 Aqşanımız qəli olsun, dəyəli kanalın çizləciləri müdafəq hətti insanaklara təşkilatı yenidən müdafəq hətti adlı beliştə sizlərlə üzədir. Bu gün üçü qonaqımız iqstisatçı expert həm də rəsubkaça alternativ parçasının icraç çatı bir Natikbəyt cəfərdidir. Natikbəyt sizi salamlı iranı xoş gördük. Dostum qəlbaşım Rüfət, ben salamlı iranım. Rüfət necəsə bugün? Bilirəm, bugün çox dolaşmışsan, mikrofonu açıq haş edəm, mikrofonu umdursan hər zaman tanışanda. Bilirəm, mən tanışanda həyə canlanırsan, mikrofonu vaşır, Rüfət. Xoş gördük, sani və hürmətli Natikbəyt salamlı iranmı inandıram ki, yaxın 45 dəgə ya bir saat hərzində əhmətli bir mızaca olacaq. Mən də təşəküləyirəm hər ikinizə. Rüfət, məncə bugünün gündəliyi varsak, xıranılaca alcılığını çatrardın. Sonra da biz Natikbəyə suallarımızın müvaliyyərdir, həm də bilcəm müzakrə falardır, gündəmdən bağlıq. Məncə xüsusi ilə əhəmiyə kəs biləyən bir müvziyə başvurur, bir başa ilə gündəliyə ilə ondan ibarətdir. Natikbəyə də təbii ki, tanıştığı müvzuyun an, Sövbət dövləb başısı İlham əliyevin və onun yaxınlarının London'da təxminən 700 milyon dolarlıq əmlaçının əs biləcidir. Bəl, amma bəl də məmbələr dolar göstərir, 700 milyon dolar, hər haldi olsun. Mütisəkici Nərçəlif əhəriksanı xəbərləmə lahəyəsi bu barədə bildirir. Mən istəyirəm Natikbəyədən onu soruşun, bəl, tamam, Azarbaycan xalbın qarşısında özünü məhsul bilmir və haqq da sanki hakimiyyəti məhsul olmağa sövgetmək vədə deyir. Amma bununla belə müxalifət təşilatlarının üzərində düştüyü müəyyən ödəklər var. Şüphəsiz ki, təmsil etdiyiniz real özünü hazır ki, hükumiyyətə müxalifət təşilatı çimi elə deyətik, cəmiyyətə təqdim edir. Bilmək istəyirəm, hazır ki, baxıq qədi etdiyi bu xüsusatə dair real hansum nəsbətli qoybu ortaya və realın parlamentəki təmsilcisi elçim və bunu parlamentə qaldırmaq fikirindədir. Yəni, paş quraq ulaq bununla bağlamaqla etmək fikirindədir. Yəni, dövləh paşisi və onun yaxılarına xüsusilə külü müqdalla bilə deyəkdir müəlləşən əmlaç. Artıq nesəndə dəfədir bu. Buyurun. Mən təşəkür eləyirəm. İlk dəfədir isim və iliştə qonu hava antəlbətinizə görə də təşəkür eləyirəm. Və ilişinizə gələcəkdə daha da böyük umur var, arzu eləyirəm. Doğrudan da siz də qeydələdiniz. Cəmiyyət sanki təhəsüf ki, belə xəbərlərə sanki öyrəşim. Bundan öncə də dəfələrlə buna bənzər xəbərlər çıxmışdı. Dubai mürkləri ilə bağlı, Pamama sənətləri və digər Avropanın bəzi ölkələrində baş verən proseslər. London özündə bundan öncəki xəbərlərdə də gəlilmişti ki, Azərbaycan hakim ailiyə və onların yaxınlarına, ümumiyyətləq, alıqaqlara, məmurlara iki faqqədər böyük həcmdə dəyəri olan daşından və daşının azə mlaq məxsustur. Son hadisələr də, mən ilk baxıştan, bələ bugünkü gün ərzində cəmiyyətdəki temaslar, sosial şəvəkələrdəki məsələlərə baxdıqda görürsən ki, cəmiyyət sanki bu xəbərləri artıq öyrəşim. Çox təsiv ki, cəmiyyətdə heç bir bələ ciddi müzakirə ortamı bələ yarattımır. Cəmiyyətin böyük həsmində bələ, siyasi parçalarda, istimai fəyallar öz münasbətləni bildirdilər. Mən də bugün gün ərzində münasbət bildirdim, digər bizim partydaşlarımız da münasbət bildirdilər. Əma global baxamda bu cəmiyyətin birin ömrəli məsələsi olmalıydı, məhə görünən odur ki, artıq cəmiyyət bu qarruq səhallarına öyrəşib. Bu təsivdə olur. O şiqalı siyasi party olaraq bizim fəaliyyətmizə, də bil ki, bugünə qədər aparlan araşdırmalarda şəxs olaraq özüm də iştirak eləmişəm, hətta bu təşkilatla da bir nəçəl bundan öncə aparlan araşdırmalarda suallarlarına və onların və yen araşdırmalarına köməyələməyə çalışmışam mən azından. İndiki dövrdə də iki məsələni bir-birindən ayrımaq lazımdır. Bu, hüququ məhsuliyyət yaradan bir məsələdir. Diqəl dövlətlərdə müzakirələrin gedişatına bakanda məsələrin Ukrayna prizidenti ilə də bağlıq və diqəl dövlət höyükmət rəhbərləri ilə də bağlıq belə buna bənzər fikirlər səhsələrin. Həm amma orada müzakirə olunan məsələ bilirsiniz əsas məsələrinədir. Vəlgidən yayınma. Yəni, məsələn, Zelenski prizidentlikdən qabaq, Ukrayna nın ən varlı adamlarından biriydi. Rəsmi milyonçuydu, çünki production studiosları var idi, filmlər çəkirdi, show programlar aparırdı, teli studiosı var idi, kanal 95-ci Səpələm Məhsələ, onun studiosu da var idi. Yəni, rəsmi milyonçuydu və prizident seçiləndən sonra öz, qanun vericilikini nəzərdə tutduğu qayda da öz varidatını, həyat yoldaşının və dostunun adına keçirib və offshore zonavarda olan vəsayətləri orak köçürib. Yəni, müzakirə olan məsələ onun vergidən yayılması. O pulların mənbəyi haqqında sual yox. Yəni, vergidən yayınma məsələsidir. O cümlədən aktörlar, o cümlədən futbolçular, o cümlədən məşqçilər, yəni müqənnilər, bir çox insanlarla da bağlı, əsas məsələ, müzakirə olan məsələ bunlar vergidən yayınıb yoxsa yox. Amma bizdə bu vəsayetin mənbəyi bəldir. Mənbəyi bəldir deyil, problem ondan ibarəktir. Mənbəyi bəldir deyil, bu vəsayet nəhansı yollarla, nəcə çıxarlıb, kimlər varsəsi ilə çıxarlıb, hansız ximlər varsəsi ilə çıxarlıb və bu, artıq ciddi hüquq gibi prasidur tələbəliyən məsələdir. Bizim əlmizdən nə gələ bilər? Yəni, çox təsiv ki, Azərbaycanda biz çox ölkələrdə, biz çox ölkələrdə, o məsələnindeydik, çəhiyyədə baş nazirlə də bağlı bu prosesi parçladı və çəhiyyə parlam edə, həmən araşdırma kəmisiyəsində gönlüsü ilə bağlı qəlar verir. Bizdə bu mümkün deyil. Amma biz təkliflərimizi etməyə çalışacaq ümumiyyətlə, tarub sayı yollar ilə Azərbaycandan çıxarlan vəsayetlərin mənbələrinin araşdırılması ilə bağlı. Parlam əddə hansısa bir kəmisiyyə vurulması təklif edə bilərik. Və çox kuman ki, növbəti Plyinar Seis yada bunu edəcək, çünki hələki Plyinar iclaslar bu həftə, yox gələn həftə nəzərdə tutulub, ola bilək ki, bununla bağlı məsələləri qaldırdıq. Amma bu qəbul edilməyəcək. Prokroluqa da müracaq etsək qəbul edilməyəcək. Ona görə də institutsanal həli yolunu taqmalıdır. Biz insanlara izah etməlik ki, nə qədər ki, ölkədəki bütün proseslərə nəzarət edə biləcək, qanunun vericilik hakimiyyəti yoxdur. Nə qədər ki, normal parlament yoxdur. Biz ancaq deyin məhlə məşhul olacaq. Biz ancaq deyinə-deyinə, hər üç yildən bir, iki yildən bir, bu qarıb səfaqlarını bir gün, iki gün, beş gün müzakir eləyib, sonradan dağılışıq növbəti qarıb səfaqlarını gözləcək. Yəni, dünyada da gedən proseslər onu göstərək ki, institutsanal həli yolu parlament nəzarət mekanizminin yaratılmasıdır. Bu nə deməkdir? Bu gündən başlayara, səçkilərə hazırlaşmalıyor. Bütün müqalif fədh partiyaları. Bu gündən başlayara xalga nəsajlar ancaq bu yolda vərmək lazımdır. Hər şey sizdən aslıdır, səçkiləri gəlməyinizdən aslıdır, səçkilərdəki aktiviliyinizdən aslıdır. Əgər, biz səçkilərə yetmiş yetmiş beş faiz insanları qətirə biləcək, parlamentdə böyük bir çoxluq qazana biləcək müqalif partiyaları o zaman bəli. Qarub sənə raşdırmaları komissiyası da qurulacaq, məkkəmə sistemi də norma ulaşacaq bir buq muhafz organlarda norma ufaliyyət göstərəcək. Əma indikiş əraiddə, əlimizdə olabilecə hiyagana vaşdə səsimizdir, sözümüzdür. Mövqeyimizdir ki, bunu da parçada olaraq, şəxs olaraq mən də ifade etmişim və bundan sonra da qarub səylə bağlı, çiklipullarla bağlı mövqeyimizi açıq şəkildi ortalığa qoyacaq. Əma mənim hər kəsdən təvəqqəm budur ki, bugün mən sade insanlarla da danışdım. Taxi sürücülər olsun, küçədəki tanıdıqım insanlar olsun danışdım onlarla da. Yəni, bu informat sonlarda heç biri yaksa doğrudur. Təsüf doğrucu hal budur ki, heç biri yaksa doğrudur. Artıq sanki öyrəşimlər, hətta bir taxi sürücüsü mənə dədik ki, bəs kimin olmalıydı ki, sənin mənim olası deyir ki, yəni, prizidentin olmalıdır, onun ailəsinin olmalıdır, kimin olmalıdır ki, başkan. Yəni, bu münasibətin dəyişməsi yolu Azərbaycan qalbına hər gün, günü bu günlən hər gün mesaj və əliyyənin seçkidən asılı, sənin təliyyənin aktivliyidən asılı, seçkilərə iştirakdən asılı. Bu olmasa, bir il bir nə çeyldə yenə bax belə məsələləri ancaq günləmə gəlidikcə müzakirə elbibdə oluşacaq. Nathik bəri, özür ismələm, sözünüzün məkəbalı ilə çəsiləm. Bu, gəlidlərinin deqilərəsələm, bəyənin normalisə ilə bağlı qanun da baxməm biləm. Gəlidlərin biləm. Amma bu günlə qəlidlər təhsilə olsun ki, ölçə başlıdaqsa, hiç bir məmur ölçələrinin deqilərəsələsinin təqdimləni. Doğrudur. Bu qaydalar yazirlər qabletinə tapşirilib təxsəf eləmrəmsə 2003-ci ya 2004-ci ildəki 3 ay müddətinə məmurların qəlidləri deqilərəsələs aqqında qaydaları təstikləsin 3 ay müddərin. Üstündən 18 il keçib ki, bu qaydalar təstiklənmir. Səbəbi nədir? Bir çox izləyicilərimiz düşünər ki, alab, təstikləyərdilər, boş deqilər atsa verərlərdə, kimdə olara sözləyəm. Amma elə deyil. Həc olmasa qanunu mexanizmlər olduktan sonra. Məsələn, biz bunu Rusya'da gördük. Rusya'da 2012-13-ci ildə bu qaydalar qəbul olunanmadan sonra, Frizindətdən tutmuş qubernaatırlara, deputatlara qədər, hama nazirlərə qədər bu deqilər atsasını verdi və bu cüt cəmiyyətdə ciddi bir müzakirə obyektinə çevirir. Və kifayət qədər də böyük skandallarla da müşahidə olunur. Və məvum oldu ki, məsələn, hansısa bir məmur və yaxud da qubernaatır nazir, bəyan eləyib ki, məsələn, onun çox yüzü bir qədiri olub. Ama sonradan şurnalistlər, başqa sivri toplum müəndərim, onun yaşadığı evi, sürdüğü maşını göstərərik, bu qədər deqilər atsasından uyğun gəlmədiyini cəmiyyətə subut elədi. Və inandırın, siz iki Rusya'da biraz çəkidüzən verirlər özlərinə məmurlar. Bizdə ona görə qəbul olunmur ki, saba hansısa bir prizident olsun və yaxud da bir qədər məmurlar, deputatlar olsun və yaxud da icra başlıları olsun, onların maaşlarından başqa rəsm-i qədər yoxdak onlar da. Yoxdur da, məsəl, icra başlıların qədiri maaşı min 80 manattır, rəsm-i maaşı. İstələn icra başlılarının min 80 manattır. Və elə, bunun net gəlir. Yəni, el də elədiyi maaşda vergiləri çıxdıktan sonra. Hansı icra başlısı min 80 manattır yaxud. Onu sürdüğü maşını görürsək, biz gələt bu 30 il yeməsin, içməsin, heç nə eləməsin, qeyinməsin, evdə açsüz lüt otursun ki, maaşını toflasın 30 ildən sonra o maaşını alsın. Mümkün də mi bu? Mümkün deyik. Ona görə, gəlir deklaratsasını tətbi gələmədilər ki, əlavə suallar yaranacaq. Bakın da, əlavə suallar yaranmasın deyə, o gəlir deklaratsasın məsələsi, artıq 17-18 ildik ki, qəbul edilir. Nathik bəy, öz ristirəm, fürsət varçan bir məsələni sizdən soruşum. Bildiqmə gələ, təmsiklisi olduğunuz partiyyə daxil olmaqla, bir nisə siyasi təssat, bir ilə yaxımdır ki, hakimiyyət nə, dialoq aparır. Bu müdət tərzində nəyən ayrolu musunuz? Bu dialoqın nəticəsi və əhmək nidən ibarətdir. Təşəkkür eləyirəm, sağola görə, birinci növbədə tezisi sər şəkridində desək, dört əsas tezisi göstərmək ulaq, birinci növbədə sizdə yaxın ki, bilirsiniz, ölmətli dostum Zaor bəy, gəncli yirlərindən siyasətin çində siyasi partyalarda da olub, Azərbaycanda siyasi partyalarla müxalifətlə, hakimiyyət həmişə danışın. Həmişə danışın. Təmaslar həmişo olub. Sədəcə bu təmaslar olub, çox gizli şəkil və təmaslar olub hüquq muhafiz organlar vasitəsi, əsasən hüquq muhafiz organlara paraq bu işi. Yəni, ilkin nəhtici ondan, və bizə də ilk təkliflər, məs, hüquq muhafiz organlarıyla danışma oldu ki, bunun biz kökünlə rətdələdi. Ondan sonra ilk dəfədir Azərbaycanda siyasi təmsilçi müxalifət növvbədələri ilə görüşməklə bağlı qərar verildi. Yəni, rizded administratiyasının siyasi partyaları və qanum vericiliyə şövbəsi, siyasi qanaddır və siyasi proseslərin aparılmasında yetkili bir şəxtdir. Ona görə də ilk dəfə qaranılıq odalardan, qaranılıq otaxlardan nəcə diyələr və hüquq muhafizənin nəzarətinlə bu prosesi çıxaraq, sivil yolda siyasi qanadla açıq şəkildə, çünki 14 görüşün 14 ilə də bağlı iştirmayətə açıq şəkildə məlumat vermişi, bugünə qədər keçirlən bütün görüşlərlə bağlı. İlk dəfə bundan ayrı oldu. Yəni, bu da ciddi məsələdir. Hammız bilirlik ki, 90-ci illələr dən bugünə qədər hüquq muhafizə sistemi müxalifətin quraq səlqiqilə məşğul olur. Yəni, görüşlər təşkil eləyip, qorkuduq, elə alıb, həpsilərlə təhdi deliyip, amma hüquq muhafiz organlar aparıq bu işin. İlk dəfədir ki, onlar nəlindən çıxıb və yeri gəlmişkən, ona görə də çox qəzəblidlər, də yaxşı baxmurlar bu dialog məsələsində. Bu birinci siyasi bir nəticə. İkinci nəticə ondan ibarətdir ki, biz daha doğrusu, nart ayının sonunda bu məsələləri təmaslar yaranandan sonra, ilk şərtlərimizdən biri tofiq yağı qoblunun azadlığı və ümumiyyətlə siyasi məhbüslərlə bağlıq, problemin həlliylə bağlı xaqlaca qadlımlar oldu. Qatılırsınızsa, həmin dövr də həm partiyəsədir, həm də azərbaycanda müqalifət numayəndəsi olaraq parlam et təhəsilçimiz olan erikin qədirli, həm ictimaya çıxışlarında bunu eylan elədi, həm də ilk təfə edir ki, azərbaycan tarixində deputat, fəaliyyətdə olan deputat, siyasi məhbüsün şəkilini öz sosial şəbəkələrində profil şəkil eləyələk, bununla bağlı açıklamalar verir. Və nəticə itibarilə də məyən təmaslardan sonra, Tofiq bəyin şükür ki, məsələsi müsbətə həllolundu, bizdə ona qarşı haqsızlı, qanunsuzlu, davam eləyirdi, məhkəmə prosesləri gedirdi, amma ən azından həpisdən çıxdı və bizim israrla dediyimiz məsələ, bu idi ki, azərbaycanda siyasi məhbüs məsələsələ həllolunsun və səsküylü siyasi həpislər, umyətlə siyasi həpislər dəyandırılsın. Və siz də yəqin ki, bu sizin bir başa faaliyyətinizlə bağlıdır, hüquq mudafiyyətçilər kimi, siz də yəqin ki, təsdi gəliyərsiniz ki, keçəllin april ayndan, mart april ayndan bərip, həddindən artıq səsküya səbəb olabilecəyiz, siyasi mübarizədə öndə gedən insanların, tanınmış adamların, hüquq mudafiyyətçiləri, qeyhəti nümayəndələri, siyasi party özürlərinin, həpsiz səngidi, demədim tamamilə də yandırıldı, kifayət qədər səngidi və kifayət qədər bu məsələrlə bağlı irəliyə doğru məniyən bir adım atıldı və məniyən yumuşalma qətti. Özünüz də bilirsiniz ki, üç də ödülü bundan qaba adi bir statusa görə, adi bir cümləyə görə sosial şəbəkələrdə insanları illərlə həpsi artırdılar, indi isə bu proses ən azından bir az səngib. Düzdür, qalçəbəsi partiyasının bəzi üzvlərinə qarşı haxsızlıqlar olub, qanusuzluqlar olub, sütqalıq həpsilərdə olub və digər cinayetçilərlə bağlı da məsələr başlayıb. Amma bu, əvvəlki dövürdə gedən və inertsə ilə davam eləyən bir əfalətin tərki pisəsi idi. Və mən ümid eləyirəm ki, bu məsələdə həllini tapacaq və ümumiyyətlə siyasi məhbuz ayıbı Azərbaycan üzerindən götürüləcək. Bu ikinci məsələ. Çok özür istəyirəm, qeyd ettiniz ki, yalogun mövzularından biri də Azərbaycanda siyasi məhbuz problemini çöçür suretdə həllilə bağlıdır. Və əslində bu günlərdə üç siyasi məhbuzun taliyi, sosial şəbəkələri, aylara platformları bürüyübdir. Məsələdən adını qeyd edirsiniz. Məsələdən, Niyamədin, əhmə Doğuf, Qalsəpəsi Partisi Sədrinin muhabzətidir. Istimha əsaslar üzrü adamı tervursuluqu malilləşdirmədi ixtam ediblər. Və yəgin ki, məlumatlısınız, olumazın işcəncilərə məruz qalıqdı, elektrik zərhanı verilibdir. Sözün bir başa mənausında çarmıxat səkilibdir. Əlizamın salayı və hətta saxlandığı 17-i salı dəzəsə keçmə müəssəsinin rəhisi Şəhzən Linc edibdir, onu işcəncəyə məruz qoyqdı. Bunu əlizamın bəni özünməkimi prosesində göstərdik. Daha sonu rəhisi, fikirmük müvətləndirilməyəsini onun da söylüyüm ki, kesmiş siyasi məqsulardan biri rəşət Ramazanlı ötəncün azatlıq qəzətinin başıdaq duruq əlmət bir müsabə bir doda göstərdik ki, iki salı dəzəsə keçmə müəssəsində saxlanılarca, həmin bu əlizamın salayı və işcəncə verən rəhisi orada üç nəfəri döyə-döyə öldürüktü. Daha sonura az təminatlı ailələrdən birinin başlısı, yəni ailəsini zibil taşmaqla belədiyətdə dolandıran Adil Hünbət ofansı, ki, ötənil o ruhu əsəp dispansiyarına sağlamışdı. Adil Hünbət dəzə sosial şəbəkər üzərindən hər cün dövlət başının əlihinə sərt bəzəndə olsun, ki, təhqramiz ifadələr qeyd edirdi. Sözümün zə nədir? Məqləz. Əlzəbə, nədir manisilik törədən reyala bunlarla bağlı partiyə çimi bir mövqə ortaya qoymasın? Siyasi müəssələrə bu cün işcəncələr verilir və bu bir başa cəzəsə keçmə müəssəsinin rəhbəliyi tərədindən verilir. Nədir bu manisilik? Rüfət bəyi, siz çox marağlı həyat təcrübəniz var, həm hüquq muavz-organlarının iş faaliyyətindən yaxınlan, tanış olma fırsatınızı olub, peşə faaliyyətinizlə, həm də özünüz siyasi məhbuz kimi həp sayatı yaşamısınız. Həm bu sadaladığınız məsələlələr Azərbaycanda təsüf ki, zaman zaman gündəmə gələn və zaman zaman təkrarlanan həmin inərisiyasından və hüquq muavz-organlarının o qəddər münausibətindən doğan məsələlər təs-təs olub. Sizin sadaladığınız insanların həpsi mən bildiyim qədərlə, bəkə də səf elirəm. Bundan öncəki bir neçə ayılar bundan öncə baş vermişdir. İstintak yeç unlaşıb və proqor dindən artı səf bir cəzəanın tələbo olunmasını istəyir. Yəni, bu da mən ümid eləyirəm ki, məhkəmə sonunda bununla da bağlı gümşak qərar verilməsi ilə bağlı adlınlara qə bilət. Amma biz bunu məyən təmaslar zamanı qaldırılırıq bu məsələləri. Bir daha təkirələnəm. Erkin qədirli hətta Strasburg'da Avrupa Şurası Parlamiyasında çıxış elədi Amerikan səhsində Azərbaycanda var, girip bacaq bilər izləyicilər və İngilizcədə mətinləri də var. Oradaki çıxışlarına ki, siyasi məhbus ayı bu Azərbaycanda yıvışdırılmalıdır. Yəni, bu məsələni biz həmşələk, yambar səhsyasından söhbət girdi. Yəni, bu ilin yambar da deyildi. Daha doğrusu təbsəf eləmirəmse Aprelai'ndaydı. Yəni, bu məsələni dəfələrlə qaldırmışıq. Hə, siz deyə bilərsiniz ki, niyə bəyamat fəyrmirsiniz? Siyasi party olaraq haklı sualdır. Amma əgər siz yalın saytına girip, bəyamatlar bölümünə baxsanız, görərsiniz ki, faaliyyətimiz dövründə iki üç tələt tüpli sənət qəbul edilmişi. En son sənət isə 10 Noyabr 2020-ci ildə olub, bəyamat karakterli sənət. Bu da Rus sülhməramlarının işxalçı ablandırmağımızla bağlı olub. Bəyamat xaricizəki və xarici siyasətə müəyyən təsirləri olan məsələlərlə bağlı verilməsini doğru sayıq. O cümlədən, o məsələlər İngiliz dilinə bəşqa dinlərə tərcimi olub, rəyalı mövqeyi kimi yayılır dünyaya. Özümüzdə yayırı, başqa sayetlardadə. Amma daxili problemlərlə bağlı, bəyamat sözünün o qədər nüfuzdan düşüb ki, açıqın sizə deyəkdə, bəyamatla bu hakimiyyət kimi həbstən də buraqan deyir. Kiminse hansısa işkəncələrlə bağlı problemini də həllədən deyir. Bunu açıq deyək və bəyamatın siyasi partiyanın bəyamatının ardınca o bəyamat yerinə yetməsə, hansı adınların atması algoritma olmalıdır. Bəyamatın məxzi budur. Siz bəyan elisiniz, bir şey tələb elisiniz. Hakimiyyət bunu etmirsə. İkinci adımınız nolur? İkinci bəyamatının qəbi olunması, üçüncü bəyamatının qəbi olunması. Bəyamatın məsələsində bir az bizim mövqeyimiz və yenə təkərləm. Saətimize girip bakarsın. Hətta bizim siyasi həpislərlə bağlı, başqa bir mövqeyimizdə ondan ibarəttir ki, biz hüquq muhafizə organlarla baş verən bu problemləri hüquq müdafiqətçilərinin etməsini daha doğrusaydıq Biz onlara institutsanal təstəkdə göstəri, o cümlədən bizim idarəyiyyətin üzülərinə biri də bu işlərlə yaxından məşquudur və onun fəaliyyəti mənələ gəl ki, daha effektivdir, nəinki gündə bir bəyanat vermək. Məsələn bu məsələdir. Və biz bütün danışıqlarda, bütün görüşlərdə anaq hətkimi, məs, siyasi məhbus məsələsinin Azarbaçanda bir dəfəli həlini gözlür, istiyeli və tələb elir. Amma burada bir ince məsələ var, bu da sizin fəaliyyət alanınızı aittir, necə deyələrdir. İrat kimi qəyabr eləmiyik haşəlirəm, amma bir dost söhbətidirdir, dəbəri dostuqda mıdır? Bizdə siyasi məhbus anlayışı də hələtəm oturuşmuyor. Müxtəlif siyaqlar var, müxtəlif ablar var, müxtəlif insanlar var. Yəni, oturuşmuş bir siyasi məhbus anlayışı da yoxdur bizdə. Və bu da ciddi problem yaradır. İnandırım, sizi beynifak temaslarımızda da problem yaradır, daqrit anlayışıqlarda da problem yaradır ki, kimdir? Ümumiyyətlə siyasi məhbus hansılardır. Bir bəzləri bir iləcə başqa adamlarına dün çəkir, bəzləri tamam başqa adamlarına dün çəkir. Amma işkəncə məsələsi insanların ləyəbətinin alçaldılması ciddi məsələdir və bu ciddi araşdırılmalı məsələdir. Və biz çalışırıq ki, bu məsələ elə bağlı temaslar zamanı məsələni qaldıraq və məyən dərəcədə də bəzi məsələrinə, qırda məsələrinə de olsa həllinə nəli olabilir isə bu daha uğurlu yoldur. Nəinki hər gün bir bəyanat verilmək. Bu, üçüncü məsələ, siz deyəm diyalogun nəticəsi kimi, qeydə qanun vericili ilə bağlı. Bir ildən çoxdur ki, çox ciddi iş aparı. Həm parça, parlament təmsilçimiz altı dəfə görüş keçirdi. Həm hakimiyyət bir mindələri, o cümlədən hörmətli hikmət acıyı evlə, bir neçə dəfə görüş keçirdi ki, qeydə qanun vericili ilə bağlı. Və nəhtici ətibarlərdə bizdə təkliflər hazırladı. Bu da ilk dəfədir geri gəlmişkən uzun illərdən bəri, ilk dəfədir ki, mühalif partiyada bir qanun lahiyyəsi təklifləri hazırlayı, iktidar partiyasında. Və bu danışıqlar zamanı, bu təkliflərin toquşması yaxşı mənada, sözün yaxşı mənasında yaşadır, və bu təklifləri bir-bir ən azından nəzərdən keçirtmə şansımız oldu. Və çox xoçdur ki, artıq parlamentin gündəliyində də yaxin görmüsünüz, payist səsiyasının gündəliyində də qeydə ökümət təşkilatları qanun vericiliyində dəyişiklə evavələr və dəyişiklər alqaqqında məsələ, gündəməs sağınlıb, gündəliyə sağınlıb. Bu da azacıq da olsa bunda bizim iştirakımız varsa, bizim bir keçicik bir dosa rolumuz varsa, bu, bizə çox xoçdur, çünki bizim marağımız biraz daha genişdir. Bizim marağımız odur ki, sivil toplum güclü olan da, sivil toplum normal faaliyyət göstərəndə, sivil toplum çifayət qədər geniş kütlələrə hat edəndə siyasi parçalar üçün də bir ideya donuruna çevrilirlə. Onlar siyasi parçaların görə biləcəyi işlərdə yardımçı olular, araşdırmalara parırlar, onlar təkliflər hazırlayırlar. Yəni 2012-13 ilə qədər Azərbaycan hakimiyyəti qeydə qanun vericiliyini bərbat günə qoyana qədər, qeydə səktəri az pis yaxşı Azərbaycanda normal faaliyyət göstərə bilirdi və bu siyasi parçalar üçün bir ideya donurayı. Amma çox təsiv ki, bu baltalandığı və zində yenidən bu məsələni bərba etmək istəyir. Yəni, ən azından bu istiqametlərdə, cəmi bir il, bir neçə aydı da, bir il, dördə, bir il, beş aydı, mələyən tərpəniş varsa, bu mələ gəl ki, dialoqun davamlığı kəkildə aparılması üçün əsas yaradır. Amma bu, o demək deyir ki, bu daimi prosesdir. Normalda normal ölçələrdə, dialoq olur parlamətdə. Sənin fraksiyam olur, hakimiyyətin fraksiyalar olur, vaşqa parçaların fraksiyalar olur, ha parlamətdə söhbət eləyirsək. İndi neyiniyə ki, örmətlə rüfət bəq, yoxdur bizdə normal sistem. Biz məcburuq ki, siyasi problemləri həlli üçün hakimiyyəti siyasiq anadı ilə mələyən təmasları davam etdirək və mən düşünürəm ki, siyasətcinin işi danışmaqdır. Bu, nə problem yaratmalıdır, nə digərləri tərəfindən aşağılanmalıdır. Dialoq sözünün özü, danışmaq sözünün özü, siyasətcinin sənəti, işi, peçəsi, failiyyəti danışmaqdır. Özünüz də yaxşı bilirsiniz ki, bu dəya qə dünyada məsələn, talibanla da danışıllarda terror təşkilatıdır. İnsanların günlük arayılayan bir təşkilatdır, amma Amerikası, Avropası, Rusyası hama tanışmaq istəyir, hama təmas kurmaq istəyir ki, məhəyən problemlər eləli olsun. Yəni, siyasətcinin işi danışmaqdır. Bunun, bələ zarafata çevrənlər, təhqirə çevrənlər, gəl siyasətin duasını almam onlar. Yədə ki, bu prosesin özünü, gözdən salmaqla, hansısa bir formada, düşününlə, adam insanın alana bu fikir gəlirdə, düşünürsən ki, hansısa bir formada kişicik bir uğur olsar və bu, Riyal Partiyasıyla hakimiyyətin görüşlərin nəticəsi olsa, gələcəkdə daha çox tərəftəli toplaya, gəl nələ buları batra? Çox zaman, bize gönəli oqların, çox təhsüf ki, əsas səbəbi bu olur, heç bir günahımız olmadan, necə diyələ, bütün görüşlərlə bağlı məlumat verili, qeydə qanun vericiliyi hazırlayırı, siyasi məpsularla bağlı məsələni günləmə gətirili, və yeri gəlmiş gəlmiş gəlir, uşaq puluyla bağlı 1 milyard manhaq gələnir bütcəsində sağlamasıyla bağlı təkliflər paketi hazırlayıb, parlamentin bütcə kaminisəsində də vermişib. Başqa siyasi partiyanın işi nədir aqır? Bunlar ibarətdir, da qanunlar yazmaq, təkliflər hazırlamak, görüşlər keçirmək, danışmaq, bütün harikəslə danışmaq. Mənələ gəl ki, bu dialogun məkticəsi sadaladığın məsələləridir ki, bu da cəmiyyət üçün pozitiv bir məsələdir, məncə. Üfər, üzülmüsün, yəni rətli təbəliyim, olarsan sualı bəyət. Naciq bəy, o bayaq, demələ, siyasi məhc siyahların hazırlanmasından bağlı, çok önemli bir məsəliyyət olunuruz. Mən elə istəyərim ki, həm sizinləm də izləclərinə rəzana çatırım ki, müdaqqaq hətta insanəq varlığı keçilatı yarandı bu günlə, siyasi ölkət dağınlı, siyasi məhbursların, siyasını hazırlamak, kimi, fəaliyyəti, strategiyasından çıxalır. Yəni, biz bu işinə məhsul delik. Çünki bu məhsələliyyət və həsiz dediniz ki, çək elə istəyərim mübaistələr və aydın məhsələt, təxaraqları varmaksana. Yəni, biz, konkritor, siyasi məhburs delikdə, Amnesty International and Human Rights Watch-un, Azərbaycanda kimi konkritorluq, siyasi məhburs hesab etdiynə, ona istirət edir. Yəni, biz özünüzdən durub, adam siyasi məhburs deyip, siyasi düzət edik. Yəni, biz bilir ki, bu siyasi məhburslar, siyasi məhbursları yola çəbulə, və biz də mübaistələrdən qaçmaq istəyik. Yəni, sözün əlgiməni aslında. Çox çox məhburslar. Yəni, çizdə edin ki, adamın, həbisində siyasi məhbursa, işləngə faktı varsa, biz buları iştima iləştirir və öz açılamalarımızda, araşdırmamalarımızda iləştirir və bəyəni ahtanımızda verir. Məhb deyəniyəm, buyurur, həbcə indir sualama vələ bilərsən? Yəni, əslində Hürmətli Natik bəyəq belə deyəkdə reklika varı bir fikir söyləmək istəyirdim ki, tamam, indiçi xalda reyalın mövqi sənədini, sənədini daha doğrusu bəyanatı ortaya qoymamasını əsaslandırdınız ki, zətən, daxili Aytorya da, bu bir elə də bir əhəmiyət çəsbələmir və belə deyəkdə ahırınızı sizin bəyanat 20 Noyabr səhməməsə 2020-ci ilə ayrıqdır. Amma gəlin razılaşaqçı Natik bəyək, reyalın yecanə təmsirisi Erkin Qədirli tribunadan istifadə eləyi parlamentdə bir siyasi məhbusa təzəsəşimin məhsəlisinin rəesid tərəfindən amansız işcənzəmin verilməsi ilə bağlı belə bir yüksət tribunadan istifadə eləsə, bu işin çox çox çözəm faydası olar, əksəcər. Mən təklif eləyirəm ki, Erkin Qədirli biri sizdə hüquq şunasıdır. Hüquq şunasıların sizdə hüquq şunasıdır. Və bilirsiniz ki, onların kafası birəz başqa dürüşdə. Mən nə mənada? Yəni, fakt olmalıdır, dəgi qəsi sadı, vaxtlı, günü. Mən sizdən təklif eləyirəm və təkid eləyirəm ki, bizim ofise gələsiniz, biz çay məcrisi təşkil eləyək. Məlumat olsun deyə, eləyində faktlar olsun deyə danışlasınız. Və mən əminəm ki, Erkin bə bu günə qədər ən çox sorulu göndərən deputaptır. İnyanə qədər üç yüzdən çox bir ilərzində sorulu göndərib. Və bunun çərisində fendensiyara xidmətdə var, fraqorluqda var, məhkəmi organları da var. Mən eləyirək ki, bu məsələni həm rəsmi sorular vaxtasıyla, həm parlament tribunasından ilə gətirilmək vaxtasıyla iştimailəşdirmək. Və məsələnin həllətməsinə o var. Bilirsiniz, Rüfət bəyi və hürmətləz ağır bə. Bizim strategiyamız show deyildə, bunun həmişə belə olur. Bəriyal yaranan günləni 2009-cu ilə nəyilanətmiş, yəkti nəfər nə yola çıxmışır. Yəkti cə nəfər üzümümüz, yəni təhsilçimiz var idi. Bugün artıq gəlib elə hətdə çıxmışır ki, millərlə üzümümüz var, parlamentət təhsilçimiz var, regional ofisər açır, baki də fəaliyyət göstərməyə çalışır, polisi, paperlar, mövqi sənətləri hazırlayır, ayrıca real platformı orq saytıda açmışır ki, vətəndaşlardan da feedback geri dönüşlər alakadır. Və bugünə qədər çox marağlıdır ki, vətəndaşlardan onlarla təkliflər almışır. Bunun özü də bir yenilliktir. Viki page-ya formasındadır bizim o platforma. İstələn şəxs öz çərhini və təkliflərini yazabilər ki, bu çox marağlı və yeni bir məsələdir. Yəni, bacardıqlarımızı eləyirik. Yəni, daha çox bacarmak istəyir isə hamımız cəmiyyət olaraq. Nə inə məh lazımdır? Daha aktiv olmaq və daha seçkilərdə aktiv olaraq. Bir yeri yox, 25 yer, 30 yer, 50 yer. Bəlkə də parlament çoxlub qazanmalıyıq ki, bu məsələləri parlament çərki və s. şeklində parlament çaxsa altında həllə də bilək. Yəni, bizim strategiyamız olmalı. Bak, özünüz də görürsünüz, Rüfət bəyi. Sosial şəbəkələrdə də var bu fikirlər. Sadə insanlar arasında da var ki, əşşi seçki boş şeydir. Seçkidən heç də düzələn deyir. Bu ölkədən nə seçki, məzəlif olan yerdə nə seçki, əfruz olan yerdə nə seçki. Bu ziyanlıdır. Bu ziyanlıdır. Haqimiyyət zaten istirki seçkiyə mara olmasın. Haqimiyyət zaten istirki seçkiyə heç kim gəlməsin. Öz onbaşı, yüzbaşı, minbaşısı ilə həlləyir, də məsələnir. Başka yol yoxdur. Başka yol 30 zildir bize təklif olunan, başqa yolların uğra pardığını görmədiyi təsürki. Başqa yol yoxdur da bunun yolu odur ki, cəmiyyət olaraq biz hammız seçki insanın önəmini dərk edip bunu insanlara izah edək ki, səndən aslıdır qardaş, sənin riyazi olaraq vətəndaşlardan aslıdır. Rüfəd bəy, mən iqtisatçı olduğuma görə riyazətə çox sevirəm. Məsələn, tuta onda Balacar əqəmlərlə danışa, gizləyicilərimize aydın olsun. Tuta on ölkədə cəmiyyüz bilütəm var da, ondan artıq çap eləmək olmur ki, hakimiyyət saxtalaşdırıb məsələn, yüz seçici olan ölkədə 110 bilütənin sayabilməz aqı, bu aqsurdun aqsurdu olaraq da, üzdü mü? Cəmiyyüz bilütəm varsa, bunun 80 faizi seçkiyə qerib, 80 bilütənin istifadə eləyəcə isə, yerdə 20 faiz davacaq da, 20 bilütəni hakimiyyət saxtalaşdırıb kimin sadına yazabilərdə, amma indi əksini olur aqı, 10 faiz seçkiyə gedir, 90 faiz bilütəm boş qalır, onlar saxtalaşdırılıb bütün seçki nəticələrinə təsir göstər. Yəni, riyazi olaraqda, məntiq olaraqda, 75-80 faiz iştirakçılıq, Azərbaycanda saxtakarlıqın qarşına alabilecək, əsas faktırlardan birinə çevirləcək. Bunun başqa yolu yoxdur. Və sonradan təliyi ki, bunun algoritmi səslərin qorunmasıdır, səslərin qorunması üçün, hərəkətlilikdir, dalgaların yaranmasıdır. Bunun başqa yolu yoxdur. Ona görəmən deyirəm ki, biz uzun zaman, siyasətçilər olaraq bu hüququm-ı dafiətçisi olaraq, sizin keşaniz biləz istiqamətiniz fərqlidir. Məsələn, siz dialogdan bayaq danışanda xatırlayıramsa, fələm rəmsə, sizin yazınızı da görmüştüm, ya hürmətli, Zarbəni yazsını da görmüştüm ki, ambutsmandan da görüşmüştünüz, məryan problemlərin həlli ilə bağlı, hərələyiş de olmuşdur da, həni bunu nəyib pisdir ki? Hüququm-ı dafiətçisi ambutsmandan görüşmələrdə, biz həmin məntiklə yanaşılmalı olsaydıq, diyərdik ki, hüququm-ı dafiətçisi ambutsmandan görüşürsə, bu pisdir, bu nəblim baltalamak lazımdır, bu məsələn elə deyil aqır. Hüququm-ı dafiətçisi nəyən ki, ambutsmandan görüşməldir? Hüququm-ı dafiətçisi, taqılı işlərin nazarəyindən görüşməldir? Hüququm-ı dafiətçisinin rədbəri ilə görüşməldir? Başprox-rohla görüşməldir? Dünyanın hər yerində bu belədir. Və bu, hüququm-ı dafiətçisinin işinin algoritmi bundan ibarətdir. Uzun zaman bizdə bunu da tarif edə olayıbdə yaq, bunu bundan çəkindiriblər insanları. Kim, hökumət numaynələrlə görüşürbələr? Qamıqalanırıb, satın deyilib, nə biləm, satıldı deyilib? Bu, bu, bihabırcı dünya görüşünün, bu bihabırcı psikoloji durumu rədd eləmək lazımdır. Hüququm-ı dafiətçisinin işin budur. Hüququmətlə görüşməsəsiz problemi nəcə həllədəcəksiniz? Nəcə həllədəcəksiniz? Gəlib siyasi parçalarla görüşməyiniz başqa effekt verə bilərdə, uzak paça sizin təklifiniz biz qanun vericiliyi təşəbbüsnə çevirilə bilər. Yama həllədici və qərar verici organ biz deyil yaqı. Də mələsiz, hüququmət numaynələrlə də görüşür O cümlədən siyasi parçalarda hüququmət numaynələrlə görüşür, hakimət numaynələrlə də görüşür, siyasi proseslərdə dinamikanı müəyyənləşdirilmələr, müzakilər aparmalar və bu ən vacib məsələlərdən biri də ondan ibarətli ki, bu nəbiz yoxlamaga deyicaz imkan yaradı. Bu nəbiz yoxlamaga? Biz dünyada ən vacib şey məlumatdır da, Azabacan müxalifətinin son 25 ildə ən zəif nöqdəsi məlumatsızlıq ol. Daqildə gədən proseslərdən məlumatsızlıq ol. Daqildə ki, hansı proseslərin hansı yöndə gədə bilmət, inşaf etməsi strategiyasından xəbərsizlə olub. Amma bu danışıqlar ən azından qarşı tərəfin fikirlərini və dünya görüşünü bilməyə əsas yaradır ki, bu da informaciyadır da, ahılı siyasi təşilatlar o informaciyanı analiz edib, ona uygun alqaritimlər, adımlar alqaritimi qurmala çalışırlar. Ona görə mən deyirəm ki, hər kəs öz işində dürüstçəsində məşqul olsa, necəki siz məşqul olursunuz, yeni faaliyyətə başlamağınıza baxməyərəq çıvaqq edər, effektiv də faaliyyət göstərisiniz. Bu siyasi partiyalarda bir-birinə damga vurmağı yığışdırsınlar, bir-birlər məhür vurmağı yığışdırsınlar, hərə biz öz işimizdən məşqul olalım, hərə öz bildiyi yolla getirm, hərə öz bildiyi yolun doğruluğuna inanırsa, sonuna qədər bu yolu təqib etirmir. Bəkə de oradan da uğur qazan adıya, bəkə de oradan da uğurlu bir şey alınacaq. Nətik, bə, nəcə düşünürsünləyiz? Bu siyasi diyalogun cəmiyyət tərəfinlə, istimayət tərəfinlə, nə dərəcə də belə bir eğitibarı var, eğitimadı var? Misalsin, kənarda nətik, zəhvirli, baxır prosesi həmdə, nəcə düşünür? Azərbaycanda istimayət səvrələr, bu prosesə eğitibar edirmi, eğitibad edirmi, əhəmiyyət verirmi sizə? Gəlim belə danşardır da istimayi figurları, aktif figurları, bə, cəmiyyəti birbirindən ayrıq. Sosial şəbəkələrdə nəmin 100 nəfər, 500 nəfər, 1000 nəfər, 2000 nəfər, tərgi yoxdur, aktif kəsimi var ki, bunu trollu, yəni bunu zarafata çevirir, bunu mırıta çevirir, bu özləri biləm. Yəni, bu da onların mövqeyidirdə. Amma sade vətəndaşlar və küklələr arasında, bu məsələyə baxış tamam fəklidir. Bizim ən böyük səhvimiz onların ibarəttir ki, bəzən sosial şəbəkələri istimayi rəyin aynası sayıdır. Güzgüsü sayıdır ki, tək güzgüsü buradır, elə deyir. Biz son iki ayda altı regionunda olmuşum. Altı regionunda, sonuncu dəfə bu Bagusar regionunda olmuşum və görüştə müxtəlif kəsimlərdən, iş adamları da var idi, həkimlərdə var idi, müxtəlif kəsimlərdən 20-yə yaxın insan gəlmişdir. O insanlar, istimayi rəyin taşıyıcılarını da, hər biri düz, dimi? Onların diyaloga münasibəti nəinki narmalı idi. Hətta deyirdilər ki, bu yolla bizim də məsələmizi qaldırın, bu məsələndə qaldırın, bu məsələndə müzakir eləyi. Yəni, nəinki yaxşı idi, hətta bu yolla məyənd dəyişiliyə nəil olmaq imkanları var. Yəni, bu cəmiyyətin altından, alt təbəqələrinə, yəni cəmiyyətin çinlən gələn məsələdir. O ki, qaldır sosial şəbəkələrdə aktiv insanlara, yəni, bunu aşağılamağa çalışanlara, bunun da çil səbəbi var. Biri səmiyimi olaraq bunu inanmayan insanlardır, nə, bunlara hərmətin var. Öst şəxsi təcrübələrində görə inanmullar, hakimiyyətə görə inanmullar, gələcəyə görə inanmullar, bilmirəm, hərmətin var. Ama bir də var ki, bu insanlar bilmirii nəyə qidimət edir. Bəlkələ həmin hüquq, muafzor qanları tərəfindən öyrədilir ki, dialog prosesini tərpəd alıyın, aşağılıyın, yenidən bizə qayıtarsınlar bu prosesi. Niyə biz nəzarət etməyət? Biz nəzarət edəndə əlimizdə ciddi fırsətlər imkanlar olur daqı. İndi biz nəzarət etmirii, siyasi qanat nəzarət edir və bizim əlimizdən bu imkanlar pürsətlər çıxıb. Bəlkə onlara xidimət edirlər. Mən bilmirəm. Açıqı mən bilmirəm. Ama bunun nəyə ziyan olduğunu da heç kim demirəm. Fəq bu nəyə ziyan vurur? Birci argument eşitmişəm, Yəgin Zahar beydə Rüfət bayı sizdə eşitmişəm, birci argument eşitmişəm ki, bu yolla dialog yoluyla, azərbaycan hakimiyyəti qərbi alladır ki, azərbaycanda normal vəziyyət yana. Məhələ başa düşmirəm. Hep bunu iddianı səsləndirək insanlar qərp çevrələrini, qərp dövlətlərini, imbitil sayıllar, ahmaq sayıllar, məlumaxsız sayıllar. Məhəl bu Amerikan allatma olar, İzraili allatma olar, Avroba birliğini allatma olar. Mümkündür ki, bunu alladasağın, mümkün deyil haqır. Yəni, bunu alladatma yoluyla, hansısa bir, yəni, bu görüşlərin alladılması üçün təşkil olduğunu sələmək. Yəni, dünyadan bir xəbər olmaqdı. Hə, dinlən artıq bir xəbər olmaqdı. Yə, özün allatmaqdı, yə insanlara allatmaqdı. Ona görə də, hər bir kəsimin diyaloga münasibəti mənfu olsun, müsbət olsun, hər bir kəsimin öz mativləri var. Və əsas məsələdə, o mativlərlə bağlıdır. Nəinki, mahiyyətlə. Mahiyyətdə, hiç bir problemi yoxdur. Kimə ziyanı var ki, bunu? Və mən bir şeydə, bir cümləyədə deyək üçünlaşdırım, diyalog daimi bir proses deyil. Deyil. Nəhticələr olduqca tamam olacaq. Nəhticələr olmayacaq, sağ olun, yaxşı yoxsaqsalamaq. Və salam. Yəni, bu nəhticəyi hesablanmış adımlar olmaqdı. Nathikbə, azar, çok özür istəyirəm, son bir məsələləni Nathikbədə deyəklişdirim. Bələ bir təcrübəyə, bilmirəm, siz məlmatınız var mı, yoxsa yoxdur. Haradasa bir kleptakratik rejim mövzustursa, orada müxalifətin o uğrur rejimlə, diyalogu, hansı uğrları oxya qoyubdu, bilə bir təcrübə size ümumiyyətlə tanışdı. Bələ, bundan da dəşətə olun, bəhür üfətbək. Yox, uğrudan deyirəm, yəkünə yəkünə, yəkünün uğrudan deyirəmdə, nərisəm mandələ türmədə olu ola başladı danışmaq, aparitət rejimi inəm. Türmədə olu ola üçül danışı qapardır. Bizdə olsaydı, nərisəm mandələ satılır. Yüz faiz elə deyəcəydiyə, başqa variantiyon uydur. Üç yıl danışıqlar aparamdan sonra türmədə olu ola çıxdı və diyalog neticəsində ilk cümləsi nə oldu? Nəm bunları bağışlayır, amma siz də bağışlayır. Və ondan sonra, seckilər oldu və aparitəyət rejimi daqıldı, 90-ci ildə, səfəl əmrəmsə ya 91-ci ildə və nərisəm mandələ prizidən seçildi. Yəni, bu daha dəşətli bir rejimin transformat sesi ilə neticələnən bir hadisədir. Bundan başqaları da var. Mən istə deyim, Azərbaycanda çox testiz örnəhlər gətirirlərdə Moldova dan, Gürcistan dan, Ukrayna dan, hətta Ermenistan dan, son zamanlarda son iki üç il bundan qaba Brexit nilabının neticələr nə görə başınyanı hakimətə gəlməsinlə soru. Amma ya insanlara avladılar, ya bunu deniyan adamlar məlumatsızdılar da, hər bir ölkə, üçün dörd ölkənin dördündə də elitanın iştirakı həllədici oldu. Və bu elitə danışıqlar yoluyla yumşak transformatiyanın həyata keçirməyə nail oldu. Yuxinka da hansı ki, Narıncı İngılabın banisi sayılır. Yuxinka bilirsiniz ki, Kucma dövründə mərkəzi bankın rəhbəri olub, onların elmar üstəm olub. Mərkəzi bankın rəhbəri. Və başqaları da, dövlət və hökumə strukturlarında yer tutmuş adam var olub. Gələk sağ kaşı bilə, bugün gündəmdə olan oğlan nəcək gələr. Ədliyə nazirə olub, Ədliyə nazirə olub, şivərinazı hökumətində. Sonradan isə, tiblisi şəhərinin məri olub. Yəni, bu elə-belə deyiləy, bu küsədən gəldilər hakimətə keçdilər deyil bunların heçbiri. Ermenistan'da Paşinyan 110-ci illərdən üzübəri parlamentdə təmsil olun. Sonra sarkisyanla danışı, nəcədəfə görür, bir publik göstərdilər ki, danışlı bundan başqa da nəcədəfə danışıqları olduğu indi məlum olur. Yəni, bütün rejimlər, bütün sistemlərin transformatsası aşağı yuxarı eyni sənari ilə gedir. Eyni sənari elə, elitanın içindən çıxan güvvələrlə, proqressif güvvvələrin nəxrəcə gəlməsi nəticəsində dəyişili modeli qurulur. Ona görəmən deyirəm ki, məsəlb şeydə niye baş vermədi bu, Belarus da uzun mübarizədən sonra, cəki elitanı Lukaşayın qazı çıxsaxlayabildi. Elitadan qopmalar olmadı, nə nazir, nə iki dənə səfir səfələm rəmsə imtınə elədi, yəni onlar qarşı çıxlar, onlar da oldu Belarus'un yüsyankar səfirləri. İndi hərəsə bir Youtube kanalında Bacan danışır, həç bir problemi de çözmülə. Amma faktiki olaraq Belarus da elitə parçalanmadı deyə bir nəticəyə də gəlməm mümkün olmadı. Halbuki xalq ayaqdaydı, müəyyən ehtirazlar var idi. İndi Azərbaycan da elitanın içində sən nəyinsə baş verdiğini bilmək istiyirsən, sonra da danışmalısan da başqa bunun nə yolu var? Başqa bunun dansi yolu var. Amma yenə dəkərlən, bu daimi proses deyir. Uğur olacaq davam olacaq, uğursuz olacaq, həç bir nəticə olmayacaq sağ olun, yaxşı yolu və salam. Rüfət, suallara oksal, mən bir şəhvirin məslimdə, atıq bətən şəkür ediləm. Bu bayaq sohbət elədiyiz, bu qərb inüsusları, qərbin dəstəyi. Həyikətəm də içim mən qarşı qələsizdə vaxtilən elə də rüfətlə qarşıq bir iluzyada olmuşuz ki, qərb kələk burada hansısa bir formadə demokratik oracaq. Təbii ki, həyikə biz hər həmmos avrointekrasiya taraqdallar yək bu gün də. Üləyimizdə, peynimizdə avroatlantik məksana intekrası edə görəyik. Azərbaycan də yaxın perspektivdə inşaqın hər baxmı, yaxşı idarakili baxımdan, təsirin inşaq baxımdan, səhiyan vəziyyəti baxımdan və s. Ancaq ətraf eləməliyik ki, bu gün Azərbaycan'dan dolayı axtarta sisteminin elə məhcəli məslimdə, ətraf eləməliyik ki, hər təsiratlarının siyasi məhcəzlərin də böyük olur. Zaman-zaman olur əsəhlər buraqqlar ki, artıq tehdite səhvət eləyəndə masar qasında, onlar özələ də ətraf eləyirək ki, bələbəc bizim ətraf eləyirək, ətraf eləyirək, ətraf eləyirək, və son olaraq, Amerikanın əfqanistanından çıxması, həni terror təsiratına ki, dünyada bütün qaqlar, bütün dövlətlər, bütün cəngətlər niciatı özələ, özələ özbaşı. Təbii ki, demokratik seçim olaraq, strateji qəhddolaraq, qərbi seçibləri. Yəni, bu seçimlə inanda deyinlər, uçada deyinlər və çimdə deyinlər. Yəni, inşaq oradara, teknoloji baxımlər, hər baxımlər. Anca, özəlimiz özbaşımız, yəni, bizim niciatımız özümüzdə ətraf alır. Yəni, xalq olaraq, toplum olaraq, biz nə istəyirik? Biz həqi qətənməyiz? Demokratik istəyirikməyiz? Bəli, istəyirik. İstiyir isə bunun üçün mübaraza aparmalıdır. Ölçədə, müqamət, hər aşağatılayanın malıdır, siyasi sistemə qarşı. Yəni, insanları toparlamaqı bacanır. Biz cəngət olaraq özəlimizdən gələni ekməliyik ki, mabilizasi olsun və siyasi sistəmi, təsilim çanlarımız artsın ki, biz istədiyimiz cəngəti quraf. Hətin yaqici sualı var, buyur Rüfə. Rüfə, din ekramını aç. Zəhmət olmasaq. Əslində, bən istəyərdim ki, dövləq başlı ilham elifin son bəynətlərinə də bir vaxtayraq. Təbii ki, Natik bəyində, sənin dəzar ufçilərini bir alak, dövləq başlı ilham elif İranı və Erməkistanın çesmiş prezidentinə yönəliş, çifayq qədər açıq və qapalı ifadələrlə, nətə sərt ifadələrlə nəm fəklənibdir. Natik bəyə, yərin ki, tanışsınız da, həmin uğustuşuna. Nizə də eləndirirsiniz? Adikvatdır mı? Əslində, bölgəmimiz çox qarışıqdır, açıqdır. Və gələcəkdə də daha çox qarışması ehtimalları getdiycə yüksəlir, təsirik. Çünki, bəxidər günlük savaş, mühtəşəm gələbədir. Bunu heç kim sual altına qoyabilmək, çünki bu şəhidlərimizin qanal baxasına, qazilərimizin qolu gücü hesabına qazanılmış torpaqlarımızın azallı mücadiləsidir. Və bu, xalqımızın zəfəridir və xalqın öz güvənlə öznə qayıtarıma uçun, bunu təstizdə təkrarlamakda yarardır. Qalb doğrudan da böyük etkilik birlik göstərəri, bu qaləbiyə nail olan əsas faktura çevirir. Amma, siyasi və diplomatik rəsmiləşdirilməsi belə deyək hələb qarşıdadır. Hələ qarşıdadır. Biz özümüze odakmıyor. Bu prosesələ gədəcək, danışıqlar da olacaq. Mən dəfələrlədə demişəm və indi də təkərələ bilərəm ki, mən birbaşa danışıqlarım və birbaşa təmasların tələftəriyəm. Həni, heç bir arabulcu olmadan İlham əliyəvlə başınyan görüşməlidir və görüşmək daha doğru var. Və mən elə gəlki Azərbaycan tərəfi indi daha çox sürhtən və regional əməktaşlıqdan danışan ölçə olmalıdır. Çünki hərbüstünlük, bize sürq quruculuğunda kifayət qədər əlimizdə əsas verir. Amma nə baş verir? Baş verən odur ki, ərimənistanda heç də revanşis qüvvələr hərədə sakinləşmir. Düzdü, bunlar paşın yanına meydanda devrə bilirlər. Nə seçki də udə bilirlər. İçtimayı siyasi vəziyyətin qəlginləşməsində əsir göstərən iqtisadi geriləmə var. Çünki hərəmənistanda pandemiya dan sonra, pandemiyanın daha doğrusu vurduqu zərərlər və muharibədən sonraki vəziyyət sosial vəziyyəti qəlginləşdirir. Və bu sosial vəziyyətin qəlginləşdirilməsi fonunda, üzərinə də hərbü məhububiyyət qələmdə revanşislər üçün, revanş götürmək istəyənlər üçün İkincisi də Rusya faktorunu bölgəmizdə göz ardıq məhbü mümkün deyil. Və hər mənistanda müqalifətə də revanşislərə də dəstək vərə biləcək və yenidə Rusyadır. Nəcə ki, biz bunu köçəriyanın reqlamında gördük səçqilər dönemində? Rusya kanalları demək olar ki, köçəriyan işdir. Ona görə də hər bir halda prezidentin çıxışı həm ematsanal idi, ematsanal nöktəyinləzərdən, bu da anlaşılandır. Çək də belə yen ematsanal çıxşı idi. Həm bir xəbər darlıq çıxşı idi remanistanda ki, revanşislərə, həm də ilç də fəydir ki, açıqı son vaxtlar bir nəcədə iki dəfə artıq bunu gördü, canıq konuşumuzla bağlı daha açıq və daha nət məsajlar da var idi bunun içində. Canıq konuşumuzla niranından gələn bəz təhdidlər, diplomatik olmayan, diplomatiya dilinə sığmayan gedişlər, çağrışlar, bəyanatlar, artıq onu göstərir ki, Azərbaycanla Iran arasında nələyən qərginlik var. Bu qərginlik dəvamlı şəkildə artmalıdırmın məncə yox, çalışmaq lazımdaki diplomatik kanallarla, dəfəmatiyanın başqa kanallarını işəs almaqla, bu qərginliyi yavaş yavaş azaldıq. Çünki Iranla hansısa bir qərginliyin olması o deməkdir ki, Iran daha çox remanistanı köməyiləcək, daha çalışacaq ki, başqa yollarla Azərbaycana təhsil etsin, Azərbaycana da məyən təhsil, Azərbaycana daha doğrusu məyən təhsil rıçakları da var, bu istir, dini məsəli olsun, etnik məsəli olsun, bu çox ciddi məsələdir. Mən ona görə də Irana qəbərdarlıq edilməlidir mi, edilməlidir. Amma, həm dək vəziyyətin daha üst səviyyəyəyə qərginləşdirilməsində imkan verməyə olmaz, yavaş yavaş müxtəlif kanallarla bu məmin aşağı sağlamasıyla bağlı adımlar dağıtılmalıdır, mən elə gəl ki, bu daha doğrudur, çünki Azərbaycanın indiki hərbi qələvədən sonra 4 günlük müaribədən sonra məyən dövürdə süh və buruculuq şəkirin şəra etində yaşaması üçün zamana ektiyacımız var. Bir sərhətlərimizi məkəmləndirilməli Iranla 127 kilometirli geni sərhətli yaranıb, Ermenistanla 410 kilometirli geni sərhətli yaranıb, keçililməlidir, Rus sülməlamlar ilə bağlı məsələ 25-ci lə qədər əsas bizim anaq həttimize keçililməlidir, həlli onların çarılması bu məsələ həllə olunmaldır, məcburi köç günlərim və qaçqınların yeri qaytmasıyla bağlı infrastruktur proyekləri həyadır, keçililməlidir. Yəni, bizə bir pausa lazımdır. Yəni, biz hər il, məsələn keçən il bu 4 günlük müaribə Noyabrda bitti və gələbəsi ilə bitti. Biz hər il müharibə müharibə edəcək səviyyə gəlməri deyim. Artıq bölgədə sülhün yaranması üçün, sülhün bəl qarara olması üçün daha çox adımlar atmalıyıq və bu adımlardan ən vaciblərindən biri də məncə Azərbaycan rəhbərliyilə, Ermenistan rəhbərliyin heç bir arabolucu olmadan bir başa təmaslardır. Mənə elə gəl ki, burada ciddiyir əlləyiş əldə etmək mümkün olabilər. Buyr, Zahur. Əgər, fikirlərin bənzə Azərbaycan rəhbəyədə yorumu yəq. Zətən ardarda hücün çıxıdır. Sədəcə bir də mənə elə bilim ki, Azərbaycan hakimiyyəsinin ürənə düşən əsas ördəhlərdən bir də bu əməli vətandaşıyam dedik, Qarabaq Ermenləyilə ilə bağlı bir yol xarifə sağlıdır. Təşkilatları göstərməldir. İnandırmalı. Azərbaycan hakimiyyətin rəhbə belə bir sənəti yoxdur. Bu çox vaadip sənətdir. Bu rəsimləşdirilləsi bir sənətdir. Bunu hazırlayıq, həm də mən ilham əliyəvin paşiniyəmi görüşündə də ilçin olaraq müzaklılərlə başlanmalıdır. Çünki bu bizimcəm çox vaadip əhəmiyyətin məsələləli, qaldı ki, İranla bağlı məsələliyə bəbi ki, hər bir dövlətin özün xalcı siyasəti var. Diyə ki, Azərbaycanın konsult dövlətlərlə istər Rusya, istər isə də İranla münasibətləri gəlcünləşmə heç birləldə konfrontalisə getməyilməs. Həbi ki, dövlətlər arasında nöftəlif səhcidə münasibətləri gəlcünləşir, sonra diplomatik basırları bu normallaşır. Ancaq İranın son zamanı Azərbaycanın önündə yürürlənməsi heç də fəsələtifidir. Bu onun analara qalcı, nə artıq belə deyilətik, biz arad bu ərazlərdə azad elə deyik, tam oradan nəzarlısı çöktüyük. Və İran da elə deyə sancısı başda bir tələfdə nəlibələ ki, Azərbaycan-Israellə yaxın əlalqələrin olmasına ilə alcaq. Mən də düşünürəm ki, bu 24 günlük muharibə bizi hər şey göstərmək. Azərbaycanın yaxın müddətkləri, dostları və dostu olmayan ölkələr. Yenər biləm, istəmdən aldı, İranı düşmən ölkələr hesab edəmləm, Rusiyana önə də İranı. Çünki bunlar bizim əbəldi və əzəli honşularımız olacaq. Hətta bundan sonra Azərbaycan nə qədə demakla kifiləşir, ilə iləriyyətik istə bilətik, şəhələsən biləm. Bu dövlətlərinə münasibətlə bəlabə hüququl-ı səbiyyədə saxlamak lazımdır. Anca, təbii ki, zamanında, gecişmədən də, Azərbaycan üzərlərinə olan təhdiklərinə qətiyyəsi kədirik natıq bec mən üçünüz qoşa oldu. Münət darı... Təşək ki, İran, çox sağ olun. Düşünürəmci, əslində bir xeyli suallar və sualların darəsi qaldı. Daha də rahat vaxtda bircün müsabeyləri... Nəm nüniyyətlə. Nəm nüniyyətlə. Nəm nüniyyətlə. Nəm nüniyyətlə çox qoşa oldu və nəm nüniyyətlə nəm nüniyyətlə nəm nüniyyətlə. Sao.