 17e hoofdstuk van deel 3 van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Meneer Dorrit's bezoek aan Londen liep ten einde. Over twee dagen zou hij naar Rome terugkeren. Juist wilde hij zich aan het kleden voor een volgende inspectie voor de eerste botterlier, toen één der bediende van een hotel een kaartje binnenbracht. Mijn vrouw, Flinching, der bediende, wacht is wijgend, erbiedig. Maar man, zij meneer Dorrit vondwaardigd. Hoe kom je er toe mij dit kaartje met die belachelijke naam te brengen? Ik ken die naam niet, Flinching, wat betuid dat? De man scheen niets bijzonders aan die naam te vinden, maar deed een stap achteruit voor meneer Dorrit's strengenblik, zegende, het is een dame meneer. Ik kent geen dame van die naam, zijn meneer Dorrit. Neem dit kaartje weer mee. Ik kent geen Flinching van welke seks ook. Neem mij niet kwalijk meneer, maar die dame zei te weten dat u haar niet kent. Zij verzocht mij u te zeggen dat zij meneer vrouw Dorrit vroeger goed gekend heeft. De jongste juffrouw Dorrit zeiden zij. Meneer Dorrit vronste de wenkbrouwen en antwoorden naar enige aarzeling. Zeg dat mevrouw Flinching, hij drukte zo op die naam dat de onschuldige bediende voelen moest, alle verantwoordelijkheid te dragen, boven kan komen. Hij had bij zichzelf overwogen dat zij indien hij haar niet ontving een boodschap kon achterlaten of beneden iets vertellen met betrekking tot zijn vroegere leven, waarover hij zich zou moeten schamen, al zo werd Flora door de bediende binnengelootst. Ik heb niet het genoegen begon Dorrit, met het kaartje in de hand, staande en met een gelaat waarop duidelijk te lezen was dat het geen bijzonder groot genoegen zou zijn indien hij het wel had gehad. Ik heb niet het genoegen uw naam of uw persoon te kennen mevrouw. Geef mevrouw een stoel. Dit bevel gold de nog wachtende bediende. De verantwoordelijke man gehoorzaamde en verdween geruisloos, terwijl Flora bedeest en een beetje bevumpt haar voalenopsloeg om zich verder te introduceren. Op hetzelfde ogenblik verspreiden zich een zondeling mengsel van parfum en konjak door de kamer, als of er bij ongeluk konjak in een lavendelwaterfles of lavendelwater in de konjakfles gedaan was. Ik verzoek meneer Dorrit duizend voor onschuldigingen te mogen aanbieden en dat zouden er nog veel te weinig zijn voor zulk een overhompeling, die, dat weet ik, er vermetel moet schijnen van een dame en dan nog wel alleen, maar ik dacht dat het eigenlijk het beste was, hoewel moeilijk en zelfschijnbaar ongepast, hoewel meneer Flinching standte graag meegegaan zou zijn als een persoon met een krachtige geest, waar schijnlijk een goede indruk gemaakt zou hebben op iemand met zoveel levenservaring als na al die veranderingen zeker verkregen is. Meneer Flinching zelf zei dikwijls dat of schoon een goede opvoeding gehad in de buurt van Blackheath, zelfs voor tachtigginnis, dat veel is voor ouders en het zilver bij het weg aan nog achtergehouden, maar dat was meer gemeen dan de grote vaarde, dat hij meer geleerd had in het eerste jaar als commiss-foyageur in een artikel waarvan niemand horen wil, veel minder kopen voordat hij in de wijnhandel ging lange tijd daarna dan in al de zes jaren op die inrichting waar een vrijgezel aan het hoofd stond, of schoon waarom een vrijgezel knapper moet zijn, dan een getrouwd man, dat zie ik niet in en heb ik nooit kunnen inzien, maar neem mij niet kwalijk, dat is de zaak niet. Meneer Dorrit stond als vastgenageld op het karpet, de mystificatie in beeld gebracht zou er niet anders kunnen uitzien. Ik moet openlijk bekennen dat ik nergens aanspraak op maak ging flora voort, maar het lieve kleine ding gekend hebben-de dat in de veranderde omstandigheden misschien vrij postig schijnt, maar niet zo bedoeld is en de hebel weet dat een halve kroon per dag voor zo'n nijster niet te veel was, wel andersom, en over iets vernederend in was, ver daarvan. Elke arbeider is zijn loon waard. En ik wou maar dat zij het elke dag kregen en wat meer dierlijk voedsel en minder rheumatiek in rug en benen armen zielen. Mijn vrouw zei Dorrit, na een geweldige inspanning zijn adem terugkrijgende, toen Mr. Flinchings weduwe de haren kwijt was. Mijn vrouw herhaalde hij met een vuurrode kleur. Als ik u goed begrijp, dan hebt u het over A, over iets in het vroegere leven van een ding mij naar dochters, en wel A over een dagelijkse vergoeding, maar ik verzoek u mij toe te staan, u te doen opmerken dat deze omstandighet mij nooit te oren is gekomen, ik zou dat zeker nooit toegestaan hebben, nooit, nooit. Niet noodzakelijk dit onderwerp verder uit te spinnen, antwoordde Flora. En zou er onder geen voorwensel over begonnen zijn, behalve dat het, na ik dacht, een goede introductie bij u zou zijn bovendien de enige die ik had, maar dat het waar is, daaraan behoeft u niet te twijfelen. De Japon die ik hier aan heb, kan het bewijzen, en keuren gemaakt, of schoon het niet te ontkennen is, dat ze een beter figuur dan het mijne beter zou staan, want het mijne is te zwaar of schoon ik niet weet hoe ik het wat lichter moet maken. Maar ik smeek u, neem mij niet kwalijk, dat ik weer van het eigenlijke onderwerp afdwaal. Meneer Dorrit schoof achteruit naar zijn stoel, en ging zitten, zo rechtop als of hij een stok had ingeslikt, terwijl Flora hem vriendelijk toeknikte en met haar parasol speelde. Het lieve kleine ding, hernam zij, zij zag er zo bleek en zo koud uit, en haar voetjes waren doorgelopen, toen zij bij mij kwam in mijn huis, of eigenlijk dat van mijn vader. Juist op die morgen, toen Arthur, ik wil zeggen, klennen, kwam vertellen wat Pengs hem had meegedeeld, en wat waren wij toen allemaal blij, toen zij deze beide namen noemde, Frans de meneer Dorrit, de wenkbrauwen. Kijk, haar toornig aan, Frans de wenkbrauwen nog eens, bracht, zo als hij vorige telkens deed, de vingers zenuwachtig aan zijn lippen, en zij, doe mij het genoegen mevrouw, mij te zeggen, wat er nu eigenlijk van uw dienst is. Meneer Dorrit, het is heel vriendelijk van u, mij de toestemming te geven, en heel natuurlijk lijkt het mij, dat u zo vriendelijk bent, want hoewel veel gevulder, zie ik toch een gelijkenis, al is alles nu veel deftiger, maar toch een gelijkenis. Het onderwerp waarmee ik u kom lastig vallen, helemaal zonder iemand raad gevraagd te hebben, en hoewel het niet waarschijnlijk is, dat weet ik wel, maar toen ik het genoegen had, in de kranten lezen, dat u uit Italië terugwaart en er weer heen gaat, besloot ik het te wagen, want u zout hem kunnen tegenkomen, of iets van hem horen, en dat zou voor ons allen een zegen en een grote verlichting zijn. Mag ik u verzoeken, mij te zeggen mevrouw, over wie u nu spreekt, voordor het, die er bijna van hopend onder werd met luidenstem, over die vreemdeling uit Italië, die in de city verdween, zoals u ongetwijfeld wel in de krant zult gelezen hebben, antwoordde Flora, om nog te zwijgen van het geen pengs vernomen had, waaruit men kan nagaan welke vreselijke dingen sommige mensen onder elkaar kunnen fluisteren, waarschijnlijk anderen beoordelende, naar zichzelf, en hoe boos en verontwaardigd Arthur kan maar niet onthouden, dat het door zijn klenem is, daarover zijn moet. Na tallozen voor onschuldigingen, dat zij haar zak zo moeilijk vinden kon, tussen de plooien van haar japon, haalde Flora eindelijk een aankondiging van de politie te voorschijn, waarin vermeld was, dat zekere heer uit het buitenland, met name Blandwa uit Venetie, in Londen gekomen op zekere nacht, in dit en dat gedeelte van de stad, op onverklaarbare wijze verdwenen was, dat het bekend was dat hij op dit en dat uur dit en dat huis was binnen gegaan, dat de bewoners van dat huis bewerden dat hij het zo en zoveel minuten naar midden nacht verlaten had, en dat hij naar die tijd nergens meer was gezien, volgde een nauwkeurige beschrijving van de verdwenen gentleman, Blandwa, zij meneer Dorrit, Venetie, en deze beschrijving, ik en die heer, hij is bij mij in huis geweest, hij is zeer bevriend met een heer van goede familie, schoon in geheel andere omstandigheden, die mij zijn begunstiger mag noemen. Dan is mijn nederrug verzoek des te dringender, dat u op de terugreis eens uitkijkt naar die heer op alle wegen en bij alle bochten en onderzoek naar hem doet, in alle hotels en oranjebomen en wijngaarden en vulkanen en zulke plaatsen, want ergens moet hij gebleven zijn, al komt hij niet terug om iedereen uit de verlegenheid te helpen. Maar mevrouw, vroeg meneer Dorrit, de kennisgeving van de politie, nog eens inkijkende. Wie is Clemm & Co? A, ik zie die naam hier vermeld, in verband met de woning waar die vreemdeling het laatst gezien zou zijn. Wie is Clemm & Co? Is dat de persoon met wie ik vorig jaar toevallig kennis maakte? Ik meende dat u straks zijn naam alles noemde. Is het die persoon? Nee, een heel ander persoon, antwoordde Flora. Een persoon op wielen in plaats van benen en het grijnigste mens dat ik ooit gezien heb. Al is zij zijn moeder. Clemm & Co. Een moeder riet Dorrit uit. En nog een oude man. Dorrit keek als of hij op het punt was zijn verstand te verliezen. En dit werd er niet beter op toen Flora vlug achter elkaar een beschrijving van Flindwins das begon te geven. En hem, zonder een duidelijke grenslijn te trekken tussen hem en de vrouw Clemm, sprak van een roestige notenkraker met slopkouzen aan. Deze samendsmelting van man en vrouw, gingbenen, wielen, roestige notenkraker en slopkouzen bracht de armen door het in zo'n toestand van verbijstering dat hij er begon uit te zien om medeleinen mee te hebben. Maar ik zal nu geen ogenbliklange ophouden, zei Flora, op wie zijn toestand indruk maakte. Al was zij niet bewust die zelf tevoorschijn geopend te hebben, als u de goedheid zou willen hebben. Mij, op uw woord als gentleman te beloofen dat u op weg naar Italië en in Italië zelf een onderzoek zult doen naar die meneer Blandwa. En wanneer u hem ontdekt of iets van hem hoort, daarvan bericht zal het senden ten einde alle partijen gerust te stellen. Meneer Dorrit was nu in zover van zijn verbijstering bekomen dat hij zich in staat voelde, tamelijk geregeld te verklaren, dat hij dit zijn dure plicht achter. Waarna Flora blij met dit succes op stond om afscheid te nemen. Met miljoen bedankjes, zeiden zij, en mijn adres op mijn kaartje voor het geval aan mij persoonlijk iets meegedeeld moet worden. Ik zal maar niet veel liefst meegeven voor dat lieve kleine ding, want dat mocht haar eens niet aangenaam zijn. Maar zowel, ik, als meneer Flinching standte, wensen haar alle goeds na de grote verandering en denken hem niet over enige gunst van haar te verlangen. Wees daar zeker van. Veel eerder andersom, want wat zij ontving voor haar werk, dat was eerlijk verdiend. En dat is dikwijls heel anders. Maar ik heb altijd gezegd na dat ik bekomen was van de slag van meneer Flinching's dood, dat ik orgelspelen wilde leren, waarvan ik zoveel houd. Maar ik schaam mij te moeten zeggen dat ik nog geen nood ken. Goedenavond. Toen meneer Dorret die haar de kamer had uitgelaten enige tijd gehad had. Om te bekomen en weer geregeld kon denken, zag hij in dat de opgewekte herinneringen in voorkomen disharmonie waren met een diner bij de heermerdel. Hij schreef en verzond een klein epistotje om zich te veronschuldigen voor die dag en bestelde een diner in het hotel. Hij had daarvoor nog een reden. Zijn vertrek uit Londen was al bepaald en gedurende de weinige dagen die hem nog overbleven had hij op verschillende plaatsen zijn woord gegeven, zodat er weinig tijd overschoot. Toch achten hij het van belang en ook zijn plicht om een persoonlijk onderzoek in te stellen naar de verdwenen blandwaar. Zodat hij de heer Henry Gohan, de uitslag daarvan, zou kunnen meedelen. Hij besloot daarom deze vrije avond te gebruiken om naar Klenem en Kooten gaan en daar informatie in te winnen. De woning was met de door de politiegegeven aanwijzingen gemakkelijk te vinden. Na zo eenvoudig gedineerde te hebben als het hotel en de courier wel wilden toestaan, deed hij een kort dutje bij de haart. Ten einde zich geheel te herstellen van de vermoeienis doorme vrouw Flinchings bezoek veroorzaakt en liet daarna een rij daar voorkomen. De zware klok van Sint Paul sloeg negen uur toen hij ondertempelbaar doorreed. Hoe meer hij het doel van de tocht naderde, hoe vuiler en onogelijker hem dat gedeelte van Londen toeschijn. Hij had het zich anders voorgesteld. Er waren vele jaren verlopen sinds hij het de laatste keer gezien had. En nu had het iets geheimzinnig voor hem gekregen, iets spookachters. Zo zeer was hij ervan onder de indruk dat hij, voor het hek van de woning aangekomen die volgens de Kootzieer de bedoelde was, aarselend bleef staan met de hand aan het portier. Huis en omgeving zagen er die avond als het kon nog somberder uit dan gewoonlijk. Aan weersijden van het hek was er op de posten een kennisgeving van de politie aangeplakt. En wanneer het ligt, in de naamburen gelantaarn flickerde, liepen er schaduwen overheen, als of er vingers langs de regels gleden. Er werd blijkbaar de wacht gehouden bij de woning. Toen, door het daar nog stond te draalen, kwam er een man van de overzijde van de straat het hek binnen, terwijl een ander uit één of anderen donkere hoek te voorschijn schoot en het hek uit ging. Beiden keken de bezoeker aan en bleven op en neer lopen. Er stond maar één huis op het pleintje binnen het hek, zodat Dorrit niet in het onzekere behoefte te zijn. Hij ging dus de stoep op en klopte aan. Op de eerste verdieping waren twee venster zwakverlicht. Overigens scheen het huis leeg te staan, want het geluid van de klopper weer galmde nog lang na. Toog bleek het bewoond, want bijna onmiddellijk na het kloppen hoorde Dorrit voetstappen in de gang. De ketting rammelde en toen de deur op een keer geopend was, zag hij een vrouw erachter staan met de schort over het hoofd. Wie is daar? Meneer Dorrit, uiterst verbaasd over deze zonderlinge verschijning, antwoordde dat hij uit Italië kwam en informatie in wens te in te winnen onttrend die verdwenen persoon die hij kende. Hie, reept de vrouw met een krassende stem. Jermia, daarop verscheen, er een zonderlinge oude man die Dorrit onmiddellijk deed denken aan de verroeste notenkraker en de slopkouzen. De vrouw sching bang voor hem te zijn, want toen hij naderde trok zij de schort van het hoofd en liet een bleek verschikt gelaad kijken. Doe de deur toch open gekin, zei de oude man, en laat hij heer binnen. Dorrit weert nog even een blik naar de figilante en de kutsier en ging toen de slecht verlichte gang binnen. Kom binnen, meneer, zei Jermia, u kunt vragen wat u wilt, er zijn hier geen geheimen. Nog eer Dorrit een woord gezegd had, weer klonk, een krachtige vrouwenstem van boven. Die vroeg, wie is daar? Wie daar is, antwoorden Jermia. Nog meer gevraag. Een heer uit Italië. Breng die heer boven. Flintwinch mopperde iets van onnodig, maar zich tot door het wendende, zei hij, mevrouw Klenem, zij wilt doen wat zij goed vindt. Volg u mij maar, meneer. Daarna ging hij door het voor, de stik donkere trap op. En toen deze, wat heel natuurlijk was omkik, zag hij dat de vrouw volgde, met de schort over het hoofd. Mevrouw Klenem zat voor haar boeken, die open op de tafel lagen. Oh, komt u uit Italië volgens zij, de bezoeker doordringend aankijkende. Zozo. Dorrit had op dit ogenblik geen ander antwoord gereed dan. Ha, ja. Waar is die verdwenen man? Komt u ons inlichtingen, aangaande hem geven. Dat hoop ik tenminste. Integendeel mevrouw, ik kom zelf inlichtingen vragen. Ongelukkig genoeg voor ons. Zijn hier inlichtingen te krijgen. Flintwinch, laat meneer de kennisgeving van de politie lezen. Geef hem maar een stuk of wat, dan kan hij ze meenemen. Houdt hij het licht wat dichterbij, dan kan hij lezen wat er in staat. Flintwinch deed wat hem bevolend werd en door het lasten kennisgeving door, als of hij die voor het eerst onder de ogen kreeg. Blij in de gelegenheid gesteld te worden zijn tegenwoordigheid van geest ter rug te vinden, die door het spookachtige van het huis en zijn bewoners op de vlucht scheen te zijn. Terwijl hij last voelde hij de blik van Flintwinch en van mevrouw Klenem onafgebroken op zich gevestigd. En toen hij opkeek, zag hij dat dit geen verbeelding van hem was. Dus u weet, evenveel als wij, hernam mevrouw Klenem. Eerst meneer blandwaar, een vriend van u, meneer. Nee, een kennis. Heb u misschien een boodschap van hem? Ik volstrek niet. De onderzoekende blik gleed even langs het gelaad van Flintwinch en vesterde zich toen op de vloer terwijl door het teleurgesteld dat hij ondervraagd werd in plaats van zelf de ondervrager te zijn moet vatten en begon. Ik ben A. Iemand met een groot vermogen en met mijn familie en mijn dienstpersoneel de laatste maanden in Italië voor zaken. Mijn vermogen betreffen de. Enige dagen in Londen zijn de, vernom ik een en ander van deze zonderingen verdwijnen. En aangezien ik daar een heer ken, die vriendschappelijke betrekkingen met de heer blandwaar heeft aangeknoond, u kent erna misschien meneer Henry Gohan, nooit gehoord. Mijn vrouw Klenem zei dit en Flintwinch speelde voor ego. Ik zou die meneer Gohan garen een geregeld en volledig verhaal doen van de omstandigheden die aan gaande de vermissing bekend zijn. Mag ik daarom drie vragen doen. Dertig, in die nu daar plezier in hebt. Kent u meneer blandwaar? Allang. Nog geen jaar. Meneer Flintwinch hier zal in de boeken kunnen nazien wanneer hij door iemand in Parijs bij ons geïntroduceerd is. Indien u dat, voegde mevrouw Klenem erbij tenminste aangenaam kan zijn. Voor ons beduid dat al heel weinig. Heb je hem dikwijls gezien? Nee. Twee maal. Een jaar onraveel geleden en die andere keer. Veel Flintwinch in. Die andere keer. Mag ik u nog vragen mevrouw ernaam door het zich gaande weg beginnende te verbeelden dat hij een of andere hoge betrekking bij de rechtelijke macht vervulde. Was meneer blandwaar hiervoor zaken op die avond in deze gedrukte kennisgeving vermeld? Hij noemde het zaken antwoorden mevrouw Klenem. Misschien zaken waarover u niets wensd aan mede te delen? Nee. Het bleek ondoenlijk deze barrieren te overschrijden. Deze vraag is mij al eens gedaan. En het antwoord was nee. Wij zijn niet van plan onze zaken hoe weinig belangrijk ook voor de gehele stad bloot te leggen. Wij zeggen nee. Ik bedoel of hij bijvoorbeeld ook geld heeft meegenomen. Van ons niet meneer. Hij heeft hier geen geld gekregen. Ik onderstel ernaam door het, van Flintwinch, namen vrouw Klenem en van deze weer naar Flintwinch kijkende, dat u het geheim zelf ook niet kunt oplossen. Hoe komt u aan deze onderstelling? Vroeg mevrouw Klenem. De koude, harde toon waarop deze vraag gedaan werd bracht door het zo van de streek dat hij niet in staat was een verklaring van deze onderstelling te geven. Ik kan dat in zover, mijn heer hernam mevrouw Klenem, toen door het zweeg dat ik er niet aan twijfel of hij is weer op reis gegaan, tenzij hij zich ergens verborgen houdt. En waarom zou hij zich verborgen houden? Kunt u dat weer licht ophelderen? Nee. Dit nee klonk weer even stelig als het vorige. De barriere stond er weer. U hebt mij gevraagd of ik mij dit verdwijnen kan verklaren, bracht mevrouw Klenem hem op barse toon in herinnering. Niet of ik er een verklaring van kon geven. Ik beweer niet dat te kunnen. Ook acht ik het mijn zaak niet dat te doen. Nog de uwen om er naar het vragen. Door het antwoorden met een verontschuldigende hoofdknik. Toen hij achteruit ging en zeggen wilde dat hij niets meer te vragen had, kon hij niet nalaten op te merken hoe somber en strak zijn naar de vloer zat te kijken. Blijkbaar even min voornemens nog een woord te antwoorden als Flintwingsch. Die bij haar stoel zijn kin stond te vrijven. Op dit ogenblik liet de vrouw met de schort over het hoofd, even in actuurlijk de kandelaar die zij in de hand had vallen. En riep, oh goede hemel, daar heb je het weer. Luister Jeremia, luister dan. Indien er al een geluid te horen was, dan was het zo zwak dat het alleen gehoord kon worden door iemand die de gewoonte had om naar geluiden te luisteren. Toch meende door het iets te horen dat aan het vallen van droge bladeren deed denken. De angst van Evry scheen zich een ogenblik aan alle mede te delen. Alle drie luisterden. Flintwingsch was de eerste die zich weer verroerde. Evry vrouw, zei hij, met gebalde vuisten naar haar toeschuivende, de ellebogen achteruit, als of hij zijn ongeduld om haar aan te pakken niet bedwingen kom. Komen die oude curen weer terug. Je zult wel weer gaan wandelen in je slaapvrouw. En al die vroegere dwaasheden herharen. Je hebt weer medicijnen nodig. Als ik deze her uitgelaten heb zal ik je een behoorlijke dosis geven vrouw. Oh, zo'n dosis. Het scheen dat je voor Evry dit voor uitzicht, alles behalve, behoorlijk vond. Maar Jeremia nam zonder verder over medicijnen te spreken een andere kandelaar van de tafel. En zij, nu meneer, zal ik u voorlichten. Door het antwoorden dat hij hem daarmee zou verplichten. En ging naar beneden, waarna Flintwingsch hem zonder een ogenblik te verliezen, de deur uitliet. Deze sloot en de ketting er weer op deed. Weer gingen beide mannen hem voorbij toen hij naar het rijtag liep, zodat hij zich haaste in te stijgen en weg te rijden. Hij was nog niet ver gekomen toen de kutsier zijn paard inhield om hem te vertellen dat hij zijn naam, zijn nummer en zijn woonplaats aan die beide mannen had moeten opgeven, benevens de plaats waar en het uurwoud op hij meneer opgenomen had en de weg die zij genomen hadden. Deze mededeling maakte het avontuur niet minder ingewikkeld voor meneer Dordt. Het bleef hem door het hoofd spoken. Zowel toen hij rustig bij de haart in de kamer van zijn hotel zat, als toen hij al in bed lag. De gehele nacht dromde hij van het afschuwelijke huis. Zag hij de bijnemannen op wachtstaan. Hoorde hij de vrouw met de schort over het hoofd schreeuwen en vond hij het lijk van de vermiste blandwaar nu eens in de kelder begraven dan weer in het muur gemetzeld. Einde van het zeventiende hoofdstuk van deel 3. Achttiende hoofdstuk van deel 3 van kleine Dordt, van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Ontelbaar zijn de zorgen die rijkdom en aanzien opleggen. Meneer Doritz voldoening dat hij zich bij Klenem & Co niet bekend had behoeven te maken, nog te zeggen dat hij vroeger zeker indringerige persoon van die naam gekend had, was reeds onder het rijden verdwenen en had plaatsgemaakt voor een gevoel van twijfel. Zou hij nog eens langs de Marshallsier rijden en een blik werpen op de oude poort? Nee, dat zou hij niet doen, was zijn laatste besluit. En de Coetseer had verbaasd opgekeken over de driftige uitval van zijn vrachtje toen hij de London Bridge wilde overgaan en over de Waterloo Bridge op deze oever van de rivier terugkomen, een weg die bijna langs zijn oude verblijf leiden. Toch had deze twee strijd een gevoel van ontevredenheid in hem opgewekt. Zelfs nog de volgende dag aan het dineen bij de Heermerdel hinderde hem dat gevoel en waren de gedachten die hem bezig hielden volstrekt niet in overeenstemming met die van het hoogst voorname gezelschap. Hij voelde zich warm worden bij de gedachten aan het geen de eerste botterlier wel van hem zeggen zou, indien dat verhevend personage zijn hart had kunnen peilen. Het afscheidsmaal was een schitterend slot aan zijn verblijf de London. Fanny, straalend van schoonheid en jeugd, legde daarbij een besef van eigenwaarde aan de dag, als of zijn minstens twintig jaar getrouwd was. Hij voelde dat hij haar met volle gerustheid in de grote wereld kon achterlaten en wilde wel zonder iets af te dingen op de deurden van zijn meest geliefde kind, dat hij nog zo'n dochter had. Beste, zei hij bij zijn vertrek, onze familie rekent erop, dat je onze waardigheid zult ophouden, haar aanzien verhogen. Ik weet dat je ons nummer zult teleurstellen. Nee, papa, daarop kunt u stellig vertrouwen, zou ik denken. Mijn hartelijke groeten aan die lieve Amy. Ik zal u spoedig schrijven. Kan ik ook voor iemand anders een boodschap van je meenemen? Vroeg door het, op een toon als of hij wilde aandringen. Papa, antwoordde Fanny, voor wie onmiddellijk mevrouw General opdoemde. Nee, dank u. Het is heel vriendelijk van u, maar ik verzoek daarvan verschoon te blijven. Ik heb aan niemand verder iets te zeggen. Dank u wel, beste papa. Zijn namen afscheid in het voorste salon, waar alleen meneer Sparkler bij was, afwachtende dat zijn ega gereed was, om dan zelf meneer Dorret de hand te schudden. Toon meneer Sparkler eindelijk tot deze plechtigheid werd toegelaten, kwam meneer Merdel naar binnenkijken, bij de handen in zijn mouwen, en stond er ook meneer Dorret uitgeleide te doen. Aangezien al meneerdorrets protesten te vergeefs waren, genoot hij de eer door de beroemde man die hem, zoals meneer Dorret al handen schuddende verklaarde, gedurende dit merkwaardig bezoek had overstelpt met oplettendheden en hem onschatbare diensten had bewezen. Tot de hal uitgeleide te worden gedaan. Daar scheiden zij, meneer Dorret sporsst zwol toen hij het rijtuig binnen statte volstrekt geen spijt gevoelde, dat zijn courier die in de benedenverdieping afscheid genomen had, nog even getuigen zijn kon van de grote eer welke hem de beurt viel. Noggeheel onder de indruk van zijn eigen grootheid stapte meneer Dorret aan zijn hotel af, vooraf gegaan door zijn courier en omstuwd door een half door zijn bedienden, wandelde hij in al zijn luister door de hal, toen hij iets in het gezicht kreeg dat er bijna verstijfd van schrik, sprakeloos deed staan blijven, John Chivery in zijn zondagspak, de hoge hoed onder de arm, de ivorenknop van zijn wandelstok tegen de lippend gedrukt, een pakje sigaren in de hand. Nu, jong mens, zei de portier, hier is meneer. Deze jongeman stond er op te wachten tot u thuis kwam meneer, zeggende dat u zeker blij zou zijn hem te zien. Meneer Dorret bleef hem even aanstaan, haalde een diep adem en zei toen zo vriendelijk mogelijk, ah, jonger John, is het niet? Bent u jonger John niet? Jawel meneer, ik ah, dacht het al, de jongeman kan boven komen, zeker hij kan boven komen. Laat jonger John maar volgen, ik zal hem boven te woord staan. Jonger John volgde glimlachend en tevreden, er werden in meneer Dorret's kamer kaarsen opgestoken, de bediendend verdwenen. Sie zo meneer, zei Dorret, de bezoeker bij de kraag neemende, vertel mij nu eens wat dit te beduiden heeft. Jonger John die verwacht had dat meneer Dorret hem minstens om de hal zou vallen, werd bleek van verbazing en ontsteltenis. Zodat Dorret hem los liet, en hem alleen nog maar met een dreigende blik bleef aanstaan. Hoe durf je hier komen volg Dorret? Hoe durf je mij zo beledigen? Ik u beledige meneer, rib jonger John. Oh, ja meneer, u beledigt mij. U komst is een hol, een onbeschaamdheid, een vermetelheid. U heeft hier niets te doen. Wie heeft u hierheen gezonden? Wat ah duivel doet u hier? Ik meende meneer, antwoorden jonger John, met een gelaad zo bleek en ontstelt als Dorret nog nooit voor zich gehad had, zelfs niet in de marshalsie. Ik meende meneer dat u er niet tegen zou hebben een pakje sigaren van mij aan te nemen. Loop rond met uw sigaren meneer, rib Dorret, bijna razend van woede. Ik, ik rook niet. Nee mij, niet kwalijk meneer. Vroeger deed u dat wel. Zeg dat nog eens, rib Dorret, en ik zal je met de pok laten kennis maken. John Shivery liep achteruit in de richting van de deur. Wacht eens meneer, rib Dorret. Wacht eens, ga zitten. Voor de don, ga zitten. John viel op de stoel neer, vlak bij de deur en meneer Dorret wandelde de kam op en neer. Eer snel, daarna langzamer. Eindelijk bleef hij bij het venster staan, met het voorhoofd tegen de ruit. Maar plotseling keerde hij zich om en vroeg. Wat kwam u nog meer doen meneer? Niets ter wereld meneer. Waarachtig? Alleen om u te zeggen dat ik hoopte dat u nog wel waard, meneer. En te vragen hoe je vrouw Amy het maakt. Wat gaat u dat aan, meneer? Eigenlijk niets. Ik heb geen rechten op haar. Ik heb er nooit aan gedachte afstand tussen ons te verminderen. Maar ik heb op nooit gedacht dat u het kwalijk zou nemen. Op mijn woord van eer, meneer, voegde John erbij, met een stem die trilde van aandoening. Als ik dat had kunnen denken, zou ik op mijn manier te trots geweest zijn om hier te komen. Meneer Dorrit begon zich te schamen. Hij keerde naar het venster terug en steunde het voorhoofd weer tegen het glas. Toen hij zich omkeerde, had hij de zakdoek in de hand. En veegde hij erde ogen mee af. Hij zag er vermoeid uit als of hij ziek was. Jonge John, het speidt mij dat ik mij zo driftige maakt heb. Maar, A, er zijn van die herinneringen. Dat geen gelukkige, geen aangename herinneringen zijn. M, A. Ja, had niet hier moeten komen. Ik begrijp dat nu ook meneer. Maar ik deed dat eerst niet en de hemel weet meneer dat ik niets kwats bedoelde. Nee, nee, dat weet ik nu. Daarvan ben ik nu overtuigd, Rick Dorrit. Ha, geef mij een hand, jongen John. Geef mij een hand. John gaf zijn hand. Maar Dorrit had het hart eruit verjaagd. Niets kon zijn bleek en ontsteld gelaad veranderen op dit ogenblik. Zie daar zij Dorrit zijn hand lang dure schuddende. Ga nu weer zitten, jongen John. En vertel mij eens hoe je vader het maakt. Hoe maken zij het allemaal, jongen John? Dank u meneer. Zij maken het allen vrij goed. We hebben geen reden tot klagen. Je bent nog in je oude zaak, zoals ik zie, John. Volg Dorrit met een blik naar het afgewezen pakje sigaren. Gedeeltelijk meneer. Ik ben ook in, John Aarzelde Even, de zaak van mijn vader gekomen. Zo inderdaad ben je dus ook aan het slot, meneer. Ja, meneer. Heb je een druk, John? Ja, meneer. Het is aardig bezet tegenwoordig. Ik weet niet hoe het komt, maar wij zijn in het algemeen aardig bezet. In dit jaargetijden, John? Eigenlijk in alle jaargetijden, meneer. Ik kan niet zeggen dat er verschil is tussen de jaargetijden. En nu wens ik u goed en avond, meneer. Wacht even, John. Wacht. Doch een ogenblik. Laat die sigaren hier, John, als ik je verzoekend mag. Zeker meneer. John legt ze met bevende hand op tafel. Wacht een ogenblik, jongen John. Wacht nog een ogenblik. Het zou zo'n voldoening voor mij zijn als ik een klein bewijs dat ik nog aan hun denk mocht geven aan zo'n vertrouwde boden om onder hen te verdelen na mate van iders behoefte. Heb je er iets tegen om dat van mij aan te nemen, John? Volstrek niet, meneer. Er zijn er die het goed zullen kunnen gebruiken. Dank je, John. Ik zal het schrijven, John. Zijn hand beefde zo dat het lang duurde eerheid tot schrijven kon komen. En toen kwam er nog bijna onleasbaar gekrabbel voor de dag. Het was een wissel van honderd pont. Hij vouden hem dicht. Stopte hem, John, in de hand. En hield die hand een ogenblik in de zijnen. Ik hoop dat je vergeten zult, wat er is voorgevallen, John. Spreek er niet meer over, meneer. Ik verzeker u dat ik niet haar draagend ben. Maar niets ter wereld kon zolang hij daar was, de bleekheid van John's gelaad verdrijven. En er de natuurlijke kleur weer op brengen. Nog hem zijn natuurlijke manier van doen teruggeven. En John zei door het, terwijl hij hem de hand tot afscheid bood. Ik hoop dat wij het, a, er overeen zijn, dat wij vertrouwelijk met elkaar gesproken hebben. En dat je bij het verlatend van dit huis geen woord zult zeggen waaruit mensen zou kunnen opmaken dat ik, a, vroeger, o, daar kunt u op aan meneer. Daartoe ben ik op mijn manier te trots en te eerlijk. Meneer Dorrit was niet te trots en te eerlijk om aan de deur te luisteren. Ten einde zichten overtuigen dat John werkelijk met niemand bleef praten. Hij ging echter regelrecht het hotel uit en met een vlugge pas de straat af. Na een uurtje alleen gebleven te zijn schelde Dorrit om zijn courier. Wees hem op het pakje sigaren en zij je kunt die sigaren meenemen voor op reis. Een vriendelijkheid. A, van een vroegere beschermening. A, vier dagen later had Dorrit het kanaal tussen zich en John Shivery en voelde bij het aanwalstappen dadelijk dat hij op het vaste land veel vrije adem haalde dan in Engeland. En nu ging het langs de zware Franse wegen naar Parijs. Het evenwicht in zijn ziel was nu geheel hersteld en gemakkelijk in een hoekje van zijn reiswagen gezeten begon hij luchtkastelen te bouwen. Blijkbaar moest het een reuzachtig kasteel worden, want de gehele dag werden het torens opgebouwd, torens afgebroken. Hier een vleugel bijgevoegd daar kantelen aangebracht. Wallen met schietgaten opgeworpen werd het inwendige alvraier en vraier versierd. In één woord het werd een prachtig en sterk kasteel. In Parijs waar hij drie dagen bleef om uit te rusten trokken de juwelierswinkels in het bijzonder zijn aandacht. En op de laatste dag ging hij één der vermaartste binnen om een cadeautje voor een dame te kopen. Het jonge vrouwtje, aan wie hij dit meedeelde, zag er alle bekoorlijkst uit. Een levendig vrouwtje, smaakvol gekleed, dat uit een snoezig met groenvluweel bekleed kantoortje tevoorschijn kwam, waar zij in alle liefste boekjes aan een keurig schrijftafeltje posten had zitten boeken. En wat mag het voor een cadeautje wezen? Een aangangements cadeau. Door het glimlachten en zij, nu wie weet, misschien, uitwas altijd mogelijk er waren zoveel bekoorlijke vrouwtjes. Of hij eens één en ander zien mocht. Oh, het bekoorlijke vrouwtje was verrukt en zou hem alles laten zien wat zij in de winkel had. Bijvoorbeeld deze alle liefste oorbelletjes. En dit vrije halsnoer waren zeer geschikt voor een eerste cadeau. Maar, met poncieus welnemen, deze broodjes en ringen, zeker heel sierlijk om voor te knielen, waren meer cadeautjes voor een bruid. Misschien zou het niet kwaad zijn, merkte poncieus glimlachend aan, beide te kopen. Met de belletjes of het halsnoer te beginnen en met de broch of de ring te eindigen. M'er bonjour, riep het bekoorlijke vrouwtje, terwijl zij de toppen van haar lieve vingertjes tegen elkaar drukte. Dat zou zeker al in heel goede aarde vallen. Geen dame zou daar aan weerstand kunnen bieden. Moncier was daar nog niet zo heel zikker van, maar het levende gevrouwtje wilde van geen tegenspraak horen. Zo kocht dan meneer Dorrit een sieraat voor beide gelegenheden en betaalde er heel ruim voor. En toen hij daarna naar het hotel terug wandelde, droeg hij het hoofd heel vier, want zijn luchtkasteel was nu zo hoog opgebouwd dat de torens al bovendien van de Notre-Dame uit staken. Zo, al voortbouwende, naar zijn eigen plan, vertrok Dorrit naar Marseille. Van de morgen tot de avond was hij bezig, zelfs in zijn slaap. En verwonderlijk zou het niet geweest zijn als ook de courrier al kleine wolkjes rook uitblazende van Jonge John's beste sigaren er een klein kasteeltje naast bouwen, van het geld van meneer Dorrit. Geen vesting waar zij langs reden, zo sterk. Geen kathedraal, zo hoog als Dorrit's kasteel. Nog de saonen, nog de ronen, konden in stroom snelheid wet ijveren met de spoed waarmede dat weegaloze gebouw vorderde, waarvan de grondvesten nog dieper lagen dan de bodem van de Middelandse zee. De prachtige kust en de heuvelen en de golf van het Schone Genua moesten in pracht en rijkdom onderdoen voor Dorrit's kasteel. Eindelijk werden Dorrit en zijn luchtkasteel ontscheept tussen de onaanzienlijke huizen en krotten van Sivita-Vegia. En vandaar klauterden zij langs de wegen waarop het vellende slagte rotten naar Roben. Einde van hoofdstuk 18 van deel 3. Einde van deel 3. Eerste hoofdstuk van deel 4 van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door A.G. van Tricht. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. De zon was reeds meer dan vier uren geleden ondergegaan. Het was later dan de meeste reizigers zich garne buiten Rome's muren bevinden, maar meneer Dorrit's reiskoets moest het laatste gedeelte van de vervelende reis door de campagne nog vol brengen. Herders en boeren die overdag de weg wat levendiger maakten, waren nu verdwenen, tegelijk met de zon. Het leek nu een wildernis. Bij sommige krommingen in de weg duiden een bleke glans aan de horizon aan dat de stad nog ver weg was en dan dook het rijtuig weer in de zwarte, uitgedroogde zee en was er lange tijd niets te zien dan versteende lagen en de donkere hemel. Ofschoon door het zijn luchtkasteel had om zich onledig te houden, kon hij zich in deze verlaten streek niet zo heel gerust voelen. Hij lette veel meer op elke zwaai van het rijtuig en op het geroep van de postollon, dan hij sinds het verlaten van Londen ooit gedaan had. De kamerdinaar zat zichtbaar te beven op de bok en de courier op het achterbankje rookte niet meer zo op zijn gemak, als in het begin van de reis. Zo vaak door het het portierraampje uitkeek zag hij hem opstaan en rondkijken, zoals iemand doet, die niet vrij is van angst. Zat door het dan weer in zijn hoekje, dan moest hij bekennen beter gedaan te hebben de nacht in Civita Veggia door te brengen en vond hij geen troost dan in het verder opbouwen van zijn luchtkasteel. Maar nu duiden, brocken van vernieelde afsluitingen, gapende muren en vensters zonder ruiten, verlaten huizen, lekkende pompen in ingestorte waterputten, magere sippressen, verwilderde wijngaarden en de overgang van het wagenspoor in een lange, onregelmatige slecht onderhouden. Weg die evenals alles wat er lang stond, langzaam sching af te brokken, dit alles duidde aan dat men nu Rome naderde en weldra stonden zij met een rijtuig vol luxe artikelen uit de beide grootste steden van Europa juist het omgekeerde van de Groten tegen Rome-spoort te kloppen. Meneer Dorrit werd die avond niet meer verwacht. Men had begrepen dat hij liever de volgende morgen zou komen dan in de late avond de tocht door die verlaten en gevaardelijke landstreek te ondernemen. Toen zijn rijtuig voor het hotel stil hield, verschillend dan ook niemand dan de portier om hem te ontvangen. Eerst je vrouw Dorrit afwezig, volg hij. Nee, je vrouw Dorrit was thuis. Goed, laat haar maar blijven waar zij is. Hij zou haar zelf wel vinden. Intussen begonnen de Eilings. Toegeschoten bedienden het rijtuig af te laden. Langzaam bestegen hij de brede trappen en keek in de kamers die alle ledig waren. Tot hij in een klein kamertje licht ontdekte. Het was niets dan een doorgoordijnen afgeschoten hoekje. Veel gelijkende op een tent. En toen hij er dichterbij kwam zag hij dat daar de lamp op was en het vuur in de haart lekker brandde. Maar toen hij, zelf ongezien naar binnenkik, bekroop hem een onaangenaam gevoel. Toch geen jaloezie. Waarom zou hij ja door zijn? Er was daar niemand dan zijn dochter en zijn broeder. Hij, vlakbij de haart, genietende van de warmte van het hout vuur. Zij aan een klein tafeltje bezig aan een borduurwerkje. Afgezien van het grote verschil in de entourage deed hem dit tafereeltje aan vroeger denken, want zijn broeder leek voldoende op hem om zichzelf daar aan de haart te wanen. Zo had hij menige avond gezeten bij een kolenvuur. Zo had zij hem zo menige avond gezelschap gehouden. De afschuwelijke armoede die zij toen geleden hadden was zeker niet iets om jaloers op te zijn. Van waar dan dat onaangenaamige voel? Weet u wel, oom, dat u opnieuw jong wordt? Oom schudde het hoofd en vroeg sinds wanneer liefste, sinds wanneer? Ik denk, antwoorden Amy, sinds een paar weken. U bent zo vrolijk, oom, zo opgewekt en stelt weer in alles belang. Alles jou werk, lieve kind. Mijn werk, oom, jaja, jij hebt mij een wereld van goedheid bewezen. Je bent zo vol attenties voor me, zo lief en zo kies in de manier waarop je voor mij zorgt, dat ik wel wel, maar ik zal het niet vergeten, niet vergeten. Oom kom, dat is niets dan uw levendige verbeelding oom, zei Amy, op vrolijke toon. Wel, wel, wel, mompelde de oude man, god, zij dank. Zij hield een ogenblik met werken op, om de oude man eens aan te kijken en haar blik deed dat zekere, oom-aan gename gevoel bij de luisteraar terugkeren. Het was als kreeg hij een steek door het hart, door dat zwakke hart vol wankelmoedigheid, tegen strijdigheden en onstandvastigheid, vol van de onbeduidendheden van dit korte leven. Zie je, mijn duifje, zei de oude man, sinds wij alleen zijn heb ik vrijer met je kunnen omgaan. Ik zeg alleen, want mevrouw General reken ik niet mee. Ik heb niets met haar te maken, voor mij is er niets. Maar ik weet dat Fanny mij liever niet hier zag, en dat verbaasd mij niet. Nog beklaag ik er mij over, want ik begrijp heel goed dat ik, maar in de weg loop, dat ik geen geschikt gezelschap ben. Nu, ik deed mijn best om zoveel mogelijk uit de weg te blijven. Mijn broer William zou zich zelfs bij koningen en keizigers thuis voelen. Hij zei dat op een toon van bewondering. Maar je oom niet, liefste. Vreder ik door het, verhoogt het aanzien van William door het niet. En dat weet hij heel goed. Haar kijkens, Emy, daar is je vader. Welkom weer thuis, beste William. Ik ben blij dat ik je weer terug zie, beste broer. Kleine door het, sloeg met een kreet van blijdschap de armen om haar vaders hals en kustde hem herhaaldelijk. Maar haar vader was wat ongeduldig. Ik ben blij dat ik je eindelijk gevonden heb, Emy, zei hij. Haarwaarlijk, ik ben blij eindelijk iemand te vinden om mij te ontvangen. Het schijnt dat ik niet verwacht werd. Ik begin te menen dat ik voor onschuldigingen moet aanbieden omdat ik zo vrij ben nog terug te komen. Het was zo laat, beste William, zeiden zijn broeder, dat wij u vanavond niet meer verwachten. Ik ben sterker dan jij, beste Vreder ik, antwoorden William, wel met broedelijke genegenheid, maar toch op gestrengend toon. En ik hoop, nog zonder nadeel te kunnen reizen, op elk uur van de dag en de nacht. Zeker, zeker antwoorden Vreder ik, vreesende zijn broeder beledigd te hebben, zeker William. Dank je Emy ging door het voort, toen zij hem helpen wilde bij het uittrekken van de overjas. Ik kan dit nog wel zonder hulp, ik wil je geen overlast aandoen Emy, kan ik een stuk brood en een glas wijn krijgen of zou dat te lastig zijn. U kunt binnen een paar minuten een soepé hebben, beste vader. Best liefje. Hij kreeg een gevoel als of hij zich wat had te verwijten. Ik ben bang, veel lasten veroorzaken. Is mevrouw General wel? Mevrouw General klaarde over hoofdpijn en was wat vermoeid. Toen wij meenden dat u niet meer thuis zou komen, is zij naar bed gegaan, beste. Het is wel mogelijk dat meneer Doort, mevrouw General, verdacht wat de leugen stelte zijn geweest over zijn uitblijven. Hoe het zij, zijn gelaad stond minder strak toen hij zei, het spijt mij zeer dat mevrouw General zich niet wel voelt. Gedurende dit gesprek had zijn dochter hem met nog meer dan haar gewone belangstelling gaande geslagen. Het scheen haart toe als of hij in die paar weken verouderd was. Als of hij er wat vervallen uitzag. Hij merkte dit en werd boos. Toen hij bij de haart zat. Na zijn overjas uitgetrokken te hebben vroeg hij op korzelige toon. Waarom kijk je mij toch zo aan, Amy? Wat zie je aan me? Dat je noopt, a, je op zulk een eigen aardige manier bezorgd te tonen. Dat weet ik niet, vader. Neem het mij maar niet kwalijk. Ik geloof dat het alleen de blijdschap is over uw terugkomst. Zeg nu niet dat het dit alleen is, want a, dat is het niet alleen. Je vindt. Er lag een aanklacht in zijn toon. Je vindt dat ik er niet goed uitzien. Ik meende dat u wat moer uitziet beste. Dan vergis je je. A, ik ben ik moe. A, een. Ik voel mij veel opgewekter dan toen ik heen ging. Hij was zo prikkelbaar dat zij er maar niet op doorging. Maar kalm naast hem bleef staan. Met haar arm door de zijnen. Terwijl hij daar tussen zijn broeder en Amy instond, viel hij plotseling in een zware sluibering, niet niet langer dan de menu duurde, waarna hij met schrik wakker werd. Vrederig, zei hij, ik zou je raden onmiddellijk naar bed te gaan. Nee, William, ik zal wachten tot jij wat gegeten hebt. Vrederig herhaalde door het. Ik verzoek je naar bed te gaan. Je had al lang in bed moeten zijn. Je bent veel te zwak. Ik verzoek je dringend nu te gaan. A, zei de oude man, die niets liever wensen dan zijn broer genoegen te doen. Goed, goed, goed. Zeker ik zal wel heel zwak zijn. Beste vrederig, hernaam door het. Op een toon van verbazende meerderheid. Daar is geen twijfel aan. Het is heel hard voor mij te zien dat je zo zwak wordt. A, het betroeft mij meer dan ik zeg hem kan. Je ziet er bepaald heel slecht uit. Je kunt niet tegen zo'n leven als wij hier hebben. Je moet beter op jezelf passen. Beter op jezelf passen. Zal ik naar bed gaan? Beste vrederig, doe dat. Ik smeek het je. Goedenacht, beste broer. Ik hoop dat je je morgen beter zult voelen. Je uitzicht bevalt mij volstrek niet. Goedenacht, beste kerel. Na zijn broeder, zo vriendelijk weggezonden te hebben en nog eerder oude man goed en wel de kamer uitwas, viel hij weer in slaap. En had zijn dochter hem niet tegen gehouden, hij zou voorover op de brandende houtblokken gevallen zijn. Je oom lijkt me erg in de war, Amy, zei hij, weer wakkerwoordigde. Hij spreekt zo ontsammergunt en zijn gesprekken zijn onbeduindender dan ooit. Is hij ziek geweest terwijl ik weg was? Nee, vader. Zie jij ook niet een grote verandering in hem, Amy? Ik heb dat niet opgemerkt, vader. Vreselijk afgevallen. Vreselijk afgevallen. Armen, hartelijke, afgeleefde vrederik. Ah, zelfs bij het geen hij geweest is, is hij een gebroken man. Het zoet P dat nu binnengebracht en op het kleine tafeltje, waar aan Amy had zitten werken, gereed gezet werd, nam al zijn aandacht in beslag. Zij zat, naast hem, zoals in vroegere dagen, voor het eerst nadat er aan die dagen een eindige komen was. Zij waren alleen en zij helpt hem met het vlees en schonk hem in, even als zij gedaan had in de gevangenis. Zij durfde hem niet veel aankijken nadat hij er boos om geworden was, maar een paar malen merkten zij op dat hij haar aankijk en dan weer om zich heen, als of de herinnering aan vroeger zich zo sterk in hem, opdroom dat hij zich wilde vergewissen, niet weer in de oude gevangeniskamer te zijn. Bij de keren bracht hij de hand naar het hoofd, als of hij zijn oude zwarte kalotje miste, of schoon hij dit in de marshalsie minachtend weggeworpen hapt en het nu op het hoofd vaneen zijn opvolgers door de tuin dwaalde. Hij gebruikte weinig, al deed hij er lang over, maar kwam telkens terug op de zwakke gezondheidstoestand van zijn broeder. Hoewel hij diep medeleiden met hem had, was zijn toon toch bitter wanneer hij over hem sprak. Hij zei dat hij arme vreder ik na een suff werd. Een ander woord wist hij er niet voor, suff werd, arme kerel. Treurig was het, als hij bedacht welk vervelend gezelschap Amy aan hem gehad moest hebben, gedurende deze drie laatste weken. Gelukkig dat zijn mevrouw general nog gehad had. Het speedt hem vreselijk, hij moest dit nog eens herhalen. Dat die een hoogst beschaafde vrouw nu niet wel was. Zo oplettend luisterde kleine Dorret naar alles wat hij zeiden, dat zij elk woord zou hebben onthouden, ook al zou zij later geen aandeling gehad hebben om zich deze avond te binnen te roepen. Zij herinnerde zich altijd dat wanneer hij rondkeek onder de sterke invloed van de herinnering aan vroegere dagen, hij die onmiddellijk, uit haar en uit zijn eigen ziel, trachten te verdrijven, door breedvoerig te gaan uitwijden over de schatrijke en voorname personen met wie hij in Londen had omgegaan en over de hoge positie die hij en zijn familie hadden op te houden. Ook bleef het haar altijd bij dat er twee bijgedachten waren in alles wat hij vertelde en in zijn gehele manier van doen. De ene zeide haar hoe goed hij het had kunnen stellen zonder haar, hoe onafhankelijk hij van haar was. De andere, die slechts nu en dan en niet zo duidelijk doorschemende, hield een geheimen klacht in, als of het mogelijk geweest was dat zij te weinig aan hem gedacht had terwijl hij weg was. Zijn verhalen van de schitterende staat waarin meneer Merdel leefde en van de stoep mensen die allen voor hem bogen brachten hem, als vanzelf, op mevrouw Merdel. Terwijl er in al die verhalen een groot gemis aan orde en regelmatige opvolging was, ging deze overgang zo natuurlijk mogelijk en hoe gaat het met mevrouw Merdel? Zij is heel wel en vertrekt de volgende week naar huis. Zij blijft een paar weken onderweg. Zij zal hier een grote leegte achterlaten zijn door het. Een grote aanwinst voor Fanny en de gehele uitgaande wereld. Het kleine door het dacht aan de wedstrijd die nu beginnen zou en stem de flautjes toe. Mevrouw Merdel zal een groot afschijfstdineen geven, best de vader, gevolgd door een bal. Zij heeft zich al angsten gemaakt dat u niet tijden genoeg terug zoud zijn. Wij zijn allebei gevraagd. Dat is heel beleefd van haar. Wanneer zal het zijn? Overmorgen. Schrijf dan morgen ochtend dadelijk dat ik terug ben en met genoegen van de uitnodiging gebruik zal maken. Mag ik met u de trap opgaan naar uw kamer, beste? Nee, antwoorden hij boos rondkijkende. Hij was opgestaan en scheen te willen heen gaan zonder afschijten nemen. Nee, Amy, dat mag je niet. Ik heb geen hulp nodig. Ik ben je vader, niet je zwakke oom. Even snel. Als hij het antwoord gegeven had, hield hij zich in en zei, je hebt mij geen kus gegeven, Amy. Goedenacht, liefste. Wij moeten nu een man voor jou zoeken, liefste, een man voor jou zoeken. En nu ging hij nog langzamer en nog lomer de trap op, naar zijn kamer en niet bijna onmiddellijk zijn kamerdiner heen gaan. Zijn eerste zorg was te kijken naar de cadeaus die hij in Parijs gekocht had. En na de etwis weer gesloten te hebben, verborgen hij ze in een gesloten kast. Daarna ging hij zitten en bracht nu een sluimerend, dan weer luchtkastelen bouwend, de gehele nacht op een stoel door. Toen de eerste zonnestralen de campagne verlichten, zocht hij zijn bed op. Mijn vrouw-general liet de volgende morgen alvroeg informeren of hij goed geslapen had na de vermoeiende reis. Het antwoord was een groet aan mijn vrouw-general en dat hij lekkere geslapen had en zich heel wel voelde. Toch kwam hij niet voorlaat in de naammiddag uit zijn kamer en of schoon hij zich keurig had gekleed om met mevrouw-general een rijtoer te gaan maken, kwam zijn uiterlijk volstrekt niet met dit antwoord overeen. Aangezien zij die dag geen bezoek hadden, gebruikte de familie met hun vieren het diner. Met buiten gewone plechtigheid geleide hij mevrouw-general aan tafel en liet haar aan zijn rechterhand plaatsnemen en kleine door het kon niet nalaten op te merken dat hij zich weer in het ooglopend deftig gekleed had en dat zijn optreden tegen mevrouw-general hoogst eigenaarlig was. De onberispelijke glatheid die deze hoogst beschaafde dame aan haar gelaad wist te geven, maakte het zeer moeilijk ook maar een atoom van het fijne glazuur dat er op lach te verplaatsen. Maar kleine door het meende tot de ontdekken dat de triomf over haar succes, een klein hoekje in haar bevroren ogen had doen omdoien. Niet tegenstaande het bruinpje en prismaachtige van dit familiediné viel door het herhaalde malen in slaap, even plotseling en evenvast en kort als de vorige avond. De eerste keer keek mevrouw-general bijna verbaasd. Maar toen het zich herhaalde, telden zij haar beleefdheidskralen, papa, bruinpje, prisma enzovoorts. En aangezien zij dit zeer langzaam deed, was zij juist aan het eind toen meneer Dorrit weer wakker werd. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 1. Vervolg van het eerste hoofdstuk van deel 4 van kleine Dorrit van Charles Dickens vertaald door A.G. van Tricht. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. En, heb u mevrouw Sparkl in goede gezondheid verlaten, vroeg mevrouw-general, toen zij na afloop van het middagmaal met meneer Dorrit alleen was. Omringt, antwoordde Dorrit, door alles wat de goede smaak kan strelen en de geest kan verheffen. Gelukkig, mijn waarde mevrouw, in het bezit van een echtgenoot. Dit laatste scheen mevrouw-general een weinig te ontstellen. Zij scheen die woorden op kiezenwijze met haar handschoenen weg te vegen, als of zij maar niet weten kon waartoe ze zouden kunnen leiden. Fanny ging door het voort. Fanny, mevrouw-general, heeft uitmuntende hoedanigheden. Eerzucht, doorzettingskracht, zij is zich haar repositie bewust, zal die zeker weten te handhaven. Ha, hum, is mooi bevallig en heeft a, een aangeboren adeldom, in al haar doen en laten. Zonder twijfel, zijn mevrouw-general, met nog iets meer ongevoeligheid dan gewoondelijk. Met deze hoedanigheden, mevrouw-general, ging door het voort, gaat een gebrek gepaard dat mijn meermalen uit mijn humeur gebracht ja, boos gemaakt heeft. Maar dat naar ik vertrouw, tans voorgoed tot het verleden behoort. A, ook voor anderen. Wat bedoelt u toch, meneer Dorrit, vroeg mevrouw-general en zat weer iets weg te vegen met haar handschoen. Ik kan mij, zeg dat niet, mijn beste mevrouw, veel meneer Dorrit haar in de reden. Mevrouw-general stem, die langzaam weg stief, mompelde nog even, mij dat volstrekt niet voorstellen. Daarna viel Dorrit weerend slaap. Maar naar een minuut werd hij met een krampachtige beweging wakker en ging vlug op het aangevangen onderwerp door. Ik heb het oog op die sterke geest van verzet of, ik zou willen zeggen, a, van jaloersheid in Fennie. Die zijn nu en dan aan de dag legde op de gevoelens die ik koest er voor de aanspraken van de dame met wie ik op het oog omlikte eer heb mij te onderhouden. Meneer Dorrit, antwoordde mevrouw-general, is altijd veel te voorkomend, veel te waiderend. Mocht je, vrouw Dorrit, zich al eens verbolgen getoongd hebben, ik heb mij dit, wel eens verbeeld, over de gunstige opinie die meneer Dorrit van de diensten welke ik hem menen te bewijzen had, dan heb ik in die al te gunstige opinie mijn troost en mijn beloning gevonden. Opini van uw diensten, mevrouw? Van mijn diensten, herhaalde mevrouw-general met voorname nadruk. Alleen van uw diensten, mevrouw-general? Ik zou niet weten, maar van anders. Antwoorden zij een vragende beweging met haar handschoenenmakende. Van a. Uzelf, mevrouw-general. A. Van uzelf en uw vele deugden. Meneer Dorrit, zal mij de opmerking wel willen vergeven, dat tijd en plaats om dit gesprek te vervolgen niet heel juist gekozen zijn. Meneer Dorrit, zal mij de opmerking wel niet oevelduiden, dat je, vrouw Dorrit, in de kamer hiernaast en zichtbaar voor mij is. Meneer Dorrit, zal mij wel willen vergeven, dat ik wat zenuwachter ben. Er zijn ogenblikken, waarin zwakheden, die ik al lang onderdruk meende te hebben, met verdubbelde kracht terugkeren. Meneer Dorrit, zal mij zeker wel willen toestaan heen te gaan. Eh, misschien zullen wij dit hoogst belangwekkende gesprek op een ander ogenblik mogen hervatten, antwoorden Dorrit. Tenzij het, wat ik niet hoop, onaan genaam is voor mevrouw General. Meneer Dorrit, zij mevrouw General, met neergeslagen ogen en een zeerlijk buiginkje opstaande, heeft altijd aanspraak op mijn hulde en gehoorzaamheid. Mevrouw General legde bij het heen gaan, uiterlijk tenminste niet zoveel beverigheid aan de dag, als men van een minder merkwaardige vrouw verwacht zou kunnen hebben. En meneer Dorrit keek haar met zelf voldoening na, met zelf voldoening, toch ook voldaan over de houding van mevrouw General. Toen deze tegen het theeuur terugkeerde, had zij zich met toiletpoeder en pomade een weinig opgeknapt. En ook scheen haar lieftalligheid er niet minder opgewoordend te zijn. Even min, als haar tedere belangstelling voor meneer Dorrit. Bij het aan de daglegend daarvan nam zij echter de meest strengen welgevoegelijkheid in acht. Toen zij aan het einde van de avond opstond, nam meneer Dorrit haar bij de hand, als of hij van plan was, op de piazza in het maan ligt, een menuet met haar te gaan dansen. Geleide haar met grote plechtigheid naar haar kamer, en bracht bij de deur haar knokkos aan zijn lippen. Daarna gaf hij zijn dochter minzaam zijn zegen, als of hij haar wilde beduiden dat er iets ernstig op handen was, en ging naar bed. De volgende morgen bleef hij in stille afzondering op zijn kamer, maar in de laatste naamiddag kwam hij geheel gekleed voor het diner bij mevrouw Merdel beneden. Amy keek hem met een bezorgde blik aan, want zijn gelaat was in de laatste dagen zichtbaar vermagigd, en hij zag er over het geheel uit, als of hij tien jaar ouder geworden was in de laatste twee dagen. Wetende dat hij weer boos zou worden wanneer zij naar zijn gezondheid volg, gaf zij hem alleen maar een kus op zijn wang en stapte toen met een angstig hart met hem in het rijtuig. Mevrouw Merdel ontving hem met veel onderscheiding. Het diner was uitmuntend en het gezelschap uitgezocht. De boezem wekte iedens bewondering op, maar het diner duurde lang. En kleine dorret werd door een grote zwarte baard en een brede witte dasbelet haar vader in het oog te houden, die ver van haar af zat. Op zeker ogenblik bood één der bedienenden haar een stukje papier aan en fluisterde haar daarbij het verzoek van mevrouw Merdel in dadelijk te lezen wat zij geschreven had. Komt toch eens kijken naar meneer Dorret. Ik geloof dat hij zich niet wel voelt. On opgemerkt snelde zij naar de plaats waar haar vader zat. Op het oog omlik dat zij bij hem kwam stond hij juist op zich vasthoudende aan de tafel en riep in de mening dat zij nog op haar plaat zat. Amy, Amy mijn kind, dit was zo'n ongewone handeling, gezwegen nog van zijn zonderling ernstige laat en zijn vreemde stem dat het gehele gezelschap plotseling zweeg. Amy, liefste, ga eens kijken of Bob aan de poort is. Zij stond vlak naast hem, zodat zij hem aanraakte, maar hij bleef hard nekkig onderstellen dat zij nog op haar plaat zat en riep met beide handen op de tafel leunende. Amy, Amy, ik voel mij niet wel. Ah, ik weet niet wat ik heb, maar ik wil Bob hier hebben. Van alle sipiers is hij mijn beste vriend, evenals van jou. Kijk eens of Bob in de portiersloorje is en vraag of hij eens bij mij wil komen. Alle gasten waren hever ontsteld en stonden op. Ik ben hier, vader, ik ben bij u. O, ben je hier, Amy. Goed, een, goed, a, roep op, als hij niet bij de port is. Vraag dan aan je vrouw Bengham, hem te halen. Zij wilde hem met zachtheid meenemen, maar hij verzette zich, wilde blijven. Ik zeg, je kind, dat ik zonder Bob die smalle trap niet op kan. Ah, stuur toch een boodschap naar Bob, naar Bob, de beste van alle sipiers, laat Bob roepen. Verbijsterd door al de gezichten die hem aankeken, begon hij hem toe te spreken. Dames en heren, het is mijn aangename plicht. U allen welkom te heten in de marshalsie. Welkom. De ruimte is aan beperkt, zeer beperkt. De wandelplaats kon groter zijn, maar op den duur wordt die in uw ogen groter. Op den duurdames en heren. En de lucht is hier alles wel beschouwd, heel goed. De lucht komt hier over de heuvelen van Surrey. En dit is de kantine, het onderhoud. Bekostigen wij allen gezamenlijk. Zij die hier langer zijn, noemen mij de vader van de marshalsie. Ik ben gewend dat alle nieuwelingen mij als zodanig hun opwachting maken. En zeker als het aantal jarend verblijf hier recht geeft op die ere-titel, dan mag ik die dragen. Mijn kind, dames en heren, mijn dochter hier geboren. Kleine Dorrit schaamde zich niet, ook niet voor hem. Zij was doodsbleek en angstig, maar had geen andere zorg dan te trachten, hem tot kalmte te brengen en mee te krijgen, ter wille van zijn eigen best. Zij plaatste zich tussen hem en al die verbastere zichten. Legde haar gezichtje tegen zijn borst en keeksmekend naar hem op. Nu en dan hoorde men, met hoeveel tederheid zij hem toesprak en hem trachten over te halen, met hem mee te gaan. Hier geboren, herhaalde hij, hier opgevoed. Dames en heren, mijn dochter, kind van een ongelukkige vader, maar a, altijd een gentleman gebleven, arm, zeker, maar trots, altijd trots. Ook al neem ik nu en dan een bewijs vanachting aan dat mijn collega's mij aanbieden om de goede toon hier te bewaren. Trots, geen bedelaar, die bewijsend vanachting zijn heel welkom, ter wille van mijn kind. Zo niet ter wille van mijzelf, neem ik ze graag aan, zonder, zal ik zeggen, mijn waardigheid te kort te doen. Dames en heren, godszegen, rusten op u. De bittere vernedering, die mevrouw Merdel en haar gasten had ondergaan, was gevolgd door een algemene exodus naar een andere kamer. Kleine Dorret werkt met haar vader en de bedienden alleen gelaten. Haar innergeliefde, dierbare vader zou nu met haar meegaan, is het niet beste vader. Maar hij hield vol dat hij die stijlen nauw het trap niet alleen kon opgaan. Zij moest Bob roppen. Was er dan niemand die Bob kon halen? Onder het voorwensel dat zij samen Bob zouden gaan zoeken, kreeg zij hem. Tegen de stroom van vragenkleden gasten in, die nu het bal kwam een bijwoordig. Naar buiten en in een rijtuig dat juist leeg was en reed met hem naar huis, waar hij zich door niemand wilde laten helpen dan door haar en zijn broeder. Samen brachten zij hem naar zijn kamer en legden hem op zijn bed. Van dit uur af verwelden zij afgetop de ziel op de plaats waar zij haar vleugels verminkt had. Het droomleven, sinds zijn ontslag, was uitgeblust. Hij was weer in de marshalsie. Wanneer hij voetstappen op de trap of de corridor hoorde, meende hij dat het de oude lusteloze stappen waren op de plaats de gevangenis. Wanneer het sluitingsuur was aangebroken, meende hij dat alle vreemdelingen buitend gesloten waren. Werd het tijd voor het openen van de poort, dan verlangde hij zo naar Bob. Verzonnen zij dat Bob toen al vele jaren dood, de vriendelijke sipier verkouden was en niet voorover één of twee dagen uit mocht. Hij werd zo zwak dat hij zelf zijn hand niet kon oplichten. Maar oude gewoonte bleef hij zijn broeder in bescherming nemen en zij telkens wel vijftig malendaars met de grootste bezorgdheid in zijn stem. Maar, beste vrederik, ga toch zitten, je bent veel te zwak. Zij bracht een mevrouw General bij zijn bed, maar hij kende haar zelfs niet meer. Hij verdacht haar jevrouw Bengham te willen verdringen en zij dat zij naar Brandenwijn rok. Amy moest naar de goede neur gaan en hem verzoeken haar weg te jagen. In ver van gematerde termen zij hij dat zij nimmer terug mocht komen. Eens vroeg hij of tip al thuis was, maar verder schenen zijn beide andere kinderen niet meer voor hem te bestaan. Het kind dat zoveel voor hem gedaan had en daarvoor zo armzalig beloond was, was echter geen ogenblik uit zijn gedachten. Niet dat hij zich bezorgd over haar maakte, dat zij door te veel waken zich te veel zou afmatten. Oh nee, daarover bekommerde hij zich even min als vroeger. Hij had haar lief op zijn oude manier. Zij waren weer in de gevangenis, zij pasten hem op en hij kon geen ogenblik buiten haar. Ja, vertelde haar dat hij zoveel geleden had, alleen om haar entwil. En zij, zij boog zich over hem heen en legde haar wang tegen de zijnen, zoals zij haar leven gegeven zou hebben om hem beter te maken. Toen hij daar zo zonder pijn te leiden, enige dagen gelegen had, merkte zij dat het tikken van zijn horloge hem hinderde, een zwaar gouden horloge dat een leven maakte, alsof het de tijd in eigen persoon was. Zij liet het aflopen, maar hij bleef onrustig en gaf te kennen dat het dat niet was wat hem plaagde. Eindelijk slaagde hij erin haar duidelijk te maken dat zij geld moest opnemen op zijn horloge en was gerust toen zij het meenam en enige tijd wegbleef. Zijn wijn en gelij smaakten hem daarna veel beter. Een paar dagen later volgde de manchette knopen en zijn ringen. Het gaf hem zichtbaar een grote voldoening dat hij haar deze boodschappen kon opdragen en hij op deze wijze de meest praktische en voordelige maatregelen nam, nadat alle sieraden die hij aan of om zich heen zag verdwenen waren begonnen zijn kleren zijn aandacht te trekken en het is zeer wel mogelijk dat hij nog enige dagen langer in leven werd gehouden door de voldoening die hij ondervond toen ze schijnbaar stuk voor stuk naar de bank van Lening waren gebracht. Tien dagen lag kleine dorot over zijn kussend gebogen met haar wang tegen de zijnen. Soms was zij zo uitgeput dat zij naast hem in slaap viel en als zij dan wakker werd en zij zich herinnerde wat het was dat zij tegen haar wang voelde keek zij met tranen in de ogen naar het dierbare gelaap waarover nog donkkerder schaduwend heen trokken dan de muren van de marshalsie er ooit opgeworpen hadden. Langzaam de e naar de ander verdwenen al de lijnen in het plan van het grote kasteel. Langzaam, heel langzaam werd het gelaat waarop al die lijnen en dwarslijnen hun groeven hadden achtergelaten weer glad en wit. Langzaam, langzaam verdwenen de sporen van de tradien en de ijzere punten op de muur van de gevangenis. Langzaam, heel langzaam werd dat gelaat jonger en zag zij er een gelijkenis in met haar eigen gelaat zoals zij er onder de grijze haren nooit in had opgemerkt. Langzaam, heel langzaam slarmerde hij in. In het eerst was haar oom halfwaanzinnig. O, mijn Willem, mijn Willem, dat jij mij moest voorgaan, alleen moest heen gaan, jij heen gaan en ik blijven jij zo hoog boven mij verheven, zo gezien, zo edel. En ik, een arm nuttelooschepsel, tot niets geschikt wie niemand gemist zou hebben. Voor kleine Dorrit was het een weldaad dat zij nu voor hem een steun kon zijn. O, beste oom, maak u zelf niet zo van streek en denk ook een beetje aan mij. Voor deze laatste woorden kon de oude man niet doof blijven. Toen hij moeite begon te doen om zich in te houden, deed hij dit der Willem van haar. Aan zichzelf dacht hij niet, maar met al de kracht die er nog in zijn rechtschap een hart was overgebleven, dat hart zo lang tot zwijgen gedoemd en nu zich vrijvoelende om spoedig, voorgoed te breken, vereerde en zegende hij haar. O, God, riep hij, toen zij samen de kamer verlieten met zijn gerimpelde handen, zegend boven haar hoofd. Gij ziet de dochter van mijn overleden broeder. Alles wat ik met mijn half blinde zonder geogen gezien heb. Het gij duidelijk waar genomen. Geen haar van haar hoofd zal gekrenkt worden zonder uw wil. Gij zult haar beschermen tot haar laatste uur en ik weet dat gij haar hiernamaals zult belonen. Steel en bedroefd, bleven zij tot ongeveer middennacht in de donkere kamer naast de sterfkamer bij elkaar. Wel was hij meer malen op het punt in jammerklachten uit te barsten, maar ter wille van haar hield hij zich in. De enige klacht die hij uitte was dat zijn broeder alleen was heen gegaan terwijl zij hun gehele leven samen waren geweest, in hun jeugd, in hun armoede en ellende en in de laatste dagen van rijkdom en wilde. En nu alleen heen gegaan. Zij scheiden die bedroefd. Amy wilde hem niet alleen naar zijn kamer laten gaan en zag toe hoe hij zich geheel gekleed op zijn bed wirp, waarna zij hem zachtkens toedeckte. Daarna zocht zij haar eigen bed op en viel in een diepe slaap. Een slaap die rust bracht aan het lichaam. Docht de bewustheid van het grote verdriet niet geheel kon wegnemen. Slaap gerust, lieve kleine Dorrit, slaap de gehele nacht door. De maan die afnemende was kwam laat op en toen zij hoog genoeg aan de hemel stond, bescheemd zij door het latwerk van de zonneblinden, de kamer, waar die dag aan hem leven vol struikelingen en dwalingen een eindige komen was. Twee zwijgend gestalten waren er in deze kamer, twee gestalten even stil en gevoelloos, beide door een onmetelijke afstand gescheiden van de woelige aarde die hen spoelig in haar schoot zouden opnemen. De ene lag op het bed uitgestrekt, de andere op de knieën ervoor, er half overheen hangend, de armen ongedwongen en vreedzaam rustende op het dek. Het gelaat voorovergebogen, zodat de lippen de hand van de andere aanraakte, die door zijn laatste ademtocht was beroerd. De twee broeders stonden voor hun vader, ver boven het oordeel der mensen, hoog boven sfeerels, nevelen en duisterheen, einde van hoofdstuk 1 van deel 4.