 My continent, as of the 21st of this month, I signed Proclamation No. 1081, placing the entire Philippines under martial law. Isang magandang araw sa lahat, ang pamagat ng aking monti-presentation ngayon ay ang panitikan ng Kilosang Kababaihan sa Panahon ng Batas Militar sa Pilipinas. Ang legto lang ito ay nakataglai ng mga material na hango sa isang bahagi ng aking desertation noong 2018 napinamagatang ang Revolutionaria sa Panitikan at Kasaisayan ng makabayang Kilosang ng Bagong Kababaihan mula 1970 hanggang 2016. Malawak at malalim ang balon ng Panitikan ng Kababaihan sa Panahon ng Batas Militar. Kung kaya bilang bahagi ng pag-organisa sa daloy ng talakay, minalapat kung limitahan ang mga material sa mga akdang likha ng mga umanib o kasalokuyang bahagi ng Kilosang Pagpapalaya ng Kababaihan. Gayon din, bahagi ng limitasyon ang panahon ng pagkakasulad sa mga akda na siyang nakapaloob sa konteksto ng ibad-ibang batas militar sa Bansa mula 1972. Na-iskong simulan ang talakay sa paglalatag ng mga pangunahing konseptong toon sa panayam ang panitikan, ideolohea, commitment, kasaisayan, at Kilosang Kababaihan. Production ng ideolohea, ang pangkabuang touring sa mga tekstong panitikan na aking susuriin. Ang ideolohea ay walang konkretong hugis nunit maaring makonkretisa sa anyo ng mga teksto. Na-unan na itong ipinaliwanag nilui Althusser sa pamamagitan ng pagtalakay sa ideolohea at sa mekanismo, batayan, at proseso sa pag-iral nito. Kasaisayan ng URI, ang kasaisayan ng ideolohea. Pinagagana ng ideolohea ang bawat mamaman yan. Abstrakto ang anumang pagilala sa reproduction ng relasyon sa paggawa, kanggang hindi may yuugnay sa tonggalian ng URI ang production o paggawa. Sa pagsusuring pangbansa demokratiko sa panitikan, integral ang pagsipad sa ideolohea ng individual, kolektivo, at kilusan upang madalumat ang kaakuhan ng manonulat sa arena ng Revolusionario Pahikibaka at sa kaso ng Pilipinas sa matagalang Digmangbayan. Esensyal ang pagbasa sa mga lumilitaon na ideolohea sa mga akdang pampanitikan ng isang aktibong kilusan panlipunan. Ayon kay Terry Eagleton, maaring tignan ang ideolohea sa pagmapan ng teksto, ang tipo ng production, tonggalian at reaction sa tiyak na panahon at espaso. Pagdidi inya, ang panitikan ay marapat na mulit muling ipaloob sa larangan ng pangkalhatang production pangkultura. Ang bawat moda ng gayong production ay nangangailangan ng pansariling semiolohea na hindi maaling isama sa ibang universal na diskursong pangkultura. Sa paghitan ng mga discurso hinggil sa material na anyo na nagpapasilip sa nagpapatuloy na proletaryong pahikibaka, mahalaga rin si Esatin ang pagdidiscursong ni Nefertishina M. Tadiar sa mga akdang pampanitikan bilang alternatibong pagsulat ng kasaysayan. Pinatutong ko lang dito ang pagturing sa marhinalisadong dana sa lipunan bilang salik sa pagkilala at pagtatala sa kontemporan yung panahon at pahikibaka. Sa ganitong gana, maaring isalang alang ang mga piling danas ng revolusonariong manonolat sa lekturan ito Upang efficienting maihatid ang mga revolusonariong akda sa mga mambabasa mula sa makakaibang hanay, kinakailangan mo ng ipaunawa sa mga manonolat ang makakaibang larangan sa pakikidigma at ang pamamaraan sa pagpapatatag ng ideolohea. May makabuluhang binabangkit si Ruth Fermeza, isang revolusonariong manonolat mula panuong dekada si Tenta, hingil sa pagkilala ng mandirigma sa isang larangan. Ayan sa kanya, ang revoluson ay hindi lamang paligsahan ng armas at tagisan ng mga hukbo, labanan din ito ng mga kaalaman at diwa. Ang kultura ay isang larangan din ng digmaan sa paghitan natin at ng kaaway. Dapat ay hasain at patalamin natin ang sandatang ito dahil ang isang hukbong maporol ay mahihirapang gapiin ang kanyang kaaway. Naging marka ng makasaysayang sigua ng unang kwarto sa Pilipinas ang pagusbong at pagsigla ng mga progresivo at makabayang kilusan, organizasyon at union sa Kalunsuran. Malaki ang kinalaman ng unang sigua sa historical na kontekstong pinagugadan ng malayang kilusan ng bagong kababaihan. Matapos ang mga demonstrasyong naganap sa Maynilanuong, ikadalawang putanim at ikatatlumpunang enero at ikadalawang dalawa ng febrero 1970 lumitao ang mas malakihang pagmobilisa at pag-organisa ng mga militantin kabataan at mga manggagawa sa kamay nilaan. Halimbawa nito ang nangyari nung ikalabing walo ng febrero 1970 na nagsilbing araw ng malakihang konsolidasyon ng mga makabayan at akademikong organizasyon sa loob ng Universidad ng Pilipinas Diliman at sa mga malalaking kampu sa Maynila, sa Marcia ng Mamamayan ng ikatatluo ng Maraso at sa Marcia ng Maralitanuong ikalabimpito ng Maraso 1970. Sa ganitong klima na buo ang makibaka, binubuo ng kababaihang tumugon sa Hamon ng tungkulin kumilos at mag-organisa. Nagsimula silang magpulong nung febrero 1970 na dinaluhan ng mga kinatawan mula sa ibad-ibang pangmasang organizasyon gaya ng kabataang makabayan sa mahang demokratiko ng kabataan at ilang kasapi ng samahang mulawe. Bahagi ng tipu ng ito ang UP Nationalist Corps at ibang babain kagroan ng Universidad ng Pilipinas gaya ni Professor Dolores Feria. Anim na buwan matapos opisyal na ilonsad ang makibaka na buo ang SDK Working Women's Committee. Hindi agad naging natatanging samahan ang makibaka. Murit dahil sa lakay ng inisyal na kasapi anito mula sa pinagsanib, na kasapi an na mga pangmasang organizasyon at mga voluntario mula sa UP Nationalist Corps na kilala ito bilang hiwalay na organizasyon sa KM at sa SDK. Ang makabayan kilusan ng bagong kababaihan o ang makibaka ang una at tanging revolusionaryong kilusan kababaihan sa Pilipinas, humigit ka lahat ang siglo na itong umiiral sa bansa mula nung Upisyal na ilonsad noong ikalabing walo ng April 1970. Dalawang taon itong naging hayag na kilusan noong at kasalokuyang na sa ikalawang pungtaon bilang kilusan lihim. Tuluyan itong idiniklarang ilegal kasama ang iba pang militanting organization ng ihayag ang suspension ng Pribilihiyo ng Hebias Corpus at nang ipatupad ang Batas Militar noong ikadalongput isa ng Setiembray 1972 na pabilang ito sa Daluyong ng Hayag na Militanting Pakikibaka na mga bagong demokratikong kilusan noong bungad ng Dekada 70. Noong febrero 1973, tuluyang naging kilusan lihim ang makibaka lumahok ito sa mga revolusionaryong organization laban sa Dictatorang Marcos. Isa ito sa labing walo na kasaping organizasyon ng pangbansa demokratikong matingkad ang pagiging anti-imperialista, anti-burokratakapitalista at anti-pidal ng linyang pampolitika ng organizasyon sa mga kampanya at panawagang pinangunahan ito. Parehong pinamunuhan at nilahukan ng makibaka ang malalaki at maliliit na pagkilo sa kamay nilaan upang igiit ang samot sarin exploitatibong kalagaya ng kababaihang Pilipino sa loob ng maiklimpanahan ng pagiging hayag na militanting organization. Sa kasalokuyan, na nanatiling aktivo sa pag-organisa ang makibaka sa kalunsuran at kanayunan bilang tagapanguna sa kilusan pangpapalaya ng kababaahan sa bansa. Sa pagsuri sa dalumat ng bagong babay, matutunghayan ng imahen ng pagwawaksi at pagwawas to sa mga umiral na hamon sa kilusan. Pinatunayan ito ng pagtatampok sa taling haga ng pagigpaw sa mga tunggalian at pagsulong sa malinaw na batis ng ugnayang makauri na mga manonulat mula sa kilusan pagpapalaya ng kababaahan. Ang pagsulong sa kulturan mapapapalaya ng kababaahan ay naitampok sa pamamagitan ng masik high na pagukit ng revolusionary manonulat sa dalumat ng bagong babay sa panitikan. Mahalagang balikan kong gayon, ang pangpapalagang isinaad ng artista at revolusionary manonulat ng Sambayanan o Armas noong 2006 hinggil sa panitikan ng kilusan kababaahan. Ayan sa kanila, nakabigkisa kasaysayan ng kilusan sa pangpapalaya ng kababaahan ang makulay at mayamang sinin at panitikan na pumapaksa sa revolusionaryong lakas ng kababaahan. Ang maakdang tatalakayin ko ay pawang limbag sa paraang hayag at lihim mula 1972 hanggang 2021. Nahati ito sa mga anyo ng tula, maykling kuwento at liham. Anim na tula ang kabilang sa mga akdang aking sinuri na pawang nasulat sa panahon ng batas militar ni Marcos noong 1972 hanggang sa proklamasyon bilang 10.17 ng Gloria Makapagal Arroyo noong 2006. Isa sa mga naunang tulang makabuluhang sumibol mula sa hanay ng kilusan kababaahan sa maagang yung tupalang ng batas militar ni Marcos, ang tulang ina na isinulat ng pinunong tagapagtatag ng makabayan kilusan ng bagong kababaahan na si Maria Lorena Barros. Matayog na porma ng pagtatanghal sa ibayong kalinangan ng babae ang inilaan ni Maros sa tulang ina. Ispecipi ko rito ang tinhukoy ang mapagpasyang paglahok ng kababaahan sa Armadoong Kilusan. Ipinakilala sa tula ang inang umalagwa sa imahe ng pidal, burgues at kolonyal na kultura. Dalawa ang dulog ng salitang ina sa kabuwa ng tula. Una, ang mapagkalingang magulang at ikalawa ang revolutionary ang ina. Nakalaan ang tula sa kanyang inang Sighinang Alicia Morelos. Ipinaloob ito sa huling bahagi na isang liham na may petyang ikalabang Isa ng Julio 1973. Isa na ang political officer, Sibaro, sa panahong ito sa Sonang Guerilla, sa Sorsogon Bicol. Sa unang pagkakataon, gumamit siya ng sagisagpanulat ng isulat ang tulang ina. Nakatala ang pangalang Sita Tagumpay sa dulong bahagi ng akda hapag, kumot, uyayi at tubig ang ina sa unang saknong. Mga katangi ang tumutukoy sa mapagkalingang magulang. Ang mga positibong imahe na ito, ang higit na pinatatag at pinatapang sa ikatlong saknong. Dumaan sa transformatibong yukto ang unang inang inang kupan ng matitimias na pananagisag, panibagong konstruksyon ng pagkababay ang binuo ng komunistang ina. Pinatingkat sa dulong saknong ang politikal na pakikisangkot ng ina. Hindi na sanggol ang kanyang tangan kung di armas. Makikita ang makauring paninindigan ng komunistang ina mula sa paggampan sa masmalawak na responsabilidad. Malinaw na iginuguhit dito ang bagong pagpapahalaga sa ina bilang Revolusionaria, kasabay ng paglalapit sa konkreto at makabuluhang posisyon ng babae sa Revolusion. Nakalikhasi Barros ng ilang tula sa loob ng mga piyitan sa paghitan ng Oktober 1973 at Nobiembre 1974. Nakulung siya sa Camp Vicente Lim sa Laguna at Kalaunan ay inilipat sa IPIL Rehabilitation Center sa Fort Bonifacio. Gaya ng iba pang mga bilanggong politikal na tokoy ang participasyon sa Armadong Pahikibaka, isa si Barros sa mga may mabibigat na kaso at malabong mapalaya. Nasulat niya rito ang tulang IPIL at yesterday ay had a talk napawang tumutukoy sa pangumulila at pagtangis ng isang bilanggong politikal. Naunang isulat ang tulang IPIL na taglay ang positibong pagtanaw sa proletaryong pahikibaka, nagsimula sa himig ng paglulunggati ngunit nagtapos sa maalab na pangako ng pahikibaka ang tula. Muling isinangkot at pinagana ang elemento ng kalikasan gaya ng dahon upang itampok ang pagsibul ng masmasik high na puersa ng mamamayan. Idilohi kong iniyaangat ng makata ang pagyabong ng kilusan dahil sa principyong pinaninindigan ng mga aktivista, cadre at hukbong binibigyang tinig ng persona. Gaya ng IPIL, may bahid ng pagtangis ang tulang yesterday ay had a talk. Ito ay sanhi ng pagkakadakip kay Ramon Sanchez, dating asawa ni Barros, na isa rin cadre. May pechang ikasyam ng junio 1974 ang tula. Sabuan din ng junio na huli si Sanchez, nakalau na ibumalagdad sa kilusan at humingin ng amnestya sa Pamahalaang Marcos. Kumpesyonal ang tula. Taglain ito ang isang pananambitan sa dalawang kadren sinubok ang paninindigan sa loob ng pitan. Sa makahewalay na celda, pinagtagpuni Barros ang pagkakatulad na mga madidilig na yung to sa bilangguan. Kung kaya ito ang punot dulo ng pagunawa niya sa pagtitimpi at pagtitiis. Nakabubuo ng ibang anyo at antas ng pamamarikala ang makata sa imaheng dulot ng celda. Higit itong mapanghamon sa pagkat hinahalin hinan ng bakal narehas ang armas at balang dating tangan ng kanilang mga palad. Isang pagtatangka ng Rahiming Marcos na itampok ang pagpapahalagan ito sa kapasidad ng Kababayang Pilipino ang masisipat sa Presidential Decree No. 633 noong 1975. Binigyang paliwanag ng kautosang ito ang paglikhat ng Pabansang Commission para sa Gampani ng mga Pilipina. Sinabaya ni Pangulong Marcos ang declaration ng United Nations na una nang ipinahayag ang 1975 bilang pandaig di gangtaon ng Kababaihan na may temang equality, development, and peace. Isinabay ng Rahiming Marcos sa agos ng bagong programa ng UN ang kautusan upang ikubli ang banta ng lumalawak na revolusionaryong kilusan. Interesante rin tingnan ang pagkakaloklok sa unang ginang bilang tagapangulo ng Commission. May pagdidiin ang decreto sa pagtatampok ng mga aktual na kondisyong nagtutulak sa opresibong katayoan ng Kababayang Pilipino gaya ng pagiging may bahay. Lalong madarama ang kakitiran sa informasyon ng PD No. 633 hingil sa tunay na situasyon ng Kababayang Pilipino kung mababasa ang lagom at talakay hingil sa ikalabing isang punto sa programa ng National Democratic Front of the Philippines para sa Kababaihan. Ang probisyong ito ng NDFP ang kapansing-pansing tunay na nakasapul sa practical at konkretong kampani ng Kababaihan sa revolusionaryong pahikibaka. Ito ang mga diwang Pilipinawala ng PD No. 633. Ang ikalabang isang punto sa programa ng NDFP ay nananawagan sa revolusionaryong emancipasyon ng Kababaihan sa lahat ng Hanay. Lulan ng Determinasyong Supilin ang revolusionaryong puersa sa buong bansa, lubahang sumahol ang Puersang Militar ng Rahimeng Marcos sa pagtugi sa mga hukbo na kinabibilangan na noon na mga bultong Kababaihan. Sumibol ang bagong pananalinghaga mula sa kanayunan tungong piitan. Isa sa mga pangunahing makata sa panahon ng Dk. 80 mula sa revolusionaryong kilosang Kababaihan si Adora Feidevera. Dalawang ulit siyang nakulong at dumanas ng Karahasang Militar sa Bilanguan noong 1976 at noong 1982 at nakalaya lamang noong 1984. Habang nagpapagaliing sa mga huling taon ng Dk. 80, umanib siya sa Hayagnak Organisasyong Kababaihan sa Longsod at nagorganisa ng Kababaihan mula sa ibad-ibang saray ng lipunan. Ang unang dinas bilang bilanggong politikal ay malagim na trahed yang lumilok sa kanyang gunita at naglapat ng matatalim na taling haga sa kanyang panulaan. Ang kanyang tulang ang bilanggos ay kawalong palapag ay paglalarawan sa physical, emotional, at si Kolojikal nakatayuan ng isang bilanggong politikal. Babae ang bilanggo. Sa unang walong taludod, inilarawan ang tipo ng pagtitiak ng seguridad ng mga kaaway upang huwag makatakas sa kanyang custodia ang nahuli. Isinisihwalat ng pinakamataas na palapag ng kinandadong pinto, ng nerehasang bintana at dagdag na mga guardya ang anyo ng espasyong laan sa bilanggo, guardjado at saradong sarado. Ito ang regulasyong pinaiiral at pinagbabatayan ng mga elementong nagpaparatang sa bolanggo, bilangsoberasibo. Tinignan din bilang banta ang salita at awit ng babaing bilanggo. Ang labis-labis na pagihinala hanggang sa dulong bahagi ay ipinaliliwanag ng pagaalala ng persona hingil sa panaginip ng babae. Irasyonal at walang logika ang gayong pagtatakda sa pagkatila pinalulutan nitoong generiko at absolutong subersibo ang lahat-lahat sa nakabilanggo, isang subersibo mula ulo hanggang pa'a, mula awit hanggang pag-iisip, mula ang pagmulat hanggang pagpikit. Ang salitang subersibo ang ugat sa pagkahabilanggo ng babae. Pinagsasalitan niya ang kaaway bilang persona upang ilatag ang namamayaning rason sa gitnan ng pasismo. Ang mga bilanggong politikal ay katatuhan ng ligharin sa panahon ng diktatura. Sa buong panahon ng batas militar hindi inamin ng Reheming Marcos ang pagkakaroon nito sa kabilan ng pagsulputan ng mga barracks ng PC, paglobo ng populasyon na mga nakapiiit sa mga kampung militar at pagusbong na mga safe house sa Kalunsuran at sa Kanayunan. Giniit ng Reheming Marcos na hindi bilanggong politikal ang mga nakadetini dahil walang nakulong batay sa kanyang politikal na paninindigan. Inaresto at ikinolong daw sila dahil sa paglobagdi umano sa batas anti-subversion o RA-1700. Nasulat naman sa loob ng camp Krami ang tulangwaling-waling ni Judy Taguwalu ng makulong siya sa ikalawang sa 1984. Isa sa mga naging organisador ng kilosang kabatan, estudiante at kababaihan si Taguwalu noong unang sigua at maagangyogto ng batas militar. Pinaksan niya sa tula ang bagong ina sa loob ng PITAN. Ginugunitan ng persona rito ang Commander ng Hukpong Mapagpalaya ng Bayan UHMB. Sa loob ng PITAN, nanumbalik sa persona o waling-waling dahil sa mga situasyon umiral sa buhay niya habang nakabilanggo. Dalawang makabulohang pangyayari sa buhay ng persona sa loob ng camp Krami ang nagtulak sa kanyang pananariwa sa yung maong kasama. Una, ang pagsilang ng sanggol at ikalawa, ang pagiging ina sa loob ng selda. Tumalakay naman sa todo gear ang campanya di dating pangulong gloria makapagal aroyo, ang tulang all out war ni Aniwan Malaya. Ang akdang ito ay isenulat ng isang organizador na makibaka mula sa hanay ng kababaihang mangagawa. Taglay sa lahat ng issue ng Malayang Pilipina noong 2005 at 2006 ang mga akdang bumabatiko sa rahime ni GMA. Kabilang dito, ang mga sinusugang giera ng kanyang administration sa loob at labas ng bansa. Ang patakarang pang ekonomia gaya ng public-private partnerships, ang paglulun sad ng oplan bantailaya sa kanayunan, ang proklamasyon 1017, at iba pang mga anti-mamamayang polisiya. Sa loob ng limang taon, buhat ng maupos ng GMA, kapunapuna ang koncentrasyon ng mga pagdukot at extrajudicial na pamamaslang sa mga sibilyan at hindi armadong aktivista mula sa mga progresibong organization. Ang tulang all-out war ay hingil sa walang habas na paglabag sa karapatangpantao na umiinog sa konteksto ng todogerang kampanya ni GMA, nakilalarin bilang oplan bantailaya. Sa pagsaklot ng Karasang Militar noong rehming marcos, nagkoncentrat, nagtungo ang kalakhang mayorya ng kasapian ng kilosang kababaihan sa kanayunan. Sa loob ng mga taong umiral ang batas militar, lalong nalagay sa mas mapanghamong kalagayan ang production cultural ng mga aktivista, cadre, at hukbo. Sa pagtungtong ng 1975 hanggang dekada 80, tila dumalang ang mga production ng mga maikling kuento at novella. Mas naging hitik ang production ng panulaan at mga prosa. Sa ganito umiinog ang naging situasyon ng production pampanitikan ng kilosang kababaihan sa loob ng dalawang dekada. Makabuluhan ang pambungad sa kuento mapagpasya ang masa ni Kadjem. Binigiyang hungis niya ang lupa bilang malakas na puerosang nakapapalibing ng buhay sa tao. Nagsilvi itong pananda sa mapanganim at delicadong aksyong masa na ilulun sad ng mga magsasaka. Naging simboli ko ang panaginip nang nagsasalaisay na sikates sa isang klasikal na suliranin hingil sa reform ang agrariyo sa bansa. Inilalahad ng mga maikling kuento ito ang buong sikhai na paki-kibaka upang bawiin ng mga mga ngopra, mga ngarit at magninyog ang lupang matagal ng kinamkam at pinakinabangan ng paginoong may lupa na si Don Manolo ko. Katuang ang mga legal na asusasyon ng mga magsasaka, ang mga kasamang na sanegopanel, mga kadreng gaya ni Gates, ang media at ang hukbo, sinimulan ang aksyong masa sa pagmamarcha mula barrio tungong lupain ni Don Manolo. Sa buongad ng kuento, si Gates ang buntis na kadreng na ngungo na sa pagpplano ng aksyong masa, isa siyang lokal na organisador. Kabuanan niya nang ilonsad nila ang pagbabawi sa Yusofrak at option to self ng lupa na pakalani Don Manolo upang tuluyang huwag makinabang ang mga magsasakasa koprahan. Sa iskemang Yusofrak maaring gamiti ng isang partido ang lupa sa itinakdang panahon. Sa mantala, ang option to self naman ay terminong tumutukoy sa patakaran ng bankong rural sa pahikipagsambuatan sa panginoong may lupa kung saan ang katombas ng utang ng maari ng lupa ang halaga ng pagbilirito. Madaya sa pinakamalubhang antas ang dalawang iskema. Ito ang tampok na usaping pilit nilutas ng masa sa kuento. Ang buong para sa na mga magsasakang lumahok sa akmas at ang bantang pagsugod na mga hukbong bayan ang patunay sa mga revolutionary ang entidad na lubhang ikinabahala ni Don Manolo. Mapipilitan siyang bawihin ang aking iskema ng use of fract at option to sell. Tunay at higit na naging makapangyarihan ang ipinamalas na paninindigan at kolektibong pagtutulungan ng masa sa araw na iyon. Nagwagi ang mga magsasakasa, nagusasyon at namarkahan ang pagwawakas ng mahabang panahong pananaman talang pudal. Ang makulay na dana sa batayang kursong pagsasanay sa politico-militar ang isinalaisay nikaisay sa kanyang kuento nagnagmana sa ina. Ang larangan guerilia ay mukha sa lahat at walang pinipiling kasariyan. Ito ang central na diwa ng kuento. Ngunit gaya ng larangan sa pakikibaka, may kakibat itong pagsasanay atong galiang dapat lutasin at iwasto ng magakasama bilang kolektibo. Ang pagtangan sa armas ng kababaihan ang malinao na nagpapakita ng kanilang pagwawaksi sa burgues, at pudal na kultura ng kalalakihan. Isa itong integral at politikal na hakbang sa kanilang pagiging ganap nakaisa sa pupapalaya ng lipunan sa loob ng demokratikong revolution bayan. Ang kwentong ito ay nagbibigay ng patas na paglalarawan sa larangan guerilia na kinapapalooban din na mga atong galiang at sa imahe ng kababaihang buong loob na sumusuong sa pagsasanay para sa taktikal na sa hukbong bayan. Isang pagpapalalim sa naratibo ng democratisasyon ng pamilya ang kwentong sa nga lang ina at anak ng revolusyon. Hindi ito nagtataglain ng autor ngunit hayag at malinao sa kabuwan ng kwento na isang inang hukbo ang tagapagsalaisay. Tampok sa bungad ng akda ang pag-iral ng dilema sa tagpon ng ina isinasalaisay na ina ang mga bagahing gumagambala sa kanyang muling paglisan walang katiyakan ang tagal ng kanyang pagbabalik at layon ang pook na tutunguhin. Sa mga sandali ng pamamaalam lagit-laging umuugit sa kanyang isip at damdamin ang pagtatalo na mga tungkulin bilang ina at bilang kailangan manindigan sa tungkulin sa kilusan. Tatlung liham naman ang napiling talakayin napawang tumatalakay sa magkakaibang circumstantya ng pagkilos mula noong batas militar ni Marcos hanggang sa state of emergency ni Gloria Makapagal Arroyo. Makikita ito ang paglalagom na mga leader kababaikan sa kanilang pagkilos sa hanay ng liham malinaw ang matayog napagtanaw ni Maria Lorena Baro sa landas na tatahakin ng kanyang inang si Alicia Morello sa Revolucionari yung pahikibaka isasigin ng Morello sa mga inang na-organisa upang maging kasapi ng makibaka Mother Corps at siyang gumampan na mga pampolitikang gawain kinesis at Revolucion Pilipino at sa kabuluhan ng pangbansa democraticong pahikibaka sa liyam na ito mauulinigan ang pagpapabatid ni Baros sa pagyakap ng ina sa parehong principle yung kanyang tangan hingil sa kilosan sa unang sipi isang liham ni Bitan ang kanyang ipinadala sa ama na siya rin kasama sa kilosan isensyal na balita ukul sa mga kasama mga positiveong pabatid ito hingil sa pag-ulad ng mga individual sa kilosan at ganyong di ng pagkakaroon ng mga usapin sa gawain politikal sa kalagit naan ng liham pumasok ang pagpapabatid ni Bitan hingil sa mabungang gawain niya sa pag-organisa ng kababaihan sa pag-gawaan makikita sa ikatlo at ikaapat na talata hulin bilang babaing leader maikliman ngunit nasasapol ng paglalarawan sa dami na mga pabrika mga tipo ng mga gawa at ang resepsyon nila sa prinsip yung marxismo leninismo mawismo ng partido ang matayog na hinaharap ng expansion sa pagawaan Sa huling bahagi masisipat na nagkakaroon din ng epecto ang pag-organisa sa pabrika saan hinang proklamasyon bilang 10.17 Sa katipiran ng salaysay at kagahulan sa panahon ang mga sensitivong usapin sa pagsusuri sa gayong historical napangyayari ay hindi na na ilalahad ng gusto sa liham ngunit ang mismo pag-the police ng bangkit dito ay pahewating na ng political na implicasyon sa isang organisa door gaya nibitan liham naman para sa inang kasama ang ikalawang liham hindi gaya ng liham may regular ng komunikasyon ang magina sa pagkat giretyo na ito sa pag-uulat na mga pangyayari sa halip na ang tradisional na estruktura ng pangongumusta sa unang bahagi ng liham Sa liham na ito makabuluang binabangkit ni Yasmin ang magkamukhang anyo ng proklamasyon bilang 10.17 at proklamasyon bilang 10.81 Makaybal lang sa termino ngunit halos kambal at pangdarahas sa mamamayan Sa kabilang banda tinukuy din ito ang mga protesta kaugnay ng proklamasyon bilang 10.17 bilang makabuluang pagkakataon sa muling pag-re-registro ng bosses at paninindigan ng hanay ng kababaihan Tatlong makasaysayang pangyayari sa mga nagdang araw ang lama ng liham Una ang magkasunod na protesta laban kay GMA at sa kanyang pidi pagbubuni sa matagumpay na pagderiwag ng tao ng pandaig digang araw ng kababaihan at ikatlo ang panganghat ng bilang ng mga victima ng extrahudisyal na pamamas lang sa ilalim ng rehimeng aroyo Tatlong mahalagang tagpu ito sa pagkilos para kayasmin na kanyang buong luob na binabahagi sa inabi lang kasama ang pagpapabot sa paglagon ng kamulatan ng kanyang ay lahat sa pamamagitan ng pagsasalaisay sa naratibo ng protesta pagkababan ng declaration ng GMA ang karaasan sa gitanang rally sa entablado at sa pagmamarcha ay nagsisilwi mga aktual na ehemplo kung paano ang gumagana ang pasismo sa kasaluku yung panahon sa mata ng isang batang aktivista Maari ding mabasa ang mga testamento sa lagim sa apat na aklat pampanitikang ito ilan lamang ito sa marami pang halimbawa ng produksyong pampanitikang may kaogday na paksa Ang aklat na project Seahawk the barbed wire journal haisang talaarawan sa bilangguan na naglalaman na mga tala sa dalawang taong pagkakakulong ni professor Dolores Peria sa constabulary security unit ng PC noong 1974 hanggang 1976 Ang state of war man ay tumalakay sa ibat ibang muka at antas ng tirania at dingmahan sa bansa mula 1972 hanggang 1986 Mayroon ito malikhaing pagsusuma sa mga brutal na danas ng mga Pilipino sa panahon ni Marcos kasama na mga detaliang nagdidiin sa sabuatan at pagtataksil na mga militar at ng CIA Naratibo ng Waluong kababaiyang organizador sa demokratikong kilusan sa panahon ng rehemeng Marcos ang ubod ng women against Marcos Maraming kwento sa pagkilo sa panahon ng diktatura ang unang beses inehyag ng kababaihan sa aklat na ito Mababasa naman sa Lorena isang tulang buhay ang yubtu-yubtong pagkamulat at paninindigan sa revolusional yung kilusan kababaihan at sa armadong kilusan ng pinunong tagapagtatag ng makibaka na si Maria Lorena Marcos Inihahain din dito ang buong koleksyon ng kanyang panulaan bilang mga talang magdurugtong sa mahalagang pangayari kaugnay ng politikal napag-unlad ng isang leader ng kilosang mapagpalaya ng kababaihan Daman ng pamahalaan ang pagsikhain ng mga kilosang panlipunan sa bansa kung si Arroyo ay may oplan bantailaya inilunsad naman ni Benidno Simyon akinodestroyd ang oplan Habang sa unang yugtu palamang ng pamamuno ni Rodrigo Duterte ay iniluntad nanya ang pangil ng oplan kabayapaan Hindi pa nakontento ang rehimeng Arroyo sa kanyang Proclamation No. 10-17 at General Order No. 5 Sagat-sagarin itong nilikha ang Republic Act 937-2 o Ang Human Security Act of 2007 na nakabalang ka sa US War on Terror Strategy Ang Human Security Act ang kalaunang naging kasangkapan ng rehimeng Duterte sa paglikhan itong ng listahan na mga pinagihinala ang terrorista na umagbot sa Higit Anim Naraan. Ito rin ang naging legal na basihan sa marahas na pagdakip at pagkulong sa mga aktivista leader na mga IP at peace consultants ng NDFP mula 2016. Sa House Bill 0482 tahasang kinundina ng Makabayan Black sa Kongreso na binubuon na Arlene Brosas, Carlos Isagani Zarate, Ferdinand Gaite, Eufemia Kulamat, Franz Castro at Sara Jane Elago ang pag-amienda sa Human Security Act of 2007. Malinaw ang epektor ng Human Security Act of 2007 sa Proclamation No. 216 naung 2016 at Executive Order 70 naung 2018 ni Rodrigo Duterte. Ditaw ang implikasyon na mga batas na ito sa Pudoksyong Pangkultura sa pinakabagong koleksyon na mga akda ng Kababaiyang Organisador at kasapin na mga Pangmasang Organization na bubood ang Lalim at Bangmungot nulot na mga atrocidad ng Kasalokuyang Rehimin. Ang panitikan ng Kilosang Kababaihan ay maaaring bahagina ng Talambuhay na hindi pa na tatapos iakda na mga mano nulat sa Revolusionario ng Kilosang Kababaihan sa Bansa. Kung susuriin, panimulang hakbang na ang mga nagawa nilang maikling tala upang imapa ang kasaysaya ng pakikibaka ng mga Revolusionario Pilipina. Toto ang may mga danas na mainam kung pinalawig o pinatingkad sa mga akdangunit kailangan ding isalang alang ang mga politikal na sanhi at kondisyong nagtulak sa katimpian ito. Ayan sa mano nulat at scholar na si Helacio Guillermo, sa puntong ito mahalagang isalang alang ang katatohan ng lagit-laging nakabatay sa circumstancia na mga Revolusionario ang kanilang pagsusulat sa loob ng Revolusionario Kilosang. Ang pagtatampok sa mga piling karanasan ay dapat ting ng lagom na tumutuon sa mga silbinito bilang panitikan ng bagong Kilosang Pambansa Democratico. Integral ang pagtukoy sa gayong katatohanan batay sa danas na mga kasapi sa pagkat nilinaw nito ang pag-iran ng mga partikular at politikal na retoricang umuusbong sa panitikan. Tinatalikdan ng bagong panitikan ito ang praktika at pamantayan ng panitikan reaksionario. Mahikita ang pagtatakwil ng mga burgues na pamantayan at gawi sa paglalangkap ng mga mano nulat sa Empiricong Datos batay sa kanilang aktual na pamumuhay at pagtugon sa hamon sa larangan ng pahikibaka at sa mga krisis panlipunan. Malinao na ipinatatanaw ng panitikan ng Kilosang Kababaihan ang dalumat ng bagong babae. Isinulong nito ang kultura mapagpalaya sa hanay ng Kababaihan Manonulat at Revolusionario. Taglay ng panitikan ng Kilosang Kababaihan ang pagsusulong sa pinangporolitario sa loob at labasman ng balangkas ng batas militar. Pinalawak itong lalo sa pagsasalimbayan ng tugon mula sa ibad ibang tunghulin sa larangan ng politika, kultura at ekonomian ng bawat kasapi. Mula sa huggis, paksa, imahin, nilalaman at porma ng mga akdang sinuri at natipon mga tutunghayan ang pagtugon ng mga mano nulat na Revolusionario sa pinakapundamental na tanong. Sino ang pinagliling ko rin ng panitikan ng Kilosang Kababaihan.