 Magandang araw po sa ating lahat. Ako po si Professor Rwena Daroy Morales ng UP College of Law. At ako naman po si Professor Gisela Dizon Reyes also of the UP College of Law. Dito po sa Batas at Bayan. Magandang maga po ulit. Ano ay EJK? Sabi nila ang topic daw natin ngayon ay EJK. Pero ano nga ba ang ibig sabihin ng EJK? Tignangan natin kung ano iniisip na mga tao o ano ba yung mga umiikot-ikot na... pag-aakala na mga tao tungkol sa EJK. Paano uri natin to? Paray, kung hapung hapung ako ka, magkubiga mo na. Salamat, paray. Ang balita ano ba yung nangyari sa pamakini parang Gilbert? Hindi, paray. Paray, ano nangyari? Nadalin ang isang gabi. Paawin na sa bahay nung tinam bangan dalaw na ka motor ciclo. Yung ba yung umi ekstra na laging kasama ni Parang Gilbert? Aboi, batapan o na. Ano, alas po daw natin si tatay? Uy, excited sa birthday ng tatay niya. Ilang to na po ba si tatay? Ang 45 na siya. Bakit ko ang mga kato do na... Ay, alagay ko lang tumpansaog ng pancit. Ano pa regalan nyo ay tatay? Aba, siyempre. Tung special pancit. Kasi sabi na matatanda. Pampabarong to ng buhay. May dalaw ang anak pa yung bata. Mr. Kent Identity. Ang problema. Sagot lahat ng pamilyan ni Parang Gilbert yung gastos. Ayun, bumabali na kay Boss. Saman yun sa amin din. Nadalin din yung kapit bahay namin. Ganyan din ang lagay. Tinong ba? Pero hindi na matulak. Yung ay hirap na ng panon niya, no? Parang kung may hirap ka, like na nang makikipang sapalaran. Sinabi mo pa. Kaya dapat po ma-reas lang. Alam mo, parang asula kung patayin ang mga tao ngayon eh. Teka. Asin kapatid mo? Ay. Ay, ando pa po naglalaro pa sinabasi. No ko. Mamaya, sundo in mo na yung haba, para tingnan tatay mo. Uy, siya nga pala. Nakita mo ba si Boss? Hindi. Bakit babali ka? Oh, sana eh. Nakdampucha, berda yung mga pala ngayon no? Ayan ang tena. Ako siging-siging, next week. Babawi ako sa inyo. Sabi mo yun na? Oh, next week. Sa sabi mo yun na? Oh, promise yan. Ako siging. Singat. Nai. Yung ilang tahun na po ba kayong kasal ni tatay? Matagal na kaming kasal. Kaya ikaw ha? Magmagahalap ka ng asawa. Dapat katulad ng tatay mo. Ay, mukhang may lakad ka. Oo. Kailang mo pa pa inong pre. Sige, pag nakabali ulit kay Bossing, pero report mo na ako kay Commander. May kongting salu-salu eh. Hindi ma lang kami-invita, no? Bako, wag na. Wag na. Wag na. Ako siging na. Iwag mo na kayo. Sige. Singat pa re. Uwag ka na. Magadubating ng tatay. Oo, Ate. Tapos sila namin na nila. Lala na. Wait, sagit lang. Kumawa nga pala ko ng ano, pero saay ka siya natin na. Umili ka ng barbecue mamaya. Oo, Ate. Anong nga pa lang regalo makay tatay? Sige. Tegalo natin yun. Puso ko ako yung sasalubong sa kanya para ko yung una mabate. Sus. Uwag na. Uwag na hindi yung tatay. Hindi mo. Umili ka na agad, okay? Bakit pagalitang ka panong gabing-gabing na nagalaro pa kayo? Umili na kayo, ha? Hindi ko. Hindi ko. Hindi ko. Nako na ko. May regalo pa palatong ano sa tatay. Nali ka nga dito. Pinagipulan ko po yan ay mula panong isang ban. Kasi wala akong regalo ay tatay last day. Taka. Pinabili ko po ng ano. Barbecue para bagay sa pancit. Sus. Talagong pinagandaan ng birte ng tatay nila. Siguro ado pagdating ng tatay mo pag-untapagod yun. Uwag po, uwag po may. Kasi po itong si Ili, ayaw paawat sa kaka patin tero niya dundi. Peso GG. Ano ba yung EJK? Parang ABC, HIG, EJK. Wow. Maraming nagsasabi ang EJK stands for Extra Judicial Killing. Ano ba yun? Extra Judicial Killing? Meron nabang Extra Judicial Killing? Nung hindi pa sinunsuspend. Suspenda ang death penalty law. Ibig sabihin pag ang isang tao ay nahatulan na na sa isang crimen na ginawa at hinatulan ng kamatayan Judicial Killing po yun. Ibig sabihin ang pagpatay dahil yung po ang minandato ng korte. Ato maabutu yan sa korte Suprema. Lahat ho ng labas dito ay ang ibig sabihin ang extra labas. Extra rice lang pa sa rice. Extra ang extra ang ibig sabihin ay wala sa batas wala sa sinasabi ng korte. Kaya ang Extra Judicial Killing ay pagpatay ng patayan na nakikita natin. Na hindi naman po minamandato at hindi ino order ng korte Suprema. In other words ano ay to mga patayan na to Professor Reyes? So kung iisipin natin wala naman talagang konsepto na Extra Judicial Killing. Lahat ng patayan na ilegal ay Extra Judicial. Kagay na sinabi nimam rowey, ang judicial lang dapat ay yung nabibigyan ng death penalty. Pero dahil suspendido ngayon dito sa ating bansa ang death penalty wala nga tayong ngayon ng kahit anong konsepto ng Judicial Killing. So pag sinabi natin Extra Judicial Killing lahat ng nangyayaring patayan ibig sabihin lahat ng iyan ay crimen lahat ng iyan ay hindi pinapahintulutan ng ating batas at lahat ng iyan ay bawal nabawan. Okay, crimen. Crimen. At ayon sa ating batas ayon sa ating criminalo ang pagpatay o ang pagkuha ng buhay ng ibang tao hindi lang sa barilyan any means lasunin hindi binibigyan ang pagkainat at pinapabayaan o hinahaya ang mamatay lahat ng klasing pag alis ng buhay ng isang tao ay isang crimen. So bakit nababangkit atung Extra Judicial Killing dahil ang mga pagpatay ay sinasabeng inaakknowledge hindi atap hindi atay na akknowledge inaakknowledge na may namatay inaakknowledge kailangan siguro akknowledge na may namatay dahil merong katawan na namatay merong isang tao na nawalan ng buhay correct, so inaakknowledge may namatay pero walang nag-akknowledge kung bakit pinatay o sino ang pumatay inaaknowledge it becomes your regular crime ang mga crimes ng pagpatay dalawang klasi lang po yan as a general rule yung tinatawag natin murder and homicide ano huyong dalawang yun murder can be committed by anyone pero pagsapan mo na natin yung anyone yung bumarel yung yes po, gagawin ko po ok, mayroon nag-uuto sa aking principle by induction mayroon ding po sige po, look out ako para hindi hukayong mga kita nakayoy papatay may mga accessories tayo yung tinatawag so dun ho sa pagpatay niyon ang mga pumatay na tinatawag hindi po yung lahat yun wala, sa scene of the crime yung nag-u-joke o nag-bigay ng mga pamamaraan para pumatay o yung ng-utos pagpatay din yun yung ano yung means by which na pagpatay whether barrel or cochilio or lason or vine neglect sinapal sinakal sinasal sinakal sinakal, ok sinakal basta nung walang hunang buhay patayan na po yun ano ba ang depression itong murder sa homicide pero Professor Gigi bakt ba na lipa na itong salitang EJK na parang akala mo ba meron na talagang ganon wala naman ang sasabing wala meron niya ako na rinig na kasi pag inisip natin sabi nga natin wala naman talagang extradjudicial killing kasi lahat ng mga ginagawang pagpatay bahawa lahat yan so ano ba ang kailangan natin isipin sa tingin ko kailangan tignan din natin yung karapatan din nagsimula tayo sa mga karapatan kailangan indikit din natin sa karapatan at sabi natin ang unang-unang karapatan ay ang karapatan sa buhay right to life and the right to life includes the right to a quality of life and the right to a quality of life includes the right to be safe in your community to be safe within the confines of your house to be safe within the country to be safe to walk at any time of the day or night or night baka tinasabongin ang 24 hours ay 12 hours pala dong gabe kahit anong hours po kailangan safe to be safe in whatever you are doing to be safe from being arrested dahil ikaw ay anong pinagbibintangan to be safe from being put behind bars because your quality of life is being cost to be deteriorated lahat po yan mga aspeto ng right to life at lahat din yan pag-inisip kasi natin at ikinonek natin yung EJK at ang right to life kailangan isipin din natin may anong baka yung karapatan para mabuhay ng tahibik so we have a right to what to be protected by our peace keepers sinuhuya mo yan atin mga police hi mga police yung ating military yung ating military hi sundalo at tayo tayo we have a right to keep each other in the company of peace and yan tinatawag natin orderliness within the community within the home hindi po ba in other words hindi lang karapatan professor Rajiji obligation yung mga police may obligation yung militar may obligation yung mga kapitbay natin mga members ng pamilya natin kapua Pilipino natin may obligation at yung saka bilang side ng obligation yung karapatan at tayo naman we have the right to enjoy yung karapatan kung saan sila ay may obligation na iobserve yung ating karapatan at yun na ang ating karapatan mabuhay siguro pag tinignan natin itong karapatan na ito to peace and order lagi natin ikinokonek yan saanong klasing karapatan human rights pag sinabi natin meron tayong human right to be in peaceful to live peacefully and in an orderly manner anong ibig sabihin yan yung wala tayong takot na kahit anong oras ay may mangyari sa atin na masama okay ayong sa ating saligang batas by the way maraming parts ang ating saligang batas ang ating saligang batas ang batas ng ating bayan may mas nakakalaking batas pero hindi natin yan pagusapan at yun ang batas ng jos ibang pag atapos ang batas ng jos kahit sinuman ang jos ninyot kung anuman ang pangalanya meron or i'm talking about natural law or the law of nature meron tayong tinatawag na constitution yun huyong ating batas at lahat yung mga batas na na ririnign natin or nalalaman natin ang criminal law or civil law natin ay dapat na ayon sa policia at sinasabi ng ating saligang batas ang ating saligang batas may isang portion doon na nagsasabing bill of rights anong bill ang ibig lang mo sabihin ng bill ay listahan listahan ng karapatan dingin na napapansip pag naglalahad tayo minsan post no bill anong post no bill wag magdidikit ng anong bill ng kahit na ano pati mga listahan ang bill restaurant bill listahan po yun nakalangan natin bayaran kaya bill of rights listahan hong ating karapatan atang unang una sa bill of rights na nakakalaman sa ating saligang batas ay the right to life no person shall be deprived of life yun liberty hindi siya pwede yung hulihin ang and property pero importante without due process of law ibig sabihin pag sinabi ng batas pwede yung kunin ang buhay na yan pwede yung kunin ng arian na yan pwede yung ikulung yan pwede naman po dahil wala naman po ng absolute pero pinang busa pero ang importante kailangan sundin ang proceso so ano ba ang proceso when we talk about due process of law ang nagiging problema sa tingin ko kung bakit ngayon ay laging natin pa nga usapan ang extrajudicial killings ay dahil ang extrajudicial killing ay ginawang parang shortcut parang ginamit ito para hindi na natin kay langan tahakin yung napakahabang proceso na meron tayo sa ating batas yun yung due process bakit napakahaban yung proceso ang laging natin sinasabi may proceso tayo pero sabihin ng iba kung napakahaban yan and it takes a long time for us to get what is supposed to be justice then sabihin nga nila laging justice delayed is denied na justice is justice denied and therefore kapag nakita na hatin na hindi umaandar ang ating mga batas jaan tayo nagkakaroon ng probleman kung kasi yung iba nagmama dali at yung iba naman ay tinatagalan yung kanilan dapat na trabaho na dapat gawin ka agad example lang mulado sa due process e medyo kung mapatayan ang gamitin ang gamitin natin ninaakaw sabihin natin yung paborito mong maong sa sampayan okay e importantin importantin sa yun kasi susot mga mamayang gabi med-date ka pinapatuyo mo nga medyo ilambuan mo nang sinusot kaya kailangan laban nakita mo si si andoy na kinukuhay yung sampayan mo kinukuhay yung maong mo ang gagawin mo ngayon andoy na yan po punta mo sa kabilang bay hoi andoy isoli mo sa aking yung maong ko kung hindi hindi nagsigaw hindi ako blah blah blah hanggang nagkaroon ng sakitan at minsan patayan na nagsortkat e ano ba naman ano ba naman nogong nandumaan sa proseso ang proseso ay medyo na pahabaho mga kaibigan una ako i-report natin sa barangay korit sa barangay ka mo unang magsusumbong kasi magkapit bahay kayo at kasi maung lang yan pero kung medyo ang nina ako sayo ay isang baul ng gold coins na billion billion ay hindi ako sa barangay ang manak barangay padir basta magkapit bahay silang basta nakapira sila sa isang siyodad kasi i-sigaw may ari na mga gold coins na yan na nasa siguro doon na sa central bank korit dahil wala huyatang nakakaroon na ganon but anyway barangay muna ganunuka important yung barangay kaya malihis lang ako nung conti isipin ninyo yung mga binoboto nyo sa barangay akala ninyo pampiesta lang yan chaka pang sports yan hindi hu may importanting aspeto ang mga official natin ng barangay at sila ho ang nag-resolve ng disputes ng mga kapit bahay hindi kaya magkapit barangay hindi po ba as long as the crime is not a crime against the state or na metin na talo time provisional remedy na injunction or preliminary at nakakalito na yan pero ang una po ay sa barangay so, of course aside from yung ating barangay ang isapang first responder natin ay ating kapulisan bakit ang ating kapulisan kasi kung bay nangyari ng crimen merong nangyari kaguluhan ang una natin pinagsusumbuhan aside from the barangay is our police ano ba ang kanilang role dito sa extrajudicial killing sa tingin ko kanya lang ito nagiging issue ay sila ang napagbibintangan na sila ang gumagawa ang extrajudicial killing bakit yababang hindi ko alam una dahil siguro silang unang nandun sila yung nag-re-report sila yung madaling ituro lalo na kung ang surrounding circumstances ng pagkamatay may kinalaman din sa paglabag sabatas I think medyo popular issue ngayon ay yung tungkol sa droga bakit ka naman mag medyo complicado parang ano ito yun narco narco na nungudok ng narco ngayon na nakikita ko yung complication ng bawat hindi naman kasi nang kakaron na narco business ng iisa lang may pinang mumulan yan may distributor distributor sa supplier tapos isang network yan di po ba ng tinatawag natin mga pushers tas meron may mga gumagamit ang unang natin mga nakikita ay yung mga gumagamit kasi hindi naman ang papakita ng direct showhan at labasan yung mga nagbebenta nakikita yung mga yung mga perang ng papalit so yung mga kung hinihit it or paan pa ginagamit hini sinising hot sorry pao nakakita ng gumagamit talaga ng droga pero yabang kung pinagusapan natin droga hindi ko naman alam kung paano ginagamit silang unang nandodon pangalawa kahit anong paman ang mangyare anong klasing kalabagan sa batas anong ating sigaw Joe process mga pulis pulis pulis pulis nakakawan yung cellphone and whatever hiniwan ang kangalang naboy sa sumong kita sa pulis diba lahat na lang pulis kaya ang mga pulis ang mga first responders whether or not it is appropriate now a transponder ang tinatawag may nang yayari pag may nang yayaring labag sa batas at tinawag ang pulis hindi kailangan ng waran to forest hindi po ba dahil may karapatan ang mga pulis kung baga meron din obligation ang mga pulis na pumunta pag tinawag at may karapatan sila na gawin ang ayan wala na mga waran to forest ay may nang yayari kaya wala ng waran kailangan ang waran to forest kung kailangan ng waran to forest kapag hindi nang yayari hindi pa nang yayari hindi pa nang yayari ok kung kong yayari meron ka pala na kailangan meron na isinumbong natapos na pero hindi na nang yayari ang creamen then kailangan ng tumuka ng waran to forest hindi hulang Kaya na siyang tinuro ni Juan. Nung nakita ng polis, ay wala naman siyang ginagawa kung din natutulog, gumakain, naglalakad paue, at hindi nagtutulak, ay wala hu siyang karapatang hulihin ng polis na walang waran. So ang gagawin dapat ng polis ay mag-apply ng waran. At saan ikina-apply ang warant of arrest? Kapag nag-apply ka ng warant of arrest, hindi ito binibigay ng kung sino lang. Kailangan pumunta ka sa West o sa Korte at mag-apply ka. Kailangan makita ng West na merong probable cost. Ang ibig sabihin ng probable cost i-englising ko lang, that a crime was probably committed and that the crime that was probably committed was probably committed by the person who is accused. So puro probability lang pero dapat may connection. So mag-apply sa West o sa Korte. Kaya pahano yung kung gabing-gabi na at nakikita natin, baka may mangyaring masama. Alam yung puba na pwede hong kumato, kaya alamin yung sinay mga West na nakatira sa inyong jurisdiction, pwede hong kumato sa polis o pwede hong kumato sa piskal, para tulong akay ng piskal na tumumato sa bahay ng polis na para humingin ng arrest warant. Alam yung puba yun? Kaya hindi nuhukailangan hintayin na magumagapa. Ano lang po? Advice lang po? Uwag kayo makukuwasa. Ano ba ya? Ang gabing na yun na antok na ako, hindi isabukas na natin. Hindi po, kasama po yan sa mga krapata natin. Kung kinakailangan natin, ang tulong ng polis para makakuan ng warant of arrest dahil na nga nganim ang buhay o ang kaari, at ang liberty. Peace and order? Yes. Because of the peace and order situation, pwede hong gawin yun. Anything that is done outside that is extra legal, labas sa legal, and extra judicial. So hindi lang extra judicial killing. Extra judicial appropriation of property yung kinakuan na lang yung mga arian mo. Or extra judicial detention, deprivation of liberty. Hindi ka lang pwede yung magpapahule ng hindi ka pinapakitaan ng arrest warrant kung wala ka naman ginagawa. Yan nago umpisa ang awayan at yan nago umpisa. Inanlaban e? Nanlaban? Ano ba ang ibig sabihin ng nanlaban? Ang ibig sabihin lang kung meron karapatan ang ating kapulisan, yung mga yung ating gobierno nakulihin o hintoin ang isang nagaganap na crimen, ang kailangan ay meron sang sinusunod nga na proseso. Peaceful hong. Toto hong. Toto hong po na may barrel ang police. Pero kung nanghuli sila, sabihin natin, kahit na na sa acto ng crimen, except if their life or the life of the policeman is in danger. Wala hong karapatan ng police na gumamit ng barrel nila para barrelin yung kanilang hinukule. Pero justified po, kong in danger yung kanilang buhay. Yung yung tinataw na inanlaban e. So kung nalagay sa peligro, ang buhay nung mga ating mga kapulisan meron silang karapatan para siguraduhin naman na hindi yung buhay nilai nalalagay sa peligro. Kaya lang hong kanilang action na sinasabing pwede ng gawin ng mga police e dapat equal. Kong may barrel yung kanilang hinuhule at mukhang babarrelin sila nang kanilang hinuhule, mga pwede silang maglabas din ng kanilang barrel. Force is the force. Pero kung anghawak lang niya, ay stick stick at medyo gagaw na nangin sa ulo. Pukupukin siya. Or sasaksaki ng stick. E baka may mga ibang means dahil kaya nga hulang te-training ating mga police. Ang training na mga police hindi hu lahat hindi hu laging bumarrel. Ang lahat ng patayan sa labas nitoong mga prosesong ito ay Extra Judicial Killing. Hindi kumaintindihan kung bakit napakapapular ng term na yun? Marami namin hu kasi yata gumagamit ng term na yun. Hindi na ay, nintindihan na wala naman hu talagang Extra Judicial Killing. Anong haba talaga Mam Rowe, ang ibig sabihin ng Extra Judicial Killing. Yun nang maraming patayan. No? Hindi lang Extra Judicial Killing ang tavag doon. May Extra Judicial Killing na phrase. Pero hindi hu yan phrase na ginagamit ng batas. Nung sinabi ho, nung sinabi ko na walang Extra Judicial Killing, hindi ko sinasabing hindi nangyayari. Ang sinasabi ko ay walang ganung klasing term na ginagamit ang ating batas, ang ating police, ang ating mga peace and order enforcers ng Extra Judicial Killing. Lumabas nalang ito dahil magandang pakinggan imas na nagkarunho ng isang murder sa kanto ng Kalia A at saka Kalibi. Pero ang nagkarunhang isang Extra Judicial. Uy, bago yung. Madalas hu tayong maka-encounter ng mga bagong mga pananalita. Tuhang. Bago yung, di ba? Wala naman hu talagang Tuhang. But it has become I think it's the number one word. Ano yung sanggalingan Tuhang na nagiging susunod niya sa Extra Judicial Killing? Kumaka-tok. Tok, tok, tok, yun. Ano yung hang? Hang-yo. All right. It's a term. So, tok, tok, hang-yo. Tok, tok, magandang umaga po. Dito po ba nakatira si Wanda La Cruz? Dito po, ano po may pagdelingkod namin? Mr. Wanda La Cruz. Sabiho ng inyong mga kapit bahay ay meron huyatang mga nag-aganap dito na labag sabatas. Pwede po ba namin kayong ma-invita sa aming presinto? Magusap naman po tayo. Yun ang konsepto ng Tuhang. Kaya lang nagbago na yung konsepto pastaw nakapasok ng isang bahay at minsan may barilla na dun huyong sinasabing nang laban din. Kasi marami na rin hu tayong nakikita kumakatok pa lang naglalabasa na yung mga nakatira sa bahay na huhulihin daw ubabarilin sila. Originali po, magtatanong lang po. At sabihin nilang, o-o, ako si Wanda La Cruz, anong kailangan nyo? Wala ho, ganda ng gabi lang po. Gusto lang hu namin ma-warn kayo, na ingat lang po tayo. Bawal hu magbenta ng droga at gumamit ng droga at wag hukayong madadala sa mga hindi uselap pwede ang mga arresto. Pwede rana lang. Nung binuksan ang yung pinto, ay, yes officer, poli, sarong gusto mo, poli, gusto mo, bumili nito. Iba, o, yon, because that's in the middle of a crime, pwede ang arresto. So, pagtinig na natin anong yung mga conceptong, nagkakarunta atatay ng mga problema. Bakit? Kasi yung mga concepto ay, nagkakasanganan. So, nagnapalitan na ang mga ibig sabihin nung mga pananalita, the words have evolved into a different meaning from what we have earlier actually said extradjudicial killing was. So, kapag sinabi natin may nagaganap bang extradjudicial killing, dun sa concepto na nakikita natin ngayon, sa sabihin natin na meron. Pero, sabi nga ni Mamruwi, kung merong ganyang pananalita sa ating batas, meron ba, wala. So, siguro kailangan natin tanggalin yung confusion ng dalawang concepto na ito. Yung whether it is a new thing or yung tasasaan dalaga sa batas. Meron lang ako gusto ang banggitin, Professor Gigi. Dahil yung ginagamit ng media, di ba? So, yun na rin, ang inaku ng ating mga kababayan nasalita o na phrase u-call sa mga pagpatay na kung saan may mga nasasankot na police o kaya itung call sa droga o tung call sa mga pagpatay na make inalaman sa tohang. Nagkaroon ako si Dati ng drive na para bang tignan natin andami daw mga droga dito sa lugar na ito. Mag-survey nga tayo. Yun. Agumpisay mga toh toh hangyo. Toh toh hangyo. At dahil nga sa abusuhan na hindi lang nga mga police ang dami nang papanggap na police ang dami nang papanggap na police para mabigyan sila ng patuloy na opportunity para magbenta at gumamit. Ang dami na huhuling ganyan at siya pa, police ako. So, pag sinabi natin extra judicial killing. Wala naman talaga. Sabi natin. Yung salitang yun. Nang salitang yun. Pero kung meron nang nangyayari kagayin ang nakita natin sa ating earlier skit, makikita natin na meron talagang at dumadami yung mga cases ng mga pangpatay na hindi naman sumusunod dun sa tamang proseso. Kumimang nyanyan. Murder po yun. Kasuhan ng murder. Ano sa proseso yan. Preliminari investigation titignan kung meron ang namatay. At yung pagpatay ngayon din nararapat na pagpatay. Nabangit natin kanina meron kung nararapat na pagpatay. Pag yun po ay minandato ng corte. Yun lang po, ang pagkakata sa ating batas. Na pwede yung pumatay na suspendidong ayun. May preliminary investigation. Pagkatapos, pag sinabi sa preliminary investigation na ang gumagawa ay ang fiscal magfile po nang tinatawag na information. Yung po ang pangalan ng papel. Information. At ito po ay ita file sa corte. Pagkatapos noon, pag na- Pagna- Filing information sa court ito ay magiging kaso na. Pong meron tayong criminal case, ano ang ating criminal case? Ang ating criminal case ay people of the Philippines versus John Doe. Bakit siya people of the Philippines o one de la Cruz? Bakit siya people of the Philippines? People of the Philippines siya dahil ang pangkakasala ay hindi ginagawa lang sa iisan tao o hindi lang doon sa victimah. Kung di siya iisan pangkakasala sa buong society. Sa buong estado. Sa buong estado. Sa manang tao. Kaya people of the Philippines. Pag nakakita kayo ng kaso na people of the Philippines versus iisan tao na sa corte na yan. Pero pag si di one de la de la de la versus one de la Cruz. Dalawan tao pa lang yan. Pero yun din ang incidente yung po hindi investigahan pa lang sa preliminary investigation. Pag meron ang information na tinatawag yun yung papel sa corte, ang unang gagawin po ay kung meron hong application for a warrant of arrest, pwede yung mag-apply for a warrant of arrest. Kung bailable naman po, pwede yung mag-file o mag-post ng bail yung ako-sado. Yung po ay piansa. Pwede yung bang babaan ng piansa? Pwede naman po, mag-apply po siya. Mag-file ng motion to reduce bail. Kasi hindi niya kaya. Medyo may kontin discussion to. Pwede yung mag-apply na babaan ng bail? Inaaming ko ba na meron ako hong ginawa at kailangan ko bang magbayad ng bail at ang gusto ko lang ay babaan, di ba? Kaya nangkaron po tayo ng mga panukala na nagsasabing, ay hindi, wala nga pag-aamin yan para na lang mabayaran yung bail. Bakit po ba may bail? At bakit po ba nagpapiyansa? Hindi po yan dahil may kasalanan ang isan tao. Kaya lang po, nakakaron ng bail at kapos inaresto. Inaaresto ko dahil lang kasalanan. Inaaresto dahil kailangan harapin ng ako-sado ang kaso. Kasi pag hindi ko siya inaresto, abay, pag dumating ang mga pagliditis, oh, nasa na yung ako-sado? Pwede nung tumak po? We have 7,100 islands. Oh, nasa na si ako-sado? Ay, po, spawn na naman ng hearing. Kaya uma-abot ho ng taon-taon hindi mahanap sio-sado. Kaya ang ginagawa, hinuhule. Hinuhule para ilagay sa jail, hindi mo sa bilibid. Dyan lang po sa jail. At para magkaroon naman po ng pagkakataon, kaya importante na mabilisan po ang mga hearing ng mga criminal cases. Kaya pwede ba kung lumabas? Pwede magbayad ka ng piyansa para sa eong temporary or provisional liberty. That's right, provisional liberty. Hindi hubayad yan, ikaw ay makawala. Bayad lang po yan sa parang bond. No? Na, sige po, hindi ako makakawala. Ako po yung maga-attend ng aking mga paglilitis. Kasi pag hindi ka nag-attend, magiging, ma-forfeit mo na yung bail. Sa gobierno na po punta yun. Pero kung nagbayad ka ng piyansa, at lagi ka din naman pumupunta sa eong mga paglilitis. At nung pagkatapos ng decision, ay sinabi nga ulakan sana, iso-soli sa yun yun. Hindi hu gagalawin ng estado yun. Ibig sabihin hindi hu yun bayad. Parang insurance lang na hindi ka tatakbo. Pwede mong mabahan yun kung hindi mo kaya. So, yun ho ang ibig sabihin ng bail. Pag hindi hu napunta lahat yan. So may bail, pwede hong, sabihin natin ang susnod ng araymen. Ano yun? Araymen? At hindi naki kita natin sa corte. Inaamin mo ba? Sa harap ng corte. Ano ang iyong plea? Not guilty. Pwede rin naman guilty. Pero laging not guilty. Pag not guilty, ibig sabihin, makakarong ng paglilitis. Kung sinabi ng guilty, makakarong parin ng paglilitis. Ano yung paglilitis? Ay namin mo na. Ang paglilitis ay tungkol sa buoba sa kaloba niya. Ang nagsabi na, opo ko, opo, guilty. Ako ngaho ang pumatay. Kaya lang, huwoy, kasi huwot, tinotukan ako ng baril. Huwokas iho. Sinaman tala niya yung aking anak o yung asawa. Pwede rin hong ganon. So, pag pag nangkakasamaan ng loob at nangkakabarila na. Yung wag naman huw tayo agad, mag-isip ng eto ba ay barilin agad, eto ba ay judicial o extra judicial killing agad. Mahabahu yung proseso niyan, na dapat ko, alam natin lahat. Siguro ang importante na malaman natin ay meron nga tayong karapatan sa peace and order. Meron tayong karapatan to life. And therefore, napaka importante na alamin natin ang lahat ng mga proseso sa batas. Para tayo, para makamtan din in cases na meron mga ganitong mga pangyayari. So, kagayan ng nakita na natin, siguro, hindi natin malaman kung ano ang dahilan. So, kuminsan, importante na malaman natin ang mga dahilan ng mga nangyayari para natin maintindihan kung paanong umaandar ang ating batas. Okay, gata ko. Pag mukhang nagsuspect tayo na ang bumarel sa isang tao. Ay, pulis. Bato ko nang susumbong sa pulis. E pulis na ng ahu ang sabi na ganyan nang nakakita ang bumarel. Meron mo tayong imang pwede ang paksumbungan, okay Sinasabi po natin na criminal cases in criminal cases venue is jurisdictional. Ibig sabiin kung san angyari yung yung crimen ay duun dapat na isumbong. Pero kung ganitong klasing pagkakataon na mukhang ang ating pinag-ihinginalahan inandudun din sa horisdiktion na yun, ay pwedeho tayong lumabas, okay? Anjo-jan mo ang ating barangay, ulitin po natin. Kumulaho tayong tiwala sa barangay at ina-advise o natin ay pagkatiwalaan natin sila. Pumuntaho tayo sa police. Ang police ho ay hindi isang tao. At sa isang police, sa isang lugar ay maraming presinto yan. Ano ba naman pumunta sa ibang presinto? Okay. So nakita na natin ngayon, tapos na ang ating talaka yan. Sana marami pa tayong maaaring discussion sa bagay na to. Pero siguro dahil maixilang ating panahon, ito po ulit si Professor Gisela Dizon Reyes at Professor Rowen at Daroy Morales ng UP College of Law sa batas at bayan.