 34ste hoofdstuk van de negenhut. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Negenhut door Harriet Beecherstow in de vertaling van C&Mensing. 34ste hoofdstuk. Geschiedenis der Quadronen. En ziet er waren de tranen der verdrukten. En der Genen die Genetrooster hadden. En aan de zijde hun verdrukkers was macht. Die spreek ik in de doden, die al reeds gestorven waren, boven de levenden die tot nog toe levend zijn. Prediker vierde hoofdstuk vers 1 en 2. Het was laat in de nacht. En Tom lag kerminde en bloedende alleen in 1 verlaten kamer van het machinehuis. Tussen gebroken stukken machinery hopen bedorven katoen en andere onbruikbare dingen die daar verzameld waren. De nacht was koel en vochtig. En de dompe gelucht wemelde van mosquieten. Die de rusteloze marteling zijn er wonden nog vergroten. Terwijl een brandende dorst, ene kwelling, boven al het andere, de maat van zijn lichaamsleiden ten uiterste toevulden. Oh goede heren, zie toch neder, geef mij de overwinning, geef mij de overwinning over alles. Bat de arme Tom in zijn ellende. Een voetstap, trad achter hem binnen. En het licht in de lantaren scheen hem in de ogen. Wie is daar? Oh, ons heren wil, en uit barmartigheid, geef mij toch wat water. Kessie, want zij was het, zette de lantaren neer. Schonk water uit ene fles, beurde zijn hoofd op en gaf hem te drinken. Nog een beker en nog één ledigde hij met kortse gegetenheid. Drink, zoveel geen lust, zeiden zij. Ik wist wel hoe het wezen zou. Het is de eerste maal niet, dat ik desnachts uit ben, om zulken als gij water te brengen. Dank, missus, zeiden Tom, toen hij genoeg gedronken had. Noem mij niet, missus, ik ben ene ellende geslav in, even als gij. Nog lager dan gij ooit worden kunt, zeiden zij met bitterheid. Maar nu vervolgden zij naar de deur gaande en ene kleine stromatras binnen slepende, waarover zij linnendoeken met koud water bevochtigd had gelegd. Beproef nu om u hier op te rollen, arme man. Stij van wonden en kneusingen had Tom lang werk om deze beweging ten uitvoer te brengen. Maar toen hij dit gedaan had voelde hij ene grote verlichting door het koele linen tegen zijn wonden. De vrouw, die door lange omgang met de slachtoffers van woeste vreedheid met vele lijmiddelen tot verzachting en genezing bekend was geworden, leidde vervolgens op de wonden nog andere toeverijtselen, waardoor de pijn weldra nog meer werd verminderd. En dat is nu het beste, wat ik voor u doen kan, zeiden de vrouw, toen zij zijn hoofd op ene rol bedorvenka toen had gelegd, om hem tot kussen te dienen. Tom dankte haar nogmaals en de vrouw zette zich voor hem op de grond, trok haar kenien op, sloeg haar armen daaromheen en bleef hem zo met een gezicht volbitter verdriet zitten aanzien. Haar hoed was achterover geschoven en haar lange golvende lokken zweerden om haar vreemd en treurig gelaad. Het baat niet, armerman, barsten zij eindelijk uit. Het baat tot niets wat Gij hebt willen doen. Gij zei braaf en dappen geweest. Gij had het recht op uw wezeide, maar het is alles nutteloos. Gij kunt er niet tegenworstelen. Gij zei het in desduivels handen. Hij is de sterkste en Gij moet het opgeven. Opgeven hadden menselijke zwakheid en lichaamspijn hem dit niet reeds vroeger toe gefluisterd. Tom maakte een beweging van schrik, want die verbitterde vrouw met haar wilde ogen en treurige stem kwam hem voor als de vreselijke verzoeking waar tegenin hij geworsteld had. O, heren, heren, kermde hij. Hoe kan ik het opgeven? Het baat niet, of Gij de heren aanroept. Hij hoort nooit, zijde de vrouw, koud en stroef. Er is geen God, geloof ik, of als er een is, is hij tegen ons. Alles is tegen ons, hemel en aarde. Alles drijft ons naar de hel. Waarom zouden wij niet gaan? Tom sloot zijn ogen en beefde van die verschrikkelijke woorden. Gij ziet wel, hervatte de vrouw. Gij weet er niets van. Ik weet het. Ik ben hier vijf jaren geweest, met lichaam en ziel onder de voet van die man. En ik haat hem, gelijk ik de duivel haat. Hier zei Gij op een en eenzame plantage, tien meilen van elke andere in de moerasen. Geen blanke is hier die het zou kunnen getuigen als Gij levend verbrand werd, of geveeld, of bij duimen in stukken gekapt, of voor de honden geworpen, of opgehangen, of dood gegezeld. Er is geen wet hier van God of mensen die u of iemand van ons het minste goed kan doen. En die man, er is niets op de wereld waar toe hij te goed is. Ik zou iemand de haren te bergen kunnen doen reizen en de tanden klapperen, als ik maar vertelde wat ik hier gezien en geweten heb. En tegenstand baat niet. Was het mijn zin om met hem te leven? Was ik genen beschaafd opgevoede vrouw? En hij, God in de hemel, wat was hij? En is hij? En toch heb ik deze vijf jaren met hem geleefd en elk ogenblik van mijn leven vroevloekt, nacht en dag. En nu heeft hij een nieuwe gekregen, een jong ding, nog maar vijftien jaren. En zij is vroom opgebracht, zegt zij. Haren goede meesteres heeft haar in de Bijbelderen lezen en zij heeft haar Bijbel meegebracht, hier naar de hel. En de vrouw lachte met een voeste, aakelige lach, die vreemd en bovennatuurlijk door het vervallige bouwklonk. Tom voude zijn handen, alles was duisternis en afgrijzen. O, Jezus, heren Jezus, heb jij ons arme schepselen geheel vergeten, bakste hij eindelijk uit. Help, heren, ik verga. De vrouw vervolgde op stroeve toon. En wat zijn die ellendigen, gemene honden met wie jij werkt, dat jij om hun wil leiden zoud? Eén voor één zullen zij zich tegen u keren, zodra zij maar gelegenheid hebben. Zij zijn allen zo slecht en vreed volkander, als zij maar zijn kunnen. En het baat niet, dat grij nog meer leidt, omdat grij hen niet wilt aanraken. Arme schepsels, zei de tom, wat heeft hen zo vreed gemaakt? En als ik toegeef, zal ik er aan gewend raken, en langzamerhand eveneens worden als zij. Nee, nee, Missus, ik heb alles verloren. Vrouw en kinderen en mijn tehuis en een goede meester, die mij zo vrijgelaten hebben, als hij nog maar één week langer geleefd had. Ik heb alles in deze wereld verloren, en het is weg voor altijd. En nu kan ik de hemel er niet nog bij verliezen. Nee, ik kan nu niet goddeloos gaan worden, boven dat alles. Maar het kan niet wezen, dat de heren ons de zonde zal toerekenen, zeiden de vrouw. Hij zal er ons niet mede bezwaren, als wij er toegedwongen worden. Hij zal er hen mede bezwaren, die er ons toegedreven hebben. Ja, antwoordde Tom, maar dat zal ons niet beletten goddeloos te worden. Als ik even hard van hard word, als die sambel, en even goddeloos, zal het niet veel verschil maken, hoe ik zo word. Het is zo te wezen, dat is het waar ik angsterd voor ben. De vrouw zag Tom aan, met een woestenverschrikte blik, als of ene nieuwe gedachte haar getroffen had. En toen zeiden zij, met een zware, kermende zucht, O, God van Gennade, gij spreekt de waarheid, O, O, O, en zo kermende viel zij op de grond, als verpletterd en crimpend onder ene overmaat van Ziele smart. Er heerste ene poost tilte, terwijl men de ademhaling van beide konhoeren. Toen zei de Tom, met ene flauwenstem, O, Mrs. De vrouw, reschielijk op, haar gezicht was weder strak, en had de gewone uitdrukking van trots de treurigheid hernomen. O, Mrs. Ik heb hen, mijn rok daar in de hoek, zien gooien. En in de zak is mijn bijbel, als jij die voor mij krijgen woudt. Kessie voldeed aan dit verlangen. Tom opende de bijbel ter stond bij ene met zware strepen gemerkte zeer verslete plaats, in het levens einde van hem. Door wien striemen hij genezend was. Als Mrs. nu en zo goed wilde zijn om dat daar te lezen, dat is nog beter dan water. Kessie nam het boek, met ene koele, trotse houding, en zag de plaats door. Daarop las hij over luid, met ene zachte stem, en ene eigenaardige schoonheid van toon. Dat treffende verhaal van leiden en heerlijkheid. Dikwijls haperde haar stem onder het lezen. En somtijd bleef die geheelst teken, maar dan hield zij ene koude bedaardheid vijnsende op tot zij zich bedwongen had. Toen zij aan de treffende woorden kwam, vader vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen, wie op zij het boek neerder. En haar gezicht onder haar zware krullende haarlocken, verbergende, begon zij met stuipachtige heftigheid te snikken. Tom schrijde insgelijks, maar sprak tussen beide enige woorden met enige smoorde stem. Als wij daar maar bij konden blijven, zeiden hij, het scheen van hem zo natuurlijk te komen, en wij moeten er zo hard voor strijden. O, heren, help ons. O, gezegende herjesus, kom ons toch te hulp. Missus, zei de Tom na ene poos. Ik kan wel zien dat Gij in alles boven mij zei't. Maar er is toch één ding dat Gij zelfs van de arme Tom zou kunnen leren. Gij hebt gezegd dat de heren tegen ons was, omdat hij ons liet mishandelen en qua doen. Maar zie, wat zijn eigen zoon overkomen is, de gezegende koning, de heerlijkheid. Was hij niet altijd arm, en zijn wij één van allen nog zover gekomen? De heren heeft ons niet vergeten. Daarvan ben ik zeker. Als wij met hem leiden, zullen wij ook met hem heersen, zegt de schrift. Maar als wij hem verlogenen, zal hij ons ook verlogenen. Hebben zij niet alles geleden, de heren en al de zijnen. Daar staat hoe zij gestenigd en geslagen werden. En rondgingen in schapen vullen en geiten vullen en gebrekleden. Bedroefd waren en gepijnigd werden. Het leiden is geen reden om ons te doen denken dat de heren tegen ons is, maar juist het tegendeel. Als wij ons, maar aan hem vasthouden en ons niet aan de zonde overgeven. Maar waarom brengt hij ons, waar wij niet kunnen nalaten, te zondigen? Zijde de vrouw. Ik denk dat wij het wel kunnen laten, antwoordde Tom. Gij zult zien, zei de Kessie. Wat zult hij doen? Morgen zullen zij weer met u beginnen. Ik ken hen. Ik heb al hun bedrijf gezien. Ik kan er niet aan denken wat zij u zullen doen. En zij zullen u eindelijk dwingen om toe te geven. Heren Jezus, zei de Tom. Gij kunt mijn ziel behoeden. Oh heren, laat mij toch niet toegeven. Oh, zei de Kessie. Ik heb al dat roepen en bidden wel meer gehoord. En toch zijn zij ten ondergebracht en bezweken. Daar is Emeline nu. Zij doet haar best omstand vastig te blijven. En Gij ook. Maar wat baat het? Gij moet het opgeven of Gij zult langzaam dood gemarteld worden. Wel nu. Ik wil sterven, zei de Tom. Laten zij het rekken. Zolang zij kunnen. Zij kunnen toch niet beletten dat ik één sterf. En daarna kunnen zij iets meer doen. Ik ben nu gerust. Ik weet dat de heren mij helpen zal en haar doorbrengen. De vrouw gaf geen antwoord en staarde met haar zwarte ogen strak voor zich. Misschien is dat de weg. Previlde zij bij zichzelf. Maar voor hen, die het hebben opgegeven, voor hen is toch hulp. Wij leven in de onreinheid en worden walgelijk tot wij van onszelfen walgen. Wij verlangen om te sterven en durven toch niet sterven. Geen hoop. Geen hoop. Dit meisje nu juist zo oud als ik was. Gij ziet mij nu zicht tot Tom richtende en zeersnelsprekende. Zie wat ik ben. Wel nu, ik werd in wilde opgebracht. Het eerste dat ik mij herinner is dat ik, toen ik een kind was, in een prachtig salon speelde. Toen werd ik opgekleed als een pop en het gezelschap placht mij te prijzen. Er was een tuin waarop de vensters van het salon uitkwamen en daar placht ik schuilhoekje te spelen onder de oranjebomen met mijn broertjes en zusjes. Ik ging naar een klooster en daar leerde ik Frans muziek, borduren en wat al meer. En toen ik 14 jaar oud was, kwam ik er uit voor de begrafenis van mijn vader. Hij stierf zeer onverwacht en toen de nalatenschap werd geregeld, bevond men dat er nauwelijks genoeg was om de schulden te dekken. En toen de krediteuren een inventaris van de eigendommen maakten, werd ik daarbij opgeschreven. Mijn moeder was in de slavin en mijn vader had altijd plan gehad mij vrij te verklaren maar hij had het niet gedaan en zo werd ik op de lijst gezet. Ik had altijd geweten wie ik was maar er nooit veel omgedacht. Niemand denkt dat een sterk gezond man spoelig zal sterven. Mijn vader was nog gezond vier uur voordat hij stierf. Hij was een van de eersten Deaton New Orleans aan de Gholera Stierfen. Daars na de begrafenis nam mijn vadersvrouw haar kinderen en ging naar de plantage van haar vader. Ik vond wel dat zij mij vreemd behandelden maar ik begreep het niet. Er was een jong rechtsgeleerde zaken lieten in orde brengen. Hij kwam elke dag, deed alsof hij te huis was en sprak zeer beleefd met mij. Hij bracht eens een jong mens mede die ik voor de schoonste man hield welke ik ooit gezien had. Ik zal die avond nooit vergeten. Ik wandelde met hem in de tuin. Ik gevoelde mij zo eenzaam en bedroefd en hij was zo vriendelijk en hij zeide mij dat hij mij voorheen gezien had. Erik naar het klooster ging en dat hij mij al lang had lief gehad en mijn vriend en beschermer wilde zijn. Kortom hoewel hij niet zeiden dat hij 2000 dollars voor mij betaald had en ik zijn eigendom was werd ik gevilligd te zijn, want ik bemindde hem. O, hoe heb ik die man bemind? Hoe beminne ik hem nog en zal hem altijd beminnen, zo lang ik adem haal. Hij was zo schoon zo goed zo edel hij bracht mij in een vrij huis met bedienden paarden rijtuigen en meubelen alles even kostbaar al wat maar voor geld te koop was gaf hij mij maar ik hecht de genen waarde daar aan. Ik gaf om niets anders dan om hem. Ik had hem meer lief dan mijn god en mijn eigen ziel en al wilde ik ik kon toch niets anders dan hij van mij verlangde. Slechts één ding wendste ik nog ik wendste dat hij mij trouwde. Ik dacht als hij mij zo lief had als hij mij zei en ik was waarvoor hij mij sching te houden dat hij dan gevilligd moest zijn om mij vrij te verklaren en te trouwen maar hij overtuigde mij dat dit onmogelijk zou zijn en hij zei de mij dat het als wij elk kander maar getrouw bleven een huwelijk voor god was. Als dat waar is was ik dan niet de vrouw van die man was ik hem niet getrouw heb ik niet 7 jaren lang op al zijn blikken en bewegingen gelet en alleen geleefd aandemd om hem te behagen hij kreeg de gele koorts en 20 dagen en nachten waakte ik bij hem ik alleen en gaf hem zijn medicijnen en deed alles voor hem en toen noemde hij mij zijn beschermengel en zeiden dat ik zijn leven had geret wij hadden 2 schone kinderen het eerste was een jongen en wij noemden hem Henry hij was het beeld van zijn vader hij had even zulke vrije ogen zulke voorhoofd en zijn haar hing in Krullen daaromheen en hij had ook geheel de geest en de talenten van zijn vader kleine Elisa zeiden hij geleek naar mij hij placht mij dikwijls te zeggen dat ik de schoonste vrouw in Novisiana was zo trots was hij op mij en de kinderen hij had garen dat ik ze vrij kleden en nam hem en mij dikwijls mede in een open rijtuig om te horen wat de mensen van ons zijden en dan vulde hij mij de oren gedurig met al het moois van mij en de kinderen gezegd werd oh dat waren gelukkige dagen ik dacht dat ik zo gelukkig was als iemand wezend kon maar toen kwamen er boze tijden hij had een neef die naar New Orleans kwam en zijn bijzondere vriend was hij maakte heel veel werk van hem maar van de eerste maal dat ik hem zag ik kon niet zeggen waarom was ik bang voor hem want ik voelde mij er zeker van dat hij ellende over mij zou brengen hij bracht Henry er toe om met hem uit te gaan en dikwijls kwam hij dus nachts niet voor twee of drie uur te huis ik durfde er geen woord van te zeggen want Henry was zo opvliegend dat ik daarvoor schrikte hij bracht hem naar speelhuizen en hij was een van die soort die als zij eens daar aan zijn niet meer zijn terug te houden en toen bracht hij hem in kennis met dame en ik zag spoelig dat zijn hart van mij vervreemd werd hij zeiden het mij nooit maar ik zag en voelde het dag aan dag en toen bood die ellende aan om mij en mijn kinderen van hem te kopen om zijn schulden te voldoen die hem verhindreden om naar zijn zin te trouwen en hij verkocht ons hij zeiden mee eens dat hij om zaken uit moest en twee of drie weken zou uitblijven hij sprak vriendelijker dan gewoondelijk en zeiden maar dat bedroog mij niet ik wist dat de tijd gekomen was ik was als insteen veranderd ik kon niet spreken en ook niet schrijven hij kustde mij en hij kustde de kinderen verschijnde malen en ging ik zag hem te paard stijgen en keek hem na tot hij uit mijn ogen was en toen viel ik flauw toen kwam hij die vervloekte ellendeling toen kwam hij bezit van ons nemen hij zeiden dat hij mij en de kinderen had gekocht en liet mij de papieren zien ik vloekte hem voor God en zeiden dat ik liever wilde sterven dan met hem leven juist zo als het u beliefd zeiden hij maar als hij u niet verstandig gedraagd zal ik de kinderen verkopen en hij zult ze nooit weder zien hij zeiden mij dat hij mij ter stond had willen hebben zodra hij mij gezien had en dat hij Henry had gelokt en in schulden geholpen met opzet om hem te bewegen mij te verkopen wij hem op een of andere vrouw verlieft had doen woorden en dat ik maar weten moest dat hij niet van mij zou afzien om wat keurtjes en tranen en zulke dingen ik gaf mij over want mijn handen waren gebonden hij had mijn kinderen wanneer ik hem in iets wilde tegen zijn sprak hij het telkens van die te verkopen en zo maakte hij mij zo onderdanig als hij begeerde oh welk één leven was dat te blijven leven hoewel ik mijn hart voelde breken te blijven lief hebben hoewel dit niets anders dan een lende was en met lichaam en ziel gebonden te zijn aan iemand die ik hate ik placht gaar naar voor Henry te lezen te spelen en te zingen maar alles wat ik voor deze deed was in de kwelling voor mij en toch was ik bang om hem iets te weigeren hij was zeer hard en streng voor de kinderen eh Lisa was een vreesachtig dingetje maar Henry was even stoutmoedig en opvliegend als zijn vader en had nooit door iemand bedwongen kunnen worden hij had dagelijks aanmerkingen op hem en ongenoegen met hem en zo had ik altijd ongenoegen vrees en angst ik pogde het kind onderdaniger te maken ik pogde hen van Alcander af te houden want ik was aan die kinderen gehecht als aan mijn leven het baten niet hij verkocht beide kinderen hij nam mij eens met zich uit rijden en toen ik de huis kwam waren zij nergens te vinden hij zei de mij dat hij hen verkocht had hij liet mij het geld zien de prijs van hun bloed toen was het als of alles mij begaf ik raaste en vloekte God en de mensen en voor een tijd geloof ik dat hij werkelijk bevreesd voor mij was maar hij gaf het zo niet op hij zei de mij dat mijn kinderen wel verkocht waren maar dat het van mij zou afhangen of ik hen ooit wederzag en dat als ik niet stil en onderdanig was zij er voor leiden zouden nu hij kunt alles met ene verrouw doen als hij haren kinderen hebt hij bracht mij tot onderwerping hij deed mij vreedzaam zijn hij vleidde mij met de hoop dat hij ze misschien zou terugkopen en zo ging het een paar weken eens was ik uit wandelen en kwam de kalabose voorbij en zag een troep volk bij de deur en hoorde ene kinderstem en eens klaps rukte mijn Henry zich los van een paar mannen die hem vasthielden en kwam gillende naar mij toelopen en vatten mij bij mijn kleed zij kwamen naar hem toe schrikkelijk vloekende en een man z'n wiens gezicht ik nooit vergeten zal zijde hem dat hij er zo niet zal afkomen dat hij naar de kalabose moest en in de les zou krijgen die hij nooit vergeten zou ik wilde bidden en smeken maar zij lachten mij uit de arme jonge gilde en zag mij aan en hield mij vast tot delt zij om hem mede te krijgen de helft van mijn kleed afscheurden en zo sleepte zij hem voort terwijl hij gilde moeder moeder een man die daar stond scheen medeleiden met mij te hebben ik bood hem al het geld aan dat ik had als hij tussen beide wilde komen maar hij schudde zijn hoofd en zijde de man had gezegd dat de jong gedurig brutaal en ongehoorzaam was geweest zolang hij hem gehad had en dat hij hem nu eens voor goed zou afstraffen ik keerde mij om lief heen en met elke stap langs de gehele weg dacht ik dat ik hem hoorde gillen ik kwam in huis en die buiten adem naar de woonkamer waar ik butler vond ik zei de het hem en bat hem om er heen te gaan tussen beide te komen en zijde dat de jongen kreeg wat hij verdiende hij moest gedreeld worden zijde hij hoe eer, hoe beter en toen vroeg hij wat ik verwachtte het scheen dat er op dat ogenblik iets in mijn hoofd aan stukken sprong ik werd duizelig en woedend ik herinner mij dat ik een groot scherp mes zag, ik herinner er mij iets van dat ik het greep en op hem aanvloog en toen werd alles donker en wist ik niets meer vele dagen lang toen ik tot mijzelf kwam was ik in een knappe kamer maar niet in de mijne een oude zwarte vrouw paste mij op een dochter kwam naar mij zien en er werd goed voor mij gezorgd na enige tijd hoorde ik dat hij weggegaan was en mij in dat huis had gelaten om verkocht te worden en daarom zorgde men zo voor mij ik dacht niet weer beter te worden en hoopte het ook niet maar tot mij ne spijt liep de koorts af en werd ik weder gezond toen dwongen zij mij alle dagen om mij aan te kleden en heren plachtte mij te komen zien en hun sigaar bij mij te staan roken en mij te bekijken en vragen te doen en over mijn prijs te spreken ik was zo somber en stil dat geen van allen mij wilde hebben ze dreigde mij dat ik zou gegezeld worden als ik niet vrolijker was en mij aangenaam pogde te maken eindelijk kwam er eens een heer die stuward hete hij scheen enige gevoel voor mij te hebben hij zag dat ik iets schrikkelijks op het hart had en kwam mij verschijndende malen alleen zien en overreden mij eindelijk om met hem te zeggen hij kocht mij ten laatste en beloofde mij alles te doen wat hij kon de kinderen terug te brengen hij ging naar het hotel waar mijn Henry was men zeiden hem dat hij aan een planter aan de paraldrivier was verkocht en dat was het laatste wat ik ooit van hem hoorde toen vroeg hij waar mijn dochter was een oude vrouw had haar bij zich hij boopt een ontzachelijke som voor haar niet verkopen Bertlen ontdekte dat het voor mij was dat hij haar hebben wilde en zond mij een boodschap dat ik haar nooit krijgen zou capitains stuward was zeer goed voor mij hij had een heerlijke plantage en bracht mij daarheen in de loop van dat jaar kreeg ik een zoon oh dat kind hoe lief had ik het hoeveel maakte gelijk dat wichtje naar mijn arme Henry maar ik had mijn besluit genomen ja dat had ik ik wilde nooit weder een kind laten opgroeien ik nam het wichtje in mijn armen toen het twee weken oud was en kusten het en schrijden erover en toen gaf ik het opium en hield het vast aan mijn borst terwijl het de doodslaap insliep hoe treurde en jammerde ik erover en wie dacht ooit anders of het was in een vergissing dat ik het opium had gegeven maar dat is een van die weinige dingen waarover ik nu blijde ben het spijt mij niet tot op deze dag hij is tenminste en ik heb het uit de leed wat beters dan de dood kon ik hem geven het arme kind na een poos kwam de Gholera en kapitein Stuart Stief en iedereen Stief die wensen te blijven leven en ik hoewel ik op de rand van het graf kwam ik bleef leven toen werd ik verkocht doodhand tot ik verouderd en gerimpeld was en ene koortsiekte kreeg en toen kocht mij die ellendeling en bracht mij hier en hier ben ik de vrouwsweeg zij had met woeste drift voortgesproken somtijds als of zij tot Tom het woord richten somtijds als of zij ene alleen spraak hield zo heftig en medeslepend was de kracht waarmede zij sprak dat Tom zelfs de pijn zijn revonden vergapt en zich op zijn ellenboog opeurende na haar bleef starem terwijl zij rusteloos op en neder statte zodat haar lange zwarte lokken haar naaswierden gij zegt mij zij de zij na ene korte poos van stilte dat er een god is een god die alle dingen ziet misschien is het zo de zusters in het klooster plachten mij van een dag des oordeels te spreken wanneer alles aan het licht zou komen of er dan ook fraak zou zijn zij denken dat het niets is wat wij leiden niets wat onze kinderen leiden het is alles ene beuzeling maar ik heb toch langs de straten gegaan terwijl het mij was als of ik jammer genoeg in het hart had om de gehele stad te doen zinken ik heb gewenst dat de huizen op mij zouden vallen en de grond zich onder mij zou openen ja en op de dag des oordeels dan zal ik voor god opstaan als een getuige tegen hem die mij in het verderf gestort hebben met lichaam en ziel toen ik een kind was dacht ik dat ik godsdienster was ik placht god liefde hebben en te bidden nu ben ik ene verloren ziel vervolgd door duivenen die mij nacht en dacht plagen zij drijven mij en gedurigd toe aan en op een of andere tijd zal ik het doen zeiden zij haren vuist dichtknipende terwijl haren ogen flikkenden met een glans die aan krankzinnigheid dedenken ik zal hem heenzenden waar hij behoort en op de weg ook op een of andere nacht al zouden zij meijeren leefend om verbranden een woestgeschater klonk door het eenzame gebouw en eindigde in een stuip achter snikken zij weerp zich op de vloer en bleef daar liggen in een toestand als of zij een vlaag van vallende ziekte had toch weldraas geen die razige neide bedaren zij stond op en scheen zich te bedenken kan ik nog iets voor u doen arme man zeiden zij de plaats naderende waar Tom lag zal ik u nog wat water geven er was toen zij dit zijde ene innemende medeleidende zachtheid in haar stem en geheel haar voorkom die zonderling bij haar vroegere woestheid afstak Tom dronk het water en zag haar ernstig en beklaagelijk aan oh missus ik wens te dat Gij naar hem woudt gaan die u leefend water kan geven naar hem gaan waar is hij wie is hij zijde Kessie hij van wie Gij voor mij gelezen hebt keren ik heb een schilderij van hem gezien boven het altar toen ik nog een meisje was zijde Kessie terwijl haar donkere ogen ene treurig pijnzende uitdrukking aannamen maar hij is hier niet hier is niets dan zonde en eindeloos lange wanhoop oh zij legde haar hand haar borst en haalde diep adem als of een zwaar gewicht daarop drukte Tom zag haar aan als of hij nog eens wilde spreken maar zij sleot hem de mond met een gebiedende wenk spreek maar niet meer arme man ga slapen als Gij kunt en nadat zij het water binnen zijn bereik had geplaatst en de enige beschikkingen voor zijn gemak gemaakt had ging Kessie heen einde van het 34e hoofdstuk 35e hoofdstuk van de negenhut deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders negenhut de Harriet Bietje Stool in de vertaling 35e hoofdstuk de gedachtenissen gering kunnen soms tijdens de dingen zijn die het hart het gewicht weder opladen dat het voor altijd zou willen afwerpen het kan een geluid zijn of een bloem de wind of de oceaan die de wonden vernieuwt de elektrieke keten aanrakende waarmede wij geheimzinnig gebonden zijn Child Heralds Pilgrimage Kanto 4 de huiskamer in de woning van Le Cré was een groot holvertrek met een wijde en hoge schoorsteen eens was het met vrij en kostbaar papier behangen dat nu verschoten verscheurd en half vergaan aan de muur hing de plaats had die eigenaardige walgelukken en ongezonde reuk door een vereniging van vochtigheid en verwuiding voor het gebracht die men dikwels in verwaarloosde oude huizen opmerkt het behangseld papier was hier en daar met bier en wijnvlekken bespad en op andere plaatsen bedekt met lange opgetelde sommen met krijt geschreven als of iemand zich zo in het rekenen had willen oefenen onder de schoorsteen stond een comfort vol brandende houtskolen want hoewel het weder niet koud was waren de avonden in die kille kamer altijd vochtig en huiverig en bovendien had Legré iets nodig om zijn sigaar aan te steken en water voor punch te verhitten de rode gloed van het kolenvuur maakte de afzichtelijke verwarring zichtbaar die hier herste zadels, tomen en allerlei wapentuig krawadsen, overjassen en andere stukken kleding lagen oordeloos hier en daar verspreid en de honden waarvan wij vroeger gesproken hebben hadden zich naar hun eigen zin en wil daartussen gelegerd Legré maakte juist een glaspunch voor zich gereed en terwijl hij uit een gebartste kan water op schonk bromde hij bij zichzelf in die duivelse sambel om zulk een haspelarei te maken tussen mij en het nieuwe volk die kerel zal nu in geen week in staat zijn om te werken en dat juist in het drukste van de tijd ja, dat is juist uur manier zei de ene stem achter zijn stoel het was Kessie onder zijn alleen spraak stil was aangekomen zo gij duivelin zijt gij daar terug ja, daar ben ik zijde zij cool en ik kom ook om mijn eigen zin te hebben dat ligt gij slet ik zal mijn woord houden doe wat ik wil of blijf in het kwartier en eet en werk met de anderen ik wil tienduizend mal liever in het modderigste hol in het kwartier wezen antwoordde de vrouw dan onder u een paardenpoot maar gij zeid toch onder mijn paardenpoot zijde hij zich met een woesten gijnsende lach naar haar omkerende dat is een troost kom dus maar hier op mijn knie zitten liefje en luister naar reden zijde hij en vatten haar bij de arm pas op, Simon de Lequeray zijde de vrouw met een flickering in haar ogen zoveel dreigende razernij dat zij hem schrik moest aanjagen gij zeid bank voor mij, Simon vervolgde zij bedaard en gij hebt er reden om dat te zijn maar pas op want ik heb de duivel in mij deze laatste woorden vluisterde zij sissend vlak aan zijn oor blij van mij af ik geloof het waarachtig ook zijde Lequeray haar wegduwende en ongerust aanziende maar toch Kessie vervolgde hij waarom kunt gij geen goede vrienden met mij wezen zoals geplagte zijn hergaalde zij bitter en bleef steken de verstikgende aandoeningen die in haar hart op rezen deden haar zwijgen Kessie had altijd op Lequeray die invloed bezeten die ene vrouw van een hartstochterlijk en krachtig karakter steeds over de roeste man kan uitoefenen maar zij dat enige tijd was zij onder het afschuwelijke juk haar dienstbaarheid steeds vreveliger en onrustiger geworden en zon tijds paste haar opgepropte gramschap in een vlaag van razende krankzinnigheid uit en deze kwaal maakte haar in zekere mate geducht voor Lequeray die voor krankzinnigen dat bijgelovige afgerijs en koesterde dat ruwe onkundige mensen eigen is toen Lequeray Emeline in huis bracht waren al de vonkend van Kessies verstorven hart weder in vlam geschoten en had zij voor het meisje partij getrokken daarop was een heftige twist tussen haar en Lequeray gevolgd Lequeray had in woede gezworen dat zij aan het veldwerk zou gezet worden als zij zich niet stil hield Kessie had daarop met trots een minachting verklaard dat zij naar het veld wilde gaan en nu had zij gelijk wij beschreven hebben een dag daar gewerkt om te tonen hoeveel komen zij die bedreiging verachten Lequeray was die gehele dag heimelijk ongerust geweest want Kessie bezat een invloed op hem waarvan hij zich niet kon bevrijden toen zij met haar een mand naar de schaal kwam had hij op een inwilliging gehoopt en haar op een half verzoenende half honende toon aangesproken en zij had met de bitterste verachting geantwoord de gruwelijke behandeling van de arme toon had haar nog meer opgewonden en zij was Lequeray naar het huis gevolgd zonder enig andere bepaald voornemen dan om hem zijn barbaarsheid te verwijten ik wens alleen maar Kessie zei de Lequeray dat gij u orderlijk gedraagt gij mocht wel spreken van orderlijk gedragen wat hebt gij gedaan? gij die geen verstand genoeg hebt om u te weerhouden van een naar beste arbeiders te bederven midden in de drukste tijd alleen om uw duivelachtige humeur ik ben zot geweest dat is zo om tot zulke ene haspelarei aanleiding te geven zijde Lequeray maar toen die kerel zijn wil tegen de mijne zetten moest ik hem toch klein krijgen ik denk niet dat gij hem zult klein krijgen niet, zei de Lequeray driftig opstaande dat zou ik wel eens willen zien hij zou de eerste negen wezen die het ooit tegen mij uithield al zou ik al de beenderen in zijn lijf aan stuk moeten slaan hij zal het opgeven juist op dat ogenblik werd de deur geopend en kwam Sambo binnen hij naderde al buigende en met een papierende hand wat is dat gij rekel? zei de Lequeray het is een toverdingmeester wat? zo iets dat negers van toverhexe krijgen dat maakt dat zij niet voelen als zij gegezeld worden hij had het om zijn ne hals gebonden met een zwart bandje Lequeray was gelijk de meeste goddeloze en vrede mensen bijgelovig hij nam het papier aan en opende het met ongerustheid er viel een zilveren dollar uit en een lange, glanzige krul blond haar kronkelde zich als of zij een levend wezen was om zijn ne vingers verdoemenis gilden hij eensklapsopstuivende stampte met zijn ne voeten op de grond en trok woedend aan het haar als of het hem brandde waar is dat vandaan gekomen? neem het mij af, verbrand het gillende en schreevende rukte hij het zich van de vingers en weerp het in het comfort waarom heb jij mij dat gebracht? Sambo stond met een wijd geopende mondstomp van verbazing en Kessie die het vertrek had willen verlaten bleef staan en zag hem met bevreemding aan breng mij nooit meer van die duivelse dingen zij de Lequeray Sambo die haast er naar de deurweek met zijn ne vuist derijgende en vervolgens raadte hij de dollar op en weerp hem door een vens te ruik naar buiten in de duisternis Sambo was blij de dat hij zo weg kwam toen hij de deur uit was schenelijk re zich enigszins over zijn ontsteltenis te schamen hij zette zich stuurs weder neer en begon met een bars gezicht zijn een punch te slurpen Kessie maakte zich in reed om onopgemerkt heen te gaan en sloop Weldra de deur uit om de armen tom te gaan bezoeken gelijk wij reeds verhaald hebben en wat schilderlijk re wat was er in die eenvoudige haarlijk om die barbaar gemeenzaam met alles wat vreedheid kon heten zodanig te doen ontstellen om deze vraag te beantwoorden moeten wij de lezer iets van zijn vroeger geschiedenis verhalen hoe hard en verstokte godeloze man tans wezen mocht er was toch een tijd geweest toen hij aan de borst ene moeder werd gesust met gebeden en vroomige zangen in zijn weeg werd gelegd toen zijn tans met het teken er zondige brandmerkt voorhoofd met het water van de heilige doop werd besproeid in zijn voegste kindzheid had ene vrouw met blonden haren hem bij het geluid de sabbatsklokken medegenomen om god te loven en te bidden ver in Nieuw-Engeland heeft die moeder haar enige zoon opgevoed met onvermoeide liefde en aanhoudende gebeden het kind van een hard vochtige vader aan wie de zachtzinnige vrouw een schat van onopgemerkte liefde had verquist had legrede voetstappen van die vader gevolgd woest onhandelbaar en eigenzinnig had hij al haar raad veracht en zich aan haar berispingen ontrokken reeds vroeg had hij zich van haar losgerukt om op zee voor tuin te gaan zoeken na die tijd was hij slechts een enkele maal te huis gekomen en toen had zij een moeder met het smachtende verlangen van een hart dat iets moest liefhebben en niets anders had om lief te hebben zich aan hem gehecht en met vuurige gebeden en smekingen gepoogd hem van een leven van zon de af te trekken en om het eeuwig hel zijn er ziel te doen denken dat was voor legrede dag de genade geweest toen had de goede engelen hem geroepen toen had hij zich bijna laten overreden zijn hart werd innerlijk vermurmd er ontstond een strijd in zijn binnenste maar de zon de behaalde de overwinning en met al de kracht van zijn ruwcharakter smoren hij de overtuiging van zijn geweten hij dronk en vloekte weder werd woester en losbandiger dan ooit en op een avond toen zijn een moeder in de dodelijke angst haar wanhoop voor zijn voeten knielde stied hij haar van zich af liet haar bewusteloos op de grond liggen en vloot met woester vloeken naar zijn schip toen legrede weder iets van zijn moeder vernam was het op een avond terwijl hij met zijn woester makkers zat te drinken een brief werd hem overgegeven hij opende die en ene lok lang krullend haar viel er uit en kronkelde zich om zijn vingers de brief zeiden hem dat zijn moeder dood was en dat zij hem sterwende had vergeven en gezegend in het kwaad schuilt het geduchten vermogen een gruwelijke toverkunst die de lieflijkste en heiligste dingen in schrik aan jagende spooksels doet veranderen die bleken, liefde rijke moeder haar stervende gebeden en vergevende liefde waren voor dat zondige hart slecht zijn vondens van verdoemenis dat een vreselijke verwachting van het oordeel mede bracht de greve brandde zowel de brief als het haar en toen hij beide in de Vlamsachsissen en Knetterum deed de gedachte aan het eeuwige vuur hemzinnig hem hij beproefde die herinnering met drinken en woeste buitensporigheden te verdrijven maar, dikwils in de nacht welk splechter gestilte de schuldige ziel tot een gedwongen omgang met zichzelf veroordeeld had hij die bleke moeder voor zijn bed zien opreizen en het zachte klemmen van dat haar om zijn vingers gevoeld tot het koude zweet hem van het gezicht droop en hij van angst uit zijn bed sprong gijde u verwonderd hebt in hetzelfde evangelie te horen dat God liefde is en dat God een verterend vuur is ziet gij niet hoe voorde aan het kwaad overgegeven ziel de volmaakste liefde, de verschrikkelijkste pijniging is het vonnis en zeegel, de akeligste wanhoop voor de duivel zei de lecré bij zichzelf terwijl hij zijn puntje slurpte waar heeft hij dat gekregen als het niet volmaakt gelegd naar ba, ik dacht het vergeten te hebben het is verdoemd als of men nooit iets vergeten kan ik ben hier te eenzaam ik zal Emeline roepen zij haat mij die meer kat maar dat kan mij niet schelen ik zal haar toch laten komen lecré ging naar een ruim voorhuis waarin de trap uit kwam die eens een prachtige venteltrap was geweest maar Tanz was alles vervallen van vuil en overal stonden oude kisten en andere afzichtelijke dingen in de weg de trap scheen in de duisternis op te stijgen men kon niet weten waarheen het bleke maan ligt scheen door de gebroken ruiten boven de deur de lucht was hier keel en ongezond als in een gewelf lecré bleef onder aan de trap staan en hoorde een stem zingen dat gezang kwam hem in het akelige huis vreemd en spookachtig voor misschien omdat zijn zenuwgestel reeds geschokt was luister wat is het een roerende stem zingt er niet gewoon onder de slaven jammer, jammer zal er wezen voor de rechterstoel van Christus jammer, jammer voor de eeuwigheid die verwenste meid zei de lecré ik zou haar wel willen worgen Emilien, Emilien riep hij met zijn een grove stem maar alleen de spotachtige weergal der muren gaf hem antwoord de aandoenlijke stem zong voort ouders en kinderen zullen daar scheiden ouders en kinderen zullen daar scheiden scheiden, scheiden voor de eeuwigheid en luid en helder klonk door het ledige huis het refrein jammer, jammer zal er wezen voor de rechterstoel van Christus jammer, jammer voor de eeuwigheid Lecré bleef staan hij zou zich geschaand hebben om het iemand te zeggen maar grote droppels zweet parelden op zijn voorhoofd en zijn hart klopte hoorbaar van angst hij dacht zelfs dat hij in ene kamer voor zich in schemerend wits zag opreizen en sidderde bij de gedachte wat het zijn zou als de gedaante zijn er dode moeder eens klaps voor hem verscheen dat weet ik wel, zeiden hij bij zichzelf terwijl hij strompelend weder naar de huiskamer ging ik zal die kerel voortaan met vrede laten wat had ik met zijn vervloekpapier nodig ik geloof waarachtig dat ik betoverd ben ik huiver en zweten gelijk sidder die tijd waar heeft hij dat haar vandaan gekregen het kan dat toch niet geweest zijn dat heb ik verbrand dat weet ik het zou wel grappig zijn als haar uit de dood kon opstaan ja Lekré, die goudblonde lok was betoverd eerder haartje daarin had de kracht om u schrik en vroeging aan te jagen en werd door ene hogere macht gebruikt om u de vrede handen te binden en te beletten de hulpeloze het uiterste van uw weboosheid te doen gevoel om hoort dan, zei de Lekré, met zijn voetestampende en zijn honden fluitende wordt wakker en houdt mijn gezelschap maar de honden openen slechts even hun slaaprige ogen en lieten ze weder dicht vallen ik zal Sambo en Quimbo hier laten komen om te zingen en hun helse dansen te dansen en die akelige gedachten weg te jagen zei de Lekré, zette zijn hoed op ging naar de veranda en blies op een horen waarmee de hij gewoon was zijn er zwarte opzichters te roepen als hij in een goed humeur was niet Lekré deze twee heren dikwels in de huiskamer komen en vermaakte zich nadat hij hen met sterke drank had opgewonden met hem te laten zingen, dansen of vechten naar mate hij lust had het was tussen 1 en 2 uur in de nacht toen Kessie van haar liefderijk bezoek bij Tom terugkwam en uit de huiskamer klonk haar een woestgezaam gegeel en gejuulte gemoet vermenkt met het blaffen van honden en andere tekenen in een grote opschudding zei ging naar het venster onder de veranda en keek naar binnen Lekré en de twee drijfers, al de drie smoerdronken waren aan het zingen, schreven en dansen smeten de stoelen om ver en maakte allerlei belachelijk en afschuwelijke griemassen tegen Elkander zij liet haar hand op de vensterbank rusten en beschouwde dit toneel met strakke blikken er sprak enige hele wereld van bittere ziele smart en verwachting uit haar zwarte ogen terwijl zij zo staarde zou het zonde zijn de wereld van zulk in herlendeling te bevrijden zijde zij bij zichzelf hen zij keerde zich haastig om ging ene achterduur in sloopt naar boven en klopte aan Emilien's kamer einde van het 35e hoofdstuk 36e hoofdstuk van de negerhut deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten opname door Marcel Koenders negerhut door Harriet Beecherstow in de vertaling van C&Mensing 36e hoofdstuk Emilien en Kessie Kessie trad de kamer binnen en vond Emilien bleek van angst in de verste hoek zitten toen zij binnenkwam sprong het meisje met schrik op maar zodra zij zag wie het was snelden zij toe en haar bij de arm vattende zij zij oh Kessie, zijt Gij het ik ben zo blij dat Gij komt ik was bang dat oh, Gij weet niet welk een schrikkelijk leven er de gehele avond beneden is geweest dat zal ik toch wel kunnen weten zijde Kessie droogjes ik heb het dikwels genoeg gehoord oh Kessie, zeg mij toch zouden wij hier niet vandaan kunnen komen het kan mij niet schelen waarheen in het moeras bij de slangen ergens maar kunnen wij niet ergens hier vandaan komen nergens dan in het graf antwoorden Kessie het Gij het ooit beproeft ik heb het genoeg zien beproeven en genoeg gezien wat daarvan komt zijde Kessie ik zou wel in het moeras willen leven en bast van de bomen knagen ik ben niet bang voor slangen ik zou liever een slang bij mij willen hebben dan hem, zijde Emiline, met drift er zijn al vele hier van uw gevoelend geweest antwoord Kessie maar hij zou het niet in het moeras kunnen blijven hij zou het door de honden opgespoord en teruggebracht kunnen worden en dan, dan wat zou hij dan doen zijde het meisje haar strak aanziende Gij moest liever vragen wat hij dan niet zouden doen antwoorden Kessie hij is lang genoeg bij de zeerovers in de West-Indien in de leer geweest Gij zou het niet veel meer slapen als ik u de dingen vertelde die ik gezien heb dingen die hij somtijds als schrappen vertelt ik heb gillen gehoord die ik wekenlang niet uit mijn oren kon krijgen er is een plek daarbij het kwartier waar jij in zwart geblakende boom kunt zien en de grond nog geheel met as bedekt vraag maar wat daar gedaan is en zie of iemand het u zal willen zeggen oh, wat meent je toch ik wil het u niet zeggen ik heb een hekel om eraan te denken en ik zeg u de heren alleen weet wat wij morgen zullen zien als die arme man vol houdt zoals hij begonnen is eiselijk zei de Emiline terwijl al de spoor van kleur haar revangen ontvlood oh Kessie zeg mij toch wat ik doen zal wat ik gedaan heb doe het beste wat jij kunt doe wat jij moet en haal dan uw hart op met haten en vloeken hij wilde mij brandewijn doen drinken zei de Emiline en ik heb daar zulke afkeer van drink maar liever zei de Kessie ik had er ook een afkeer van en nu kan ik er niet buiten iemand moet iets hebben men vindt alles zo aakkelijk niet meer als men dat neemt moeder zeiden mij altijd dat ik nooit zo iets mocht proeven zei de Emiline moeder zeiden u herhaal de Kessie met bitterer nadruk op het woord moeder waartoe dient het dat moeders iets zeggen jij moet toch allen gekocht en betaald worden en uw ziel behoort aan wie u krijgt zo gaat het ik zeg drink brandewijn en drink zoveel jij kunt dat maakt de dingen lichter oh Kessie heb toch medeleiden met mij medeleiden met u heb ik dat niet heb ik geen dochter de hemel weet waar zij nu is en van wie zij is zij zal de weg opgaan denk ik die haar moeder voor haar gegaan is en die haar kinderen na haar opmoeten er is geen einde aan die vloek in eeuwigheid niet ik wenste dat ik nooit geboren was zei de Emiline haar handen vringende dat is al een oude wens bij mij, zei de Kessie ik ben eraan gewoon om dat te wensen ik zou sterven als ik maar durfde, vroeg de zij erbij in de duisternis uitziende met die stille strakke wanhoop welke de gewone uitdrukking van haar gelaad was wanneer haar het trekken doorgene hartstochten in beweging werden gebracht het zou goddeloos zijn zichzelf om het leven te brengen zei de Emiline ik weet niet waarom niet goddelooser dan de dingen die wij dag aan dag doen terwijl wij leven maar de zusters hebben mij dingen verteld terwijl ik in het klooster was die wij bang maken om te sterven als het dan einde met ons was dan Emiline keerde zich om en verborgen haar gezicht in haar handen terwijl dit gesprek boven plaats had was Legré beneden door de drank geheel bedwelmd in slaap gevallen Legré was niet gewoon zich dronken te drinken zijn grof en sterk gestel kon wel enige dure geprikkeling verdragen waaronder een zwakker spoedig zou zijn bezweken en zijn trek daar toe was groot genoeg maar voorzichtigheid weer hield hij meestal van zich in zulke mate aan die trek over te geven dat hij zijn bezinning geheel verloren deze avond echter had hij zich koortsachtig inspannende om de beginselend dat angst en vroging die bij hem waren ontwaakt te verdoven meer dan gewoondelig dronken zodat hij toen hij zijn zwarte makkers had laten gaan loch op ene rustbank neerviel en weldraai in slaap viel oh, hoe durf de schuldige ziel de schimmend wereld van de slaap binnen treden dat land wel schemerende grenzen zo vreselijk dicht bij het geheimzinnige toneel der vergelding lichen Legré dromde in zijn zwaren koortse geslaap stond er ene gesluierde gedaante naast hem en lag een koude en zachte hand op hem hij dacht dat hij wel wist wie dat was en ene huivering van ontzetting kroop door zijn gebeenten hoewel het gelaat gesluierd bleef toen dacht hij dat hij dat haar om zijn vingers voelde kronkelen en toen dat dat om zijn hals werd geslingerd en al dichter en dichter klemde tot hij ging adem meer kon halen en toen dacht hij dat hij hem toefluisterde een gefluister dat hem van angst deed verstijven toen verbeelde hij zich dat hij op de kant van een donkere afgrond stond zich vasthoudende en in doodsangst worstelende terwijl donkere handen zich uitstrakten en hem over de ramp trokken en Kessie kwam lachende achter hem en duwden hem voort en toen rees die plechtige gesluierde gedaante weder op en schoof de sluier weg het was zijn ne moeder en zij keerde zich van hem af en hij viel al dieper en dieper onder een verwart gerucht van gelen en weeklagen en uitbarstingen van een duivelachtig gelach en legree ontwaakte de rode schemering van de dageraad vervulde het vertrek de morgenster zag uit de helderen lucht met haar plechter heilig oog van licht op de man der zonde neder oh welk een frisheid welk ene staatigheid en schoonheid heeft elke nieuw geboren dag als ofheide gevoeloze en verstandeloze mensen verlooriep ziet hij heb nog weder een kans streeft naar de eeuwige heerlijkheid er is geen spraak of taal waarin die stem niet gehoord wordt maar de verharde boos wicht hoorde haar niet hij ontwaakte met een vloek en ene verwensing wat was voor hem het goud en perper zijn wonderwerk van de morgen wat was voor hem de plechtige schoonheid van die ster welke de zoon gods als zijn eigen zinnebeeld heeft geheiligd gelijk een redeloos dier zag hij haar zonder haar op te merken en strompelend opstaande schonk hij zich een glas brandewijn in en dronk het half ledig ik heb een helse nacht gehad zeiden hij tegen Kessie die juiste deur in kwam gij zult er nog wel in overvloed krijgen van dezelfde soort antwoorden zij droogjes wat meent je daarmee Karone dat zult gewellens ondervinden antwoorden Kessie even droog en nu Simon wat duivel zal die zijn mijn raad is terwijl zij bedaard begon het een en ander in de kamer in orde te zetten dat gij Tom met vrede laat wat gaat u dat aan wat het mij aangaat ja dat weet ik zeker niet als gij 1200 dollars voor een man wilt geven en hem gebruik maar maken in het drugst van de tijd alleen om u wat aardigheid te voldoen is het zeker iets dat mij niet raakt ik heb voor hem gedaan wat ik kom zo hebt gij dat wat hebt gij u met mij naar zaken te bemoeien ooggeheel niet dat is zeker ik heb u nu enige duizenden dollars bespaard door op uw arbeiders te passen en dat is al de dank die ik krijg als uw oost lichter aan de markt komt dan één van anderen zult gij uw wernschap niet verliezen denk ik Tom kind zal u niet uitlachen denk ik en gij zult maar zoek zappig uw geld betalen niet waar ik zie het u al doen Lecret had gelijk vele andere planters slechts een eerzucht om namelijk de zwaarste oogst van het seizoen te hebben en hij had juist op dit seizoen verschrijnende wetenschappen gedaan die in de naaste stad beslist moesten worden Cassie had dus met vrouwelijke tact de enige snag geraakt die nog een kon wel nu ik zal het laten bij wat hij gekregen heeft zijde Lecret maar hij moet mij vergivenis vragen en betere manieren beloven dat zal hij niet willen doen zijde Cassie niet willen? nee ik zou wel eens willen weten waarom juffertje omdat hij wel gedaan heeft en dat weet en dus niet zal zeggen dat hij kwaad gedaan heeft wie duivel geeft er iets om wat hij weet de negen zal zeggen wat ik verkies of of hij zult uw wetenschap op de kattoen oogst verliezen door hem juist in het dringendste van zijn werk uit het veld te houden maar hij zal het opgeven hij moet wel weet ik niet wat negers zijn hij zal vanmorgen kruipen als een hond dat zal hij niet Simon jij kent deze soort nog niet jij kunt hem doodmartelen maar hij zult niet het eerste woord van in de schuld bekentenis uit hem krijgen dat zullen we zien waar is hij zijde Lecret naar buiten gaande in het bergel van het machinehuis hoewel Lecret zo stout sprak voelde hij toch terwijl hij naar de aangeduide plaats ging zeker een schoon die iets ongewoons bij hem was zijn akelige dromen van de vorige nacht met Kessies voorzichtige raad verenigd had er een niet onbeduidende indruk op hem gemaakt hij wilde dat niemand getuigen zou zijn van zijn eerste ontmoeting met Tom en nam zich voor indien hij deze niet door dreige menten tot onderwerping kon brengen zijn een vraag tot een meer gelegen tijd uit te stellen het plechtige licht van de dag eraapt en de enge glans der morgens ster hadden ook door het venster geschenen van de ruwe schuur waar Tom nog lag en als op de straalender ster nederdalende waren hem de woorden toegezonden ik ben de wortel van het geslag Davids de blinkende morgenster de geheimzinnige waarschuwingen en welmenende bedreiging van Kessie wel verre van zijn ziel te ontmoedigen hadden haar als met ene hemelse roepstem opgewekt hij wist niet beter of het was de dag van zijn dood die daar aan de hemel begon te gloren en zijn hart klopte van ernstige vreugden en verlangen toen hij dacht dat al het wonderbare over hij zo dikwijls had gepijnst de grote witte troon met zijn altijd schitterende regenboog de menigte met witte klederum en stemmen als vele wateren de kronen de palmen, de harpen alles misschien voor zijn ogen geopendbaard zou worden eer die zon weder onderging en daarom hoorde hij zonder de stem van zijn vervolger toen deze naderde wel mijn jongen zei de legree met een verachtelijke schop hoe gaat het nu heb ik niet gezegd dat ik je een paar dingen zou leren hoe bevalt je dat hoe is dat pak je bekoment om niet geheel zo spraakzaam meer als gisteravond ook nu een arme zondaar niet meer op een stukje preek kunnen onthalen zou het geweld Tom antwoordde niets sta op gij beest zijde legree hem weder een schop gevende dit was moeilijk voor iemand die zo gekneust en flauw was en terwijl Tom pogingen deed om te gehoorzamen hievle gre een barbaarsgeschater aan wat maakt je zo vlug vanmorgen Tom? misschien kougevat verledenavond Tom was nu overeind gekomen en stond recht op en zonder het hoofd te buigen voor zijn meester verduifeld gij kunt het toch zijde legree ik geloof dat jij nog niet genoeg gehad hebt kom aan Tom op uw knieën voor uw brutaliteit van gisteravond Tom bewoog zich niet kniel hond zijde legree hem een slag met zijn een karwat schevende meester legree zijde Tom dat kan ik niet doen ik heb maar gedaan wat ik voor recht hield ik zal juist hetzelfde doen als dat ooit weer wezen moet ik wil geen vreedheid doen wat er ook gebeuren mag ja maar gij weet niet wat er gebeuren kan meester Tom gij denkt dat gij al iets gehad hebt ik zeg u het is nog niets nog niemandal hoe zou het u bevallen aan een boom te worden gebonden met een langzaam vuurtje om u heen zou dat niet plezierig wezen zegt Tom meester antwoorden Tom ik weet dat gij schrikkelijke dingen doen kunt maar en hierbij richten hij zich nog meer op en vouden zijn de handen maar nadat gij het lichaam gedood hebt kunt gij niets meer doen oh er komt enige hele eeuwigheid na de hand eeuwigheid dat woord deed de ziel van de zwarte man beven van blijdschap terwijl hij het uitsprak het deed ook de ziel de sondagsbeven als ofum een schorpioen had gestoken legree knachtste op zijn tanden maar zijn er woede hield hem stom en Tom sprak als een vrijman met een helderen en vrolijke stem meester legree daar gij mij gekocht hebt zal ik een trouw en gehoorzaamd dinaar voor u zijn ik zal u al het werk mijn handen al mijn tijd en al mijn kracht geven maar mijn ziel wil ik aan geen stervelijk mens overgeven ik wil mij de heren vasthouden en zijn de geboden boven alle stellen het zei ik leven of sterven daarvan kunt gij zeker zijn meester legree ik ben geen zier bevreesd om te sterven ik zou zelfs liever sterven gij mocht mij geestelen mij uithonderen mij verbranden dat zal mij maar te spoede gebrengen waar ik verlang te zijn ik zal u toch wel doen buigen eer ik met u gedaan heb zei de legree voedend dat zult gij nooit doen ik zal hulp krijgen antwoorden tom wie duivel zal u dan helpen zei de legree met smalende minachting de heren de almachtige antwoorden tom daar dan verdoemde kerel schreeuwde legree met een vuislag die tom op de grond deed storten een koude zachte hand werkt op dit ogenblik op die van legree gelegd hij zag om het was kessie maar die koude zachte aanraking herinnerde hem zijn droom van de vorige nacht en deed tevens de tafreden van vroegere aakelige nachtwaken voor hem opreizen met een gedeelte van de angst die hij toen had gevoeld wild gij dan een zot wezen zei de kessie in het frans laat hem met rust laat mij begaan om hem weer tot werken in staat te krijgen is het niet juist wat men zegt men zegt dat de alligator en de rinoceros hoewel in ene kogel vormig harners gekleed zelfs ieder een plek hebben waar zij kwetsbaar zijn en woesten roekeloze ongelovigen en booswichten hebben doorgaans dit kwetsbare punt in ene bijgelovige vrees en besloot de zaak voor eerst te laten rusten wel nu doe uw zin zei de heid Noors tot kessie horens vervolgde hij tot tom ik zal het er nu bij laten omdat het werk drinkt en ik al mijn handen nodig heb maar ik vergeet het nooit ik zal het u op rekening stellen en mij op een of andere tijd betaling verschaffen uit uwe zwarte huid onthoud had daarmee de gingelig re heen ga maar zei de kessie hem dreigend aanzienden uwe rekening zal ook wel komen hoe gaat het u arme man de heren heeft zijn engel gezonden en voor dit mal de mel deel gesloten antwoorden tom voor dit mal zeker wel zei de kessie maar nu hebt gij zijn haat op u die u dag aan dag volgen zal u als een hond aan de keel zal hangen en uw bloed drop voor drop afzuigen ik ken de man einde van hoofdstuk 36 37e hoofdstuk van de negerhut deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders negerhut door Harriet Bietjes-Toe in de vertaling van C.M. Mensing 37e hoofdstuk vrijheid onverschillig met welke plechtigheden met altaar der slavernij mag gewijt zijn op het ogenblik dat hij de heilige Britse grond aanraakt zinken het altaar en de God te samen in het stof en hij staat daar verlost herboren ontslaafd door de onweerstaanbare geest der algemene emancipatie Karen wij moeten tom voor een tijd in de handen van zijn barbaarse meesterlaten terwijl wij de Lot gevallen van George en zijn vrouw nagaan die wij in ene hoeven aan de weg in handen van vrienden hebben gelaten Tom Loker lieten wij kermende en woelende in een voorbeeldig zindelijk kvakerbed de moederlijke zorgen van tante doorkas die in hem zulke handelbaar patiënt vond als een zieke bison zou wezen verbeeld u ene reizige deftige vrouw met een schrander uitzicht weer helder witte neteldoekse muts de lockend van zilvergrijs haar beschaduwd die glad langs hem breed even voorhoofd zijn gestreken dat zich boven een paar pijnzende ogen welft een sneeuwitte helsdoek is met keurig genetheid over haar borst geplooid haar glansige bruine zij de japon ritzelt vreedzaam terwijl zij in de kamer op en neer trippelt de duivel zegt tom loker en werpt met ene grote smak het dek van zich af ik moet u verzoeken Thomas om niet zulke taal te gebruiken zegt tante doorkas terwijl zij bedaard het dek weder terecht gaat leggen wel nu ik zal niet grootje als ik het laatend kan zegt tom is wel genoeg om iemand te doen vloeken zo verwenst heet doorkas nam ene deken van het bed legde het overige dek weder glad en stopte het in tot tom enigszins naar een bakken keentje gelijk dit gedaan hebben de zijde zij ik wens te vriend dat jij dat vloeken en zweren woudt nalaten en over uw levensgedrag eens denken voor wat duivel zou ik daar aan denken antwoordde tom dat is wel het laatste waar ik ooit lust heb om aan te denken ik geef er de bruin van en daarmee de ventelde de tom zich om en bracht het dek weder in een vanoorde om aan te zien die kerel en die meid zullen wel hier wezen denk ik zijde hij naar een poos van stilte op Norsen toon dat zijn zij zijde doorkas zij mogen wel maken dat zij op het meer komen zijde tom hoe gauwer hoe beter waarschijnlijk zullen zij dat doen antwoordde tante doorkas vreedzaam breiende en horens zijde tom wij hebben correspondenten te sanduskie die voor ons op de boten passen het kan mij nu niet schelen of ik het zeg ik hoop dat zij zullen weg komen alleen tot spijt van marx dien vervloekten lafbek die verdoemd mag zijn tomas tomas zijde doorkas ik zeg u grootje als ge iemand al te vast dicht kurkt moet hij barsten zijde tom maar nu over die meid zeggen dat zij haar op een of andere wijs moeten verkleden zodat zij niet meer te kennen is haar signalement is dat zij niet meer aan de zanduskie gezonden wij zullen op die zaak letten zijde doorkas met eigenaardige bedaardheid daar wij hier van tom loker afscheid nemen mogen wij nog wel vermelden dat hij na drie weken in het kwaakkerhuis te hebben ziek gelegen aan ene romatische koorts die hij zich met zijn andere onheiden gehaald als een enig sinds stiller en wijzer mens van zijn bed opstond en in plaats van weder aan het slavenjagen te gaan zich naar de nieuwe volksplantingen begaf waar hij zijn talenten op ene betere wijs gebruikte tot het vangen van beren wolven en andere bosbewoners waardoor hij zichzelfs een grote naam in het land maakte tom sprak altijd met veelachting van de kwaakers aarde geluid placht hij te zeggen zij wilde mij bekeren maar dat konden zij toch niet recht gedaan krijgen maar ik zal u wat zeggen vreemdeling om ene zieken op te lappen zijn ze knap ze maken bouillon en het is van de allerbeste soort daar tom gewaarschuwd had dat er tussen Sandusky op de vluchtelingen zo gepast worden achter men het beste hem te verdelen Jim en zijn oude moeder werden afzonderlijk voor het geholpen en een paar nachten later werden George en Elisa met hun kind naar Sandusky gereden en onder een gastvrij dak verbergt waar zij zich gereed zou maken om hun laatste tocht over het meer te doen hun nacht was nu ver voorlopen en de morgens ter der vrijheid rees voor hen op vrijheid elektriserend woord wat is zij is zij iets meer dan een naam een oratorische spreekwijs waarom geen mannen en vrouwen van Amerika klopt het hart u hoger bij dat woord waarvoor uw vaderen hun bloed hebben gestort en uw moeders nog helthaftiger gewillig waren dat hun het beste en edelsten zouden sterven is er iets in dat woord heerlijk en dierbaar voor een volk dat ook niet heerlijk en dierbaar voor een mens zou zijn wat is de vrijheid van een volk anders dan de vrijheid die het uitmaken wat is de vrijheid voor de jongman die daar met zijn armen over zijn brede borst gekruisd zit met die tint van afrikaanse bloed op zijne wangen en dat donkere vuur in zijn ogen wat is de vrijheid voor George Harris voor uw vaderen was de vrijheid het recht van een volk om een volk te zijn voor hem is hij het recht van een man om een mens en geen bez te zijn het recht om de vrouw van zijn hart zijn de vrouw te noemen en haar tegen losbanden geweld te beschermen het recht om zijn kind te beschermen en op te voeden het recht om een eigen huis een eigen godsdienst een eigen ziel te hebben niet onderworpen aan de wil van een ander al deze gedachten woelden in George Borst terwijl hij pijnzend zijn hoofd op zijn hand niet rusten en naar zijn vrouw zag terwijl zij bezig was haren ranken gestalten in de mannen kleren te vermommen waarin men had gemengd dat zij het veiligste zou kunnen vluchten nu moeten zij eraan zijde zij terwijl zij zich voor de spiegel plaatsten en haar overavloed van zwarte glansige krullen losgedden zeg eens het is haast jammer George niet waar vervolgde zij scherzend een gedeelte van die lokken ophoudende is het niet jammer dat alles er afmoet George glimlachte treurig en gaf geen antwoord Eliza keerde zich naar de spiegel en flickerend knipte de schaar terwijl de ene lange lok na de andere van haar hoofd viel daar, nu zal het goed zijn zijde zij een haar borstel opnemende nu nog maar eens wat opstrijken daar ben ik nu geen lieve jongen zijde zij zich lachend en blozen tegelijk naar haar man omkerende hij zult altijd lief zijn wat hij ook doen boogt antwoorde George wat maakt u zo ernstig zijde zij voor hem op ene knie zinkende en haar hand op de zijne leggende wij zijn nog maar 24 uren van Canada, zegt men maar één dag en nacht op het meer en dan, oh dan oh Eliza zijde George haar dichter bij zich trekende dat is het nu moet mijn lot bijna in een ogenblik beslist wezen bijna in het gezicht en dan nog alles te verliezen dat zou ik niet overleven Eliza vrees niet zijde zijne vrouw met hopend vertrouwen de goede god zou ons niet zover gebracht hebben als hij ons er niet doorheen wilde brengen het is alsof ik hem bij ons voel George zijt enige segende vrouw Eliza zijde George met zekere woestheid zijn arm om haar heen slaande maar oh zeg mij kan die grote genaden voor ons bestemd zijn zullen de jaren van de lende ten einde komen zullen wij vrij worden ik ben er zeker van George antwoorden Eliza met tranen van hoop en geestvervoering donkere ogen naar boven ziende ik ga voel het in mij dat god ons nog deze dag uit de dienstbaarheid zal brengen ik wil u geloven Eliza zijde George driftig opstaande ik wil u geloven kom, laten wij gaan welwaarlijk vervolgde hij haar op armeslengte van zich afhoudende wondering aanziende gij, zijt een lieve aardige, kleine jongen die korte krullen staan u zeer goed zet uwe mutts op zo wat op zijde ik heb u nog nooit zo aardig zien uitzien maar het is haar stijd voor de koets ik ben benieuwd of je vrouw smis Harry al gekleed heeft de deur werd geopend en ene fatsoenlijke vrouw van middelbare jaren trod binnen met kleine Harry in meisjes kleren aan de hand welk een lief meisje is hij, zijde Eliza hem om en omdraaiende wij willen hem Harriet noemen komt die naam niet juist van pas het kind stond zijn moeder en zijn vreemde kleding ernstig aan te zien zweeg, botstil maar slaakte nu en dan een zware zucht en weer op dan tegelijk een schuine blik naar haar kent Harry mama niet zijde Eliza de handen naar hem uitstrekkende het kind hield zich schichtig aan zijn geleidstervas de eilisa wat wil jij hem locken terwijl jij weet dat hij van u vandaan gehouden moet worden ik weet dat het dwaas van mij is antwoordde Eliza en toch kan ik het niet uitstaan dat hij zich van mij afkeert maar kom waar is mijn mantel hoe doet een man zijn mantel om George jij moet hem zo dragen antwoorden George er is geen moeite over zijn eigen schouderswerpende zo dan zijde Eliza zijn bewegingen nabootsende en ik moet stampen en grote stappen nemen en mijn best doen om brutaal te kijken geef u maar geen moeite zijde George er is nu en dan wel in zijn bedeest jongman en ik geloof die rol te spelen en die handschoenen kijkend zijde Eliza ik verliees mijn handen naar in ik raad u toch om ze zorgvuldig aan te houden zij George uw fijn smal pootje zou ons allen in gevaar kunnen brengen nu je vrouw Smith reist gij in ons geleiden en zijt onze tanten onthoud dat wel ik heb gehoord zijde je vrouw Smith dat er mensen zij gekomen die alles toonbootkapiteins hebben gewaarschuwd tegen een mannenvrouw met ene kleine jongen zo zijde George wel nu als wij zulke lieden zien kunnen wij het hun zeggen een huurkoets kwam nu voor de deur en de vriendelijke familie kwam hen heen om afscheid te nemen de vermommenden welke het gezelschap had aangenomen waren volgens de wenken van Tom lokige kozen je vrouw Smith ene fatsoenlijke vrouw uit het etablissement in Canada waarheen zij vlooden die gelukkig het meer wilde oversteken om daarheen terug te keren had bewilligd om zich als tanten de kleine herrie voor te doen en om deze aan haar te hechten was hij de laatste 2 dagen geheel bij haar gelaten in welke tijd een overvloed van liefkoosingen bij een onbeperkte toelaag van kruidkoekjes en kandijklontjes gevocht reeds ene zeer nauwige hechtheid bij de jonge heer had doen ontstaan de koets reed naar de werf de 2 jongelieden gelijk zij schenen stapte de plank over en de boot op daar gaf Elisa galante arm aan je vrouw Smith terwijl George nu voor de bagage zorgde George stond bij het kantoortje van een kapitein om daarvoor zijn gezelschap te betalen toen hij 2 mannen die naast hem stonden metelkanden hoorde spreken ik heb op iedereen gelet die aan boord kwam zijde de een en ik weet wel dat zij niet op deze boot zijn het was de stem van de klerk der boot de andere wie hij aansprak was onze vroegere vriend Marks die in zijn lofwaardige ijver naar zijn duskie was gekomen zoekende wie hij zou mogen verslinden men zou de vrouw haast niet van een blanke onderscheiden zijde Marks de man is een lichte mulat hij heeft een brandmerk in een van zijn handen de hand waarmee de George de plaatsbriefjes aan nam beefde enigszins maar hij keerde zich koelbroedig om zag de spreker onverschillig in het gezicht en ging op zijn gemak naar de andere kant der boot waar Elisa naar hem stond te wachten jevrouw smiss had met kleine herrie de afzondering de dameskajuit opgezocht waar de donkere schoonheid van het vermenende meisje vele vleiende aanmerkingen uitlockte toen de klok geluid werd om van de americaanse kust afscheid te nemen had George het genoeg van Marks over de plank naar de wal te zien stappen en hij verlichte zijn hart met een lange zucht toen de afstand tussen hen het terugkeren onmogelijk had gemaakt het was een heerlijke dag de blauwe golven van het meer herrie danste flickerend en vrolijk in het zonlicht wie dacht er toen George met zijn schuwenmakker aan de zijde zo kalm het dek der stoomboot op en neer wandelde aan alles wat in zijn boezem groeide het geluk dat hem scheen te naderen kwam hem al te groot en schoon voor om ooit werkelijkheid te worden en ieder oog omlik van die dag kwelde hem een heimelijke angst dat er zich nog iets zou opdoen om het hem te ontrukken toch de boot voervoord de uren vlogen om en eindelijk kwam de gezegende Engelse kust duidelijk in het zicht de kust welke door ene machtige toverspreuk gewijkt met ene enkele aanraking elke helse bezwering van slavernij vernietigd onverschillig in welke taal zij is uitgesproken of door welke nationale macht zij is bekrachtigd George en zijn vrouw stonden gearmd naast alkander toen de boot het startje Amhertsberg in Canada naderde zijn ademhaling werd kort en zwaar er kwam een nevel voor zijn ogen steelzwijgend drukte hij het handje dat bevend op zijn arm lag de klok luidde de boot werd gestopt nauwelijks zien de wat hij deed zorgt George zijn de bagage uit en verzamelde hij zijn kleine gezelschap hij werd met de zijnen aan land gezet ze bleven stilstaan tot de boot weder was afgevaren en toen knielden man en vrouw met hun verwonderd kind in de armen op de Oeverneder die hieven het hart tot God het was gelijk een dichter zegt iets dat gelijk naar de overstap uit de dood in het leven uit de winselende schrafs in het gewaad des hemels uit de herschapijden zonden en de strijt de hartstochten in de reine vrijheid enige zalig de ziel maar alle banden van dood en hel verbroken worden en het stervelijke de onstervelijkheid aandoet wanneer de genaarde de gouden poort heeft geopend en haar stem heeft gesproken juich uw ziel is vrij het gezelschap werd door je vrouw smis naar de gastvrije woning van een braverzendeling gebracht die door de christelijke liefde al daar geplaatst was geworden tot een herder voor de zwervende ballingen die gedurig op deze kust een vrijplaats komen zoeken wie kan de zaligheid van die eerste dag van vrijheid beschrijven is het gevoelder vrijheid edeler en fijner dan enig ander dat de zinnen kan aandoen onbespied en zonder gevaar te spreken en te ademen uit en in te gaan wie kan het gezegende beschrijven van die rust welke op de pelu van de vrije man nededaalt onder de wetten die hem de rechten verzekeren welke god de mens gegeven heeft hoe schoon en lief was voor die moeder dat slapende kindergezichtje haar nog dierenbaarden gemaakt door de herinnering aan duizend gevaar hoe onmogelijk was het te slapen in het bezit van zulk een overmatig geluk en toch bezaten deze twee geen voetgronds geen dak dat zij het hunnen konden noemen en hadden zij alles verteerd tot hun de laatste dollar zij hadden niets meer dan de vogelen der lucht of de bloemen des velds en toch konden zij niet slapend van blijdschap oh gij die de mens de vrijheid ontneemt met welke woorden zult gij dat voor god verantwoorden einde van hoofdstuk 37