 9 deqabır 2022-ci tariqdə Bakivatlə Sad 22 kanun üç izləcidəri xoş gördük, sizin qarşınızda Mənrufət Muradlı Azsik söz proqramını başlayırıq. Dəli izləcidərimiz bugün Ukrayna'dan danışacaq, hər kəs sök özəl bilir ki, 7 oktiyabır Rusya prezidenti Vladimir Putin'in doğum günü idi, 70 idlik qübləyi qeydə olunudur Rusya'da ve onun ardınca Ukrayna'da aylardır illərdə siz əzizləcidərimizin, bu efirimizdə bize sorduğunuz suala bir cevab geldi. Kırm körpüsü bu və yədikə şəkildə partladıldı. O videolar var. İlələləyən deqələrdə onun size təqdim edəcəyik. Amma kırm körpüsünün partladılmasının mesajı ne idi? Kırm körpüsünün partlamasından sonra savaşda hansı situasiya qarşıya çıxacaq. Bütün bu suallara ilinə gətirməkdən ödürüm, Ankara də yerləşən Qafqa Strateji Araştırmalar Mərkəzini Rəhbəli, dəirli hocamız Profesor Doktor Hasan Oktay Hoca, al hazırda bizim canlı yayımdadır. Hasan beyi sağlamdırıq. Buyurun Hasan beyi, hər vaxtınız qeyr olsun. Hər vaxtınız, səlamlar. Həylü akşamlar, diliyorum Bakuya tutdur dünyasına səlamlar. Bizdəm də Ankara? Ankara tutdur dünyasına səlamlar. Biz Ankara diyəri ki, Türk ya bizim üçün, Ankara dən başlar. Çünki Ankara, də bizim milli lidiyyərimiz Muhəmədəmirə Susatənin Cəbiçədə əstri məzarlıdında məzarı var. Bizim üçün Ankara birdona görəzizdi, gəri şeydən buna itiraf ediyək. və təbii ki, Ankara qardaş Türkiyənin başkəndidi və Türkiyədə bizim Azərbaycan olara varlığımızın qaranqıdı. İslə 1918-ci ilə, İslə 2020-ci ilə biz bu gəlçəyin şahidə olmuşuq. Yəni, mən düşünürəm ki, biz kelməsi var, siz kelməsi yoxdur bizimlə Türkiyənin arasında. Biz də xoş gördük, dəyərli hocamızı bugün biz Ukraynaqqında danışacaq. Zaman olsa Türkiyədəki durumu da sizdən soruşacağım, təbii ki, izləyicilərdən xayrək aktiv olak bizim ifirə çox ciddi nüzumlar var son aylarda. Amma bundan bələ biz ayaqdıyıq, davam edilik, çünkü biz inanırıq ki, bizi hər gün izləyən yüzlərlə izləyicilərimiz var, ən azınla. Və onlardanı xayrək aktiv olak, ifiri paylaşaq, bəyənə ki, lütfen. Dəyərli hocam, krümköpüsü partladıldı. Dünəsizin özünüzün də şəxsi profilinizdən yayımınız vardı, ona da şahil oldu. Mən istəyərdim ki, krümköpüsünün partladılması Ukrayna üçün nə qədər əhmiyyətlidir? Krımköpüsü Rusiya üçün nə qədər önəmdiridir? Nəzələ alsaq ki, krımı 2014-ci ildən ilha qeydiyiblər, krımda qondarma referendum keçiriblər. Krımın Türk sakinləri, krımda qalabilməyiblər, krımın bələdiyi axtsak qalı, krım Türklərini axtsak qalı Mustafa Cəndov, hərədə ki, evdədi, ona cansalıqı dəyəyə yeri gəlmişkən və bugün artıq inlərdir, inlərdir də aylardır, bizim gözlədiyimiz zaman gəlip çatdır. Krımköpüsü partladırdı. Nə olaca bundan sonra, krımköpüsün önəmi nə idi? Və bundan sonra Rusya nə düşünəcək, savaş gəlginləşəcək, müvaq bütün bunları mən istəyərdim öncə sizdən soruşam. Çünki siz bilirəm danışarken, aydınlatarsən çoxlu məsələlər aydınlık gətiririsə, ona görə sualı təkrarlamayacaq. Mən bilirəm ki, siz ətrafı çəkilə cevaublandırasın. Buyurun hocam, efirdə hasa.qardaş-türkədən sayın prof. doktor, lütfen efiri paylaşın, bəyən, buyurun. Əh, təpiniz aylı akşamına dəliyorum, Ankara'dan bütün Türk dünyasına səlamlar, Türk dünyasının güzel inci şehri Baküya Ankara'dan səlamlar. Əh, gəçdiyimiz gün, sizin də ifadə etdiyiniz gibi, Putinin 70. yaş günün idrak etdiyi gün, sabah, saat, 6. yi, 5-geçə krımköpüsünü, yəni Rusya'yı krımı bağlayan köprününün patladı ilə gül, və hətta orada bir yangın çıqd ilə gül, sabah həbəllər düşməyə başladı. Amma sabahdan itibaren, yakından takibətdik, daha sonra bunun bir kamyon patlaması və tren katarını geçərkən patlayan kamyonun tren katarını da yaktı və dolayı şeydə köprünün çox böyük zarar aldı, gördü və kullanmaz hale gəldi ilə-ilə gül, həbəllərlə qarşılırdıq. Tabi krımköprüsü, önəmli, çünki Rusya'yı krımı bağlayan və Azak denizində kontrol edəm bir köprü, bu 2014-də sine ifadə etdiyiniz gibi, krım ya ilak edildikdən sonra Putin tarafından inşa etdirildi və buna oldukça önəm verildi və bu köprü Rusya'nın kırmızı çizgisi olduğu, buraya qarşı yapılacak saldırı ya kəsimiklə misilə cəvab verəcəyə ifadə edildi və köprüyü də özəlikdə biz bu yangından sonra basına çıkan xəbərlərdə gördük ki, müthiş bir səkəndə korunuyor, yəni Rusya'nın bütün aktif hava savunma sistemdəri köprüyə qarşı yapılacak bir atışı önləmək adına bombayı və ya da uzaktan atılacak bütün ateş mekanizması önləcək şəkildə köprüyə bir savunma mekanizması qeriştirilmiş. Tabi bu kamyonun patlaması üzərində çox deyşik fikirlər ilərə sürürdü. Biz ən basitindən ən kompleksinə doğru konuyu bərabər, inşallah burada incələyəlim. Öncəliklə, kırmdan Rusya deyil Rusya'dan kırma gidən yön üzərindən bir patlama oldu. Patlamaya səbibət verən bir tır idi, yəni kamyonun daha büyü, balacası diyorsunuz Azərbaycan təhvirli daha büyü və kamyonun sahibində Azərbaycan kökənli bir Rusya vatandaşı oldu. Və şoforunun da bu kamyonun sahibinin akrabası oldu, xohumu oldu ifadədildi. Tabi Rusya tarafından girərkən köftəki kontroldə, şoforun hər hərhangi bir paniyivətdə 100 ifadəsindən ölümə giden bir hali yoxdur. Bu da şunu göstəriyər, şoforun bu patlamadan qəberi yoxdur. Çünki oldukça rahat, kontroledənlərlə rahat bir şəkdə konuşuyor. Köprünün girişində kontroledən güvəndik görəvlərinin kamyonun içerisində, arkasına, sağına, soluna, vaktiqlarında köprüye girməsi iləyə giri, hərhangi bir sakıncası yox. Çünki köp kamyonun güblə taşıdığı, yəni patlayıcı maddənin, patlayıcıda kullanılabilecək kan maddə taşıdığı biliniyor. Dolayısıyla bu və buna bənzər təhlikəli maddələrin, məsələ, Türkiyədə köprülərə girisi çox kontrolü olur, bir çox yerdədə kontrolü geçin sağlanır. Amma gördüğümüz qədərlə bu qədər stratejib bir nokta haiz olan kırm köprüsündə güblə yüklü bir tünün rahat bir şəkdə gəçməsi, demək ki, sürekli köprü ulusarası istihbarat örgütləri tarafından takib edilir. Bunların koruma sistemini çox quvətli olduğu için burayı anca köprün üzərində gələ biləcək bir bomba yüklü bir araçla köprü intifak et, patlatılabilir görüşünü iğç alışmışlar. Ər bu bir qaza deyinsə, yəni Azərbaycan kökəndi Rus vatamdaşının kamyonunda yüklü olan güblənin yolda gider ki, hərhangi bir şəkildə birdən infilak etməm isə ki, bu, olma ihtimali də söz konusu biz olay, kırm ilə Rusya arasındaki savaşın və həmetindən qarəkətdə bunun bir operasyon olduğu görüşü hakim. Ər hərhangi bir operasyon yoxsa, bu tamamen tabi olaraq bir qaza olaraq deyələmirək yəni ki, çünki kamyon şoforunda hərhangi bir ölünə giden canlı bomba görüntüsü yox. Bu, zətən psikologlar sabahtan və akşamı qada o görüntülərdən haqqətlə televizyon forumlarında şoforun psikologisinin davranışları ilə gülə tahlilər yaptılar. Bunun normal bir qaza olması ihtimali söz konusu, diyəri də Ukrayna istihbaratın və hətta yabancı servis istihbarat örgütlərinin Rusya'da nə qadır etkin və quvətli olduğunu göstərməsi açısından eər bu bir operasyonsa bu açıdan bakmak yələkir. Çünki bu kamyonun ilk təfamı Rusya'dan kırma güvrə taşıdığı və hətta sürekli bir gidip gəldik. Bu kamyonun sahibinin şirkətinin başqa kamyonlarında bu köprüyüq kullanarak kırma nə tür malzemələr götürürdü. Şuan da zətən araşdırılıyor. Dolayısıyla bu kamyon bir güvrə kamyonudur. Yəni patlayıcı maddənin ham maddəsi olacaq, hər həngi bir ən ufaklı qıvılcım çakıldığında patlayabiləcək özəlləyə sahib bir kimi evi maddə taşıyordu. Bölə olunca da Ukrayna istihbaratının Rusya'da nə qadır etkin və etkili olduğunu psikologi qorakta aslında putinə bir özəlliklə doğum günündə bir ihtar göndərildiğin açısından dələdirmək gəlikir. Məsələ, Dugünün kızınınla yapılan suikastlə daha sonra Şangay ispirliyör bütün toplantısı öncəsi putinə suikast yapıldığı iddası, sonra Şangay ispirliyör bütün toplantı öncəsi Azar-Bəlcanlı əlmənistan arasında birdən birlə aləvəni çatısmalar, sonra Şangay ispirliyör bütün toplantısı öncəsi Azar-Bəlcanlı əlmənistan arasında birdən birlə aləvəni çatısı öncəsi Outizm, sonra Şangay ispirliyör bütün toplantısı öncəsi Azar-Bəlcanlı əlmənistan arasında birdən birlə aləvəni çatısmalar, aslında istihbarat örgütlərinin Rusya-i və Rusya-yələ bərabə haqqədədir. Buyurun hocam. Səsiniz, sanki size zəng gəldi, səsiniz kəsildi hocam. Bu ruh şəkildə deyələndirəmək. Yəni, bunun bir operasyon olduğunu göcəndə bulundurursak, bu şəkildə deyələndirəmək qədəkir. Ukrayna istihbaratı və vəkidə diğer dünya istihbarat örgütləri bu köpürdən qeçən bütün araşları takip edərək hangi aralıklarla nasıl seyahat etdiyi, nəyə qınlanıq takip etmişlər, izləmişlər notların çıxarmışlər. Özəlik də bu kamyona vəkidə şoforun və tırın sahibinin haberi olmadan bir uzaktan kumanda yənəstirlərək köpürdə qeçərkən özəlik də trenlə dək getirlərək daha büyük bir faciaya dönüşsün deyə, uzaktan kumanda ilə patlatılmış olabilir. Burada Rus istihbaratının özəliklə Ukrayna savaşının başından belə Putin-i yanlış önləndirən Rus istihbarat və güvenlik birimlərinin Putin-i vənmiş olduğu yanlış bilgilərlə Putin həmən-həmən 240 gündür, 250 gündür. Yəni, 24 Şubatan bu tarafa Ukrayna da başarısı olmasının səbəbinin ilk savaş başladığında Putin-i və özəlik də Putin-i askərlərin Ukrayna də çiçəklərlə qarşılanacağı Ukrayna halkının tamamı Rusya-i sevdiyi. Dolayısıyla Zelenski-i bir hafta dayanamayacağı istihbarat traforlarına görür, hərəkədə Putin-i bu səbəl ikinci səfər istihbarat tarafından kandınıldığını deməyəlim, amma hən azından yanıltdığını sələmək yədəkir. Çünki böylə bir gərginli atmosferdə Ukrayna köprüsün hədəf olacağını biz bir ay önce Türkiye-də yayın yapan bazı televizyon kanallarından açık və hət bir şəkirdə söyləmiştik. Təbii biz bir füze saldırısı bir şeklində bir saldırı olacağını bəklüyorduk, amma bu saldırı dəmək ki, köprünün korunmasını çox iyi şəkirdə korunduğunu görən istihbarat örgütləri köprüya uzaktan yapılıcaq bir atış ilə zarar veriləməyəcəyini gözəndə bulundurduqlarından bu şəkildə bir düzənəklə, yani kamyon şoforunu və sahibinin haber olmadan kamyona iləştirilən küçük bir aparatı, uzaktan kumandayla harekətə geçirilməsi və kamyonun içindəki kimyəvi malzemirlərin patlatılmasının önü açılmış oldu. Dolayısıyla trenlə aynı saatə dənq getirlərək yapılan bu operasyonda istihbarat örgütlərin oldukça başarılı olduğunu söylənir midir? Bunun yanında, eğer bunun hər həngi bir şəkildə Ukrayna və ya dış istihbaratda bağlantısı yoxsa bu tamamen bəlkə də Putin-ə qarşı, bu Ukrayna savaşında Putin-in tutumunundan rahasız olan yerli, yəni Putin-i muhalifləri tarafından da organize edilmiş olabilir. Çünki bu, eğer kırm tarafından Rusya'ya giden bir yöndə olsaydı Ukrayna nın daha fazla zan altında kalması, Ukrayna nın daha çox suçlanması gələkirdi. Ama Rusya-dan tarafından, kırm-a giden yönd üzərindəki bu patlamadan dolayı da daha çox Ukrayna-dan ziyada uluslararası istihbarat örgütləri və ya ilk başda dədiyim gibi tamamen təsadəfi bir qazar sonucu olma ihtimalini ondan sonra da Rusya-dəki muhaliflər tarafından Putin-ə qarşı bir iqas şəklində dədələndirilə bilir. Tabi bunu farklı şekillərlə üzərində muhaqqat durmamız qələkir. Çünki qəşdimiz hafta Türkiyədə, özəklə Avrupa də və dünyada şöyle bir xəbər qəşdir. Ukrayna başbakanlı kıyət girisi adına Rusya istihbaratı sızma yaparaq Türkiyədəki bayraktar firmasıyla bir pazarlığa girişmişdər. Yəni bayraktar, bu ihasiyahı dədiyimiz bayraktarın alınmasıyla gülü. Daha sonra bunun bir istihbarat operasyonu anlaşıldından olay yarıda kəsilmişdir. Bu şü dəmək Rusya, Ukrayna ilə Türkiyə rasımda bu ihasiyah satışı ilə ilgili işinik çözünə öyrənip burada Türkiyə suçlamak adına bir operasyon başlattı. Amma son dəkiqada bu operasyon ellerində patlamış oldu. Çünki gənəldə patlama oldukdan bu tarafa Türkiyədən alınan ihava siyalarla bu operasyonu yapıldığı iddiasıda söz konusu oldu. Çünki bəlki bir fücə atışını hava savunma sistemü bərtaraf edə bilir. Amma ihava siyaların hava savunma sistemlərinin radarına yakalanmadan operasyon yapabildiği qərçeyi üzərində çox duruluyordu. Amma patlamanın boyutu göz önündə bulundurulduğunda e, kamyona təsadüfən bu uzaktan iha siyayla operasyon yapılmamışsa ki, bu da aslında kamyonu taşıdığı gübrənin niteli və aynamda trenəndən qətirilməsi və bu bir iha siyaha operasyonuysa da büyük bir organizasyon və istihbarat çalışmasıyla oluşmuş bir operasyon olması qərikir. Amma burada iha və siyayla böylə bir operasyonu yapılmasından ziyada dediğim gibi kamyona yeniləşsindən küçük operatı uzaktan kumanlarla patlatılarak kamyonun içindəki kimyasal matlıları patlatılması dolayısıyla trenəndə səkşeyərəq, büyük bir tahribata səbibət bərməsi daha akla və mantığa yattın. Amma Türkiye ilə Ukrayna ilişkiləri göz önündə bulundurarak Rusya-Türkiye ilişkiləri bozmaq için bir gündür həmən-əmən bir çox dünya kanalında bu operasyonun yapılma şəkti konuşulur kən Türkiye-dən alınan iha və iha, yəni insan sarı hava aracı üzərindən də bu operasyonun yapılma ihtimalini səllədirəm. Amma Rusya tarafından bu bilgilərin dünyaya çıxması çox zor olduğu için bəlkə də bir ihtimal Rus istihbaratı tarafından və ətta Putin'a muhalif bir askeri və ya əmdə birimdən içerisində bunu organizasyonun yapma ihtimalleri də söz konusu. Çünki artıq Ukrayna da Rus ordusunun vərmiş olduğu qayıplar toplamda Rus devləti için uluslararası sistemdə ciddanlamda bir olumsuzluğa dönüşür. Yaptırımlar bunun fəşində Rusya önümüzdək günlərdə kışın çox soğuk geçməsi və Rusya çox daha ağır ekonomik şartlarda yüzdə qalması göz ön də bulundurulduğunda bəlkə də kış başlamadan Putin'a qarşı bir harekat darbə girişimi gərşəkləşməsi nin də bəlkə önün açma adına Rusya tarafından bu operasyon gərşəkləşdirilmə ihtimalleri içerisində gözüküyün. Amma olayın boyutu trenlə kamyon aynanda bir noktada buluşturulması, kontrol noktasında Azərbaycanlı şoforun çox sakin olması, hərhangi bir şəkildə bir panik göstərgəsi oluşmaması, göstərməməsi açısından bakıldığında olayın bir istihbarat örgüt operasyonu oldu və bu operasyon neticesində də bu patlamanın gərşəkləştiyi artıq hər tarafta konuşulmaya başladı. Tabi bu savaşı nasıl etkilər? Bu, önəmli bir soru bütün şuan da dünyada bunu konuşuluyor. Bunun üzərində televizyon kanallarında, internet sitələrində, YouTube kanallarında muhazzam bir şəkildə tartışmalar gidiyor. Bizim görəmdiyimiz qadar ilə Putin özəlliklə səhvərbəlik ilan etdikdən Donbass başda olmak üzərə 4 tane Ukrayna-dan işqal etmiş olduğu Sözdə bir referandumda Rusya qattıqdan sonra o çəkdəşdirdiyi səhvərbəlik üzərində Rusya dən ciddə anlamda bir nüfus haqətdili, göç haqətdili başlamıştı. Həmələmin ətrafıda ki, bütün ülkələrə Rus vatandaşları bu savaş benim savaşım deyin diyəriq qarşmaya başlamışlardı. Və Putin ciddə anlamda da həm yedək askərləri silah altına alma sürəcini başlatır kəm bir taraftanda Rusya alqında önəmi bir panik yaşanmıştı. İşte tam Rusya bu askərləri silah altına alıb eğitməyə başlamadan ve Rusya alqıq kaçmaya dəam edərkən həm silah altına alınan askərlər aylığına müthüş bir panik bələ bilmək həm də Rusya'dan kaçışı daha da quvətləndirə bilmək adına gərsəkdəşən bu operasyon aslında Putinin Ukrayna-ya qarşıd daha büyük bir operasyon gərsəkdəşdirmədən öncə Putinə yapmış bir iqazdır. Bunu bir adım daha ilərisinə baktığımızda Putin buna cevap verəcəkmək kimisi ilə cevap verəcən ifadə etmiş olmasına rəmə yapabilecək tək şey Zelenski və yakın çevdəsinə bir suikast düzənləyə bilmək. Bunun dışında Putinin yapacağı hit bir harekət köprünün uçulması qadar ətki yapmaz təhəsir etməz. Təbbi Putin növə silahını kullanacağını hər fırsatla ifadə ediyordu. Bu olaydan sonra artık Putinin hər həngi bir şəkildən nükdəyər silahı başvurma şansı hər dakika azalmışdır. Putin hər həngi bir şəkildən növə silahı kullandığında Ukrayna-ya atacağı silah ən yakın Rus arazısına coğrafiyasını təhəsil edəcək. Bunu yanında da əər bu olayı Ukrayna istihbaratı qərşətləşdirmişsə Ukrayna askeri birlikləri qərşətləşdirmişsə Moskoğan içinə qədər sızdığı anlaşılır Ukrayna istihbaratının Bu da Putinin evində çox rahat uyumayacağı anlamına gelir ki, bu noktada Putin hər həngi bir şəkildə Dünyanın bütün nefretini və keynini düşmanının üzərini çəkə biləcək bir nükdəyər silah operasyonuna kalkışması söz konusu deyil. Aslında Putin 4 bölgenin Rusya qatılmasını qərşətləşdirək bir anlamda Ukrayna da qərşətləşdirdiyi savaşın qalibiyyətlə sonuşlandığını Rus halkına ifade və izah ediyordu Bundan sonra zaten Ukrayna bəlki kalan yerlər üzərindən varlığını sürdürəcək böyləcə bu defak doğalaraq 4 vilayetin qırımla vələm 5 yerin Rusya il haqı qabil edilmiş olacaktı ama Ukrayna bunu qabillənmədiyi gibi Artıq savaşı Rusya topraqlarına yaymaq Rus topraqlarına taşımaq adına Rusya topraqlarına taşımaq adına da bu köprüyü patlatmış oldular təbii bu köprünün patlatılması bəlki köprünün tamamen yıklmaması açısından bələk gələkir amma bir ilk bunun devamı gələcək ama Rusya'nın bunu nasıl cəvab bələcəyini bəkləməkdən sə Putin üzərində nasıl psikoloji olumsu təhsil etdiklə bakmaq gələkir Çünki Putin Ukrayna da işqalci pozisyonunda bütün dünya mədiyası bütün dünya basını Putin-i bu şəkildə dələndirir və Rusya da özəlikdə səhərbəlik ihan edildin də Rusya'nın önəmli bir nüfusu yani 180 milyon nüfusun bir sila tutan genç parası olan bir kitləyə Rusya'yı tərk etmək zorunda kaldı. Bu da qısa və orta vaadi da Rusya ekonomisi nasıl olumsuz bir şəkildə yansıyacağının sonucuna bakmaq gələkir və hər gün Rusya'dan ciddanlamda kaç işlər söz konusu və bu savaş bizim savaşımız değil diyenlərin sayısı hər qəsən gün artıyor. Biz bunu yakın coğrafiyada, Türkiyədən, Mısırda, Azar beycanda və Türkistan coğrafiyasına giden məsələn Antalya da ciddanlamda Rusya və Ukraynalı nüfus artmış durumda və bunlar birlikdə yaşıyorlar. Yani ikisi də bu savaşın taraq olmaq istəmədiyi üçün daha güvenli bölgələrə gidiyorlar. Böl olunca da Rusya bu gərginliyi daha fazla sürdürməsi oldukça zor gözüküyor. Aslında bu savaş başlamadan Putin alihinə sonuçlanmış bir savaşdı. Ama Putin hər savaş uzadıqca bu savaşın alihinə işlədiyini gördüyü için keçtiğimiz günlərdə dört vilayetin dört bölgənin Rusya'ya qatılmasını bir araz afer olaraq dəyələndirmək adına bu operasyonu qərsəkdəşdirdi. Fakat bu operasyondan çox deyir, onon beş gün sonra da köprünün patlatılması ki, Rusya köprü için çox həmmiyyətli və kırmızı çizgimiz diyordu. Rusya'ya qarşı ciddanlamda bir cevab belilmiş oldu və hatta burası Rusya toprağı sayıldığı için, yani köprüyü yaptığı və Rusya toprağı olaraq görüldü için də savaşın Rusya tarafına, Rusya topraqlarına çıçlaması qərçəkləşmiş oldu. Bundan sonra Putin kevi bombalar mı Zelenskevi suikast bir düzəmdər yəni, savaşın Ukrayna topraqlarında hangi aşamaya çıqartılmasını önümüzdə qünlədə də bərabı görəcək. Amma gördüğümüz qadar ilə Rus ordusunda psikolojik bir yorulma gəriləmə, amma Ukrayna ordusunda və Ukrayna alqında isə savaşı ilgili umut artmış olduğundan dolayı bu savaş həm dəvam edəcək həm də Rusya tarafından işqal edilmiş topraqlarımı yavaş-yavaş çəklər qerə almaqla ilgili mücadərisin son noktaya çıxalacaq. Biz sizin daha öncək problemlarınızda şunu söyləmək ki, Rusya öncə Ukrayna-i Azak denizindən izol edəcək yəni Azak denizi ektibuatını kesecək ki, kesti kırmla biriləşdirəcəkdi bu savaşın birinci safası böyle olacaktı. Ondan sonra Odasa-ya doğru gəlçəkdəştirib Ukrayna-i denizdən də kare denizdən də irtibuatını koparacaqdı amma bu sordusu bunu başaramadı həddə bu konuda Bürüyorsunuz, Türkiye Rusya elə Ukrayna-i barışdırmaqla ilgili bir harekata kalkışmışdı. Amma bu kalkışma qarşısında Putin, Zelenski ilə Zelenski Putin-lə görüşməmə konusunda ısrarlı davrandılar. Hatta Zelenski qəxtim hücbünlərdə evet Rusya elə barış masasına otururuz, amma Putin-lə oturmayız, deyə hürcümlə kullanmışdı. Bu da artı Putin-lə suyunun ısındığını önümüzdək günlərdə ya suyukas yolu ilə və həddə Rusya-da gəlçəşirək bir darbəyilə Putin qörevlədən qörevləm uzaklaşdırılabilir və ya Amerikanın devriya girərək bu dört artı kırmla bələr 5 bölgəyini Rusya-da kalması şartıya bir barış anlaşması gəlçəkdəştirilərək Ukrayna savaşın yaralarını sarma sürecində Avrupa-dan alaca finansla yenidən ülkəsini tamir edər kən Rusya ilə Amerikanın biriləşirək çinə qarşı bir operasyon yapma ihtimali söz konusu. Amma özellik də Amerika Ukrayna-Rusya savaşında Avrupa birliğini Rusya-ya qarşı ciddə anlamda kəndi cəpəsinə çəkər kən Ukrayna üzərində Rusya-yı biraz daha kontrol edib Daha sonra İran-dəki olaylar ki, bunu daha öncəki programlarda sin təliyüzündə açıq açıq çövələm olacaq olaylar Rusya və İran-ı da qərşıq çək sistem dəvişikliyi Otomatiklə Amerikayı Çin stratejisine dönüştürəcək yönləndirəcək və Çinlə də məydana gələcək sistem dəvişikliyi əvvəl əmirdə Türk dünyasına çox böyük bir fayda sağlayacaq Buna hazır olmaq gələkdiyini hər fırsatla ifadə ediyoruz. Təbəl ər Putin bu savaşı zələnski ortdan qaldırmaq və Ukrayna-yı topyəkin gələkdirırsa, bunun olumsuz anlamında Türk dünyasına ciddə yansımalar olacaq. Çünki, günək hafqasıda əlmenistan-Azarbaycan çatışması hala dəvam ediyor. Bu Rusya için bölgəyəm müdahal etmək adına önəmli bir fırsat. Qazakistan hər an qərşə bilir ki, bu yılın ocaq ayında, yani Ukrayna krizindən öncə Qazakistan krizi ilə qarşıq arışıq qalmışdır. Qazakizistan, Tajikistan sınır problemi və Rusya tarafından, yalnız əklə sovyet dönemində bu problemlər ortaya çıkarıldığı içində bu problemlərin nasıl sonuçlanacağını, hər kəz dönəcə Rusya bildiğimdən dolayı problemləri kaşımaq və problemlər üzərindən bölgədə Rusya'nın varlığını dəam etirməsi yansı söz konusu. Qırqlıistan zaten sürekli darbələr və asker-i harikətlik dəvəyatda hükmət çeviriciləri ilə % kaldığı için Türkistan coğrafiyasında bütün şartlar nərə deyirsəm məvcud. Tabi bizim baştan bəri Rusya'nın Ukrayna da ciddə anlamda bir hizmət uğrayacaq. Bu hizmət nəticəsində Putin dəvürlə biləcəyik və yenilə gələcək bir yönətimi daha şəhvaf, daha demokratik olaraq. Hən mevcud sovyet mevcud fədərasional rüsusasında daha şəhvaf və daha insanca yaşayabilecəkdəri demokratik ortamı oluşturacaq. Sövyet coğrafiyası üzərindəki Moskova'nın gözükməyə elini çəkmiş olacaqlar və Türk dəvlətləri daha bağımsız, daha mürəfmət daha hür bir atmaçlara kavuşacağını bəqdəmək gələkirdi. Tabi İran olaylarını köprünün patlayışları keçməzdən öncə kırmın köprüsünün köprüsünün patladılmasından bağlı. Mən istəyərdin mevzumuzu bitirək lütfen. Mən İran'dan bağlı da size üzürlü sayın. Bizə bir videolar daaxılı olub videolar əsasında sizdən soruşmaq istəyəcən. Yediriz Rusiyadan insanlar qasırbəl. Rusiyadan bizim soydaşlarımız da oradadır. Bilirsiniz, Azərbaycan'dan 2 milyon ulan artıq rəsmi 3 milyon 3 milyon olduğu deyilən Azərbaycan vətəndaşları Rusiyada adılar. Niyə Azərbaycanın yer 6 yerüstü sərbətlərini mövcud hakimiyyə Yediriz Rusiyanın çöllərində ağır şərayətlə çalışırlar. Orada da neçə nəsə bizə cənazələr gəlir Rusiyadan təsqlar olsun. İndi də sınır qaplarını sərədlər bağlı yıvlar ki, onlar gəlməsin və Azərbaycan'da bəzi millət fəkirlərdən üzür istirəm diplatlar qeydi edirlər ki, ölkə gəlsələr vəziyyətləyətləyə olub ki, öz evlərində gəlirlər. Bu qədər belə deyə absur bir durumla üzəyik. İndi Rusiyadan qaçanlar bir tərəfdən qırımdan da dünənki partlar üçdən sonra qaçanlar var. Siz nezə düşünürsünüz? Onlar təbii ki, həm quru yol vasitəsi ilə qaçılırlar həm də, bu artıq Rusiya üçün bir sosial problemi yaratabilərməsək, qırımın taliyyini necə görürsünüz yaxın günlərdə? Çünki, qırımda dünən elan etlər ki, ərzax mağazaları 3 kilogramdan artıq insanlara yeme yemen suları satmam aldı. Baydalar da tətqiq olmalı. Bak, qırımdaki bu durumun soncu necə deyələndiriz? İnsanlar qaçları artıq? Qırım bundan sonra daha fazla ərzax təmini konusunda sıkıntı yaşayacak. Çünki, qırım ancaq köprün üzərindən ciddi anlamda Rusya'dan ərzax və diğer ihtərçəni qarşılıyordu. Çünki, yukarıdan Donbass'dan gələn yollar çox sağlıqlı yollar deyildi. Sətən, o yukarıda ki, 4 vilayetin ciddi anlamda problemləri söz konusu çünki onlar tamamen Ukrayna da təmasını kəsmiş. Rusya'dan gələcək yollar üzərindən tədarik maddələri ihtərçlanı qideriyordu. Yəni, bu 5 bölgədə Rusya'nın ilhaq etdiyi rəferandumuna qattığı 5 bölgədə çox ciddi anlamda qıda anlamında, insani ihtərçlan anlamda sıkıntlarla qarşıqarşıqarşıqarşıya qalınacaq. Bəl olunca, qırım alqıya Türkiye gəlcək ki, qeçtiğimiz günlərdə əvəl suyun Ankara'da bir çox kırımdan gelən həm Rusya həm kırım türkü ilə dənk gəldik. Yəni, Ankara'lara qada Türkiye'nin bir çox yerini bunlar kaçqın olaraq gelmək durumundalar və kırımda, ciddi anlamda bir insani dramla qarşıqarşıya qalabiliriz. Artıq köklüdəki harekətlilik nə zaman başlar? Çünki Rusya'dan kırıma gidən yol bozuldu için o yolun təqrət tamir edilməsi, təqrət trafiq açılması gələm araşda, gələk gələk gələk gələk gələk trafiqdə bir yavaşlanma olacaq. Öl olunca da kırımda ciddi anlamda problemdə % kanılacaq. Bəlk ki, kırım İstanbul üzərindən deniz yolu ilə ihtiyar smatləri temin edilə bilir. Çünki kırımla İstanbul arası deniz yolu ilə 700-800 kilometrə buradan gelməsi daha bəlk ki aqla mantığa yaktın bir hana gelin. Aslında biz Rusya etkilərlə zaman-zaman yapmış olduğumuz yarışmaları başlamə dönüncə, bu dört vilayəti Rusya tarafına alınacağını qırma qadar inləcəyəni. Daha sonra bunlar Rusya etkilərlə qırımında Türkiyə verilməsi gələk də ilə girik. Biz Rusya etkilərlə qar resmi olsa da bazı görüşmələr gəlçəkləşdirmişdir ki, anasında Türkiyə putinində ifadətliyi gibi 24 Şubatda saldırmadan önce yəkmiş olduğu bir konuşmada qırımın və Ukrayna'nın tarihi Rusya toprağı olduğunu iddia etmişdir. Bizdə o zaman, kırımın haqiki allamda Türk toprağı olduğunu ifadə etmişdik. Buradan ərkətdə də kırımın artıq Türkiyə bağlanması söz konusu olması bunu Türkiyə Rusya etkilərinin daha iyi bir zeminə oturması açısından çox önəmlə olduğunu ifadə ettik. Tabi bunlar kapalı kapılar abnə qayr resmi görüşmələr olduğu için ilk dəfə burada söylüyoruz. Bölə olunca da kırımın önümüzək günlərdə Türk... Buyurun hocam, səsiniz yenə getdi, lütfen qayrdır. Bizdəcilər müşahidə etdiyiniz qadrla kırımdandı, kırımda görürsüz ahali, benzin doldurma stansiyalarında növbəya düzüdük aftan bilirlər. Kırımdan çox ciddi maşin kervanları çıxır, müşahidə etdiyiniz qadrla. Buyurun, Hasan hocam. Kırım, kırım bu şəkədə köprü dəlindən yətəri qadr qıda təmin etmən konusunda sıkıntı yaşarsa isər isməs, kırımda bu, mələk ki, mosqoya doğru ve kiyaya doğacak, amma daha çox istanbala doğru bir haqqətlilik olacaq bu da, kırımda nüfus azalması açısından sıkıntı olacaq, dəriyim gibi. Rusya, Ukrayna arasında kırım probleminin çözüm yolu kırımın Türkiye bağlanması şəktində olursa şaşdırmamak gəlir. Çünki artıq Ukrayna ilə Rusya arasındaki bu savaş daha da uzayacaq, ən azından isməs açısından kırımla ilə yəni bir statült tartışma konuşulması söz konusu olabilir. Çox təşəkkürlər hocam Başqa bir videoda dəxil oluq. Mən istəyirdim ki, onun nəsasında sizin fikirinizi eşidək video nədə nibarətdir? Təxminən bu video dəxil oluq bu, kırım Sövbət Rusya parlamentinin sədri Mətifiyen konun bu çıxşından ibarətdir mən bu çıxşın rutsu olduğuna görə qısa izləyicilər nəzərinə çatdırmam ki təsəbirləli insanların simasında bir qorqu var. Mətifiyen konun rütorikası tam bundan ibarətdir ki artıq biz bir mənalı şəkildə barış sirik, daha doğrusu səkirə istəyirik Halbuki dünənə qədər Putin deyirdik ki neo faşistlər Ukrayna nə tərk etməyəldi hocam indi Rusya nın rütorikası dəyişti mi? Yoxsa bu rütorika dəyişti, təcədən yenidən kırım körpüsü partladılarından sonra durum necə olabilər? Siz nizə düşünürsünüz? Rusya nın bundan sonra həmin bu rütorikanı davam etdirəcəyi mü gözlənilir? Ya Putinin revanç hüzmü mü gözlənilir? Nə düşünürsünüz? Özərlikdə dört bölgeyi rəferandımda Rusya topraqlarına kattıktan sonra bir bəkləmə sürecinə girdi və dünyadan artıq bu savaş bitdi Rusya aldıqları yer Rusya da qalsın ondan sonra Ukrayna bir barış sağlansı gibi bir hava oluştu dolayısıyla sizin də ifadətiniz gibi parlamentudakı o çıxış bunu ifadətmək adına önəmdir Çünki barış nəsə olacaq Rusya nə edək? Şodu topraqda Rusya da qalıq bu savaş bu şəkədə bitiriləcək ama Ukrayna özəlliklə kırım köprüsündəki bu olayı qərşikləşdirmişsə ki bütün iktimalleri biz konuşmamızın başında ortaya koymuşduk rüs istihbarat və ya da Ukrayna də ki Rusya dəki Ukrayna istihbaratının faaliyyətləri nəticəsində bu olay olduğu göz önündə bulundursa bu olayı incələr kən gördüyüm bu təbii daha verilər ortaya çıxmış deyil bunlar tahminlə üzərə yapılan konuşmalar kəsiniklə Ukrayna artıq barışı isteyən taraq deyil topraqlarının son mətrakarası işqaldən kurtulana qadər savaşa dəvam edəcək taraq olaraq gözükür böylü olunca da savaşı Rusya topraqlarına taşıyaraq ki bu köprü Rusya topraqlarının bir köprüsü olaraq deyələndirildiğində savaşı bir operasyon qərçikləsmiş oldu və artıq Putin Moskova daq evində dahi rahat duramayacaqdır, rahat yatamayacaq ilgili bir korku salınmış oldu artıq Rusya dəvət yetkililərinin hərən Moskova da bir patlama ilə və ya da bir suikast ilə qarışı qarışıya kalıncaqdana dair zələnski psikolojik olaraq savaşın üstünlün ələ geçirmiş oldu Rusya da barış isteyənlər söz konusu yani savaş isteyənləri yanında taqribən 7-8 milyon civarında Rusya da bir qarçqın harekəti oluşdu bunlar barış savaş ən azından savaş istəməyə savaşda ölmək və ya da savaşdan olumsuz etkiləmək istəməyə insanların Rusya topraqdanı bırakaraq daha güvənli yerlərə qarçması söz konusu işte bunlar bilə Rusya da barış isteyənlərin sayısının etkisinin daha fazla olduğunu göstərir sildə ifadə etmiriniz bu qarçqınların Rusya ekonomiçinin Rusya sosial toplum hayatına olumsuz nəsil etkədəcəyəni önümüzdəki kış sürecində görəcəz çünki həm ekonomik yaptırımlar Rusya ekonomiq olarak xıxşdırılması həm də bu qarçqın və göçgünlərin Rusya ekonomisine vurdu darbenin təhsilini etkisini önümüzdək günlərdə görəcəz bunlar bilə Rusya da barış isteyənlərin sayısına yaptıracaq çünki bu savaş anlamsız bir noktaya taşındı artı Putinin anlamsız bu iddiaları nəticəsində sadece Putin deyik gündə və nə və Rus devləti ve Rus salkıda çox zor günləri qeçirəcək bu zor günləri yaşamamak adına bir an önce önünü alabilmək adına barış isteyənlərin sayısı hər geçən gün artıcaq biliyorsunuz bu səhərbəlik ilan edildin də bir çox yerde savaşı hayır mitikləri göstəriləri qərçəkdəşti və burada da Rus salkının savaş konusundaki qararlığını ortaya koymuş oldu təbək barış Biden bu barışı qərçəkdəştirəcək ki, bu savaşı durduma konusunda arabuluculq, aktif arabuluculq qərçəkləştirəcək bunu önümüzdə günlərdə görəcək bu savaş artıq bildiğimiz cephə savaşının dışına istihbaran savaşlarına, təklik savaşlara doğru hızla evrildi önümüzdə günlərdə bu və buna bənzər suyukaslar və ya da paptamalar yaşanabilir məlki də Putinin nükləyət silah beləfini biraz daha dünya gözün önündə Rus sayı daha təhditkər olaraq göstərmək adına Putinin önlüklər təhdidi ortaya koyduqdan sonra Putinin tabiri caizsə bütün dünya rəzilətmək, madər etmək adına bu terör eyləmi gərşəkləşdirir və bunun da aslında dəvamının gələcəyəni gözləmək gələkir, amma terör çox ciddi anlamda insan psikolojisini darmadağın edər, düşünün Moskova da xızılma idanda yürüyosunuz də yalnız də heran bir bombo patlayabilir Rus halkını darmadağın edər və bu da Rus halkının Rus dəvətinə, Rus hükümetinə qarşı ciddi anlamda olumsuz bir havaya dönüştürür bu da istərisləməz bir dip dalga ilə Putinə qarşı bir halka rəkəti, soka qarəkiti və ətta askeri bir darbaya doğru götürülə bilir, amma CPS havaşında şuan itibariyələ Putinin yenilmədiyi, işte 4 bilayet, kırmla bələr 5 bilayeti Rusya'ya qazandırdığı bir muzaffer komutan ədası nə bölünmüş durumda amma bu hali çox farzda sürdürmə şanslı söz konusu deyin önümüzdək günlərdə Moskova'nın dəyişik yerlərində və ətta Rusya co-rafiyasının dəyişik stratejik noktalarında bu və buna bənizə patlamalar olduğunda artıq Rus halkı evində rahat uyuyamayaca qorkusuyla Putinə qarşı yetər artıq Rus havaşı bitir aksiyaları lə qarşı qarşıya qalacağız dəşəkürlər hocam iki izləyicimizin sualını sizdən soruşaq sonra İran mevzusu haqqında da fikirinize işidək Ülvə ekibər o soruşur sual, Ukrayna'nın kırm köyrpüsünü partlatması Rusya qarşı mubarzənin başlangıcı və ya Ukrayna'nın qərəbiyə gəlin yolu ola bilir mi? Aşağı yuqarı buna cəbib ediniz amma əla bəniz varsa buyurun ilə bir olarq şunu söyləyəm eğer bunu Ukrayna yapmışsa əvət bunu dəvamı gələcək amma yox bu təsadifi Rusya qortdu bunun itikamrı alacağım deyə, bəlkə də Ukrayna arazisindəki askərlərini bir az da harekətə qəşsə bil rəyad da Ukrayna'nın strategik noktalarını bombalama ihtimali söz konusu bu savaşın uzamasına qapqısa alayacaq amma eğer Ukrayna istihbaratı bunu gəlçəkdəşdirmişsə, bu ihtimal biraz daha ön planda, buşu dəmək Ukrayna bu savaşı daha yeni başlattı savaş, səni ki, Ukrayna toprakdanı deyik bütün Rusya coğrafiyasında dişədiş gözə göz hər noktada dəam etməsi ilə ilə bir görüntü olaraq və ya da bir göstərgi olaraq bu kırın köpçünün patlamasını dələndirmək gələkir bu basit bir olay bilə olsak təsadifi bir qazan eticəsində bir patlama bil olsa bu savaşın seyrini dəxistirəcək Ozan, Azər bəyin də belə bir sualı var. Salam Rüfət bəyi Hasan Hoca, mühtərəm hocamıza bir savaşın sonlanmasının bir yolu dört bölgənin Rusya qalmasın şərtilə danışıqlara Rusya razı olabilərmək dört bölgəyə yagin ki, Bondarma, Luganskı Danisi, Gracefulikaları və sonradan Zaferoji və Qesondan sövbək edir, nezə düşünürsün bən düşünmürəm Ukrayna'nın bunların razı olmasını mümkün deyim, çünki Ukrayna ilk baştan bəli 2014-da Rusya'nın işqal etdiyi iki bölge vardı daha sonra bunakı bölgeyi daha eklədir mək gərəkir. Dolayısıyla, beş bölgenin Rusya da qalmasına Ukrayna razı olmaz, amma Batı dəvriya girip bunun qarşılığında Ukrayna-ya başqa vaatlər sunarsa bəlki Putin-i də Batı ilə anlaşma yapmaya zorlamak adına bu dört bölgenin ki, biz bunu kırımı ayrı tutuyoruz, kırımı Türkiye və elməsi il bəkləyiyoruz dört bölgenin Rusya qalmaq şartı ila ilməsi qaydi ilə nə qədər realdı bu, nə qədər kırımın yenidən Şöylə 19. yüzyılda İngilizlərin bir taktik və straferisi var İngilizlər öncəlikdə qadim coğrafyanın isimlərini də ekstirirlər məsələ, biz hiç bir zaman ortodoğu keliməsini kullanmazdık oraya, işte Arap coğrafyası diyorduk və ya da Türkistan diyorduk onlar orta asya keliməsini getirdilər öncə isimləndirdilər sonra sorunlaşdırdılar, sorun çıqardılar sonra siya sallaşdırdılar sonra da bağımsızlık haqqətlərini başlattılar bönəcə kağıt üzərində bir çox dəvələtin qurulmasına İngilizlər bu yöntəmi önləşmiş oldu bizdə bu məsələlərdə Türkiye hiç taraq olmamış olmasına rəamən ama kırımın tarihi qətmişindən haqqətlər buranın şuan da içində düşmüş olduğu zor şartlarda gözəndə bulundurulduğunda ön kontrolü və yönətimi həm uqrayın, həm da uşa tarafından Türkiye vərilmə ihtimali üzərindən fikirləri piyasaya çıxartmamız lazım yoxsa kırımın Osmanlı Türkiye vərilməyəcəyi aşıkar, ama bu önümüzdəki dönəmdə vərilməyəcək və ya da Türkiye önümüzdəki dönəm bura ilə ilgili haqqını və ququnu iddia etməyəcək, dəam etməyəcək anlamını çıxartmamamız lazım çünki nəticədə burası bir tür toprağıdır hərmə qadan Putin qadim Rusya toprağı demək olsa bilə bu tarihi bir yanılqıdır biz Rusya'nın tarihi yanılqısını Putin'in tarih bilgisinin yanlıqsını və eksikliğini ortaya koyaraq bu topraqların ən azından otonom bir çəklə dönüşüb kəndi, kəndi nünatıcaq hali dönüşməsi, bəlkə Türkiye'ye topraq orak verilməsi mümkün olmayabdir, amma orada bir türq nüfusu var bu nüfusun otonom olaraq bağımsız, yəni bağımsız olaraq varlığımı sürdürməsi sağlanabilir orası Bileşmiş Münlətlərin Ukrayna topraq bütünün tanıması asabı ilə orası tamamen Ukrayna topraq bunu hərkəz biliyor, amma biz 2014-də sorun çıqdığında Qırım üzərindən Türkiye-yi məsirəyə dələ etmək istədiklərin də bir sunu sörədik Qırım bağımsız olmadığı sürəcə Ha, Ukrayna bayri altında Harusya bayri altında olsun fark etməz diyərək Türkiye'nin həsapsız bir şəkimdə sorun içində çəkilərək, Türkiye Rusya çıqmasının önlə almış olduk amma bugün gəldiğimiz noktada şartlar dəyişti Rusya, Ukrayna da bəqdədi sonuçları alamadı amma Ukrayna da topraqlarını koruma konusunda yətəri qəryət göstərəmədiyi üçün bu 5 vilayət Rusya'nın kontrolünə girdi bəlkə 4 vilayət Rusya'da qalmaq bir vilayət də Ukrayna ilə Türkiye arasında bu, Qırım için söylüyorum bir otonun bölgeye çevirlə bilmə iktimali, bəlkə barış masasına konabilecək, önəmli şartlardan biri olabilir. ki, nəticədə bütün savaşlar barış için yapılır Ukrayna Rusya savaşları nəticədə barış ilə sonuçlanacak və müzakəlam masasında bir çox məsələ konuşulacaq. Bu məsələrdən bir tanesi da, Qırım olması müxtəməl maddələrdən bir tanesi. Onun üçün biz Ukrayna 5 və ya da 4 bölgesini Rusya'ya bırakılması üzərindən bir barış masasına oturması mümkün değil. Amma bəl ki Zəlenski Rusya'nın bir sülqasti ilə dəvrədisi bırakılırsa və ya da bu çatışmalarda bir kör kurşumla ölürsə bəlki yeni gələcək Ukrayna hükümeti savaşı daha fazla sürdünməmə qadına, Rusya ilə masaya oturma qadına, bu konular konuşulabilir. Amma bizim Qırım konusundaki söylədiyimiz bu bəklənti və ya da hayal diyenip, gərçəklirməsi çox zayıf olmaqla bələbər. Amma bunu sürekli gündəmdə tutmaq zorundayız. Çünki Qırım allığından Cengiz oğullarından Qıpçak Türklərindən Türkləyə miras bir coğrafyadır. Sadece Türkiye bağlamında düşünməmək gələkir. Çünki orası bir Qıpçak coğrafyası, Kuman-Qıpçak Uuz coğrafyası, Türk coğrafyası dolayısıyla artık Türk coğrafyası də kəndi qadərini yenidən yaşayacaq noktaya gəlmək zorunda. Bunun için də Ukrayna-Rusya barısında Türkiyənin alacağı rol, bəlkə də Qırımın gələcək ilə doğru gitməmizi sağlayabilir. Əşəkvillər hocam. Dəməli qəlbə bir dönəmə gəlib çatmışıq Azərbaycan olaraq, yəni bizim coğrafyamızın Şumalanında, Rusya da vəziyyət qarışıq. Azərbaycan canıbında 40 milyondan fazla Azərbaycan Türklərinin də yaşadığı İranda da vəziyyət qarışıq. Bu məsələrdə dövqeyi çox önəmdir. Bir güzlü dövlət kimi. Mən istəyərdim ki, bu olaylara, Rusya da baş verən olaylara və İranda baş verən olaylara bir də Türkiyə pəncərəsindən baxaq. Nizə düşünürsünüz? Olaylar nəyə doğru gedir? Bu olayların sonucunda qazanan kimdir? Məsələn, Azərbaycanın əkim təsirlər olabilər Türkiyənin əkim təsirlər olabilər. Bir də biz bunun milli və dövlət kimi də bir 15 də qeyyəyə yaxın vaxtımız qalab istəyirəm. Bu məsələ haqqında da, ürmətli hocamızın fikirini işlək. Bürün hocam. Biz Rusya, İran ve Çin də sistem deyşikliyə olacağını iki yıldır söylüyoruz. Həb önümüzdəki 5 yıld bu üç devlətdə sistem deyşikliyə olacaq. Bölünəcək, parçalanacak anlamında söyləməyəm. Demokrasiya geçmə konusunda bir harikətlilik söz konusu olacaq. 5 milyon civarında Azərbaycan-Türkü yaşıyor. Buna günay-azərbaycan diyorlar. İranda bunun dışında kaş qaylar Sahra-Türkbənləri də diğer Türk unsurları da söz konusu. Dolayısıyla, sələcə olayı bir günay-azərbaycan bağlamında dələndirib, İranın bölünməsi və parçalanmasına vəsi bir olmaq çəklində deyik. Nüfus itibariya, demokrasiya geçibdiyi zaman, bütün İranın yönetim bağlamında alması Türkləriçin daha kolay olacağı için, bizi İranda demokratik deyişim və dönüşüm taraftarıyız. Çünki günay-azərbaycan İrandan kopması, bir Turam coğrafyası ilyanına hizmət etməyik. Çünki Azərbaycan coğrafyası bitti yerdən Afganistan və Türkmenistan'a yine 2-3 km yakın bir farz bölgesi qalıyor. Bu da də Türklərin diyəlim, burada Türkiyə kelimesini kullanmaq istəməyərim. Türklərin bir Turan ilyanına onun üçün İranda demokratik dönüşüm Türklərin iktara gəlməsi biliyorsunuz, İranı 1925-ə qadər bin yıl Türkləri yönətdir. Yəni, Anadolu Sərçukları, Büyük Sərçukları, Anadolu Sərçukları, Aqq Qoyunlar, Qareq Qoyunlar, Afşarlar, Qaçarlar, Bunlar əvv, Türk, Soyva boylar idi və bunlar yönətdir, İranı. İranı 1925-də İngilizlər qurdular və bu gür İngiliz kılərçəsi öldükdən sonra bir deysim dönüşüm yaşanacak. Biz, qeşdiyimiz ayrıca Kraliçənin öldüğü günlərdə Yine bir televizyon problemu və bizim kəndi Facebook sayfamızda İranlaqil yapmış olduğumuz deyərləndirmədə Kraliçə öldü, İranda sistem dəşiklində gündəcə qaptaya xaqın zamanda İranda da bir ölüm olacaq ifadəsini qulanmışdır. Bu, Məhzə hanımın öldürülməsi deyil. Biz İran, dinlidərin ölüm üzərindən İranda bir sistem dəşiklində doğru haqqeti olacağını ifadə etmişdik. Məhzə hanımın ölümü ilə İranda nərdən baksanız 25 gündür soqak göstərləri devam ediyor və bu soqak göstərlərində üzərindən də İranda bir kargaşa və iç atısma bəkləntiləri söz konusu. Biz İranda yaşam Türkləri ilə iki tanın modəl üzərindən bir araşdırma yapıyoruz. Birincisi, Irak, İran Türklərinə model olamaz deyə söylüyoruz. Biliyorsunuz, 1. və 2. köftə savaşında Amerika'yı Irak açığaqra Türkləri oldu, yəni işbirlikçi bağlamında bir yaftayla yaftalandılar. Türklərin 5.000 yıllık mədən etində hiçbir zaman için arqadan vuran və işbirlikçərsində olan bir mekanizma deyil. Sistemimiz də sahibi olman haqqasında köş köşə çarpışan bir rəfəxs ortaya kondu. Bu bağlamda İranın dağıtılması konusunda Türkləri hiç kimsələ işbirlikçilik yapmaz çünki İran coğrafyası Türklərin milli coğrafyasıdır. Kimsəyə qəcə kondu yaptırmamamız lazım. Bu bağlamda Irakdakı Türklərin Amerika ilə olan ilişkileri gözəninə bulundurulduğunda İran Türklərinə Irak modeli bir yöntəm olmayacağını hər fırsatda sələmək görəkir. Aynı şəkildə Suriyada iktidara qarşı muhalefət silahlı olaraq dəstəkləndir. Iktidara qarşı ciddə anlamda bir İslam söz konusu oldu. 12-13 yıldır Suriyada muhalefət iktidarı yenə yıqamadığı qəbi Suriyədiyə bir devlət qalmadı ortalık param parça top ailələrə param parça sosial həyətləri dönüştü və artıq önümüzdəki yüzyıl Suriyənin kəndə ayaklar üzerində durması mümkün deyil. Bu modeli də Irak, İran Türklərinə silahlı mücadirəyi dəyataraq yarin nə olacağı belirsizliyə bu Türkləri atmamak qərekir. Bu bağlamda Irak və Suriyə İran Türklərinə rol model olamaz. İran Türklərin nüfus ekonomi sosial və siyasi olaraq olduqca güçlə olduqdan sistemin yıqılma noktasında İran Türklərinə elinə gəcəcək için orada birlərin adına işbirlikçilik və hətta məvcut hükmətlə silah çatısımlara girərək bir belirsizdə sürüklər müməsi qərekir. İngiliz kraliçəsi İngilizdə 19. yüzyılın sonunda Rus İngiliz İttifuakı Dünya-i Türkçüs və İslamsız bir çevirməkləyə girilir bir strateji belirlədilər. Rus strateji üzərində 1915-də Çanak Qalədə İngilizdə gemilərlə Çanak Qalədə gelip oradan İstanbul Bağıc üzərində qırım üzərində Rusya-daki Çalık Rusya-sindəki Borşevik İhtilalinin bastırma harakatı qərçəkləşdirdi. Ama Türklər 1915-də Çanak Qalədə dirlənək və 1917-də Çarlıq Rusya-sını yıqılıb yerinə Borşevik Rusya-sının səsəv qurulmasını Rusla Türklərə borçludur və Çanak Qalədə dirlənək İngiliz Rus İttifuakını yox ettilər. Amma daha sonra İngilizlər Anadolu-u İskal edip Osmanlı yıqma noktasına geldiklərin də Atatürkəsi-i arkadaşları Səvrandaşmasını yırtıfattılar Və Anadolu-da yenidən Bat 1985-də Bu kurunduqdan sonra İngilizlər İran üzərindəki etkisini vouslanıq Türklərin hakimiyyətini son vərələrik Orada bir fars hakimiyyət oluşturuq Türkl準備 archipdə təmasi kezmiş oldular. Böyelcə İngiliz Rus Halb Çanrılı yayımda Ankaradan Ürmətli Hocağımız Hasan Oktaidir. Hasan, bəyi buyrun, davam edin. Səsiniz yenə bağlandı. Hocam, istəyərdin bu günümüzdən bağlı söhbətimizi davam etməyik. Bu günə gəldik, həmən. Nəyə? Dolayısıyla, kraliçə öldükdən sonra İran da İngilizlərin kurmuş olduğu sistəmi dəvan etmək şansı olmadığı gibi 1925 öncəsində İranı dönüştürmək zorundayız. Ər İran da Irak modeli, Suriya modeli ni dəyatırlarsa bundan Türk dünyası zarar görür, Türk dünyasının İran da kesinliklə Türklərin təqrəlikdənə gəlməsi sürəcini başlatmaq zorundayız. Ən qısaça sörənəcək bu, çünki İngilizlər İstanbul-la, yəni bağımsı Türk-i Ecrunvet devləti ilə Hindistanın, Afganistanın, Pakistanın, Türkistan coğrafiyasının təmas kuraraq yeni bir Türk uyanışının önlə gəlmək adına İran da bir fars devləti tampon devlət oluştururlar. Bunu Rusya, Çarlık kursası, Gürcistan və Elmenistanı kuraraq İstanbul-la Türk dünyasının arasını kəsmiş oldular. Amma 1991-də Sovyetlər dağıldı, şimdə İran dağılmaq durumunda burada iç kargaşa çatışmadan ziyadə Türklərin iqdaraq gəlməsinin önləşməmiz lazım. Bunu qərçəkləşdirdimizdə yeni bir Türk asrınan ilə karşı qarşıya qalacaq. Çünki Rusya da sistem dəyişikli olacaq, İran da olacaq və Çin dəi sistem dəyişikli olacaq. Şuan da Türk dünyasının 350 milyonluq nüfusunun 150 milyonu bağımsız, nərdən baksan 200 milyonu kəndi bayraqları altında yaşamıyor. Və önümüzdə gəlmək yeni bir Türk dünyası, mədəniyyəti tasauruna qarşı qarşıya qalacaq, bütün Türklər buna hazır olmak zorundalar. Bir belimizdə basit çekişmələri bir kenara bırakaraq ruhumuzu, psikolojimizi buna görə hazırlamamız lazım. Türk dünyasının bütün problemlərimi çox iyi görməmiz, əzbəlləməmiz, ona görə çözüm yollar ürətməmiz lazım. Yəni, Türk topluqların psikolojisini çox iyi görməmiz lazım. Şuan da demokrasi idən başqa çıqar yol və çağrı yox, Türk devlətləri yenidən demokrasi ilə tanışıb demokrasiya gör örgütlənirək bilgiya qarın 730 yılında söylədiyi gibi. Aç halkımı giydirdim, çıplaq halkımı yedirdim, çıplaq halkımı giydirdim diyen bir sosial devlətlə dönüşmək zorundayız. Çünki Türk devlətlərinin kimlini taşıyan her türq, kutsaldır her türq, birinci sınıf insan gibi yaşamak zorundadır. Bunu da qərçəklə istirəcək olan Türk devlətlərinin yönəticləridir. O zaman son olaraq, ilə işin sonunda yaxınlaşdı, elə sizin dediklərinizə bir sual da vardı, əslində biraz fərqli açıdan fərdi pencələdən edibəyə yazmış. Dünya düzeni yenidən qurlarsa Türkiyə, Bütəb-Azərbaycan, yəni Güneyli-Güzeyl-Azərbaycan, Pakistan, 5 Türk dövləti, bərabərdə Turanı rəyallaşması və dünyanın Türklər tərəfində idar edilməsi tam mümkündürmü. Biraz arzularımız, diləklərimiz də bir tərəfə, biraz da riyallıq olmalıdır. Məsələn, siz İrandaki durumu dediniz, mənim ən böyük arzum odur ki, təbii ki, İranda vakti də Tislacuqların mərkəzi, təbriz olub, Tislacuqların mərkəzi, Günya-Azərbaycan coğrafiyası olub, ondan sonra səfəbilərdə orda olub. Amma səfəbilərdən başlayaraq İranda yaşayan Türklərdə Şubiya düşüncəsi yaranıq, Şubiya farz ağlının, farz dövlətçirinin, farz düşüncəsinin İslam da ahirində məs-i Şiyyarik çarşıbəsində davam etməsiz. Bugün ki, İran gönətimi, bugün ki, İran hakimiyyətidə məs-i səfəbilərə sayıqı göstərir, Türk sultanlarından, Türk dövlətlərinə, Türk imperatorlarından. Siz bilirsiniz, qacarların son dönəmində bələ yeni bir İrançılıq, paniranizm düşüncəsi yarandı və onun sonucunda qacarlar devrildi. Bakın, biz İran taxtacına etnik olaraq mı iddialıyır? Yoxsa, düşüncə olaraq mı iddialıyır və bu nə qələrdə yaldı? Bugün Tehran'da əhalinin yarısı Azərbaycan Türklərdə, amma onlar hamsı milli düşüncəlidir mi? Mən bunda pəhsimizdə oluram teziklər olsun ki, amma ümidliyəm, ümidliyəm ki, bu proses dəvam edəcək bə, biz orada istədiyimizi əldə eləyəcik. Amma bugün gəlşə edən İran'da bizim soydaşlarımız iki yərə bölünüm. Bir isə, müstəqil, Günya Azərbaycanın olmasını istəyirlər. Bir isə, istəyirlər, Federaçsi olsun. Bir isə, sətdə, milli muhtariyyət istəyirlər. Amma İranın bütün nüklət Türklərinə olması, bunların hamsından çətin məsələdir. Bak, bu vəziyyətdə, buryallıqda, siz çıxış yolunu nəvə görürsünüz? Ədədiniz təsbiklər oldukça doğru. Çünki bəndə şunu söyləyəm, türk topluqların sosiologisi, türk topluqların psikologisi, türk topluqlarının düşüncə sistematıyı örənmədən bir türk dünyası tasavvuru qərçəkləştirməz mümkün deyir. Bu bağlamda İran'da ki, şiilik Türkləri, şiilik mönsubiyyətləm dolayı farslaşdırdığını, atıq bütün Türkləri biliyor. Dolayısıyla, bunda göz önündə bulunduranaq yeni bir zihin inşaası, yeni bir zihin tazələməsi yapmaq zorundayız. Nə işitçi sünni Türk, nə şahsəvər, şiili İran-Türkü, ikisinin də zihin dünyasının yenidən qurqılanması lazım. Onun üçün, demokrasi insanakları ququn üstünlü diyoruz. Nə işitçilik, nə haşti şabicilik, bu iki düşüncə Türkü təmsinətlə noktasında oduqca uzak. Ama maaləsəf, maaləsəf, Türkiye də olmak üzərə İslam dünyasında işit və ya da vəhabizm dediyimiz çox ciddə anlamda təhsirli. Aynı zamanda, İran-da da haqişabiya qadar, yəni militarizə olmuş, topluluğa doğru bir haqqətlilik söz konusu. Bunlar Türk dünyasının sosialosini və ya da psikologisin və önəmli problemlər. Bunları konuşacağız, bunları tartışacağız. Ama bunda bu problemlərimiz var deyə bütün Türk dünyası idalindən vazgeçməmiz və ya da Turan idalindən vazgeçməmiz mümkün deyir. Çünki Turan, sadəcə İslam dinlə mensuplarla ilgili bir hayal deyip bütün Türkləri kapsiyan bir hayal. Gərçi Türklərin, nüfuslarım toplamın çoğu müslüman olmasa və ilə İslam dini və kültürünü, siyasal haqqətini, ədəbiyatını daha ön planda tutacağız. Ama bu, dəmək deyilir ki, işte Qagauzcayı biz bu işin dışında bırakıcaz və ya da sahasi bir Türklərin bu işin dışında bırakıcaz, anlamında deyir. Hər Türk toplunun sosialosinin psikologisine görə yeni bir anlayış və kavrayış ortaya koymaq zorundayız. Bunun için, zaten diyorum, bən Türk coğrafiyalarının problemlərini, Türk coğrafiyasının psikologisi sosialosini çox iyi çalışmamız lazım. Eski bildiğimiz əzbəlləri bir kənə buraqaraq yenidən və yenidən çalışaraq bir Türk dünyası idanı orsuturmaq zorundayız. İran da cidamlanda problemlər var, bunun farkındayım. İran da Sırp Günay Azərbaycancılık üzərindən, İran da oluşacaq toplumsal bir harekətliliyin kontrolü mümkün olmaya bilir. Irak da Türklərin konumuna düşməmək adına bən bu iqazı yapıyorum. Ama İran önümüzdəki 5 yılda sistem dəşlikdə qarşı qarşıya kalacağımız bir coğrafiya ona görə hazırlık yapmaq zorunda olduğumuz bir coğrafiya olaraq ifadə etmək istəyərim. Çox təşəkür edirəm hocam. Düşünürəm ki, yadda qalan bir 1 saat arxada qoyduq. Dəli izləyicilərimiz proqramımızın qonağı Qafqa Stratejisi Araştırmalar Mərkəzdəri, hürmətli hocamız Prof. Dr. Qasam Oqdaydı. Çox təşəkür edirəm. Dəli izləyicilərdən çox xarşı edirəm, çımağızdan önce efri paylaşın, bəyənin. Sus ilə bəyənin ki, bize həm də dəstəyə olursunuz, həm də azad media dəstəyə olursunuz. Azamıza təşəkür edirək, bu iqazı canlı yayımı burada bitiririz. Sağ olun, sağolunla qalın. Tanrı vətəlimizi, tanrı imlətimizi qorusun, Allahumma həm də.