 Wat ik heb gevonden, wat betreft de financiële resultaten van de banken, was dat de goede banken ook winstgevender waren. Dus die slechte banken die uiteindelijk beleken te veel risico te hebben genomen en zowel de overheid als het toezicht houden als de klant voor de gek hebben gehouden, bleken met het risico niet eens meer te hebben verdiend. Het blijkt dat de slechte banken een iets betere governance hadden zelf, iets betere formele governance, dus beter volleden aan allerlei regeltjes dan de goede banken. Dat geeft aan dat die governanceregels en dat toezicht heeft niet gewerkt, want het was dus intrinsiek zelfs iets beter dan dat van de slechte banken. Dus de reactie van overheden en van toezichthouders daarna, in de jaren daarna, de klassieke Pavlovreactie, dan enorm strak de teugels aan te trekken en meer wetten, meer regels en strenger toezicht, lijkt op het eerste oog niet gerechtvaardigd te zijn geweest. Hoe komt het dan wel, dat ze uiteindelijk zo slecht gedaan hebben en hulp nodig hadden, steun nodig hadden? In Amerika 620 miljard dollar, 620 miljard dollar overheidsgeld is naar de banken gegaan. Als het in die systeem is, dan moet het gedrag zijn, het gedrag of de prikkels. En inderdaad, de bonus, de cash bonus van de CEO's van de slechte banken, waren twee keer zo hoog in de jaren voorafgaand aan de crisis, in de vijf jaren voorafgaand aan de crisis, waren de bonus gemiddeld voor de CEO's van de slechte banken twee keer zo hoog dan die van de CEO's van de goede banken. Dus ze had een enorme financiële, een veel groter financiële prikkel om te zorgen dat ze hun targets zouden halen. En zoals ik al zei, dit zijn resultaten voor het onderzoek naar de Amerikaanse banken. En dan zijn de verhoudingen tussen de vastsalaris en de bonus ook nog veel extremer dan in Europa. Zelfs zo extreem dat de bonus van de CEO's van de slechte banken 10 keer zo hoog waren dan in vaste salaris. En dus bij de CEO's van de goede banken 5 keer zo hoog. Dus het vaste salaris voor bankiers in de Vrijingde Staten van de slechte banken was irrelevant. Het was met 10% van hun bonus. Dus bonus was eigenlijk het enige wat telde. Als de prikkels, de gedragingen, de drijfweer, de motieven van mensen in een verkeerder richting staan, dan is er geen moedertje op aarde en geen wet en geen sabbeensoxlie en geen code en geen toezichthouder die dat kan bedwingen. En dat moeten we ons realiseren. Dat betekent dat we dus aan de gedragskant aan de slag moeten. En dat is nog het minst kwalijk te nemen aan een overheid. Een overheid heeft niks anders dan wetten en regels. Dat is het enige instrument wat een overheid heeft. Maar toezichthouden, om te beginnen, de interne toezichthouden, de Raad van Commissaris, wie kunnen doen wat ze willen. Die kunnen het bedrijf inlopen, kunnen met iedereen praten, kunnen alle vragen stellen. En daar begint het. En daar moet het beginnen. Dat moet ook voor zorgen, niet dat zij het goede toezicht houden, maar dat zij zorgen dat daar de mensen zitten met de goede morele angkast, met de goede derijferen. Daar moeten zij voor zorgen. Er zijn drie vragen voor een mens. Wat kan ik? Wat wil ik? En wie ben ik? Wat kan ik? Dat gaat over het CV, over je professionele vaardigheden. Dat is vrij makkelijk vast te stellen. Wat wil ik? Dat gaat over de derijferen, de motieven van bestuurders, van CEOs. Dat gaat over de vraag, wat is je in de realiteit? Wat zijn je morele angkers? Hoe sta je in het leven? Wat zijn je waarde en wat zijn je normen? 80-90% van de tijd wordt gekeken bij de selectie en de evaluatie van bestuurders naar die eerste vraag. Wat kan ik? Is het een goede bankier? Is het een goede risico? Wat uiteindelijk bepaalend is, is niet of het een goede bankier is, maar wat bepaalend is, blijkt uit het onderzoek, maar ook wel uit de andere onderzoek, zijn niet twee andere vragen. Wat wil ik en wie ben ik? Wat zijn je derijferen en wat zijn je morele angkers? Die bepaalden uiteindelijk of het goed gaat of het slecht gaat en wat de interne cultuur is en de waarde en normen binnen een onderneming. Natuurlijk moet je ook een goed vang aan zijn, maar dat is nummer drie op het lijstje, terwijl die gebruikelijk nummer één op het lijstje wordt ganteerd.