, dat drie ruiters in gestrekte draf langs de herweg gereden die naar het zot van de Heukel omvoerden. Ongetwijfeld hadden zij een warme rit achter de rug, want een wits schuim liep de edele dieren langs de zijden en de klederen der ruiters waren met stof bedekt. Het was een hete dag geweest, zo heet als het in de honddagen maar zijn kan. Het zonnetje had de gantse dag als een gloeiende bol aan de wolkenloze hemel geschitterd en haar verzengende stralen naar het aardrijk geschoten. En nu daalde het langzaam ter Kimmen en stond op het punt van onder te gaan. Toch bleef het nog warm, zelfs drukkend in de lucht, en er bestond grond voor de vooronderstelling dat er wel eens een donderpui zou kunnen volgen. Het stof van de uitgedroogde weg vloog dwarrend van onder de hoeven der twee voorste paarden omhoog en hulde de derde ruiter, die een weinig achteraan reed, in een zo dichter wolk dat het hem bijna onmogelijk was geregeld adem te halen, een opstandigheid die zijn lot verre van aangenaam maakte. Toch deed er geen moeite om die stofwolk te ontvluchten en zich bij de andere ruiter te voegen. Een vluchtige blik op de kleding van het dritaal zou reeds voldoende zijn om daarvan de reden te doen kennen. De sierlijke klederen der voorste ruiterstocht laat er geen twijfel over of ze worden gedragen door heren van edele bloeden, terwijl de groveren stof die de derde ruiter omkleed, de dienstman verraat. Toch bezien wij hen liever wat nader. Hoe treft ons de koele blik en de vieren houding van de oudste der edelieden, een schone jongman van hoog sinds vijfentwintig jaren leeftijd, wiens plonde haren krullen tevoorschijn komen van onder de rode met goudraad gerande muts. Van welk een fijne stof is zijn korte, rijk geborduurde lijfrok vervaardigd en welk een tal van edelstenen flickert aan de gordel die hij om zijn middel draagt en waaraan een blinkend zwaard aan het gevest eveneens met kostbare stenen bezet, bevestigd is. In zielijke plooien golft hem de blauw fluwele mantel om de schouders. Zijn korte broek rijdt hem tot niet verder dan halverwege de dien en zijn benen zijn met bruine hozen bekleed. Goude spoeren aan de hielen toonen aan dat hij niet alleen edelman, maar ook ridder is. De schone jongman is koninklijk gekleed en zijn vieren worstelijke houding doet die kleding eer aan. Hij zit keurig tepaard. Bijna, alsof hij met de vuurige schimmel die hij bereidt, een wezen vormt. Uit het tuigage van het ros blijkt eventueel de rijkdom van de edelman. Ook die is versierd met edelstenen en parlen. De stijgpeugels zijn van zilver. Het donkerode dekkleed waarop in zilverdraad het wapen van ijstelstein is gestikt is van kostbaar fluweel. Toch, hoe vorstelijk en rijk de indruk ook mogen zijn die deze ruiter teweeg brengt, koninklijk bloed stroomt hem niet door de aderen. Het is heer Gijsbrecht, de eigenaar van het macht geslottet ijstelstein en zijn naam is reeds niet tegenstaande des ridders jeugd, beroemd in het graafschap. Was hij niet een van de eerste edelen die van ruiters en voetknechten vergezeld optrok om de moord in 1296 op graf Flores vijfde geplicht te vreken. Hoe zeer was hij verontwaardigd over de lage daad, waren Gerard van Welsen, Herman van Woerden, Jan van Kuik en ook zijn eigen oom Gijsbrecht van Amstel zich hadden schuldig gemaakt. Naardags had het gerucht van de vreselijke moord hem bereikt of hij verzamelde zijn strijdmacht en rukte op het slot Kronenburg aan, maar Gerard van Welsen een schuilplaats had gezocht. Daar verenigde hij zich met de kennemers en Westfriezen die aangevoerd werden door Klaas de Grieber en met de heren van Kleef en van Zuilen en viel met ontstuimige kracht op het moord slot aan. Weldra stond hij bij de belegeraars bekend als een van de stoud moedigste ridders van het Graafschap, die bij een bestorming immer de eerste, bij elke terugtocht de laatste was. Waar het gevecht het heet, het gevaar het grootst was, daar kon men er zeker van zijn de vieren gestalten van de jeugd geridderd te vinden. Van terugdijnsen was bij hem geen sprake. Voorwaarts, auto's voorwaarts, was zij een leuze. Voor een groot deel was het aan zijn beleid en zijn dapperheid te danken omdat het slot Kronenburg werd ingenomen en de moordenaars hun gerechten straf ontvingen. En zo geducht hij was in de strijd, zo bemiddelijk en ineemend was hij in het dagelijks leven. Van hem kon getuigd worden dat hij was een ridder zonder vrees of blaam en een sieraat van zijn stand. Rechtvaardig jegend zijn onderzaten was hij milde voor de armen en wezen en weduwen een beschermer. De ruiter aan zijn zijde is, hoewel niet zo kostbaar, toch op gelijke wijze getooid als hier Gijsbrecht. Uit het wapen van Eiselstein dat op zijn lijfrok en ook betek leed van de zwarte hengst die hij bereid gestikt is, raadt Gij dat hij tot het huis van hier Gijsbrecht behoort. Het is jonker Jan van Asperen, de schildknaap van Gijsbrecht. Hij telt ongeveer 17 jaar en al kan men hem geen schone jongeling noemen, toch is hij flink gebouwd. Uit zijn aetrekken spreekt meer moed en woestekracht dan stranderheid. Uit zijn donkere ogen meer trift dan geest. Toch is hij eerlijk en trouwhartig. Voor zijn heer zou hij gaar naar zijn levenwagen. De gouden spoeren vinden we bij hem niet. Hij is dus nog geen ridder, waarvoor hij dan ook wel wat te jong is. De derde ruiter, die zich soms met een grappig gezicht het stof van de lippen blaast, is, zoals we iets opmerkten, een dienstman. Zijn naam is eenvoudig Vulkow en zijn er kameraden noemen hem nog eens Vulkow de minst drill, welke naam hij te danken heeft aan zijn schone stem en aan de vele lideren waarop hij hem op feestdagen dikwijls onthaalt. Hij is een vrolijke jongen van ongeveer 20 jaar, die de grootste heldenstukken met onverstoerbare kam te verricht. Heer Gijsbrecht houdt hem in hoge ere en is, wanneer hij zoals nu op reis gaat, het liefst door hem vergezeld. Hij weet dat Vulkow zijn volle vertrouwen waardig is en bovendien dankt hij hem het behoud van zijn leven. Nooit zal hij het vergeten hoe Vulkow zich bij de beleging van Cronenburg door een dichter drum van vijanden heen sloeg om hem te redden toen hij zich in de hitte van de strijd vergeten en te ver tussen de vijanden gewaagd had. Van alle kanten drong het deze op hem aan en ongetwijfeld zou hij het leven verloren hebben in die Vulkow hem niet met gevaar van zijn eigen leven verlost had. En Vulkow is zich bewust dat hij bij zijn heer een potje breken kan maar nooit komt de gedachte bij hem op daarvan misbruik te maken. Hij draagt zich steeds zoals de goed dinaar betaamd. Zo ook nu. Hoeveel last hij met opgejaagde stof ook veroorzaakend mogen hij denkt er niet aan zich ongevraagd bij de andere ruiters te voegen. Gelukkig wendeneer Gijsprecht zich tot hem en riep. Wel, hoe heb je het met de warmte Vulkow? Als een jong speenvakertje aan het braadspit edelen heer ik begin bijna te sissen. En je bent bijna onzichtbaar ook jongen. Zie eens jonger, is het niet alsof je Vulkow door de wolken zag vliegen? Haha, lacht de jonger Jan. De wolken hangen gelukkig nogal laag bij de grond Vulkow. Het zou anders slecht voor je uitzien. Alsof het er nu mooi voor mij uitzag jonger. Ik geloof dat mijn tong wel voor herweg te gebruiken is. Kom naast ons rijden Vulkow, geboot Heer Gijsprecht. We mochten je anders nog uit het gezicht verliezen. Die uitnodiging behoefte niet herhaal te worden. Wat een warmte en wat een stof, zegt de Vulkow. En met een knip oogje tegen die jonger en een blik op de tas die haar in de zadel had hangen, liet hij erop volgen. Ik wet dat ik wat twee bekers wijn nodig zou hebben om al het opgezamelde stof weg te spoelen. Mijn keel is er droog van. En één om wat af te koelen op de koop toe, vervolgde jonger Jan, terwijl hij het knip oogje van Vulkow beantwoorden. De jonge edelman glimlachtte. Een poosje geduld nog, zei hij. Binnen een half uur bereiken we de zoom van het woud dat we door moeten trekken. Daar vinden we dan tegelijk tijd water voor onze paarden, die ook wel een vervrissing nodig hebben en een zachte mos rond om ons een ogenblik opnieuw te zetten. Maar lang kunnen we toch niet toeven, want het is al laat en we hebben nog een flinke rit voor ons. Uw edelheid heeft gelijk, zei de jonger Jan. Het wordt al vrij donkig en we moeten minstens nog twee uur rijden. Het zal laat zijn en je wordt op de beurt aankomen als we maar niet na middag nacht in het bos zijn. Vulkow glimlachtte. Hij wist wel waarom jonger Jan niet graag na midden nacht door een bos of langs een kerkhof ging. De jonger heeft gelijk edelen heer, zei hij spottend. Dan zal het niet pluis zijn in dat donkere woud. Wat nu jonger, vroeg hier Gijsbrecht, terwijl hij de wenkbrouwen vondste. Je bent toch niet bang. Bang heer, riep de schildknaap uit en het donkere bloos verft de hemde kaken. Bang? Ik ben voor niemand bang. We hem, die het zou durven wagen, mij zelfs maar een stroohalm in de weg te leggen. Bice and yours, het zou hem slecht vergaan. Bij die woorden sloeg hij de hand zo driftig aan zijn zwaart dat het geringkel daarvan zijn zwarte hengst de oren deed spitsen. Goed gesproken, hoewel de straf wel wat zwaar zou zijn voor een zo kleine misdaad. Hij nam de edelman grim lachend. Ik wist ook wel dat de jonger van Asperin geen lafvaart kon zijn. Maar waarom wil je dan zo graag voor midden nacht op de beurt zijn? De jongersweeg. Hij schaamde zich de oorzaak van zijn vrees te noemen. Maar Vulco, die maar al te gaande toegaf aan zijn zucht tot spotten, antwoorde in zijn plaats. Wel edeleer, dat is licht te bevroeden. U weet het toch even goed als wij. Van 11 tot 1 zijn er spoken op de been. De jonger is niet bang voor schepsels van vlees en bloed, maar voor zulke wezens die men met zijn zwaart wel drie maal door midden kan hakken en dan toch niet gewond zijn. Brrr, het is om te rillen. De waasheid, mobbelde hier gijsprecht. Wees toch niet zo kinderachtig jonger, zulke wezens bestaan immers niet. Ze bestaan wel hier, zei de jonger beslist. En ik bekend dat ik een liever niet ontmoet. Ik ben er bang van. Ik ook, spotte Vulco. Spotte maar niet mede, vermaandde de jonger ernstig. Ik verzeker u dat ze bestaan. Jonger Herman van Sierenberg heeft me onlangs er wel zoveel van verteld, dat ik volstrekt geen lust heb persoonlijk met zijn kennis te maken. En hij zegt dat het vooral de spotters zijn op wie de witte wijven het gemunt hebben. Nou, wee, dan zal ik er van lusten als ze me zien. Lachte Vulco. En noemde hij ze witte wijven. Wat vertelde hij er zo al van? Dat zeg ik aan geen spotters, mobbelde de jonger verstoord. Maar zie je eens heer, wat daar in het donkere lucht komt opzetten. Ik denk dat we een donderbui zullen krijgen. Dat schijnt wel zo. Ik denk dat het bos bereikt. Daar zullen we niet zo spoedig last hebben van de regen. Zie daar de beek, waarvan ik sprak. Laten we hier een ogenblik afstijgen en wat uitrusten. De ruiters stegen af. En nu eerst kom en goed zien hoe warm de paarden het hadden gehad. Het zweet bedekte bijna hun gehele lichaam. En het schuim stond hen op de bek. Vulco nam ze bij de teugel en leidde hen naar de beek, maar ze dadelijk hun dorst gingen lessen. Daarna bond hij ze aan lage boomtacken vast, zodat ze zich aan het welige grasten goed konden doen. En nam toe plaats bij de edeleden. Die waren al ijverig bezig, zich aan de meegenomen mondvoorraad te vergasten. De vermoeiende rit had hun horpen zorgt. Vulco vond het niet meer dan een staaltje van zijn plicht, het voorbeeld van zijn heen naar zijn beste vermogen te volgen. Intussen werd het zeer duistig, hoewel de maans geen. De luchtigd bedekte met donkere wolken die een grillige vorm hadden en er dreigend uitzagen. Weldra begon nu en dan een enkele droppel te vallen. De edelman stond op. Laten we de paard stijgen, zei hij. Wat wordt het verbazend donkig, als we de weg door het woud maar kunnen vinden? Ik zou niet garen op de late avond nog verdwalen. Vulco maakte de paarden los en een ogenblik later reden ze in gelop verder. Het was aan de beesten te merken dat de korte rust hun goed gedaan had. Toch als spoedig dwong de duisternis de ruiters de gang der dieren wat te matigen en toen zij dieper in het woud kwamen werd het zelf zo donkig dat ze aan stapvoedst voortkonden gaan. Ze konden bijna geen hand voor ogen meer zien. De regen nam in hevigheid toe en nu en dan werd het bos verlicht door de blauwe gloed van een bliksemstraal. Van de regen hadden ze eerst niet veel last daar het bladerdak boven hun hoofd en beschermde. Toch Weldra begon dat te veranderen. Het werd zwaar weer. Al vluggig en vluggig volgden de bliksemstraalen okander op en de regen viel bij stromen. De bladeren konden al wat water niet dragen en begonnen de verzamelde voerraad op de ruiters uit te storten. Konden we hier ergens maar een schuilplaats vinden, zeiden hier geijsprecht. Dicht hier in de nabijheid moeten verlaten hut staan, he, antwoordde Vulko. Ja, dat weet ik, hernam de ridder, maar het is zo donkig. Plotseling flikkende een velle bliksemstraal door de lucht die het bos als in een laai in gloed zetten. Een knetterend geluid en een zware slag volgden er onmiddellijk op. De vuurige schimmel schrikte ervan en begon zo woest te stijgen in dat de ridder hem slechts maar moeite bedwingen kon. Daar staat de hut, riep Vulko. Ik zag haar bij het licht van de bliksem. Hier, links af. Dezelfde tijd tof een nood kreeg hun oren. Ik hoor roepen, riep jonker Jan. Ik ook, schreeuwde Vulko, spoedig hierheen. Volgt mij maar. Hoort! Hoort! Daar plieeg men een misdaad. Vooruit, Vulko, vooruit. Hier is de hut, stijg maar af. Help! Help! Klonk het. In een oogwenk waren de ruiters van hun paard gegleden en de hut binnengeëild. Vulko alleen bleef buiten waar hij de schuwe paarden bij de tegel hield. Weer door kliefte een bliksemstraal de lucht en gaf Vulko de gelegenheid te zien hoe een inelkande gedoken gedaante ongemerkt door de deur naar buiten wilde sluippen. Terug, scherk! Bulderde hij hem toe, terwijl hij met zijn vrije hand snel het zwaartrok en het dreigend oplief. Drug, als je leven je lief is! Zodra de vreemde bemerkte dat hij gezien was, richt hij zich op en zet het op een lopen. Vulko tracht hij hem tegen te houden, toch dat gelukte niet, daar hij de paarden niet durf te loslaten. Dus scherk rukte zich los en vloog heen, toch niet, dan nadat Vulko zwaard met kracht op zijn achterhoofd was nedegedaald. Een rauwe kreet was het antwoord die tuchtiging. Een oog omlik later hoorde Vulko de hoefslagen van een paard dat zich verwijderde. Waar is de scherk? klonkt nu dit stem van Junker Jan, die zich naar buiten spoedde. U komt er oog op licht te laat, Junker, hij is er van door. Dat is jammer, ik had niet gemerkt dat hij de deur uitgeslopen was en zocht hem nog in de hut. Hij heeft het ook lang niet dom overlegd. Het is bepaald een slimme kwant, Junker. Wat heeft hij uitgevoerd? Kom binnen, dan zul je het horen. Bind de paarden maar hier of daar vast. In dit weer gaan we toch niet verder. Zien we intussen wat er in de hut gebeurd was. Zodra hier Gijsbercht van zijn paard gesprongen en door de Junker gevolgd naar binnen was gesneld, riep hij. Hier is hulp, wie waagt het een ander overlast aan te doen. Help her! klonken vrouwen stem. Toch Zodra had er ridder de klank die er stem niet vernomen of hij riep uit. Wat hoor ik, die stem? Berthe, ben jij het? Goed is hij dank. O, Gijsbercht, wat komt je te juister tijd? Maar spreek, Berthe, zei de Gijsbercht, haar bij de hand vattende. Wat is er, wat overkomt u? Hij is al gevlucht, de onverlaat. Zodra hij je hoorde binnenkomen, liet hij me los en sloop heen. Dan kan hij nog niet ver af zijn, riep Junker Jan, zich naar buiten spoedende, toch, zoals de lezer weet, ook daar was de rover hem te vlug geweest. Gijsbercht trok Berthe naar zich toe en sloeg haar zijn arm om de hals. Maar, mijn Berthe, mijn lieve bruit, hoe komt het toch dat ik u in dit noodweer hier aantreft? En wat gebeurt er toch eigenlijk? Juist dit noodweer heeft mij hier een schoudplaats doen zoeken, Gijsbercht, zei de die jongvrouw. Ik wist immers dat je heden komen zou, maar je verlangen naar u deed mij u tegemoet rijden, in de mening dat ik u wel d'ra zou tegenkomen. Maar je kwam zo laat, Gijsbercht, en... Ja, het werd later dan ik had gehoopt, Berthe, er was nog zoveel in orde te brengen op het kasteel, ten einde mijn schone Berthe met ere als edelvrouw te kunnen ontvangen, dat het mij waarlijk onmogelijk was, vroeger te komen. Eindelijk werd ik door het onweer overvallen, vervochten de jongvrouw, en vond ik in deze hut een schoudplaats tegen de regen. Kort na dat ik hier binnengekomen was, hoorde ik de hoefslag van een paard. Ik meende dat jij het waard, minstkomst daardoor werd aangekondigd. Ik had me bedrogen, een verriemdeling kwam binnen. Een ridder? Nee, een dienstman. Kende je hem? Ik heb zijn gelaad niet kunnen onderscheiden, toch uit zijn wijze van spreken bleek mij duidelijk dat hij een dienstman was. Bemerkende dat ik een jongvrouw en alleen was, dron hij op mij aan en wilde mij van mijn sieraden beroven. Toch ik weerde hem van mij af, met alle kracht waarover ik beschikken kon. Waarom gaf je ze niet liever vrijwillig over? Euw krachten waren immers toch niet opgewassen tegen de zijnen. Zou ik aan een schurk, maar gewillig geven? Waarom hij vraagt? Vervolgde de jongvrouw vier. Nee, gijsprecht, daarvoor stroomt mij te veel arkels bloed door de aderen. Ik duwde de schurk met zoveel kracht van mij af, dat hij tegen de grond viel. Maar... Plotseling werd zij in de reden gevallen, door de stem van Vilco, die lachend zong. Breder o, het edelste, was ze naar het oudste, echt mondendrijkste en arkel het stoutste. Goed zo, Vilco, riep hier gijsprecht. Dat liedje bevat waarheid, en je hoort dat de jongvrouw arkels bloed in de aderen heeft. En wat verder, Bertha. Mijn verhaal is uit, gijsprecht. Juist toen hij met vernieuwde woede op mij aanviel, klonken de hoefslagen van paarden, en een ogenblik later kwam jij binnen. Ik denk dat hij achter u om de deur uit gegaan is, wat bij deze duisternis gemakkelijk kon geschieden. Je zeid mijn moedenge Bertha, zei de deriddig. Jammer dat de schurk ongestraft ontkomen is. Niet ongestraft, edelheer, zei de Vilco. Ik heb hem met mijn zwaart en gedachtenis op zijn krullenboel gegeven, waarvan hij lang plezier zal hebben. De lomperd bedankte maar niet eens voor, en ging zondegoed erheen. De kettismaking beviel hem zeker niet, lachte deriddig. De goed staat het met het weer. Bij al die drukte heb ik er in het geheel geen erg meer in gehad. De donderbuis overgedreven, maar de regen nog dat het giet. Het is althans voor jongvrouw van Arkel geen weer om er door te gaan, spakt de schildknaap. Dan blijven we hier totdat het wat droger wordt, besloot geisprecht. Komt, laten we om de tafel gaan zitten, en het ons wat gezelliger maken. Toe, Vilco, zingen ze een lied. Mijn noemt je immers de minst drill. Dan vergeet de jongvrouw misschien haar on aangename ontmoeting en wordt zij op andere gedachten gebracht. Dat is niet nodig, mijn gijsprecht, antwoorde Bertha Lachend. Nu jij bij me zeid, ben ik de schurk al geheel vergeten. Toe, Vilco, zingen ze voor ons. Je bent immers op weg naar een bruiloft, en daar moet men vrolijk zijn. Als de hoge bruit zelf dat vraagt, mag ik niet weigeren, zei de Vilco Lachend, en met een ondeugende trek op het gelaat vervolgde hij. Ik ken een lied van een ridder en zij bruit, door ik vrees dat de jongkere het misschien liever niet horen wil. Waarom niet? Om mij te zeggen, omdat het al bijna midden nacht is, en er komt iets van een spook in. Dan moet je het juist zingen, Vilco, hij nam de jongvrouw. Een spookgeschiedenis hoort bij deze nachtelijke ontmoeting. Nu goed, luister dan. En Vilco zong met een heldere stem. Daar, waar de gloed der gele duinen zich mengt met groen van eikenhout, de donkere naald der dennebomen zich kleurt op bruin van beukenwoud, daar had een dappere vrieze krijgsman een slot gebouwd op het heuvelzand, en sleet hij kan zijn najaarsdagen na bangestrijd voor het vaderland. Wanneer de laatste zonnestralen kasteel vergrulden met hun glans, staat Sridders dochter Adelheide daar pijnsend op de toerentrans. Zij luistert naar de stem der winden, vertalkt door het groene loverdak, naar het lied van bondgepluimde zangers, blij huppelend van tak op tak. En zwijgt de wind, dan hoort zij het bruis en der golven op het vlakke strand. Die duizend stemmen haar verhalen van wonderen uit het verren land. De beurtzang van de vogelliederen van bladgeruis en golfgedans bekoort en treft het gevoelig harte der schone jongvrouw op de trans. En gins verheft zich uit de bomen het slot van ridder Theodaat. Hij zie, hij komt, wat voert hem tot ons, waardoor die haast dat droef gelaat. De jongvrouw spoed zich naar beneden en groet de makker van haar jeugd, want welkom is haar te alle tijden haar deelgenoot in leed en vreugd. De vorst haar Franken, koning Karol, roept zijn vassal een optend strijd. Zo doet nu Theodaat zich horen. Hem is mijn trouw, mijn zwaard gewijd. De Arabier bedreigt de grenzen. De Islam heeft op plicht gezet de ganze wereld te herwinnen voor Allah en voor Mohammed. Waar zulke rampen ons bedreigen voegt mij geen rust, sprak Ilkema. Nu zullen wij de moeren tonen dat ik schoon oud de vijand sta. Nu allen Karols varen volgen neemt Ilkema het zwaarder hand om met zijn broederen te gaan strijden voor Christenom en Vareland. Moet dan uw dochter achterblijven alleen op het ouderlijk kasteel? Wie zal mij jongvrouw bijstand lenen in die mij ramps moet valt en deel? Wel bitteren droefheid baart het scheiden, maar ik laat mijn diners op het slot. Met moed de Islam te bekampen is Christenplicht de wil van God. Haart trouwe speelnood komt daar troosten. Wanneer een vijand u genaakt houd dapper stand in het vast geloven dat deodaat u goed bewaakt. Hoe kunt u uw vriendin beschermen wanneer gestrijd aan het zuiderstrand? In die ne nood drinkt zal ik verschijnen daarop mijn ridderwoord tot pand. Hoe droefig viel der jongvrouw het scheiden van ouderig en speelgenoot. Slechts hoop op weerzien deed berusten en ook het geloof aan hulp in nood. Sinds gaat hij trouw de transbestijgen door vorst de omtrek heinde en veeg, maar schoon de jaren snel verdwijnen. Het ridderpaar keert nimmer weer. Hier zweeg veelkoon ogenblik. Dat was een treurig einde, zei de Bertha, zacht, terwijl ze geisbreed's hand vaster in de haren drukte. Arme ridders, zover van uw vaderland te moed waar gebeurd zijn. Ongetwijfeld, edele jongvrouw, antwoordde veelko. En zijn ze werkelijk nooit zorekeerd? Vroeg de schildknaap. Nee, jongkig, ze waren in de strijd tegen de moeren gesneuveld, even als zovele anderen. Ze waren als dappere ridders met het zwaart in de vuist gestorven. Ach, wat zal die arme adelhijden zich ongelukkig en verlaten gevoeld hebben? Nu kon haar dappere deodaat en als gevaren haar bedreigden. De dood maakte hem onmogelijk om aan zijn ridderwoord getrouw te blijven. Toch niet, edele jongvrouw, hij nam veelko. Luister slechts, het lied is nog niet ten einde. Nee, veelko, riep de jongker angstig, nu niet. Zing dat dan liever later eens. Het is nu midden nacht en... Kom, dwaasheid, zei de ridder, lachend. Toe, veelko, laat ons nu horen De plaaglustige veelko had geen verdere aanmoediging nodig. Luister dan, zei hij. De woeste noorman trekt door het land en plundert klosers en kastelen. Geen slot is voor zijn machtbestand. Het moet al in de eigen ramspoed delen. Wie slechts de minste weerstand waagt wordt spottend in de dood gejaagd. De noorman godvried komt voor het slot en eisen dop van adelhijden, die vruchteloos bij dreigend lot van vorst of ridder verbijden. Maar, schoonzij ook geen uitkomst ziet, zich overgeven wil ze niet. De dinaar stonen trouw en moed. Men weet, er is geen hulp te wachten. Verbitterd door het vergroten bloed die weerstand achter wal en grachten zweert woeste godvried brand en moord en dreigt vergrand met galg en koord. Maar kost het krachten, hij wint veld, de overmacht is niet te keren. Elk dienst knecht op het kasteel is held, het uiterst zich te weeren. Steeds veller wordt het slot benard, de hoop verfloutt in het moedigst hart. De vijand legt een sterke dam, begint met woede storm te lopen. Schoon menigen om het leven kwam, ramijt men deur en slotpoort open. Verlampt wordt elke weerstandskracht. Kasteel is draa in s vijands macht. De noorman godvried drinkt vooruit, daar ziet hij jongvrouw adelhijden. Ik eis de meesterest op buit, die zeker lang mijn komst verbijden. Schinkt aan geen sterveling gena, voor mij de bruid. Ha ha ha! Hij sleept haar eilings met zich mee en spot met tranen en klachten. De jongvrouw overstelpt vanwege. Beproeft vergeefs haar zwakke krachten. Zij dekt zich jammerend het gelaat en roept verwart. Help Theodaat! Een slagweer gant, daar splijdt de aard, een zwarte redder springt naar voren. Een scherp en vlammend zwaart werpt onversaagd zich op de noeren. En godvried, over mand van schrik, tijnt zitterend voor die vuurige blik. Wat bat het of hij weerstand biedt, één bliksem slag, hij stort daar nedig, al wat onvluchten kan ontvlied en keert naar het spookslot, nimmer wedig. Een holgelach klinkt spotend na. Voor mij de bruid. Ha ha ha! Verschrikkelijk! Dat was een ontzettende gebeurtenis. En ik noem het dwaas, jarokkeloos, om zulk een lied in het holst van de nacht te zingen en dan nog wel midden in een dicht woud. Het is goed om... Hoog, kom, jonker, viel jonkvrouw Bertha hem in de reden. Wees toch niet zo kinderachtig in bang. Ik begin bijna te geloven dat er nog heel wat veranderen moet eer de ridderslag waardig zijn. Het was een mooi lied, Vilco, het was werkelijk zeer mooi. Vilco's ogen tintelde van genoegen. Hij had zijn doel, de jonker bank te maken volkomen bereikt. En ook was hij gevleid door de vriendelijke woorden van de schone ridderbruid. Maar jonker Jan had geen genoegen. Hij gevoelde zich gekrenkt en vernederd. Hij trad op de jonkvrouw toe en zijde het gevest van zijn zwaardgrijpende. Eenmaal hoop ik u een edelheid met de data kunnen tonen dat dit zwaard geen lafaar toe behoort. Een jonker van Asperin kent geen vrees. Behalve verspoken, lacht de Vilco. Zwijg, ellendige dorper, wilde er Jan, het zwaartans uit de schede trekkende. Waag je uit de spot te drijven met een edelman? Bij Sid Joris. Genoeg, genoeg, kwam hier Gijsbergen-tant tussen beide. Geen twist hier in het bijzijnde jonkvrouw. Steek dat zwaartop jonker. Je weet het in mezelf zeer goed daarvoor kennen we je reedt zelang. En Vilco? Twijfelde er ook niet aan jonker, vervolgde Vilco de jonker de hand toestekende. Ik wilde u alleen maar een weinig plagen. De jonker namde hem toegestoken hand aan. Dat is dus weer een orde, hernam de ridder. Ik geloof dat de regen eindelijk opgehouden is. Laten we vertrekken. Heer Otto zal wel ongerust over u zijn, Bertha. Vilco haalde de paarden en een ogenblik later ging het in gelop verder. Het edele bruidspaar reed voorop. De jonker en Vilco volgden. Het was nu niet zo duister meer tussen de bomen. De maan goot haren zilveren straden door het bladerdak en teken de scherpe schaduwen op de grond die de jonker Jan niet zonder wantrouwen werden aangezien. Hij vreeste dat Vilco's lied maar al te zeer geschikt was geweest om de aandacht tegen vreeste nachtalven op hen te doen vestigen. Toch niets verdachtslied zich zien. Ze hadden ongeveer een half uur gereden om van Ruitersaga naderen. Dat zal u hervaardig met zijn gasten zijn, Bertha, zei de gijspat van Eisselstein. Ik denk dat hij ongerust geworden is en nu komt zoeken. Ik denk het ook, hoewel ik mij die vrees niet begrijpen kan, antwoordde Bertha. Het vermoeden was juist. Heer Otto van Heuchelom had zich over zijn dochter ongerust gemaakt en was haar met zijn edele gasten tegemoet gereden. Daar zijn ze! Er moek het uit verschillende monden toen de verschillende Ruiters ook aan de genaderd waren. Heer Otto reed vooruit en begoedde zijn aanstaande schoonzoon en dienst gevolg met grote hartelijkheid. We weiden ongerust, Bertha, zei hij vriendelijk. Het was ook al te onverzichtig om zo laat nog zonder geleiden uit te rijden. Waarom geen schildknaap meegenomen? Omdat de jongvrouw van Arkel geen vrees mag koesteren, heervaardig, antwoordde Bertha lachend. In dat geslacht kent men immer dat woord niet. Je hebt gelijk, antwoordde de edelman, eveneens lachende. Maar mijn vieren dochter vergeten niet dat er een grote afstand bestaat tussen moed en rokeloosheid. Doch, laten we naar het kasteel terugkeren. Het is al midden nacht. Een half uur later reden ze de hoge poort van het slok binnen. De edelen begraven zich naar de vrouwen die in de grote burgerzaal waren en Velko ging naar de keuken waar hij als een oude bekende welkom gast begroet werd. Einde van hoogstuk 1 Hoogstuk 2 van Velko de Minstreel Dit is zijn Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopnamen behoren tot de publieke romijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar Liepevoxt.org. Opname door Anna Simon. Velko de Minstreel van Cornelis Johannes Kiewit Hoogstuk 2 In en om de burger. Was alles al vroeg in de weeg op de aardelijke berg te heukel om. De hoge gasten die het slot herbergden waren nauwelijks van de sierlijk gebeeldhouder ledig kanten omgestaan of ze begraven zich naar de diep naar binnen gemetzelde vensters om door de kleine in loodgevatte ruitjes een nieuwsgierige blik naar buiten te werpen. Met pleidschap zagen ze dat het donderbij die de vorige avond had gewoet plaatsgemaakt had voor een lach aan de hemel en een helderzondje. Op het binnenplein trofden ze daar in beweging. Bedienden liepen ieverigenen weer om alles voor het feest in gereedheid te brengen. De paarden werden uit de stallen gehaald en gereinigd. De hoofdstellen werden gepoetst en opgeknapt de dekkleden geschuurd. Het was een galag en gepraat van de bedienden een beries en een hinneken van de paarden en een kakelen en snateren van het opgeschikte pluimvee zonder einde. Gins buiten de poort op dat wijland zagen zij een ander turneel. Op een vierkant afgezetplein zagen ze zich met het heisen van een groot aantal vlaggen. Elke vlag verschilde van de overige en alle toegeverschillende kleuren en wapens. Door de zon beschenen en door een zacht winkje bewogen geven zij aan het turneel een aanstekelijk vrolijk aanzien. Op die afgezette wijden zullen de edelde ridders die dag hun krachten met de kandarmeten, want daar zal ter ere van het bruitspui een steekspel worden gehouden. Heerlijk vooruitzicht voor de ridders en edelvrouwen die zich vol pleide verwachting de middels afkeren om zich voor de feestelijkheid te kleden. Op de binnenplaats vinden we onze oude bekende vulko terug. Hij is bezig de vuurige schimmel van hier geisbrecht met de meeste zorg te reinigen en op te sieren. Hij heeft het vrije dier juist geroskant en haalt er nu met een schuig de losse haartjes af zodat het beest glimt in de heldere zonnestralen. Geduldig laat het vulko zijn gang gaan. Het schijnt of het dier begrijpt dat er heden een wedstrijd gehouden zal worden in schoonheid, moed en kracht. Zie zo schimmel, zegt vulko, het dier liefkoosend op de blanke hals kloppende. Die mag zelfs de keizer van Duitsland je zien hoewel ik moet zeggen, dat jou en mijn heer minstens even veel waard is. Kijk, daar komt Junker Jan aan. Goedemorgen, Junker. Goedemorgen, vulko. Jongen, daar heb je eer van. Wat is die schimmel toch een edel dier? Ik heb zijn weergaan nog nooit gezien. Wie heeft gelijk, Junker? Het is een edel vierbeest. Dat mag je zeggen. Ben je op de kantplaats geweest? Het is er in orde, hoor. Het mag gezien worden. Oh, vulko, dat ik slechts de riddersporen hadden. Hoe gaarne zou ik meekampen om de erepalm? Dat kan ik me begrijpen, Junker. Zou hier Hendrik van Vianen ook komen? In dat geval hebben de andere ridders niet veel kans op de prijs. Hij is nog nooit overwonnen, naar ik hoor. Volkomen waar? Jammer dat hij er zo trots en prattelp is. Ik wou dat hij eindelijk zijn meester onze heer Gijsbrecht waren, zei de vulko. Ha, wat zou ik lachen? Maar wie komt daar de poort binnen rijden? Als men van de duivel spreekt, trappen we op de staart, zegt de spreekwoord. En nu geloof ik dat het waarheid bevat. Dat is immers de heer van Vianen. Niemand anders. Dat kun je aan zijn trots en bars uiterlijk wel zien. Oef, wat een gezicht. Hij kijkt als een oorworm. En hier mag men met recht zeggen. Zo heer, zo knecht. Zie je eens wat een galgetronie die dinaar heeft. De ruiters waren genaderd en steigen van hun paarden af. Een klein hoofdknikje van de edelman moest als goed gelden. Hier, pak aan, zei hij Norst tot John Carjan hem de teugels toerijkende. Je moet het beest zacht met een wolledoek afrijven en water geven. John Carjan verroerde zich niet. Waren de vragen op wat vriendelijker toont tot hem gericht, hij zou geen ogenblik gearzeld hebben dadelijk een stalknecht te ontbieden hoe wat het volstrekt zijn werk niet was. Even min als dat van vulko. Ik wist niet meer te dienen, maar aan een zo onbeschofd bevel wilde hij niet voldoen. Vulko gaf ook niet veel blijken van bereidwilligheid om het bevel op te volgen. Hij kon zijn lachend bijna niet bedwingen toen hij zag hoe woedend de barse edelman werd. Ik ben geen stalboef, jonker, gaf John Carjan, koelt een antwoord. Mijn naam is John Carjan van Asperen en ik ben schildknaap van heer Gijsbrecht van Eisselstijn. Pak jij dan aan, hondsfot, gebote riddig aan Vulko. Bij het vergist zich, klonk het spottend uit Vulko's mond. Mijn naam is geen hondsfot. Ik heet Vulko en ben dienaar van Loop naar de duivel, wilde de vianen woedend, terwijl hij dreigend zijn reisweep ophief. Sla mij niet heer, riep Vulko, hem met vonkelende ogen toe. Die tijd is voorbij, dankzij onze edelig raar floris, waar het niet die zweepte gebruiken, of ik vergeet dat hij een edelman zei. Bij die woorden was Vulko, die terwijl hij zijn werkverrichter ongewapend was op John Carjan toegelopen, en trok dien zwaard uit de schede. De edelman mij voelde nog een ogenblik en liet toen de zweep zakken. Het is geen dat hij een weinig ontzag had voor dat blinkende voorwerp. Vlukkend gaf hij zijn paard en zijn eigen dienaar over en begaf zich in het kasteel. Toen hij geheel uit het gezicht was, keken Jan en Vulko ook aan en barsten in een schaterend lachen uit. Wat een opgeblazen en norsher is dat, zei de jonker, die man leef 200 jaar te laat. Ik geloof ik dat de wereld alleen voor hem gemaakt is en dat iedereen voor zijn wil moet buigen. Is die vriendelijke man jou hier, voor Vulko spottend aan de vreemde dienstband? Ik behoor hem met lijf en... Ben je een lijveigenen? Dat ben ik helaas. Het is niet alles om zo'n heer geheel en al toe te behoeren. Ik heb gezien hoe gauw hij met de zweep in de wereis. Ik tenminste heb in mijn leven meer slag gehad. Dan eten, lacht de Vulko. Je ziet er bleek genoeg vooruit. Nee, meer slag dan mijn lief is, wilde ik zeggen. Daar geef je misschien wel reden toe. Hij nam Vulko plagend. Daar de uitdrukking van Smans gelaten, hij meen het geheel niet beviel. Toch niet, doch, laat ik de paarden maar op stal zet. Ik heb geen lust om. Je hebt toch gehoord dat je heer je geboden heeft zijn paard af te vrijven en te drinken. Laten we het zelf doen, mompelde de lijveigenen. Ik bedank er hartelijk voor. Er lopen hier dienstlui genoeg. Een hondensweep dat je het op een andere tijd wel zou laten om onnoozele dieren slecht te behandelen en dat zou je verdiend hebben ook. Dan ben ik blij dat jij mijn heer niet bent, zei de andere droogjes, terwijl hij de beesten op stal bracht. Ziet u wel, jonker, dat ik gelijk had toen ik zei de, zo heer, zo knecht. Toch bevalt de knecht me nog minder dan de heer. Mij ook, maar nu ga ik nog eens naar de kampplaats kijken. Zal er zoekjes aan wel al druk worden. Nog een oog om blik, jonker. Heeft u aan die lijveigenen een hondensgemerkt, voeg Vilko zacht. Bizonders. Nee, volstrekt niet. Alleen vond ik dat wij er slecht uitzag. Heb je dan wat aan hem gezien? Ja, jonker, ik heb verschillende dingen aan hem opgemerkt die mij op een vermoeden brengen. Je maakt me nu schierig, Vilko. Wat heb je dan gezien? Ten eerste, dat hij een schurker gezicht heeft waardoor ik hem, zolang ik van het tegendeel niet ten volle overtuigd ben, tot alles in staat acht. Ik ook. En ten tweede? En ten derde? Ten derde is die kap aan het achterhoofd met garen hersteld en ziet haar tamelijk morsig en gevlekt uit. Daarvoor wordt zij gedragen door een lijveigenen. Veel jonker Jan in. Toegegeven, jonker. Maar, en dat is ten vierde, de man ziet al leidend en bleek uit. Dat is waar. Hij kijkt precies, en hij ziet er niet uit. Hij ziet er niet uit, maar hij ziet er niet uit. Dat is waar. Hij kijkt precies, alsof iemand hem op zijn extra ogen trapt. Nu, het ten vijfde? Dat is er niet jonker. Maar aan deze vier gegevens heb ik genoeg om de gevolgtrekking te maken dat niemand anders dan hij gisteravond jonkvrouw Bertha heeft aangerand. Daar zeg je zo wat, riep de jonker verrast uit. Wat ben jij toch al slimmerd, Vilko? Ik zou niet op je gedachten gekomen zijn. Maar nu je het zegt, ja, het heeft er alles gein van. Dat men ik ook, hernaamt Vilko. En het moet al raar lopen als ik hem vandaag niet eens onder zijn smerige kap kijk. Ik moet er het mijne van hebben. Natuurlijk, en als... maar daar komen weer nieuwe gasten aan. Ik goed je, door mijn tijd. En ik zal de schimmel op stal zetten. Maar nee, daarnaar het hier gijs brecht, ik zal nog een ogenblik wachten. Wie heeft daarbij zich? Dat zijn een geestelijke te zijn. Dus de bischop van Utrecht, antwoordde de jonker, zich verwijderende. Welke krijgst haftig uiterlijk mompelde Vilko? Waarlijk, ik had mij de dappere bischop Willem van Mechelen niet anders voorgesteld. Doch, en nu klopt hij het vuurige ros op de blanke hals. Laat ik je maar op stal zetten, schimmelt je. Hier gijs brecht schijnt te veel in zijn gesprek verdiept om oogfonds te hebben. Inderdaad, de ridder had hij niet opgemerkt. Luister bijna het gesprek, dat hem zo zeer schijnt te boeien, dat hij alles vergeet, wat om hem heen gebeurt. Alleen om mijn vroegere rechten op Derechterland terug te krijgen, al dus klinkte stem van de bischop, heb ik dadelijk na de dood van Graaf Florus. Na de afschuwelijke moord, mompelde hier gijs brecht, terwijl hij de wenkbrouwen vondste, die het graafschap van de edelste vorst beroefde, die het ooit gehaald heeft, en het een prooi deed worden van zijn talrijke vijanden. Waaronder ook ik behoorde, hernam de bischop, doch met het recht aan mijn zijde, zoals gewet. Derechterland behoort rechtens aan het sticht, want de graven hebben het alleen in hun bezit door het recht van de sterkste. Uw hogeerwaarde heeft gelijk, maar gevegeet dat het bij het sluiten van de vrede voor goed aan Holland werd afgestaan. Ik onderwerp mij aan geen vredesbepalingen die de belang van het sticht schade berockenen, zei de bischop trots. Daarom heb ik na Florus dood de opstand der Westvriezen krachten gesteund, en mij van bijna geheel Noord-Holland meester gemaakt. Jammer, drie werf jammer, voor de Hengauze Graaf Jan van Avan had moeten wijken. Bijna was ik meester geweest in Holland. De Westvriezen waren in opstand, de Vlamingen waren in Zeeland gevallen, en mijn leger trok zegenvierend tot medeblik door. Totdat Jan van Hengauon uw dwoong het belegg op te breken, zei de gijsbrecht. Ik weet het. In die gij mij bijgestaan had het, wie weet hoe dan de uitslag zou geweest zijn, zei de bischop op verwijtende toon. Ik mag de wapenen niet voeren tegen mijn leen hier, hoge eerwaarde. Eiselstein is een Hollands leen. Maar zijt gij dan ook niet, Maarschalk van Utrecht, en mij als zodanig hulpverschuldigd. Ik ben uw Maarschalk hoge eerwaarde en stel daar grote prijs op. Ik zou ook nimmig de wapenen tegen het sticht voeren, even min als tegen de Graaf van Holland. Het zei zo, hoe het mij ook spijt. Toch het is nu voorbij. Er is verslagen, en ik heb vredesvoorwaarden aangeboden, die voorlopig aangenomen zijn. Graaf Jan I is uit Engeland teruggekomen en Jan van Avan, die Holland voor zijn neef, de Graaf uit de handen van de vijandend gered heeft, met schande het land uitgejaagd. Een schone dank, spotte de bischop. Voorzeker, de schande, dat stem ik toe. Dat is niet het werk van Graaf Jan, maar van de heerzuchtige zeel, schijn te hebben, herhaalde de bischop vragend. Het is volstrakt geen schijn, maar wat ik u verzeker. De heer van Borsalen heeft de 16-jarige Graaf zo geheel in zijn macht, dat deze zelfs een stuk heeft ondertekend, waarin hij verklaart, dat hij in alle regeringaangelegenheden de raad en het goed vinden van de heer van Borsalen zal opvolgen. Maar dat is meer dan ergelijk, riep heer Gijsbrecht uit, terwijl hij plotseling bleef staan en hoofd moeten buigen voor die zeeuwse moordenaar, die op de koop toe de onmondige zoon van zijn slachtoffer bij licht als een gevangenen op zijn kasteel bewaard alleen om zelf de septak te kunnen zwaaien. Dat nooit. Hem, die verwate moordenaar, ben ik geen gehoorzaamheid verschuldigd. Liever, grijp ik naar de wapenen en ontdruk de jonge Graaf aan zijn macht. Het geen u ongetwijfeld zou mis lukken, Eiselstein, viel de bischop in. Van Borsalen heeft een groot deel van de adel op zijn hand, al geef ik gane toe dat de macht der vrije poorters niet spoedig te hoog geschat wordt. Toch heb maar geduld. He lang zal van Borsalen niet regeren. Hij jaagt door zijn eigen macht gehandelingen de steden al meer en meer tegen ze in het harnas. Hij schent haar rechten en vrijheden met de grootste willekeur. En wat voor zijn heer Schapei nog erger is, hij ontneemt de Hollandse edelen hun hoge betrekkingen en schenkt-ie aan zijn zeeuwse gunselingen. Heeft hij niet geachten en Jan van Rennesen in zijn plaats tot Baljou van Zuid-Holland aangesteld. En toen hij zag dat deze edelman bij de graaf in hoge gunst begon te geraken, heeft hij hem toen niet in een walstreek gelokt en hem met schanden het land doen verlaten. Nu het heraloud van Borsalens getrouwen handlangig tot Baljou benoemt. Zulk en dwingelandij gaat alle perken te buiten, Riep Gijsprecht vertoord uit. Maar dat kan niet lang duren. Wanneer de beledigde edelen is zijn rijk ten einde, vult de bischop aan. Doch nu moet er nog rekening met hem gehouden worden en ik in de eerste plaats ben daardoor verplicht, want de vredesvoorwaarden die mij gesteld worden zijn zeer hard. Ik moet zelfs afstand doen van een leenheerschapij over de kastelen van Amstel en Woerden. Een zware ijs hoge eerwaarde. Die Gij moet tachten minder zwaar te maken, IJsselstein. Ik, voel Gijsprecht verwonderd. Ja, Gij, want u draag ik op persoonlijk naar het hof te veren te gaan, om daar de vredesonhandelingen ten einde te brengen. Die jongen redig, getroffen door de eervolle onderscheiding die hem te beurt viel, maakte een hofvlijke buiging en zeiden Ik dank u hoge eerwaarde wel voor die grote eer, maar o, riep de bischop lachend, ik weet wat Gij zeggen wilt. Gij denkt aan uw schone en lieve bruit en hoe eenzaam zij zich zal gevoelen op het kasteel te IJsselstein. Maar stel u gerust. Naar haar nieuwe boomplaats vergezellen en daarop uw gemak uw zaken in orde brengen. In die Gij over twee of drie weken vertrekt is het nog vocht genoeg. Dan neem ik uw opdracht gaarne en met pleidschap aan, hoge eerwaarde vaardig, en dat zal aan mij niet liggen in die de onderhandelingen geen goed einde hebben. Doch, laten we naar de zaal terugkeren, waar we zeker al met ongedood gewacht worden. Weinig uren daarna klonken de heldere klokketonen van de burgkapell overveld en verkondigden ver in het rond dat de huwelijksplechtigheid een aanvang zou nemen. Edle ridders in hun schoonste en sierlijkste klederen gehuild kwamen met hun vrouwen en dochters schitterende van diamanten en edelgesteenten de kapell binnen en na me plaatsen. En nauwelijks waren zij gezeten of daar verschient Gijsward van IJsselstein met zijn schone bruit en de arm. Het bruitspaar begaf zich naar de zetels die voor het altar geplaatst waren. Alle ogen waren op hen gericht en dat was waarlijk geen wonder, want selder nog was er een schooner paar voor het echt altar geknield. Welk een vorstelijke gestalte gaf die bruidig om, welk een vierheid gepaard met innemende lieftalligheid die bruit te bewonderen. Zodra ze hadden plaatsgenomen begon het koorgezang. De bischop trat door een zijdeur binnen en knielde voor het altar nedig, waar hij pad totdat het koorgezangsweeg. Toen stond hij op om de gewone kerkdienst te doen, waarna hij het jonge paar in de echt verenigde. Schoon was de toespraak waarin hij hun de dure verplichtingen voor hield die zij in dit ogenblik jegens al kan er op zich namen. Hartelijk en van vriendschapgetuigende waren de woorden waarmee hij hun al het geluk toewensten dat op de aardige smaak kan worden. Innig geroerd knielden geisbrecht en betten voor hem nedig en ontvingen zijn zegen. Daarmee was de plechtigheid afgelopen. Onder koorgezang en orgelmuziek verlieten allen het kerkgebouw en dat het daar niet aan gelukwensen en hartelijke handdruk en ontbak is licht te begrijpen. Als spruitsgeschenk ontving Bertha van haar ouders het rijke slot waarin het feest geviet werd. Intussen was het daar buiten om het afgezette toernooiveld nog veel drukker en woeliger geworden dan in de beurt. Honderden mensen, misschien wel duizenden waren van de omliggende plaatsen samengestroomd om het steekspel bij te wonen dat ter ere van dit huwelijk zou worden gehouden. En de mensen trofden het bijzonder de luchtig weeg. Geen wolkje was er aan de hemel te zien en de zon scheen wel te spelen met de schitterende kleuren der vaandos die het toernooiveld versierden. Pratende, lachende en julende bewoog zich de menigte rondom het veld of verdrong zich om de stalages door rondrijzende kunstemakers of koopliden opgericht. Hier tracht een potsemaker door een vloed van snaakse gezichten en het trekken van allerlei lelijke gezichten die naar het algemeen gelag te oordelen blijkbaar in de smaak van zijn hoordersvieden de snuisterijen van zijn meester aan de man te brengen terwijl deze ervoor zorgde ze zo uitlokkend mogelijk op een tafel ter ang schikken. Daar vertelde een andere grappemaker en hij zette zijn woorden kracht bij door af en toe zo geweldig op een trompet te blazen alsof de toenmalige gehoor verliezen van olievans vel waren dat zijn meester een beroemde oosteling was die tot heel van de leidende mensheid uit zuiveren liefden voor zijn medeschepselen uit het heilige land was overgekomen met onveilbare geneesmiddelen voor alle mogelijke kwalen voor een kleinigheid kom en bij hem terecht want het was hem volstrek niet te doen om rijk te worden oh nee, hij kwam alleen met het doel om zieke mensen weer gezond te maken hij trok zonder pijn kiezen als of het gras spritjes waren maakte er recht wat krom en hoerende wat doof was kortom, hij was een ware wonderdoktig eldersweer werd de scharen gelokt door het heldere geluid van een wedel hondreisende minsteel zijn zangerhoeren en hij heeft eer van zijn werk zie slechts hoe iedereen met aandacht luistert hoe al die ogen schitteren waar de zanger met kracht getoonden de roemrijke daden van zijn held bezinkt hoe een angst getrek op ieders gelaat verscheint waarin wordt verteld hoe hij gewond en stervende van zijn roos geslingerd wordt hoe een traan in menig oog opweld als in roerende klanken de smart, duideliefhebbende en treurende edelvrouw wordt verhaald onder de hoerders die aan de lippen van de zanger hingen, bevond er ook vulko wins hulp op de beurt wel enige tijd gemist kon worden en een vuurig bewonderaar van zang en muziek als hij was, hadden de tonen der vedel helemaal spoedig naar de plaats gelokt waar de minsteel zijn lideren zong mooi, dat was mooi mompelde vulko, toen het lied uit was zich haastig, als schaamde hij zich ervoor een traan uit het oog veegende en na de minsteel met een geldstukje voor zijn kunstbeloond te hebben sloeg hij de weg in naar de potsemaker die nog althoos bezig was de grote bekwaamheden van de oosterse wonderdokter te verkondigen weldra, scheurde hij van het lachen bij de snakkerijen die hij hoorde en die hem al spoedig de indruk deden verliezen door de zangig bij hem gewekt komt mensen, klinkt het van het salage blijft hij toch niet langer staan alsof je wordt al geschoten had in de grond voor alle kwalen, geen enkele uitgezonderd weet deze beroemde oosteling raad heb je hoofdpijn? hij strakt je driemaal met zijn heilige steen langs het voorhoofd blaast en weg vliegt de pijn heb je extra ogen bloedvinnen of puisten zijn een zachte olie doet ze in drie dagen tijds verdwijnen als ertersoep in een hongerige maag heb je een bochtel of krombenen in twee maanden maakt zijnzelf je zo recht als de stok waarmee je de mijn lieve groopmoedig beplacht af de randsel in mijn prille jeugd hij en die was recht hoor, niet mijn groopmoedig nee, die volstrekt niet hij en taai ook, dat verzeker ik je het is of ik het nog vol en hierbij trekt de grappenmaker weer zo'n lelijk gezicht dat iedereen het uitschat het komt mensen, voor alle kwalen weet hij raad en hij reist de gehele wereld door alleen uit liefde tot zijn leidende evenmens geen ziekte, geen kwaal is zich waarvoor hij geen raad weet en zelfs die voor ongeneeselijk zijn verklaard herstellen nog door zijn beroemde wonderzalf die wonder bovenwondig, een been of arm weer doet aangroeien, waar zo'n lichaamsdeel verloren is gegaan en dat in hoogst is drie maanden tijd en de spreker heeft eer van zijn werk want verschillende omstanders richten hun schreden naar de beroemde man om voor goed geld slechte medicijnen te kopen doch, de potse maker gaat nog niet vlug genoeg er moeten meer kopers komen daarom wel hij zijn ogen onder de menig te rondwalen tot hij iemand opmerkt die er zeer bleek en leidend uitziet die man met de vinger aanwijzend gaat hij voort zie me nu daar die ongelukkige stumper staan wat een kleur hoe vermagert ik vraag u mensen staat hij al niet met zijn ene voet in het graf alle ogen richten zich op de aangewezen persoon die zich tans daar wel honderd meilen van daan wensd ook Wilco kijkt die kant uit en herkent dadelijk de lijveigenen van de heer van Vianen haha, moblet hij dat is mijn lieve vriend wacht, daar moet ik bijwezen hij komt er misschien nooit weer terug en zich tussen het volk doordringende gaat hij ongemerkt achter de lijveigenen staan die, hoe warm hij het ook heeft nog altoos de kap van zijn lijfrok over het hoofd houdt en wat zal hem schelen gaat de bediende van de wonderdokter voert wat zal hem schelen zo erg of zo vreemd kan het niet wezen of mijn beroemde meester maakt het in korte tijd beter heb je het in de ingewand een goede vriend of heb je pijn of ben je ziek in een oogwenk ben je zo gezond als een wisje kom, draal niet langer kost maar een kleinigheid en kun je niet betalen, dan kost het je niets totaal niets kan het nog mooi? wat, blijf je nog staan durf je niet, dan zal ik het nog beter met je maken zeg maar wat je schild en ik zal zelf de kruiden haren die je nodig hebt en je genezen daar iedereen bij staat zeg maar wat je deert toch de lijveigenen blijft zwijgen dan zal ik het wel zeggen en de wuile kap bij de punt vastgrijpende trekt hij die plotseling achterover wat met een kreet van pijn door de diner wordt beantwoord en nu is het iedereen duidelijk wat de man scheelt aan zijn hoofd heeft hij een slecht verbonden woont die ongereinigd veel erger schijnt dan zij werkelijk is kom maar hier goede man, ik zal je wel helpen roept de potsemaker in een week is het genezen dat belovert je Vilko luisterde niet langer hij had zijn doel bereikt en vluisterde hem in het oor schurk, durf je wel weerloze jongvrouwen aanranden dat dacht je niet, dat het zo gauw aan het licht zou komen bereid je maar voorop het gen je te wachten staat en zich opdraaiende verliet hij de groep om op een andere plaats naar iets anders te gaan kijken toch daartoe had hij geen gelegenheid want plotseling werd zijn aandacht getokken door schetterende muziek getrappel van paarden en kletteren van wapens de ridders waren in aantocht het steekspel zou beginnen einde van hoogstuk 2 hoogstuk 3 van vulko de minstereel dit is een liepenvoxtopname alle liepenvoxtopnamen behoort het publieke domijn voor meer informatie of om je aan te melden als schuiwilligig ga naar liepenvoxt.org opname door Anna Simon vulko de minstereel van Cornelis Johannes Kiewiet hoogstuk 3 een steekspel en wat er de gevolgen van waren welk een schone stoot vormden die ridders op hun vuren gerossen hoe schitterden die wapenrustingen in de helle zonnestralen hoe kostbaar waren zowel paarden als ruiters getooid hoe vrolijk wapperden de vaandels boven hun hoofden hoe vier zaten die ridders te paard voorop rijdt Henrik van Vianen de geduchte kampioen winereed bij voorraad door bijna iedereen ook daar hem zelfen de overwinning wordt toegeschreven hoe trots laat hij zijn ogen rond waren voor de menigte die het Tour Noorveld omringt en een verwate glimlach komt over zijn nors gelaad als hij ziet hoe daar de hoofden bij elkaar worden gestoken en men fluistert dat is de heer van Vianen die nog nooit overwonnen is kent ge hem vraagt een ander kenne nee, toch ik zie het aan het wapen dat op zijn malen je kolde geschilderd is zie maar, drie zwarte zuilen op een veld van zilver wat ziet haar trots uit geen wonderwaarlijk wat zijn moed zijn partij nog nooit gevonden en wie is dat die ridder met de gecanteelde baren op zilver weet je dat niet het is de heer van Arkel maar zie eens, daar komen de edelvrouwen wat zijn ze prachtig gekleed prachtig, dat zou ik menen het is bekend dat bijna elke edelvrouw wel zoveel juwenen aan haar lijfrok en gordelriem draagt dat men er wel een kasteel voor kopen kan kijk, kijk, daar is de heer van Eiselstein met zijn bruid gewoon paar hij doet zeker niet mee aan het steekspel want hij neemt in de hoge tent bij de vrouwenplaats zeker de ereplaats dat is jammer, ik had hem wel eens tegen Vianen willen zien dat zal hij wel niet durven het is ook niet alles om voor de ogen van je bruid van het paar te worden geworpen waarom is hij anders niet dat heeft hij getoond naar de dood van Graaf Floris toen hij een van de eerste was die tervelde trok om de moord te vreken en toen heeft hij zich dapper gedragen, zoals iedereen weet dat is waar nu, misschien doet hij nog niet mee om de bischopgezelschap te houden kijk, die zit naast hem terwijl deze en dergelijke gesprekken gehouden werden door de omstanders, reden de ridders in optocht het toenoorveld enige malen rond telkens als zij voorbij het bruidspaar reden maakten ze een sierde kebuiging en lieten ze de speren zakken op een teken van de kamprechters aan wie de leiding van het spel was toevertrout hielten de ridders halt en werden hun de toenoorwetten voorgelezen die zich in twee groepen, die aan weerzijden van een touw dat het krijt in twee gelijke helften verdeelde, plaatsnamen en iedig een aanvoerder kozen aan de ene zijde, viel die eer te beurt aan de heer van Heusten kenbaar aan zijn blazoen dat er een rat van keelvoerde op goud aan de andere zijde, aan de heer van Vianen minst vroegere overwinningen hem ook bijna richtgaven op die onderscheiding de ridders redden terug tot aan het einde van het krijt en monstenen met een laatste blik de toestand van hun rusting en het agage van hun paard de kamprechters gewapend met lange staven en omringt door hun dinaren die als krijtwaarders kortere staven in de handogen namen plaats aan de einde van een touw alles is gereed ademloos bijna wacht iedig op het ging gebeuren zal daar heeft Bertha van Arkel, nu vrouwen van Eiselstijn, de hand tenteken op, het touw valt en wordt snel verwijderd, de muziek bestaande uit bazuinen, pauken trommen en schalmijen valt schetterend in en onder het geroep van vianen, vianen aan de ene, heusten, heusten aan de andere zijde storten de ruiters met gewelde glavien en gesloten visier op elkaar naar in de grond dreunt onder de hoefslagen der strijdrossen, de lucht davert van het gekletterd der wapenrustingen en van het geroep der strijdenden en opgetogen en meegesleept door het schone schouwspel barst het volk in een donderend gejuig los de edel en jongvrouwen werpen de strijdenden linten, handschoenen en andere voorwerpen toe om aan te moedigen en met verdubbelde kracht zetten deze de strijd voort hier vliegt een glavie aan stukken in de lucht daar trachten er twee te vergeefs elkander uit de zadel te lichten gins storten derde bewusteloos op de grond eilings schieten de dinaren toe om hem uit het strijdpark te dragen daar rijden vianen en heusten op elkaar naar in het wordt stillig in en om de kamplaats de beide strijdenden takken ieders aandacht met welk een woest de kracht heeft de botsingplaats en verwonderingbaard het dat niemand de zadel ruimt de glavie van van heusten is aan splinters geslagen haastig grijpt hij een andere en opnieuw valt hij vianen aan toch nogmaals breekt zijn glavie en bijna kantelt hij uit de zadel daar grijpt hij zijn zwaard welk voorbeeld vianen volgt en met bliksem snelheid volgende slagen ook kan erop toch heusten, hoe ook toegejuugd de trotse vianen, de overwinning niet zo graag als hem voelt langzamerhand zijn krachten minderen een laatste poging wil hij doen hij drukkt zijn paard de gouden sporen in de zijden en rijdt onstuimig op vianen in om hem door zijn verpletterende slagen tot wijken te dwingen toch zijn tegenpartij houdt stand als een rots slaat hem met het schild in tweeën en had hem ongetwijfeld uit de zadel doen storten in die niet Bertha een teken had gegeven dadelijk traden de krijtwaarders toe tussen de strijdende dat was het teken dat de strijd geëindigd was vianen had als altoos de zegen behaald er zal een uur pauze gehouden worden welke tijd de ridders gebruiken om zich te verversen en hun rustingen in orde te brengen daarna zal de strijd beginnen van man tegen man en dan eerst zal blijken wie de sterkste is niet zo daar is het uur verschenen of door bazuinen, klaroengeschal worden de ridders opnieuw ten strijde opgeroepen met hun dinaren hebben hun plaatsen wederom ingenomen weer geven de bazuinen een sein en nu rijdt een zwaar gewapend ridder gevolgd door zijn schildknaap het krijt binnen voor de wapenkoning houdt er halt op de vraag van deze wie hij is en wat hij verlangt klinkt zijn antwoord ik, witte, heer van Haamstede daag elke ridder wie hij ook zij ten strijde met speer en zwaart ter ere van de schone jongvrouw er van Arkel en nauwelijks heeft hij uitgesproken of luiden klinkt het gekletterd de bazuinen en klaroenen zijn uitdaging wordt aangenomen want een andere ridder rijdt het berk binnen en plaatst zich tegenover de heer van Haamstede uit zijn wapen een geharneceerde kele libaard op goud blijkt dat hij tot het edelige slacht ter brede roters behoort de strijd begint met een woeste waard rijden de beide edelen op hoek aan daarin de speeren vliegen aan splinters de ruiters waggelen op hun rossen snel neemt ieder van zijn schildknaap een nieuwe speer en weer rijden ze op hoek aan daarin toch juist op het ogenblik dat ze elkander genaderd zijn, struikelt het paard van witte van Haamstede, valt en werpt zijn ruiter over zich heen onder de hoeven van het andere dier eilings schieten de bediende toe en brengen de gevallende buiten het berk niemand heeft de overwinning behaald toch nu laat brede rode zijn uitdaging horen en nauwelijks is dat geschiet of daar rijdt de heer van Vianen het berk binnen arme brede rode klinkt het zacht uit de mond der omstanders, nu zal hij het kwaad te verantwoorden hebben en dat was ook zo, want reeds bij de eerste schok kon hij zich ter nauwernood in de zadel houden toch bleef hij zitten wat een luidgejuig van de menigte uitlockte maar nu kwam Vianen met zulke onstuimige vaart op hem aanrennen dat brede rode met een hevige dreun van het paard storten ook hij werd door zijn schildknaap buiten het strijdperk gebracht ingalop reed Vianen het berk rond en trots lachte hij nu van alle kanten een donderend gejuig opsteeg ter ere van de overwinnaar eindelijk hield hij voor de wapenkoning stil en met een luide stem die door iedereen gehoord werd, riep hij de schone bruit en zijn paard de sporengevende reed hij onder het schallendermuziek in vliegende gelop de kampplaats rond toch hij bleef alleen geen enkele ridder hoepen ledigd ook door zijn tergende uitdaging durfde de strijd met zijn wagen met een minachtende glimlach op het gelaat nadat de Vianen de wapenkoning ten tweede manen en herhaalde zijn uitdaging in zo mogelijk nog tergender bewoordingen en opnieuw werd zijn uitdaging beantwoord met een zuin en trompetgeschal door geen enkele riddig reed het perk binnen tartend keek Vianen in het voorbijrijden de kring van Edelieden aan en het was waarlijk bij zulke een beledigend gedrag geen wonder dat zijn trotsen gestalte meer met haat dan met bewondering werd nagezien ten derde malen naderde de heede wapenkoning en luid klonk zijn uitdaging in het rond ik, Hendrik, heer van Vianen bijgenaat de onoverwinnelijke dag ter ere van jongfrouw Berta van Arkel elke riddig tot een eerlijke strijd met speer en zwaard en mocht deze uitdaging die nu voor de laatste mal geschiet onbeantwoord blijven dan maak ik als overwinnaar aanspraak op de uitgeloofde prijs het met goud versierde schild maar nauwelijks had hij uitgesproken of met gesloten visier rende een riddig het strijd perk binnen gezeten op een vieren schimmel die, dartel als hij was dacht ik niet dan met grote moeite door zijn meester liep bedwingen aans ridders speer prijkte een gele handschoen ongetwijfeld het eigendom van een of andere jongfrouw ter weerend de ridder strijd met onbeschrijflijke geestrift werd deze verschijning door het volk begroed want ieder had zich geergeerd aan de trotsen woorden van de stugge edelman en al wist men niet wie die vieren ridder was toch gunde ieder hem gaar met de overwinning hij reed, gevolgd door zijn schildknaap toen ook het visier gesloten hield naar de wapenkoning en spak ik, genaamd de onbekende riddig met de gele handschoen verklaagd ter ere van jongfrouw van Arkel de uitdaging van heer Hendrik van Vianen aan te nemen daarop plaatste de beide ridders zich op een grote afstand van Okander en maakte zich strijdvaardig er heerste een doodse stil onder de menigte ieder was vol spanning hoe deze kamp zou eindigen en die spanning werd bovendien verprikkeld door het geheim zinnige van die vreemdeling daar gaf de jonge bruiten teken en de kamprechter riet met luidestem de ruiters drukte de sporen in de zijden hun paarden en reden met een ongekende vaart op Okander in het was alsof zij Okander verpletteren wilde al bij de eerste schok bleek het Vianen dat hij, zowel niet zijn meester dan toch stellig zijn evenk niet gevonden had want de onbekende bleef recht op in de zadel zitten hijzelf slechts met moeite zijn evenwicht bewaren kon en zijn glaafie tot aan zijn hand toe scheurde een daverend gejuich waar aan bijna geen eindeschijn te zullen komen steeg uit het volk op de ridders zwaaiden met hun speren de jong en edelvrouwen waren van haar zitplaatsen opgestaan en juichtende onbekende toe honden de kleine geden meest zieerraden werden hem toegeworpen met een hoffelijke buiging reed hij terug om zich tot de nieuwe aanval gereed te maken Vianen deed dat toch geprikkeld door de toejuigingen die zijn tegenstander ten deel vielen met woede in het hart daar vloegen zij opnieuw op elkaar in zo mogelijk nog woester dan te voren en weer met dezelfde uitslag de onbekende hield stand als een rot Vianen bleef terwijl de speer aan zijn hand ontviel slechts met grote moeite in de zadel de geestrift van de toeschouwers klond tot uitbundige opgewondenheid aan het gejuubbel kwam schier geen einde verbitterd trok Vianen zijn zwaard de onbekende deed even zo en nu zag men een kracht en behendigheid ontwikkelen zoals misschien nog nooit op enig turnoorveld te bewonderen was geweest onophoudelijk kletterde de slagen op helm of schild onstuimig drongen de vuren gerossen met snuivende neusgaten op elkaar naar in stoffenwolken maakte hem bijna onzichtbaar daar ging potseling en kreet op uit de menigte die Weldra in een eindeloos gejuig en gejuubbel over ging van Vianen het schild in tweeën en het zwaard uit de hand door de schok wankelte de onoverwinnelijk in de zadel en met een zware slag viel hij op de grond de onoverwinnelijke was voor het eerst overwonnen Eeren de overwinnaag Eeren de onbekende juicht het volk men zwaaiden met stokken en doeken de muziek schetterde de lucht daverden van het gejuubbel Eeren de onbekende Eeren heer Geisbrecht van Eisselstein schildde Vilko die met ademloze spanning het gevecht gevolgd had Eeren Geisbrecht van Eisselstein de dapperste onder de ridders daar zocht de ridders zijn visier op en waarlijk niemand anders dan Geisbrecht van Eisselstein had de heer van Vianen overwonnen nieuw gejuubbel, nieuw gejuig de ridders voegden zich achter hem en reden met hem het strijdperk rond daarna hielden zij stil voor jongvrouw Berthaar van Arkel Geisbrecht knielde voor haar nedig en ontving uit de handen zijn er bruid de prijs die voor de overwinner was uitgeloofd hoe plonken haar ogen daarbij van edelen trots op haar bruidigom hoe vier klopte haar het hart bij de davrende toejuigingen die hem ten deel vielen hoe innig bewonderden zij tans haar jongen echtgenoot onder het schetteren van basuinen en klaarounen keerden de edelen naar de borg terug waar ze zich van hun zware rustingen ontdeden en die verwisselden voor sierlijke lijfrokken en kostbare mantels nauwelijks waren zij ermee de gereed of reeds uit het teken gegeven om aan de feest is te verschijnen het was een vrolijk gezelschap dat ze verzameld onder tafels die met de heerlijkste voorraad beladen waren geen enkele ridder ontpak en al kwam ook heer Witte van Haamstede met zijn linker arm in een doek omdat hij een weinig gekneust was door de val en al had heer Hendrik van Vianen een lichte woont aan het voorhoofd gelukkig had geen derdappere ridders zich zo ernstig gewond de tafels waren rijk versierd met gouden bekers en schalen kunstig nageboots te kasteden en een overvloed van het heerlijkste gebraad blanke rivier en zevis en de fijnste weinen die Frankrijk en Duitsland maar opleverden een aangename, vrolijke muziek liet zich horen en de gasten bewezen eerig aan de heerlijke gerechten die hun werden voorgedien als om strijd roemden zij de gastvrijheid van de heer en de vrouwen van Heukelom en de ridders toonden dat zij nogal wat anders konden dan vechten het was een kruisvuur van aardige gezichten en vrolijke jokkenijen de bekers werden lustig geheven en vlug geledigd en nu en dan werd door de vrolijke brede rode een liedje aangeheven dat door bijna alle aanwezigend meegezongen werd iedereen genoot van het heerlijke feest iedereen was vrolijk slechts één uitgezonderd Heer Hendrik van Vianen deelde niet in de algemene vreugde en een stoever trek op het gelaat zat hij te midden der vrolijke pakste iedereen in een schaterend lachen uit als brede rode zijn snakerijen verkocht zijn gelaat alleen bleef stroef en nors het scheen wel of hij niet eens gehoord had wat er gezegd werd zong met een vrolijk lied hij alleen zweeg zijn ogen stonden somber en dof en er kwam alleen gloed in als hij heer Gijsrecht aankijk want hij soms wel minuten aan één kon doen ja, dan kwam er gloed in maar het was de gloed van de haat want hij hater de jonge, vieren edelman tegen wie hij de trotsse Vianen die zich zo graag de onoverwinnelijke noemde het in het strijdperk had moeten afleggen hij, de onoverwinnelijke was overwonnen nooit zou hij die naam meer durven noemen want hij begreep me al te goed hoe dan zijn er vijanden zouden meesmuilen en vrienden had hij niet als hij dat nog nooit geweten had zou hij het wel hebben kunnen opmaken uit het gejuubel dat uit de menigde opsteeg en de heren van Eiselstein toen deze hem uit de zadel dit storten dat gejuug dreunde hem nog in de oren en de gedachte dat zijn nederlaag het volk zoveel vreugde had verschafd deed hem dorsen naar vraak zijn gemoed was vervuld van de pitterste haat tegen de vieren overwinnaar zijn ogen gloedden van vraakzucht daarom nam hij geen deel aan het feest alleen de beker genij weinig rust hij dronk veel, zelfs te veel en hoe meer hij dronk hoe gloeier er de blikken werden die hij op heer Gijsbrecht weerp hij woont zich op en eindelijk, toen de wein hem naar het hoofd begon te stijgen, was er maar een kleinigheid nodig om het blijde feest te doen eindigen in een twist, misschien zelfs wel erg en aan die kleinigheid zou het niet ombreken daar stond de bischop van Utrecht op en de bekerheffende Riepey komt edele ridders en edelvrouwen wijden wij een dronk aan het wel zijn en het geluk van het bruitspaar ledigen wij de beker als een hulde aan de schone bruit en ter ere van de bruidegom, de vieren over Winnaag die woorden wijden met geestrift begroet alle gasten stonden op en hievende bekers omhoog davrand klonken door de grote burgerzaal ter ere van de schone bruit en van de dappere over Winnaag iedereen dronk naar Voren om met Gijsbrecht en Bertha te klinken en in dat gedrang had niemand er eerst erg in dat heer Hendrik van Vianen geen deelnam aan de eerbewijzingen toch daar bemerkte plotseling brederodend en vertoornd over zoveel onwelevendheid Riepey wat nu, Vianen? ga je weiger toch niet te drinken ter ere van jonkvrouw van Arkel en hulde te brengen aan de overwinner van het tournoispel kom, vergeet, even als iedereen in uw geval zou doen, de geleden Nederland en breng hulde aan hem die haar verdient uit als een eerlijke kamp dat was het niet beelden er Vianen onder het opstaan met zijn vuisten zo ruw op de tafels slaande dat het drinkgerater van rinkelde dat was het niet het was geen eerlijke kamp op een eerlijke wijze zou hij mij nooit overwonnen hebben hij zag vuurrood, zowel van woede als van het drinken hij beefde van vraagzucht zijn woorden hadden een geweldig tumult en gevolgen van alle kanten drongen de ridders op hem aan dat is onwaar, Vianen Riepey trek die beledigende woorden in ga hij het eerlijk overwonnen hij heeft uit een gestreden uw beschuldiging is vals wat durft mij een woorden in twijfel te trekken van mij, Vianen ik zeg en iedereen mag het horen dat Eiselstein door een valse aanval mijn paard aan het schrikken maakte waardoor het op zijde sprong en mij deed vallen hij hield zich niet aan de wetten van het spel en overwon mij door List toch ik herken hem niet als mijn meester hij is een valsaard en niet dat alleen, maar ook een lafaard hij het zwaard trekken als hij durft dat was te veel voor Heer Gijsbrecht hij rukte het zwaard uit de schede en tat met fonkelende ogen op Vianen toe deze had even eens het zwaard getrokken toch bij de bewegingen die hij daarbij maakte wagelde hij op zijn benen en hield zich met moeite staan het werd nu iedereen duidelijk dat hij dronken was terug, terug klonk het van alle zijden en met dronk zich tussen de twee ridders in terug, Eiselstein, zie je dan niet dat hij dronken is? wat dronken bulderde Vianen ik dronken nee ik ben niet dronken, maar hij is een lafaard hij durft niet toch Gijsbrecht had het zwaard alweer in de schede gestoken hij begreep dat dit geen eerlijk gevecht kon worden ga naar uw kamer Vianen spak hij en tracht de slapen morgen ben ik bereid u te woord te staan naar mijn kamer denk hij dan dat ik nog een ogenblik langig met een lafaard onder één dak wil zijn ik bedankt voor die eer ik ga naar huis tot wederzins, Eiselstein, maar wacht u dan voor Vianen nog al toos met zijn zwaard in het rond schermende zodat alles wat hij bij ongeluk raakte aan scherven of gedeukt op de grond viel, liep hij de deur uit enkele ridders waaronder ook Eiselstein volgde hem wachelende begaf hij zich onder het uiten van de lelijkste beledigingen op de andere zijde van het kasteel waar de bedienen verzameld waren ook daar was iets bijzonders aan de hand het was er de gehele middag een vrolijk gezelschap geweest de tafels waren dankzij de gruwheid van de edelvrouwen die ook de dinaren graag het goede gunde ruim voorzien geweest van heerlijk wild praat en opwekkende dranken onder allerlei gesprekken, afgewisseld door grappen en vrolijke liedjes, hadden ze er zich te goed gedaan zelfs Peer, de lijveigene van Vianen was weer op zijn gemak gekomen aan een hoekje van de tafel gezet en weer bij stilswijze angstige blikken op Vulkow doch toen hij bemerkte dat deze in het geheel niet op hun lette ja, hem zelfs niet eens geen op te merken begon hij langzamerhand te hopen dat Vulkow het gehele geval vergeten was en dat geen waarlijk was zo want Vulkow was zo vrolijk dat het onmogelijk was te geloven dat hij nog aan andere dingen kon denken hij wist zijn buren kostelijk te vermaken wat duidelijk plek uit het vrolijk gelach dat zich telkens rondom hem deed horen en zo voelde Peer die eerst volstrekt geen eetlust had gehad langzamerhand zijn moed klimmen en met zijn moed kwam ook zijn eetlust terug hij begon eindelijk zelfs praats te krijgen dat duurde zo lang tot plotseling één daar aanwezig een zijde het is toch een brutale aanranding geweest die gisteravond gepleegd is die schurk had eigenlijk al in het strop moeten hangen als met een toverslag waren bij Peer zowel zijn moed en eetlust als zijn praats verdwenen hij voelde van angst dat had hij verdiend, riep een ander maar eerst een geeseling meende een derde en weer ging er een rilling over Peer's rug het zweet pak hem uit en angstig zochten zijn blikken die van Vulkow toch deze keek hij hem niet aan hij scheer niet eens te horen wat er gezegd werd want hij stond op en geef een vedel die tegen de wand stond ha, dat is een voortreffelijk plan Vulkow, riep hem van alle kanten stilte, we krijgen een lied een lied van Vulkow minstereel, riep lachend Marij de dienst maakt van Junkvrouw Berta en dat zal wat moois wezen lied zij er plaagend op volgen dat zal het zeker, antwoorden tweede Vulkow behoeft voor de beste minstereel niet onder te doen ik heb hem meer gehoord nu moet je me niet zo sterk prijzen dat ik niet eens meer zou durven beginnen zij de Vulkow gestreeld terwijl hij de snaren spannde toen stond hij op en begon afwisselen te spelen en te zingen soms tockelde hij zacht op de snaren hij zong, iedeg luisterde met aandacht en Peer begon weer te herademen althans voor korte tijd want het bleek hem spoedig dat de inhoud van Vulkow lied niet geschikt was om hem op zijn gemak te brengen mijn lied heet de redding, sprak Vulkow en met een schone stem zong hij de slopprucht daalt de hoefslag klinkt de Junkvrouw op haar ros gezeten schoonreedste zon in het west te zingt wil toch haar bruig om welkom heeten vreemd zij geen gevaar is niet haar ridder spoedig daar het was zoel geweest de gantse dag nu pakten wolken dreigend samen maar Bertha die het gevaar niet zag verbaasd zich dat geen ruiters kwamen daar wordt de rijweg helver licht een slag gevolgd op de bliksmenschicht waarheen tans Bertha in dit uur teruchtocht kan hij niet meer baten waar schoutgen voor het hemelvuur de gantse omtrek is verlaten maar kinder naakt de zoom van het woud daar zat een jaren huid in het hout de regen valt bij stromen neer en duizend is bedekte aarde de kleine huid heeft in dit uur voor Bertha een onschapbare waarde de Junkvrouw bind haar paard aan het hek en treedt in het onbewoond vertrek tans neigt zij luisterend het oor of ook haar brug om langs mocht komen wis dringt de hoefslag tot haar door het bliksem telkens in de bomen maar hoort zij niet een voetstap daar wie is het een vriend of nieuw gevaar sta Junkvrouw geld en siersels af sta af of het kost u hier het leven maar vrees dan boosigt ook uw straf zegt Junkvrouw Bertha zonder beven geen lid van mijn al oud geslacht dat een bevel van roversacht met gant haar hulproep door het woud en tracht zij moedig zich te weeren daar klinken stemmen in het hout die Bertha's moet en kracht vermeren mijn brug om stem die redding meldt nu buk ik nooit voor ruw geweld te hulp, te hulp waar is het gevaar hier Gijsbrecht, hier de hulp komt nadig de dappere breidigom is daar en zoekt in het duistig naar de dadig dans vrees de rover voor de dood en zucht om redding uit de nood de blijdschap op haar lief gelaten werpt Bertha zich ins riddersarmen de rover neemt zijn kantsdebaat hij wacht van Gijsbrecht geen airbarmen hij gluipt in haastood kleinvertrek en redt zich over het lagehek maar zie, de dinaar die hier wacht om trouw de paarden te bewaken verheft zijn zwaard met alle kracht en treft dat kap en schedel kraken hier hebt Gerover loon naar werk een onuitwisbaar kaansmerk in tussen treefde bij voorbij en kon de jongvrouw huiswaarts keren verheugd ging bruitspaar zij aan zij wie zou nu dappere Bertha deren de dinaar meesmelt in zijn baard die zwaartslag was een goudstuk waard Vulkoo's weg daar vonden toejuigingen waarin zijn deel toch Vulkoo lacht het tans niet met de vinger naar Peer wijzende die doodsbleek in de verste hoek een schuilplaats zocht riep hij en wilt geweten wie de schurk is die dat feit durft ondernemen daar staat hij dus Peer, de eigener van de heer van Vianen laat hij het ontkennen als hij durft doch Peer durft er niet aan al zijn leden bevend viel hij op de knieën en smeekte om er barming daar aan dacht even wel niemand van alle kanten drong men op hem aan naar de burgerzaal wat een schurk klonk het hij moet nog heden zijn voles hebben voort met de rover men sleurde hem naar de deur toch juist op dat ogenblik werd hij met kracht open geworpen en verscheende heer van Vianen aan de ingang Peer, riep hij met ruwestem de paarden, we gaan naar huis hier is Peer, hier is de aanrander klonk het verwarden groep van de dinaren genade, genade kreund de Peer in doodsangst wie waagt het mijn dinar overlast aan te doen schreeuwde Vianen woedend laat los, hondsfotten, of daar kwamen ook de andere edelen waaronder heer Gijsprecht het vertrek binnen vreesende dat Vianen in zijn blinde woede misschien een ongeluk zou begaan en niet weten wat er aan de hand was riepen zij laat die man los zijn heer wil vertrekken maar hij is de rover die laat de man los geboot Gijsprecht kachtig wie of wat hij ook zij laat hem los aan dat bevel werd voldaan zij het dan ook schoor voetend Vianen trot naar buiten en Peer die zich de heukelom in het geheel niet meer op zijn gemak gevoelde volgde hem met zeldzame spoed nog nooit had hij zijn heer zo vlug bediend als nu in minder dan geen tijd zaten beide te paard en hij deden de slopbrug over de ridders keerden naar de burgzaal terug en vergaatenspoedigd het gebeurde maar heer Gijsprecht van Eisselstein had een vijand gekregen die niet licht te achter was einde van hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 van fullcode de minstreel dit is een liepenvox opname alle liepenvox opname behoort tot de publieke domijn voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar liepenvox.org opname door Anna Simon fullcode de minstreel van Cornelis Johannes Kiewit hoofdstuk 4 de vraag van Fianen 14 dagen later vinden we hier Gijsprecht in de grote zaal van het slop de Eisselstein, gedost in zijn schoonstige waad bezig zijn wevelen te geven aan zijn dinaren hij drukt hun de stips de gehoorzaamheid jegend zijn gemalin op het hart belooft hun een buitengewone beloning wanneer zijn gedurende zijn afwezigheid getrouw hun plicht doen maar dreigt met dubbele straf hen die zich aan plicht verzuin mocht de schuldig maken daarna neemt hij met vriendelijkheid van alle afscheid en blijft alleen over met zijn schildknaap jonker Jan van Asperen hij legt zijn hand in de zijne en zegt en aan u mijn trouwe knap draag ik de zorg op, niet alleen voor mijn kasteel en voor mijn overige bezittingen maar ook voor het dierbaarste dat ik bezit, voor mijn lieve gemalin we beleven vreemde tijden jonker en niemand weet tegenwoordig of de dag van morgen, vrede of oorlog zal brengen daarom heb ik, voordat ik van hier ga zoals gewet, het kasteel in staat van tegenweer gebracht op dat, als onverhoopt soms een vijand mocht komen op dagen hij het niet onverdedigd vinden beloof me, dat haar zult steunen in het bestuur, en zo nodig haar zult verdedigen en beschermen in de nood ik sfeer het edele heer antwoorde jonker Jan ernstig en vast beraden zolang mijn arm een zwaart kan voeren zal haar geen leed genaken ik wist, dat ge dit zeggen zou en had geen ander antwoord verwacht heb dank voor die woorden toch daar hoor ik haar aankomen laat ons nu een weile alleen de jonker vertrok en Bertha kwam binnen ook zij was gekleed om uit te gaan zij wilde haar echtgenoot in eindweegs voor gezellen ze zag bleek haar gestalte als altoos vier was scheen het toch als of er tans een angstige trek op haar gelaad lag geysprecht ging haar tegemoet en sloeg haar zijn arm om de hals alles is gereed Bertha, zeiden hij we kunnen dadelijk vertrekken maar liefste, wat dit gebleek en wat is dat? tranen in de ogen kom, kom wat is dat voor malligheid nu had ik toch gedacht dat je moediger waard oh, geysprecht zucht er Bertha wees niet boos op me ik weet wel dat het kinderachter van me is maar heus, ik voel me zo beangst het is me, als er voor een groot ongeluk zal gebeuren alsof ik u nooit meer terug zal zien bij die woorden barsten ze in tranen uit maar hoe komt het toch op die gedachten, mijn Bertha gisteren nog kende je geen vrees en was je evenmoedig als altoos oh ja dat was gisteren geysprecht nu? en waarom ben je dan nu wel bevreesd omdat ik oh, geysprecht, het was zo aakkelijk oh, gaat toch niet naar het hof te veren omdat ik zo'n vreselijk naar het droom gehad heb ik moet gaan, Bertha de bischop heeft het mij opgedragen ik moet, maar kom, kom, je weet toch wel dat droomen bedroogd zijn deze niet nee, geysprecht, deze niet blijf toch hier, die droom vervolgt maar eens de gehele morgen en hoe was die droom dan wel oh, zo naar, geysprecht ik zag u gebouwd in een vreselijke kerkig bleek en vermagerd en je riep verdurend terwijl de ketens waarmee die aan de muur geklonken waard rammelden Bertha, Bertha, waarom verlos je me niet zie je dan niet dat ik hier anders sterven moet en opnieuw begon een jonge edelvrouw te schrijden geysprecht was een weinig bleker geworden toch spoedig herkreeg hij zijn opgeruimdheid wedig en zeiden gekheid, Bertha droomen zijn nog nooit anders dan bedrog geweest ik geloof er niet aan je hebt zeker onrustig geslapen en toen gedroomd, zoals had iedereen weleens overkomt een flinke rit in de frisse morgenlucht zal die naren gedachten wil uit je hoofdje doen verdwijnen en je weer vrolijk maken kom, laten we te paard stijgen dus je blijft bij uw plan laat naar veren ik moet, Bertha dat kan nu eenmaal niet anders toch, wees niet bezorgd over 14 dagen ben ik immers weer hier Bertha richt het hoofd op en veegte de tranen weg die haar in de ogen stonden het scheen of zij al haar moed en geestkracht terugkreeg nu zij wist dat er niets aan het besluiten te veranderen viel laat dan komen wat er komen moet dat god u beschermen en haar echtgenoot een kusgevende we zullen er het beste maar van hopen niet waar? laten we gaan op de binnenplaats stonden vier paarden gereed die door jonker jan en vulko bij de teugels gehouden werden vulko zou zijn hier op de reis vergezellen en hij vond dat verre van om aangenaam hij hield wel van zo'n tochtje en het was bij hem gewoonlijk, hoe verdig, hoe liever geisbergd hield Bertha in de zadel en Weldra reden ze de slotbrug over door de bedienen van het kasteel met haar hartelijk goede reis, god behoede u vergoed Bertha schikte zich blijkbaar in het onvermijdelijke want zij sprak over allerlei zaken behalve over haar droom en toen zij een uur later een teder afscheid van Gijsbrechtnam hield ze zich zo flink dat het scheen of zij er zelfs niet meer aan dacht langzaam redte Edelman door vulko gevolgd, verdig Thuokens keek haar achterom en wijfde zijn vrouw en de jonker een farwel toe dat herhaaldelijk beantwoord werd eindelijk verloor hij hen uit het gezicht toen gaf hij zijn paard te sporen en hij deed snel voort we zullen de beide reizigers niet verder op de voordietijd verre tocht vergezellen genoeg zij het te weten dat zij de reis zonder ongeluken aflegden en in blakende welstand te veren aankwamen dicht bij die stad lag het sterk kasteel van de heer Wolfert van Borstelen bij wie Graaf Jan de Eerste zijn intrek genomen had dat heette natuurlijk een vrijwillige daad waarin werkelijkheid was hij daar niet veel meer dan een gevangen die echter met al de eeg aan zulke machtig forstverschuldigd behandeld werd toch was hij niet meer dan een gevangenen want van Borstelen bewaakte hem en al zijn handelingen als met arges ogen hij liet hem nooit alleen en zelfs op zijn uitstapjes in de omtrek hield hij hem gezelschap de heersuchtige Edelman wie het nergens anders om te doen was dan om de regering geheel in handen te hebben begreep maar al te goed dat hij daarvoor een meester moest zijn van de persoon des Graaven die nog niet veel meer dan een kind was de zoon van de Edelen Graaf Floris V telde dan ook nog nauwelijks 16 jaren en was daarom boven klein van gestalte en zwak en ziekelijk van lichaam geen wonder was het daarom geweest dat zoveelig getracht hadden zich van de vochtij over de jonge Graaf en zo ook van de regering meester te maken waaronder behalve van Borstelen genoemd moeten worden Dirk van Kleven en Jan van Avan, Graaf van Hengauen Tevens trachten ook binnen de tweede Bertot van Mechelen zijn veroordeel te doen en viel met een leegig in Noord-Holland dat hij veroverde tot medeblik toe spoedig moest hij echter wijken voor Jan van Avan die overal, als de neef van Jan de eerste met gejuich werd begroet ook de Vlamingen, die op aanstoken van van Borstelen in Zeeland gevallen waren trokken voor zijn macht beducht terug Zo schenet, alsof dus Jan van Avan het pleid om de oppermacht zou winnen toen hem plotseling de tijding ter oren kwam dat Graaf Jan geland was en dat hij ontvangen was door en zijn intrek genomen had bij Heer Wolfert van Borstelen Dat was hem enstreep door de rekening toch zo dadelijk gaf hij zich niet gewonnen onverweld zond hij Graaf Jan zijn goed en nodigde hem uit de doorrecht te komen waar hij hem de regering zou overgeven en rekening afleggen over het gehouden bestuur toch dat wilde van Borstelen niet omdat hij begreep dat zijn rijk dan spoedig uit zou zijn hij waarschuwde daarom de Graaf voor die tocht en hij wilde dat Jan van Avan wel eens heel andere bedoelingen zou kunnen hebben het was immers best mogelijk dat het zijn plan was de Graaf gevangen te nemen en zich van de regering meester te maken de Graaf geloofde die woorden en Jan van Avan keeg al spoedig een antwoord dat alles behalve vriendelijk was hij werd uitgenodigd om zonder gewapend geleiden te blij dorp in Zeeland te komen Vrees behoeft hij niet te koesteren want de Graaf zou hem een vrij geleiden geven maar zo gemakkelijk lieten er zich niet verschalken en hij verliet toernig het land dat hij goed gezien had, bleek maar al te duidelijk want van Borstelen verspeelde grote schatten om hij op zijn tocht naar Henegrouwen gevangen te nemen zo had dan nu van Borstelen alle macht in handen waarvan hij gebruik maakte om zijn vrienden, alle zeeuwen grote bedieningen te geven de heer van Brederode ontsloeg hij als baljuw van Zuid-Holland en benoemde Jan van Rennes in dienst plaats als spoedig bleek het hem echter en deze evenheers zuchtig was als hij zelf en dat de Graaf zich meer en meer tot hem voelde aangetokken daarom beschuldigde hij hem van het plan om zich van de Graaf meestal te maken ten einde hem aan Hollands vijanden over te leveren de Graaf geloofde die beschuldiging en Rennesen had het alleen aan een snelle vlucht te danken dat hij geen kennis maakte met de kerker tot baljuw in zijn plaats werd heer Aloud benoemd die zich wel draa door zijn aanmatigende handelingen door geheel Holland gehaat maakte zo was de toestand in Zakenstans regering op het ogenblik dat heer Gijsbrecht als gevolgmachtigde van de Bisschop te veren aankwam het was dus waarlijk geen wonder dat hij met ongeduld het ogenblik te gemoed zag waarop hij voor de jongen Graaf en dienstmachtige beheerser zou moeten verschijnen wat de eerste betrof hij had de knap lief om naar Willen van dienst edele vader Graaf Floris maar van Borstelen, de indringer zoals hij hem noemde had hij uit het diepst van zijn hart hij was immers maar al te zeer bekend welke rol hij had gespeeld in de moord op Graaf Floris van welke daad hij één der eerst aanleggers was geweest en het was hem onbegrijpelijk hoe de moorden naar des vaders nog onder de ogen durf te komen van de zoon lang behoeft hij niet te wachten want reeds de eerste dag na zijn aankomst ontving hij de uitnodiging om voor de Graaf te verschijnen gevolgd door Vilco begaf hij zit naar het slot waar hij door een schildknaap naar de burgerzaal werd geleid de Graaf en van Borstelen hadden aan het tafelplaats genomen twee klerkeren ieder met een lessen naar voor zich zaten aan weerskanten eerbiedig naar de Gijsbrecht de jonge Graaf en heten hem ook namens de Bischop, hartelijk welkom in het vaderland met een snelle blik nam hij bij de mannen op wat viel de jongeling wie hij zich reeds als niet groot en sterk had voorgesteld hem tegen hij was niet meer dan een zwakke, ziekelijke knap die in de hoogste mate verlegen zijn groet met een paar onbeduidende uitdrukkingen beantwoorden doch des te krachtig was de figure van de heer van Borstelen wie men het kon aanzien dat zijn trotsheid en heersucht hem tot alles in staat deden zijn reeds bij de eerste blik die Gijsbrecht met hem wisselde voelde hij dat die geduchte man zijn vijand was hij nam zich voor op zijn hoedig te zijn nadat de gebruikelijke plichtplegingen waren afgelopen ging van Borstelen dadelijk over tot de behandeling van de zaak die Eiselstein naar Vera had gevoerd het vastzellen van de vredesvoorwaarden tussen Utrecht en Holland en nu bleek het al spoedig dat Gijsbrecht de reis veilig achterwege had kunnen laten want van Borstelen wilde geen vrede of de bischop moest afstand doen van de leenheerschapij over Amstel en Woerden welke pogingen Gijsbrecht ook deed om die bepalingen zachtig en aannemelijker te maken, het pata niet van Borstelen bleef halstarig bij zijn eis en dreigde de oorlog dadelijk te zullen ervatten wanneer zijn voorwaarden niet werden aangenomen hoe het hem ook speed Gijsbrecht moest toegeven want de bischop had hem opgedragen de vrede tot elke prijs aan te nemen met een zucht ondertekende hij het traktaat dat door één der klerken geschreven was en hem werd voorgelegd dus die zaak is eindelijk aan kant zeiden van Borstelen toen Gijsbrecht hem het document overhandigde nu heb ik nog iets met u te bespreken heer van Eiselstein met mij voeg Gijsbrecht verwonderd ja met u klonke droge antwoord de graaf namelijk wens het van u te vernemen hoe uw houding zal zijn in geval de bischop het gesloten traktaat ontrouw mocht worden en opnieuw het zwaar tegen Holland trekken mocht die daad zou ik ongetwijfeld afkeuren heer van Borstelen antwoordig Gijsbrecht en betreuren de bischop zou zeer zeker op mijn hulp ook niet kunnen rekenen dat is de bedoeling niet hernam van Borstelen kort af we wensen te weten of jij in dat geval zou doen voor plichtzijd namelijk de bischop van Utrecht bestrijden ja of nee nee heer klonk het beslist als maarschalk van Utrecht zou ik in geen geval het zwaart tegen Utrecht voeren evenmin als tegen de graaf omdat deze mijn leen heer is dus jij zou uw plicht verzaken en onzijdig blijven die vraag was beledigend voor de heer van Eiselstein vertoond stond hij op en zeker zou hij aan zijn haat tegen van Borstelen in die niet op dat ogenblik een schildknaap verschenen waren die berichten dat er een renboden uit Holland gekomen was die gewichtige tijdingen bracht en dadelijk toegang verzocht wie is het? heer Hendrik van Vianen laat hem onverweld binnenkomen een ogenblik later kwam deze binnen zijn bestoven klederen bewezen duidelijk dat hij snel gereden had en ongetwijfeld moesten de tijdingen die hij bracht gewichtig zijn dat hij al dus voor de graaf durf te verschijnen met een diepe buiging begroeten hij de beide edelieden toch aan heer Gijsbrecht gunna hij slechts een enkele blik en die blik gloeide van vraagzucht welke gewichtige tijdingen verschaffen ons de eeuw u hier te zien heer Vianen voeg van Borstelen brandend van nieuwsgierigheid slechte tijdingen heer de bischop van Utrecht heeft de vijanderlijkheden opnieuw geopend en is in Holland gevallen wat zegt he? voeg van Borstelen opspringend zoals ik zeg heer hij heeft de strijd hernieuwd dan moeten er dadelijk maatregelen genomen worden om hem in zijn tocht te stuiten en moeten onmiddellijk een sterke bezetting gelegd worden in de kastelen, te amijden en IJsselstein de heer van Amijden heeft mij opgedragen u te berichten dat hij gaande bereid is de graaf van diensten zijn hernam Vianen dat is in elk geval een goede tijding zijde van Borstelen verheugd en Gij heer IJsselstein zou ik op u rekenen het spijt mij heer klonk het preciste antwoord maar ik mag geen bezetting in mijn slop nemen om de bischop te bestrijden ik kan daartoe mijn toestemming in geen geval geven bedenk wat hij zegt heer riep van Borstelen toernig het zou anders wel eens zonder uw toestemming kunnen geschieden vergeet niet dat je in mijn machtzijd en dat het enkel woord van mij voldoende is om u in de kerken te doen werpen wat een lage daad zou zijn antwoordig Gij spreekt met verontwaardiging een gezand is onschendbaar wel mogelijk maar in de oorlog is alles oorbaar voor de laatste maal vraag ik u of jij een hollandse bezetting in uw kasteel wilt opnemen ja of nee bedenkt dan dat ge dit kasteel niet weer verlaat ik zal dan verplicht zijn uw gevangen te nemen IJsselstein twijfelde er niet aan of van Borstelen zou doen wat hij zei en met zorg zag hij de wolken zich boven zijn hoofd samen pakken hij wilde zich door een list zien te redden het is een gewicht gezaak hier zeiden hij na enig wijfelen geef mij tijd op morgen om een rijp over na te denken maar zo gemakkelijk was van Borstelen niet te vangen deze begreep zeer goed dat IJsselstein zich die tijd te nutten zou maken om zich in veiligheid te brengen zijn antwoord was daarom kort en krachtig ik wil op staande voet uw besluit weten wel nu wel nu dan zult gemijn besluit horen riep Gijsbrecht met donderende stem mijn besluit is dat ik mij de wetten niet laat stellen door een moordenaar en indringig en bliksem snel zijn zwaartrekkenen verliet hij in aller eilde zaal gevolgd door van Borstelen en Vianen de graaf had met een angste gelaad na het gesprek geluisterd toch er zich niet in gemengd houdt hem, neemt een gevaar riep van Borstelen zijn bediended toe gewaagd het, heer Gijsbrecht aan te grepen zijn glinstrendswaart hield iedig op een eerbiedige afstand vlug eilde hij de binnenplaats op waar Vylko de beide paarden aan de teugels hield te paard, te paard riep zijn heeraan toe en dat bevel behoefte niet herhaald te worden in één sprong zat Vylko in de zadel nog een oogomelijk en heer Gijsbrecht reed naast hem voert, zo snel een parkon de sporen drong er de edele dieren diep in het vlees en deden hen alle krachten inspannen de paarders hingen bijna over de nek hunner paarden geen woord werd er tussen hen gewisseld alspoedig hoorden zij hoefslagen achter zich het zou een vreselijke rit worden een rit om het leven telkens, hoorden zij de stem van Vianen die zijn paard op de onmenselijkste wijze voortjoeg zowel Ijsselstijn als Vylko twijfelde niet aan hun lot zo zij die vaak zuchtige edelman in handen mochten vallen voort, voort, fluisterden zij hun paarden in de oeren en het scheen of de dieren begrepen dat van hun snelheid het leven van hun meesters af hing ze vloogen over de weg en hielden de koppen zo vlak naast Elkander dat het was of zij hun wedstrijd hielden eindelijk meen de Vylko op te merken dat het geluid van de vervolgers zwakker werd en nu waagde hij het een ogenblik om te zien hij bedroog zich niet, er lag er eens een vrij grote afstand tussen hen ik geloof het ook Vylko maar we hebben toch weinig kans om te ontkomen ze zullen de vervolging niet opgeven en we zijn op een eiland voort Schimmel, voort jammer genoeg, meen de Vylko anders kregen ze ons tellig niet u moet dus ook niet krijgen Vylko grins zie ik een zijweg die moet geïnslaan ze zullen u dan wel in uw lot overlaten en mij verder vervolgen dan zal het u niet moeilijk vallen te ontkomen nee heer, vergeef me, maar dat doe ik niet we zijn samengegaan en we zullen ook samen thuis komen of in hetzelfde lot deden dat doe ik niet ik bevel het je Vylko hier is de weg, rijdt ie in, vaarwel maar Vylko was zijn heer voor de eerste maal ongehoorzaam hij bleef naast hem voortrijden en juchte paarden onophouderlijk voort ik doe het niet heer zou ik u verlaten om aan de edele vrouw te gaan vertellen dat ik als een laffaard u in de steek had gelaten ik blijf bij u heer en ik verzeker u dat die heren daarachtig eens kennis met mijn zwaard zullen maken als ze u te nakomen vylko, zei de gijsprecht vooruit jongens, vooruit riep Vylko de paarden toe zie je eens om heer, we kunnen onze vervolgers bijna niet meer zien oh het zijn ook zulke lieve paardjes waarop we zitten ze vinden hun weerga nergens het zijn goede paarden, dat is waar maar het paard van Vianen had al een vermoeiende rit achter zich ik vertrouwde de zaak al niet zodra ik diep romweer het binnenpleinsdag oprijden zei de Vylko hij schijnt mij wel diep te haten Wompelde heer Gijsprecht toch durf ik verklaren dat ik hem niets in de weg heb gelegd als wij nu Vlaanderen maar kunnen bereiken zijn we voorlopig gered is dat hier ver vandaan? voor Vylko, niets aardrakskundige kennis niet bijzonder groot was nee, niet heel ver, maar we moeten de schelden over en dat is in breed water dus zodra we op het schip zijn kunnen we ons niet meer krijgen voor Vylko, vooruit beetjes, vooruit dan zijn we al zo goed als vrijheer maar is onze vervolgers gemakkelijk een half uur voorkomen tijd genoeg om ons in te schepen als we maar spoedig een schip kunnen vinden schepen zullen er genoeg zijn want er is veel handel op sluis en bruggen tegen de avond bereikten zij vermoeid van de snelle rit op hun dampende rossen het zuiden van het schone eiland Walgeren het werd ook hoog tijd want de paarden konden haar niet meer voort hun vervolgers hadden zij zoveer achter zich gelaten dat zij geheel uit het gezicht geraakt waren maar toch twijfelde zij niet of die hadden de vervolging voortgezet en zouden Weldra ook aankomen terwijl zij hun vermoeide paarden meedoogeloosde sporen gaven reden zij de kust langs maar nergens zagen ze een woning of een vaartuig het werd hun angstig om het hart want elke verloren minuut kon hen in de handen hun ervijanden overleveren en nu kwam ook nog de duisternis die hun Weldra beletten ver voor zich uit te zien de toestand werd ieder ogenblik gevaarlijker gelukkig daar kwamen ze iemand tegen dadelijk hielten ze de paarden in kunt u mij ook zeggen goede vriend voeg de ridder of hier ergens een veermand woont wel zeker redeleer rij maar door, het eerste huis waar u aankomt is dat van de veermand ik ken hem heel goed ziet u, want zijn moedig is zijn zuster jawel, jawel, riep de ridder hartelijk dank voor uw aanwijzing voort Schimmel spoedig bereikten zij de aangewezen woning vlug gestegen ze van de paarden en hier geisbecht opende de deur de veermand trot hem met een licht in de hand te gemoet en ziende dat hij een edelman voor zich had nam hij zich schielig de ruige muts van het hoofd zij het geiden veermand goede vriend ja edeleer, wat is er van u verlangen kunt u ons dadelijk overzetten mij, mijn dina, geen twee paarden de vraag klonk zeker wat gejaagd want de veermand nam de ridder van het hoofd tot de voeten op het is al laat edeleer en de wind steekt ook op ik kan u vanavond niet meer overzetten uw edelheid moet wachtend op morgen dat is onmogelijk dat kan niet ik moet over, verstaatgen ik moet en dadelijk ook maak spoedig alles gereed hoe meer haast gemaakt, hoe groter de beloning zal wezen maar overgezet moet ik het gaat niet heer, het gaat niet zijde de veermand hoofdschuddend maar toch met een fijn lachje op de lippen ik mag mijn leven niet in gevaar stellen ik heb vrouwen en kinderen het is wezenlijk te donkig en bovendien waait het te sterk dan zal ik u moeten dwingen riep de ridder driftig terwijl hij het gevest van zijn zwaard geep hoe is het, wilt jij op een eerlijke manier een handvol goudstukken verdienen en daarbij mij van het doodreden of moet ik u met de scherpte van mijn zwaard dwingen spoedig, wat is uw besluit afselzaak zo staat edelheer, zijde de veermand tevreden nu er van goudstukken hoort te spreken ben ik geheel tot uw dienst maak dan voort, want mijn vervolgers zitten me op de hielen hoort hoe groter beloning als je me redt, zult ge het u niet beklagen in een ogenblik had de veermand een groter licht aangestoken en een dikke wolle lijfhook aangetrokken ik ben klaar edelheer, volg me zo snel mogelijk werd het paard van hier geisbecht in de brede aak overgebracht wat met grote moeite gepaard ging omdat de schimmel volstrekt geen lust in een watertochjes heen te hebben maar pas waren zij daarmee de gereed of vulkoriep de ruiters die ik daar hoort aankomen allen luisterden er is geen twijfel aan, vlug, maak voort gelukkig was het paard van vulko niet zo onhandelbaar als de schimmel en dat was maar goed ook, want de hoefslagen werden elk ogenblik duidelijk snijd de touwen los, vulko riep geisbecht ik ben al bezig heer voort, veermand, of we zijn nog verloren, steek af de veermand maakte voort waartoe zeker de beloofde geldstukken niet weinig medewerkten daar hielden zij stil Halt! klonken donderend uit de mond van vejanen voort, voort riep eiselstein er kwam beweging in de loggeaak vulko hielp de veermand uit alle macht duwen maar de vijanden sprongen van de paarden en kwamen op en af Halt veermand, halt! in naam van de graaf en de heer van borstelen bevel ik u aan te leggen te laat heer van vejanen jammer, niet waar zarde vulko die met enig welbehagen opmerkte dat het schip al te ver van de kant was om de vijanden nog een legenheid te geven het te bespringen maar daar dreigde een nieuw gevaar de schipper durfde een bevel van de graaf en van de gevreesten van borstelen niet weer streven en wijvelde wat hij doen moest toch die wijfeling duurde maar een ogenblik want heer Gijsbrecht trat op hem toe en zeiden hij zit zeil veermand en wag het niet mij aan mijn vijanden over te leveren want die daad zou het geniet overleven en de veermand begreep dat deze taal de veermand was ik kan niet terugkeren edele heer riep hij vijanden toe ik word gedwommen om verder te gaan en geholpen door vulko hees hij het zeil dat spoedig aan het loggenvaartuig de gewenste vlugheid gaf wat bulde de vijanden die zo zijn prooi voor zijn ogen zag ontsnappen de vreselijkste verwensingen wierp hij de vluchtelingen na toch Eiselstein lachte om zijn machteloze woede hij wist dat hij voorlopig al dans in veiligheid was toen de veermand enige uren later naar zijn woning terugkeerde had hij alle reden om tevreden te zijn de ridder had zich nog milder betoond dan hij er verwacht had en de ridder, vol dankbaarheid over zijn redding uit een zo groot gevaar zette hij met zijn trouwe dinaag de reis met de grootste spoed voort want hij was zeer bekommerd over de toestand waarin zij gemalin verkeerde immers Holland was een oorlog met Utrecht en van Borselen zou ongetwijfeld alle krachten inspannen om Eiselstein als een bolwerk tegen de bischop in handen te krijgen en dat heer Hendrik van Vianen zijn onverzoenlijke vijand met haast gespoed huiswaard zou keren om van Borselen hierbij behulpzaam te zijn daar aan twijfelde hij niet daarom zette hij de reis bijna onafgebroken voort en gunnen zich daar nauwernooit tijd om te slapen hij wilde trachten Vianen voortekomen want als zijn kasteel eenmaal belegerd werd zou het hem natuurlijk onmogelijk zijn vreesde hij te laten zullen komen want zijn vijand kon de kortste weg nemen terwijl hij, Gijsbrecht, Gedongen was Vlaanderen en Brabant door te trekken toch wilde hij het beproeven en Vulkow steunde hem krachtig in dat voornemen en de reis ging voorspoedig want nog geen drie dagen na hun vlucht uit Veren hadden zij reed heusten bereikt maar nu konden de paarden ook bijna niet meer de arme dieren waren zo uitgeput en vermoeid dat zij slechts tapvoed voortkonden de vluchthoogomblik dreigde neer te storten het gaat niet verder zo, Vulkow zei de heer Gijsbrecht de paarden kunnen niet meer we moeten andere raadschaffen die raad is niet ver te zoeken, edele heer het wordt wel al donker maar het is toch nog licht genoeg om gins de toelens van het slot te heusten te zien laten we daar andere paarden lenen om de reis voor te zetten dan kunnen we nog voor de morgen te IJsselstein zijn dat is een uitstekend plan, Vulkow riep heer Gijsbrecht de heer van Heusten is mijn vriend dat toonde deze edelman dan ook niet zodra had heer Gijsbrecht toegang verzocht of de slotbrug die opgehaald was werd neergelaten en de beurktheer zelf zat hem tegemoet welkom, welkom IJsselstein riep hij hem toe wat voert u zo laat nog hierheen niet veelgoeds Heusten was het antwoord en nu vertelde Gijsbrecht alles wat hem wedervaren was maar dat is schanderlijk, riep Heusten volontwaardigd uit toen hij alles gehoord had dus verraad! intussen, omtred het lot uur Gamelin kan ik u gerustzellen zij is welvarende en wacht u met ongeduld uw kasteel wordt nog niet beleegerd toch lang zal het wel niet meer verschoon blijven want Baljou Alot maakt zich tot het beleggereed en Vejaden die gisteren teruggekeerd is heeft het bevel op zich genomen dus als genoeg tijdig op de beurktheelt aankomen zult u moeten haasten ik ga ter stond en hoop nog deze nacht al daar aan te komen de paarden kunnen niet meer de besten zijn op, kunt gemaan anderen helpen en wilt gedeonze een plaats in uw stallen geven later ruilen we wel weer zeker, zeker waar de vriend gekund geen heel over mij beschikken kan ik nog iets anders voor u doen gij hebt maar te spreken dank u, zei de Gijsbrecht opstaande, alleen zou ik u verlof willen vragen om dadelijk weer te mogen vertrekken gaarne, wacht ik ga met u mede en zal u uitgeleiden doen en zijn dinar weer te paard en nu werd de reis met dubbele spoed voortgezet na een paar uur rijdens zagen zij de torens van het slopt de heukelom voor zich op reizen toch Gijsbrecht gunnen zich de tijd niet de ouders zijn een gemaline een bezoek te brengen hij wilde geen oogomelijk verloren laten gaan het was al bijna midden nacht en ze hadden nog een lange rit voor zich eindelijk bereikten zij het bos dat zij doorgetrokken waren op de avond toen jongvrouw Berta door Vianens dinar ijselstijn zijn, Vilko, zij de Gijsbrecht verheugd wat zullen ze daar vreemd opzien als ze zo midden in de nacht aankomen als ze maar niet onwelkom zijn her lacht de Vilko kijk, daar staat de hut, u weet wel, waarin toch Vilko bracht zijn zin niet ten einde want op dit oogomelijk doken uit dichter Kruipelhout plotseling een aantal donkere gedaten op die hun de doortocht beletten het waren ruiters en voetknechten HALT! hoorde zijn barse stem roepen en het kostte hun niet de minste moeite die het herkennen het was de stem van Vianen tegelijkertijd bijden hun paarden bij de teugels gegrepen snel trokken ze hun zwaarden en de gelukte Vilko als poedig door een goed gerichte slag zijn aanvallig ter aarde te doen storten hij hield nu de teugels sterk in en gaf zijn paarden spoeren waardoor het woest begon te stijgeren daardoor werd het zijn bespringers onmogelijk het opnieuw aantegrijpen heer Gijsbrecht was echt er zo gelukkig niet van alle kanten onzingeld en aangegrepen kon hij zich bijna niet benden of keren en Weldra was hij met zwaard uit de hand geslagen dat zag Vilko en met de ontstuimige vaart vloog hij op de droom in snel daalde zijn slagen op de hoofden der aanvallig nedig en vielen sommigen deze gewond ter aarde toch tegen de overmacht was hij niet opgewassen een gedeelte der bende verenigde zich nu tegen hem en dwong hem om zij het ook strijdende te wijken terwijl de overigen zich van heer Gijsbrecht meester maakten en van het paard sleurden het was een vreselijk toneel en de opoogte zijn meester te redden het was hem onmogelijk een deel der vijanden hield hem voortdurend op een afstand eindelijk stroomde het bloed hem uit verschillende woonden hij voelde zijn krachten verminderen daar zag hij hoe zijn armen meester geboeid op het paard gezet en door enige ruiders weggevoerd werd toen lieten zijn aanvalligs hem alleen armen, trouwen, Vilko hij stort de tranen van spijt en woede uit deernis met het ongelukkige lot van zijn heer voelde hij niet eens de pijn die zijn woonden hem veroorzaakten bedroefd sloeg hij de weg naar IJsselstein in en heer Gijsbrecht onder spot en hoon werd hij weggevoerd naar het slot te Cullenborg dat de heer van Vijanden toe behoorde daar bracht met hem langs een trap naar beneden een kerker werd geopend en schamper lachende duw de Vijanden hem naar binnen daarna werd de zware deur zorgvuldig gegendeld de droom de droom van Bertha mompelde Gijsbrecht einde van Hoogstuk 4