 Aqşamınız xeyr olsun əziz və dəyəlizləklərimiz. 20 Səntiyabır Kümün 21. Tanrıqında Kaunun çöfüründə askusöz proqramının canlı bağlanısında xoşbələk istərik. 20 Səntiyabır dedik bugün, tam 27 dil öncə Azərbaycanda əsrə mögələsi azlandırılan naşur nif kontraktına il dönümüdür. Bu kontrakt vizə nə qazandırdı, nələri tirdik, bunları yəkiç 27 dil ərzində saldaşınəsində çox gözəl dəri dəndirə bilər. İç cümdə ilə bugün müəmmin bundan bağlıdır Facebook, Snapchat, Sunda da paylaşım ilə dem ki, 1 və ya 1 dün işi ailənin varlanma səhəb olan bütün 3-də bir xaldın əksəl sisəsinin yoxsulluq hədindən aşara yaşamasına kətəbizqaldır. Sol təsutsuz sindələn bunu qeyd edirəm. Çünki əsrə mögələsindən ölkəyə dəxil olan qəlirlərin məqdarı 300 milyarda aşsa da bugün Azərbaycanda xaldının durumunu gözəlmədir. Hər haldı biz bugün əsrə mögələsindən danışmayacaq. Yox çox danışdı bu haqda. Bugün istəyər Azərbaycanı Şumaldan və canubdan hədələyən faktirlər haqqında, konkret olaraq Kremil və Tehran təbikəs haqqında danışacaq. Birləyiniz kimi dünə Rusiya da Duma'ya şəşkilər keşirildi. O şəşkilərə bir nəzər salacaq. Son günlər Azərbaycanı canub sərədində öz dədə baba torbaqlarımızda, Günü Azərbaycan arasında Tehran yeni hər bitərinlərə başlayı, biraz gülünc, biraz da ironik görünsə də, yəni durum qoqik əslində görünsə də, hər halda canub qonşumuzun İslam müşəlman islamansalı iddiyasını olan qonşumuzun mərkətləri bir daha canub qonşumuzun elməni sərdası olması faktorunu, faktnözə çardığı bir daha sərqilədir. Bütün məsələlər aydınlik getirməkdən ötrüyün, kezmiş millət vəkili, milli Şuranın Karnasə Mərkəzinin üzvü Gürtəkin Qanum Hacı Bərili, halası da bizim canub allanqımızdadır. Gürtəkin Qanumla sadaladığı məsələlərə aydınlik getirəcik. Gürtəkin Qanum, hoş gördük. Hoş gördün, Sirifət bəyi və əziz izləyicilər. Səşəkürlər. Salamlı yərixsizi. Gürtəkin Qanum, mən yəgin ki, bizləyirdiz əvvəldən. Rusiyadan başlayaq, Rusiyada nələr baş verdi. Əslində bu gün mən də mətbaat izlədim. Rusiyanın perm şəhərində də biz terror aqitöre bildik. Üzüntü şəhəsində gördük biz bunu. Terror hard olmasından aslı olmayaraq yıqınan maldır, lənətlən məldir. Amma təlçülər olsun ki, hələ də terroru həyata keçirilən manyaqlar, sadistlər hələ də var. Hələ ki, görülən timur adlı, perm sakinin, familiyasını unuqdun, beysun grubik, Səhəkürlər məsələk. Onun tövəktiyi deyə olunur. Həralda biz ölənlərə başlısısa olsun, başlısısa veririk. Rusiyada tam səskülərin səhərsü günü, bəlkə də təsadıf bir, bəlkə də düşünülmüşdə. Amma biz hələ ki, bunun detallarını bilin bilik. Rusiyada. Rusiya səskilər haqqında sizin fikirinizi öləmək maraqlı var. Əslində, səskülər öncəsi Putinin online səsk verməsinin yayılması bunu göstərdik ki, artıq səskülərin talihəl olunur. 104.000 səkçisi olan Rusiyada, səskülərdə təxminlən, 4.000-lən artıq səskə pozunusunun təkəsə qolos müəssəsi qeydə almışdır. Bütün bunlar göstərdik ki, Rusiya səskiləri Azarbaycanın Panahov sayarı səskilərin heç də fərqlənmədir. Mən istəyərdim ədə önə Rusiya səskilərinə bir nasibət bildirəsiz. Bizim üçün Rusiya da baş verən proseslər ona görə önəmdir ki, şumal qonuşumuzdur. Azarbaycanın ərasında söylən hüqqlarımızı qaptıyan Rus qoşumları var. Bütün bunlar Rusiya da baş verən siyasi proseslər bizim üçün önəmdir. Bizi əcidərdən çox xayrış edirəm ki, eləşimizi bəyənin, paylaşın ki, daha geniş auditoriya gültəkin qanun çövbətləri. Gəlisəm, buyurun. Efirdə gültəkin hazırədir. Teşəkkür edirəm Röfət bəyi. İlk öncə icazı verirəsəniz sizin toxunduğunuz neft mövzusuna qısaca toxunmaq istəyirəm. Nə yazıq ki, bu neft Azarbaycan xalqının minirli sərvəti olan, Allahın millətimizə bir lütf olaraq bəxş ettiyi bu neftəsində bizə xüşbətlik, rifa, inkişaf gətirməri olan neft, nə yazıq ki, Azarbaycan xalqının bəd bəxliyində çevirildi. Və xatırılırsınızsa, o neft, də mələ, ilk kontraktimiz alanından sonra, o hedərəli, bu nefti üzünə çəkmişdir. Bak, ondan sonra Azarbaycan xalqının günləri, o neftin rəngi qədər kimi qara oldu. Və bu yerdə sədəcə böyük şairimiz, güzel şairimiz Ramiz Rövşənin misralarını müraca təliyip keçmək istəyirəm. Vaxt almamaq məqsədi ilə onun, də mələ, çox gözəl bir şiiri var. Də mələ, səni sevmək çətindir vətə, nə gündə sən ki, təpədən dırnaqıdək, günah çində sən ki, şiirində, vətən şiirində belə misralar var ki, neflə geddir bərəkətin, bərəkət keçti səndən, neflə geddir bəkarətin, borular keçti səndən. Qarış qarış qazılsan da, sevin hələ ki, saxsan, qara neftin qurtaran da, ağaq günə çıxacaxsan. Nə zaman ki, o qara nefti çıxıq qutaracaq, Azərbaycan xalqının görünür ki, xoşbəxli ondan sonra başlayabiləcək. Çünki, o neft bizi anca bəd bəxdik getirdi, o neftlə Avropalı ziftatlar ələ alındı, o neftlə kürüziklamatiyası bütün dünyanı ağaq şuna aldı, o neftlə ölkədə reprisiyalar tüqyan etdi və ölkədə çox dərin bir təbəqələşmə yarandı. 95 faiz kasıb zümrə, 5 faiz, hətta 5 faizdəndə az ərab-şeyxləri qədər zəngin bir təbəqə yarandı. Ona görə də, nə yazıq ki, bize xoşbəxliq getirməli olan o neft xalqımızın bəd bəxliyinə çevirildi və neftin qeymətləri artmasıyla ölkədə reprisiyalarını səviyyəs artdı. Neftin qeyməti nisbətən azalanda bir bağlıca insanlar nəfəs aldılar. Bak, bu neftlə bağlı mənim bir qeydim idi. Rusya dəki seçilərə qayıtmaq istəyirəm, demələ, Rusya də nə baş verir? Rüfət Bəd çox o maraqlı bir prosesdir. Azərbaycan acısından bunu maraqla adlandırırım. Uzun illər, bizə, məsələn demokratik müxalifətə pəmsiətçisi oğluqun miliş oraya irad bildirirdilər ki, görürsüz mü Rusya də necə innovativ syxnologiyalardan istifad edilir, kriyyətif yanaşmalar var, ağlılı səs vermədən istifad edilir, digər yollar metodlardan istifad edilir və bunun nəticəsində hansısa ahurlar əldə olunur. Bizim müxalifət seçikləyə düzgün yanaşmır, seçikini fırsət kimi dəyərləndirmir. Ama Rusya da müəyyən nəticələr var, müəyyən nəliyyətlər var. Sözsüz ki, bu yanlış yanaşmaydı. Amma bu yanaşmada bilirsiz ümumilihtin yanaş olsa da, həqiqət payondan ibarət edik ki, Rusya da Azərbaycanla müqayəsə də seçki bənzər nəsə var idi. Yəni, bunu da seçki yadlandırma olmazdı. Amma ən azından, məsələ, üçün son maskla dün masna seçkilərdə görürük ki, nisbətən müstəqil namizətlərdə keçə bilmişdir. Ondan öncə də hər hala seçki bir görüntüsü var idi. Azərbaycandakı qədər zorakilxalları qeydə alınmırdı. Bu, ona görə baş vermirdi ki, Putin rejimi Rusya aftaritarizmi, Azərbaycan aftaritarizmin nə daha mərhəmətlidir, daha rəhim deyildir, daha müasirdir. Yox, əslində bütün aftaritar rejimlər aşağı yoxarı bir-birnə bənzir və dünya aftaritarizmin elə atası Rusya da, Azərbaycan öz adımlarını Rusya yıxunlaşdırır və çox şey Rusydan öyrənir. Sədəcə Putin bugünə qədər öz hakimiyyəti üçün, öz müsləqiyyəti üçün təhlükə hiss etmirdi. Rusya cəmiyyəti onun hakimiyyətinin iktidarının möcrülüq üçün təhlükə yaratmırdı. Putinin həqi qətən də ölkəsində rejtingi yüksə idi, ən azı əli üslə gəl biri uzun müddət olmuşdu, ondan da yüksək rejtingi olmuşdu. Bu, təbii ki, başqa bir sualın mövzusudur ki, Ruslar niye onları cehaletə sürükləyən bir lyzirə bu qədər dəstək veribir. Amma başqa məsələ də var idi ki, Putin Rusya uzun müddət tərəq verə bilmədi, inkişaf verə bilmədi. Amma əvvəzində məsələn, kırmı verdi, apqaziyanı verdi, asitiyanı verdi, surya dəki problemi verdi. Düzdü, biz kenardan baxırıq və deyirik ki, məsələ, çünki kırm ne qazandırdı ki Rusya? Kırm Rusya'nı bataxlıqa sürüklədiyi, apqaziyasiyeti idi onun kimi, surya idi onun kimi. Amma əndi velika Rus şəvinizminin nöqdəyən əzərindən baxsaq məsələ, məsələn, birinci pötrün Yelizəviyyət yıktirinənin həyranlarının nöqdəyən əzərindən baxsaq, Rusya'nın güdərətli dövlət olmasını arzul, yəni, velika Rus şəvinizlərinin rakusundan əzər salsaq, təbii ki, Putin Rusya əzəmət qazandırmışdı, böyhlük qazandırmışdı. Və bu mifin, bu nağılın dağılması üçün müəyyən zamana ihtiyac var idi. Zaman iləllədik ki, Rusya daha ağır sosial iqtisadi problemlər mən qenəsində bataxlıqa daha çox bataxlıqa, insanların da gözü açılmağı başladı və xüsusilə də Alexei Navalny etrafında çərəyən edən proseslər Rus cəmiyyətinin gözünü əhəmiyyəti dərəcidə açdıq, hüsusilə də Rus gənçliyi Putin ən qohmuş vəziyyətlədi. Yəni, müxtəlif sorgu mərkezlərinin keçirdiyi sorgularda dəyişməyən bir gerçəlik var ki, Putin ə və onun vahid, yedi nəyə Rusya parçasına dəstəh verənlər, səs verənlər daha çox 45-50-55 yaşlı insanlardır. Gəncili isə bir mənalı olaraq Putin-lən imtınə edib. Yəni, yeri gəmişkən, Türkiyədə də belədi ki, o zəqt kuşağı deyilən bir gənç nəsil var ki, onlar daha çox indiki iktidarları yox, onların mühaliflərini dəstək deyirlər. Rusya də də durum bundan ibarətdir və Putin ilk dəfə öz hakimiyyəti üçün real təhlükə hiss etdir, o təhlükənin, o təhlükənin nəfəsini, o artıq kürəyəndə hiss edən kimi, Putin-də üzü döndü, Putin-də sərtləşdir, Putin-də qəddərlaşdır və Azərbaycan standartlarına yaxınlaşdır. Yenə də Rüfət bəy altını çizərik deyirəm, yenə də Rusya də tətbiq edilən səxtəkarlıq mətidları, məzahir-pənahıvın sınaktan çıxartdıq mətidların eynisi deyil. Yenə də kölgədə qalırlar, də mələ o el-pan-filıvanın məzahir-pənahıv olmasına hələ kifayət qədər var, o biraz də ürənməlidir məzahir məlimdən. Amma istənlən haldə o represivləşməyə, sərtləşməyə doğru ciddi adlımaqdır Rusya hakimiyyəti və Rusya nın seçki sistemi. Palis zorakılığı, namizətlərə qarşı zorakılığı, müşahidətçilərə qarşı zorakılığı, mələ kütləvi şəkildə insanların ehtiraz edən, haqqın isteyən insanların kütləvi şəkildə polis bölmələrinə parılması, onlara məhkəmə qərar edən cəzaların verilməsi, bir süsqalıq ki, süsqalıq o insanların saxlanması, onlara hədə qorqu gəlirməsi, çox sayda insanlar zəngilər alırdılar, hədə qorqu zəngilər alırdılar, aile özülərinin özləri təhdid olunurdu, özləri təhdid olurdular, təhdid edilirdilər, yəni tam Azərbaycan standardlarına yaxın bir situasiyaydı, bir situasiyaya yaramışdı və ilk təfə edikə açıqını deyim, Rusya da bu qədər idbar, bu qədər iğrenc bir seçki keçirilmişdir. Bu güne qədər olan seçkilərlə müqas edilməz dərəcədə pis, köbut, müdaxilələrlə müşahid olunan bir seçki keçirilmişdir. Seçkidən öncə mən qeyd ettim, bizə iradlar bildirirdilər ki, məsələn, görsüz aqalı səs vermə var idi, o aqalı səs verməyəndən düməli müxalifət nələrisə nə aylı olabilərdir. Ona bunu daha çox milişor olsun seçkiləri baykot etdiyi üçün, karolami seçkiləri baykot etdiyi üçün, bizə irad olaraq bildirirdilər. Olsun, Nawalin də o, gerçəkdən də aqalı səs vermə tətbiq etti və həmin aqalı səs vermə nəticəsində, düməli maskada, digər bölgələrdə, bir çox yerlərdə onların dəstəklədiyi insanlar önə çıxabilirlər. Birincisi, ondan başlayaq ki, onların dəstəklədiyi insanlar kim idi? Bak, Nawalin kimi dəstəklirdi, bu aqalı səs vermədə kimlər dəstəklirdi? Onların dəstəklədiyi insanların böyük səriyyəti kıpəyrafın üzləridir. Kaminist parçasının üzləridir, kaministləridir. Bir qismi, əldəpəyərin üzləridir, liberal-demokrat parçasının üzləridir, Zirinovski'nin parçasının. Bu, mən elə gəlir ki, müasir dünya siyasətinin ən böyük ironiyalarından biridir ki, Rusya dəki ən radikal, ən ultra, hətta radikal parçanın adı liberal-demokrat parçasında bu Zirinovski ondan, ondan da ördün səkçə başlıyor. Yəni, nə aşağı yıqara ilə qəsi yoxdur, Yürüyün, nolcun kimi? Həyç bir ilə ilə qəsi yoxdur, adam, hər şeyin ultrasıdır. Yəni, əslində, o reaktsiyan yer bir parçada, o adam reaktsiyan yerdir. Yəni, onu başqa cür dəməli təqdim etməlmez. Və təsəvür edin ki, bu aqalı səs vermədə o əldəpəyərin namizətlərdir, providuli və ya rəsiyanın namizətləri dəstəklənir deyil. Daha çox bu namizətlər, çünki başqa namizətlərin o seçkilərdə qeydiyata alınmaq imkanı olmamışdı, iləli sürülməm imkanı olmamışdı. Onları seçikdən öncə filtirdən keçirmişdilər, o Iran sayaqı, Iran'da necə prizin seçikisindən öncə hər kəsi filtirdən keçirilər. Anca rejim üçün, ola rejim üçün məqbul insanlara bırakırlar, səs verməli yekun mərhələyə. Rusya da də təxminən belə bir mekhanaizm işləmişdir və bilincə ondan başta onu demək istirəm ki, bir də dəmər qeydi etmək istirəm ki, Nawalinın bax, bu ağlı səs verməsinə görə seçilsə edilər də belə, yəni, onun namizətləri, nəmizətləri, desələdi namizətləri keçirədir belə, Tom Hamsıq, bu namizətlər, ya Zirinovski'nin namizətlər olacaktı, ya Züqanovın, Kəpərəfi namizətləri olacaktı, ya da Milonovın, Pravidliya və Rusya'nın namizət olacaktı. Yəni, onların hansı biri Putinləm fərqlənir. Mən hətta deyərdim ki, fərqlənirlərisə pis daha pis formada fərqlənirlər. Yəni, uzağa geçmiyəm. Məsələ, üçün Azərbaycanla bağlı bir Züqanovı çıxmaqnan, onların hər biri, Duməli Milonovda, Zirinovski'də, digərləri də, o qədər radikal fikirlər səsləndiriklər, o qədər məkirli fikirlər səsləndiriklər, bir deyip Qarabaq-Rusya Birləşməli, biri deyip Azərbaycanı çıxal edərik, biri deyip Duməli Barmaq Sirkəliyip, hətta Duməli Prizidenti də hədələmişdir, Zirinovski gibi dəmişdir ki... Yəni, uğundur, Putin qanım, Zatulin, Talqoy. Yəni, mən konkret olaraq hal hazırda, Navarlının ağılı səs vermədə dəstəklədiyi parçaların rəhbərlərinin qeydə edirəm ki, Yəni, bu ağılı səs vermədə gibi müxalifəti qəbunlar dəstəlirdi. Və digər bir tərəfdən, digər tərəfdən, məsələn, bu ağılı səs vermən nəticələr ortaya qoyuldu, tutamki bölgələrin, masqada görüldü ki, həqi qətən ağılı səs vermən nəticəsi var və tutam ki, bəz yerlərdə hətta 80-90 faizə qədər Duməli nəticə verirdi ki, ağılı səs vermən namuzətləri dəstəklənirdi, müxalifəti namuzətləri dəstəklirdi, yenə də digərəm olan namuzətləri də aslında Putin-də namuzətləri idi, Kapörev-i namuzətləri idi, Putin-ini idi, Ilıbəri idi. Amma yenə də Yidin-i Rəsiye deyildi də, yəni Putin-i sırf Putin-in, biziz biri var, Putin öz parçası adı ilə üstündədi ki, bu Putin parçasıdır da, Lavrov, Şoygu, Putin ula. Bir də var, o Putin-in ətirafındaki yedək parçalar, cüm müxalifətləri deyilətə. Bəli, bəli, tamamilə doğru də, elə onu demək istəyirəm. Həmin adamlara səs verirlər, amma sonunda, Duməli Yidin-i Rəsiye, Məəəl Lapan Filovə, Putin özü də, yəni prosesin başında olan şəxs bu diktatır. Onlar nə etdilər, Navalının ağılı səs verməsin qarşısına, birdən elektron səs vermək çıxartdılar. Har də ki, ağılı səs verməyə görə, nəticələr, Duməli, yuya müxalifətin dəstəklədiyi, əsində isə yenə də Putin-in adamlara olan şəxslərin xeyrinə idi, elektron səs verməyədən o nəticələr sıfırlandı. Təsəvir edin, məsələn, elektron səs vermədən elə nəticələr gəlirdi ki, tutam ki, bir şəxs, məntəqəsində 80 faizdən irəldədi. Elektron səs vermədən gələn nəticələrə görə, həmin adam geri düşür. Necə olabilər, səsən faizdən irəldə olan adam elektron səs vermən nəticəsində görə geri düşür. Yəni, fakt ki, inanılmaz nəticələri deyil, elektron səs vermə 5-6 dəfə fərqli nəticələr verir, ortaya, yəni, bu real bir şey deyil, bu ağlasmaz bir şey deyil. Sədəcə, birsiz bu, nədir, nədir, rüfət be? Oturular, kaimptürün qarşısında, baxılar, həm, məsələ, çün hansısa məntəqədə, biz istəmədiyimiz namizə də ağılı səs vermə nəticəsində irəldə deyil. Yəni, çün 70 faizi var onun. Hə, onu ikinci gələ salmaq üçün, üçüncü gələ salmaq üçün, bize nə qədə lazım, necə faiz, nə qədə səs lazımdır, hə? O səsi de elektron səs verməyi yazılırlar. Özərlərində, kaimptür özərlərində, sistem özərlərində, onun onda yazıb böyündərilər və birsiz bu bir bölünc, bu Rusya seçkilərinin rezalətidir ki, təsəvir edin. Demələ, partiyanın rəhbəri, Putin, lider, adam deyir ki, mən ümumiyyət də technologiyaları, adamla anlayışı yoxdur, də technologiyalardan, bu adam smartfon qəzdirmir. Hətta o elektron səs vermədə necə səs vermədi? Ahı, SMS gəlməlidir onun ahalı telefonuna, smarta. Hə, orada çıxıb dedilər ki, birisi səh Putin-i köməkçisinin telefonuna gəlir, pər çənt bu da gülməlidir. Çünki telefon həmi şəxsinin adına qeydiyət de olur da, sen necə bir adamın, SMS bir adamın adına gələ bilər, telefon sahəbinin adına gələ bilər. Putin-i adına niye SMS, demələ, onun köməkçisinin telefonuna gəlir? Bu, aydın də ki, bu özü gülünştü. Yəni, hətta smartfon, ahalı telefon işlətməyəcədə, technologiyadan, uzaq olan bir liderin partiyası, biz bilirək o partiyanı, ona səs verənlərin əksəriyyəti 50 və plus 50 üstü olan insanlar da, o insanlar da technologiyala o qədər dostluq edən insanlar deyil. Bir qayda olaraq, gəncilik daha çox yeni technologiyalardan istifad edir. Və gəncilik də əksinə müqalifəti dəstəkdir. Amma siz işə baxın ki, elektronun səs verəmədə səs verənlərin 90 faizi hamsi gəlir. Bak, bu smartfonu işlədə bilməyən liderin partiyasını səs verir. Yəni, burada paradoks var. Burada gülünç bir rəalıq var. Saatın göstərilir, o səs verənlərin səs verənlərin. Məlvəli. Bir əfdə vələmdir. Onunu göstərir deyisi. 17 çəkirmişdir, onu göstərir deyisi. Aslında, səskinin talinin ayn onunda həllə olduğunu göstərdik. Ayn onda yox, ümumiyyətlə, əvvəlki aylarda həllə olduğunu göstərdik. Biz də ümumiyyətlə, bu səski var mı? Yoxdur, yoxdur. Rüfət bə, seçki rəqabət əsasında formalaşır. Yəni, əgər bu parlamentdə bir nəfər belə geriçek müxalifət yoxdusa, o necə seçki olabilər? QPRF sistem müxalifət edi, LDPR sistem müxalifət edi, Sfrividli Bayrəsi sistem müxalifət edi, indi də 5-ci parçanı bıraqdılar parlamentə. Yeni insanlarla novı elə gedir, səfid məsəl. O da Putinın yeni konfiguratsasının özvü olan bir parçadı. 5 təm, %35 faiziyasyonu səs yazıblar, o da düşür parlamentə. Bir millet-iki devlət məsələsində yaxın olur, e, bu. Bəli təsüf ki, belədi. Təsüf ki, belədi. Yəni, Azərbaycanda sistem necədisi? Parlamentdə bir nəfər belə, mən çox özür istirəm ifadəyə, bizdə bu eldilində bir məsəl, misal varə deyir, damazlıqa və ya nimunə göndərlər, və ya toxumluq nəsə bir, parlamentdə toxumluq bir müxalifətçi yoxdur ki, nəfər ənd içmək üçün bir adam olsun ki, deyə sən ki, hə, burada bir müxalifəti də bura xaplar. Yoxdur, nə bizdə yoxdur, nə Rusya də yoxdur. Yəni, bu necə seçki adlandırmaq olar? Bunu necə seçki adlandırmaq olar ki, seçki də zorakılıxallar nəm qeydə alan insanlara kütləvi şəkədə polisaq varır, bunların özlərinə deməli həps veriblər, sutqalıx həpslər veriblər. İnsanlara fiziki xəsaret tövərinə yetiriblər. İnsanların az yaşlı şoxlarını belə telefonlarla təhdid ediblər, aile özlərinə təhdid ediblər. Bu seçki deyil. Bu gündən qədər baş verir, Rusya da baş verən daha öncəki seçkiləri, seçkiyə bənzər, ən azı seçkinin imitatsası, seçkin öz olması da imitatsası adlandırmaqlardır. Amma kəsinliklə deyirəm ki, bu gündür ki, bu üç gün ərzində davam edən, bu farz, bu necə deyələr, bu kəmiyyidzə bilmirəm, necə adlandırın, bu məsəkə, bu heç bir halda seçki deyil, bu bir rüsva açılıxtı. Və bu, bir daha sübut eləyir ki, ziktaturalarda situasiyanın seçki ilə dəyişmək şansı yoxdur. Ziktaturalar nə yazdı ki, xalqlarına bu şansı vermirlər, xalqlarına nələ bu şansları alırlar. Və bir daha bu, bir həqiqət ortaya çıxır ki, ziktaturalarda dəyişimin, demələ, bir yalas yolu var. Bu da kütləvi xalq, mərəkəti, kütləvi xalq etirazları. Çok təşək gürlər, gürləkin qanun. Yəgin ki, izləyicilərim üçün də bu suala cevabı mükləqdir, öyrənmələri çox vacibdir ki, Azarbaycanda, məsələn, Ermenistan'da, seskilər gədəndə belə Azarbaycan xalqı marağlanırdı. Çünki, Ermenistan'da seski keçirildi. Düşməndi. Dəmi, Ermenistan'da seski oldu. Gürsandada həmçinin de seskiya hazırlaşırlar. Aşağı yıqarı rəqabət var. Qardaş Türkiyəni biz seskiyəc oçqsunu necə ezirik üçün? Bəlim. Amma bu, Siyyada seski yoxdu. Nezə ki, Azarbaycanda, gədirsən insanları qapslamə də deptaklan namizəd olmuş. Gədirsən deptaklan namizəd fikimi insanlarla görüşürsən, insanlardır ki, seskinin taliyyə həll olunur. Seskiyə namizəd olan mənim rəqibim, bir iki ilham eləyib məni təyin ediyib. Al, 59 s. s. seski də eləsin. Yəni, bu qədər bəsləşdiriblər seskinin. Bu qədər idibarcasına seski kesiriblər. Və bugün Rusiyada da analoji vəziyyətdir. Rusiyada da eyni tablodur. Ona görə bizim üçün önəmdə deyil Rusiyada ki seskilərin mahiyyəti. Amma bugün Azarbaycanda və iləşimizin əvvəlində dedir, Rusya qoşunları var. Bugün Azarbaycanda suverin hüquqları taptanır. Ona görə, məsələn Rusiyada butin deyil, məsələn Navalnyi kimi, bir mühalif lidir. Seskilərdə qalib gəlsidir. Bunun Azarbaycanda nəkimi təsir olabilərdir? Qısa zəhmət olmasa? Bunun Azarbaycana çox böyük təsiri olabilərdir. Məhdə Azarbaycanda demokratiyanın taliyyə Rusya'daki demokratiyanın taliyyilə sığbaqlıdır. Məsələn, xatırlığın 1992-ci ildə əvvəz ilçibən qalq çəpəsinin hakimətə gəlişir, Rusya'nın ilimləşmə, demokratikləşmə açılın dövrülə üslüslə düşürdür. Yəltsinin hakimətə dövrülə üslüslə düşürdür. Rusya nə vaxt demokratik olubsa, Rusya də nə qədər demokratiya insan haqlarına nə qədər sayıqlı münasbət olubsa, Azarbaycanda həmişə ondan tarixini müxtəli mərhəllərinədə ondan yararlanıb və Azarbaycanda bunun müsbət təsir olub. Amma Rusya autoritarlaşlıqça, Rusya sətləşdikcə, Rusya da diktatura gücləndikcə bunun təbii ki, Azarbaycana bütün mənalar da mənfi təsir olub. O baxımdan, Azarbaycan insanın Rusya marağı başqa ölkələrə marağdan da daha çoxdur. Sədəcə olaraq, ona görək ki, çünkü ölkəmizin taliyi əsaslı dərəcidə Rusya'dan aslıdır. Bu iktidar faktiki olaraq Rusya nın burada iktidar etdiyi bir güvvədə. Sədəcə Azarbaycan insanı çox güzəl anlayır ki, Rusya da seçki yoxdak, Rusya da bir farzda oynanılır, bir məsəkədi oynanılır, bir qaravəllidə oynanılır. Məsələn düz deyirsiniz. Paşınyana belə Azarbaycanlar Azar keşliyələyirdik seçkidə. Yəni seçkidə biz hamız Paşınyana Azar keşliyələyirdikdə, nəgiz dədə, mən don qələbəsini istəyirdim, hama. Hiç kim istəmirdik ki, köçəriyan xocağlı qatili köçəriyan seçkidə qələbə çalsın və ermənsanı yenidən həmino terror dövlətinə dönüşdürsün. İşxalçı dövlətinə dönüşdürsün. Biz düşmən ölkədə belə demokratiyadan yana olan bir xalqıq, Gürcistan'da hər zaman demokratiyadan yana olan bir xalqıq və Gürcistan'da da Sakhashviliyə dəstəh vermişi, hər zaman elə indin özündə də məsələn, Gürcistan'da yaşayan bizim soydaşlarımız, o borçalı Türkləri, Azarbaycanlar onlar, Sakhashviliyəni arzul yollar, onların, onun geri qəyətməsin istiyirlər. Hələ, bu yaxınlarda Sakhashviliyə belə paylaşmışdı bununla bağlı bir öz, demələk, səhifəsində bir partaj paylaşmışdı ki, bax Azarbaycanlar məni geri istiyirlər, mənin yenidən Gürcistan'da qəyətməli istiyirlər, bu geri qətdir, bu həqi qətdir, çünkü onun dönəmində Gürcistan'da milli məsələr normal bir şəkildə həlinə tapırdı. Amma sonradan müəyyəm problemlər yarandır. O baxımdan Azarbaycanlılar Rusya başviran proseslərdə haamıdan çox maraqlıdırlar və amma biləndə ki, orada seçki yoxdur, onu niye izləsinlər ki? Biləndən sonra ki, orada seçkiya bənzər içinə yoxdur. Amma təbii ki, seçki olsaydı bir mənalı surehtə Azarbaycana təsir edəcəkdir. Çünki Rusya də başviran bütün proseslər Azarbaycana bir mənal şəkirdə təsir edir. Güntaçın kanun, təşəkkürəyirəm. Biz izləyən dostlara müqəttin, əfəhrəttin, bəyinatı gibi təşəkkürəyirik. Lütfen burada təkkirsə, ammızı ifadələr yazanları da blokasalım ki, bizim ifirimizdə təkkirə əslə yol verilmə. Bələ də kimdərin trollarda burada gələ bir yazıblar. Bizləyicilərimizdən çox haşır edirəm. Hər kəs izləyənlərin hər bir zədəfədə bəyənip və paylaşsalar, bu bizim ifrə yardımçı olmalara bələ, həm də azar müstəqin media sizin dəstəyimiz olar. Lütfen siz də qaldın əliyyəmə olanlara bu şəkildə öz təbkinizi göstərim, lütfen. Bizim bu Rusya seçkilərin amma bağlı bir də niqaransılığımız, əslində də gəlansılığımız deyəndə ki, Rusya seçkilərin amma bağlı durumu gəlansılığı var idi. Seçkilər öncəsə, Azarbaycan amma bağlı sanki masqvanın riktorikası belə sərtləşmişdi. Lavrovun əslirlər amma bağlı dediği sözləri, Zahturilin qondarma qarabaq Respublikasın təbliş nitikindəki səsləndirdiği sözləri, Zaqarovanın sözləri bütün bunlar bunu göstər ki, Rusya günü günlən o onlayabır sağzışından uzaqlaşmaqla yanaşı, həm də Azarbaycana qarşı sərt mövqeyini, şəhlərin artırır, əslində şəhlərin artırmır. Azarbaycana qarşı mövqeyini sabitləşdirir. Azarbaycanın bir daha onun qarşısında reverenci etməsi üçün bir yeni şəhlər ortaya qoyur. Belə bir şəraytdə nezə düşünürsün? Seskidən sonra qarabaqla bağlı durumda hər hansı bir dəyəşeliklər ola bilər mi? Səlləri, bu bizim üçün ənəmdə östəli kəsdəyik bir konum. Mən əslində bu məsələyə nə bağlı kifayət qədər nə rahatlıq keçirirəm. Çünki Rusya nın Rusya siyasiya hakimiyyətinin belə bir təcrübəsi var. O ölkə daxilində problemlər yarandığı vaxtda o problemləri arxaplanı keçirmək üçün, o problemləri görgələmək üçün mütləq bəyin alhaq müstəvidə başqa bir problem yaradır. Yəni, bu Rusya nın təcrübəsində çox testiz rəsqələnən bir haldır. Məsələn, onun gürcüsləni, Ukrayna edə agriyişəsi də, təxminən ölkə daxilində olan həmin o narahatlıq dövrləri ilə üstə düşür. İndi də heç şüphəsiz ki, Rusya nın daxilində çox ciddi narazıqlar var. Çox növbədə bu sosial iqtisadi problemlərlə bağlıdır. Sansiyaların Rusya iqtisadiyyatına vurduqa ağır zərbəylə bağlıdır. Rusya nın maliyə etçiləri, nəbəli, kankret elvira nəbihulinin bu mərkəzi bankın rəhbərinin bu barədə müsabəsinə oxumuşdum bir müdət öncəki. Rusya nın iqtisadi çöküşü hələ irəlidədir. Yəni, daha ağır bir il gözlüyür gələnilir Rusya nın qarşıda iqtisadi baxımdan göstəricilərdə çox ciddi qeriləmə gözlənilir. Təbii, insanların narasıdır və artıq onların narazılığını formalaşdıracaq, təmərküzləşdirəcək bir mərkəz də var. Ənaz nəvalini figuru var. Baxı mərq ki, onun də məli Fəbəkə, fondpobar, bizkaru, qaribsələ mübarizə fondunu əksdrimist təşkilatı ilan ediblər. Buna baxmayaraq, insanlar müxalifət ünvanı olaraq onu görürlər, onu qəbul edirlər. Gəncilik Rusya dən qopur. Və üstəlik, bu seçkilərə artıq çox sərt bir nəxəq reaksiyar var. Çox sərt bir nəxəq reaksiyar var. Biz zətən xatırılırıq ki, hələ bir neç ay öncə, də məli yazda, yaz aylarıdır, apriyi yoxsa mayaydı. Avropa parlamentində Rusya ilə bağlı qəhnama qəbul edilmişdir və həmin qəhnama də deyilirdi ki, də məli, Rusya, Sentebın 19-un da keçirləcək parlament seçkilərində kütlə bir saxtakarlıqa yol verirə və məli seçkilərinli, gitimliyi tanınması, atət tərəfindən, də məli, tanınması. Bu halda Rusya qarşı, çibdi sanksyalar tətbiq ediləcək və o parlamentin qəhnamasında də məli, ünvanlı sanksyalarla yanaşı konkret olaraq, də məli, ünvanlı sanksyalarından, onlara tag-e-tip sanksyen deyilər, onlarla yanaşı iki çox önəmli sanksyə göstərilir ki, bunlar sözün həqi qiminasında Rusya rejim üçün öldürücü olabilər. Birincisi, neft qaz satışına embargo, rüsyədən neft və qaz satışı alınmasına də məli, sanksyen tətbiqi, ikincisi, Rusya nın benaxak bankçılıq sistemi olan swiftən çıxarılması. Yəni, bu, artıq Avropa parlamentinin qəhnamasında o zamandan var idi. İndi yeni bir sənət hazırladılar və həmin o sənətlə də çox sərt və bir mənalı mövqi ortaya qoydular ki, bəni, əvvəlki mövqi imzə sadıqik və Rusya cəzalanmalıdır. Təbii ki, bir naxak təziqlər artacaq, mən belə gözlürəm ki, bilarusdan sonra ikinci ölkədik ki, Avropa və Amerika birrəşmiş şəkirdə bu ölkənin üzərində qədər ciddi bir sanksyalarla gəlir. Bilarusa qarşı çox ağır sanksyalar tətbiq edildi, bilarusun bütün ekspert maddələri sanksyaltına salındı, və valuta getirə biləcək bütün sahələr sanksyalar altına düştü. Də mələ, bunlar, müxtəlif siktaral sanksyalarda, ayrı- ayrı sektorları, iqtisadiyatın sektorlarında orada nefdi imalıd sahəsidir, tütün mesrulları, tütün çürük sahəsidir. Bir də kalium gübrələri, yəni, bilarusa valuta getirəcək, əsas ədə mələ ixraç maddələri bundan ibarətdir. Bu sahələr sanksyalar altına salındı, və faktiki olaraq, bilarusun iqtisadiyatı hala hazırda ifliç vəziyyətindədi, yəni, hər il Rusiyona 10 milyard dolar da tatsə verməsə, yardım etməsə, bilarusya da insanlar, də mələ, aç qalacaqlar və artıq açların üsyanı başlayabilər. O baxımdan, Rusiyada eyni tifri sanksyaların tətbiq edilməsi, təbii ki, Rusiyada daxilində prosesləri tətikləyəcək, o proseslərə əlavə bir impurs verəcək. Və bu zaman Putin özünün sevdiyi ənənəvi metodundan yenə istifadə eləyə bilər. Məsələn, aranı qarışsırə bilər. Suriya yəgin kəvvəlki kimi cəlb edici deyil, Suriya artıq xaraba günündədi və orada artıq dağıtmağa da məhviləməyədə bir yer qalmayıq. Üstəlik, Bəşər əsədə, əsədin imkanlar orada birəz genişlərin Rusiyanın sayasında, Üstəlik, başqa har dözünü göstərə bilər. Mən elə gəlir ki, qarabaqda Rusiyanın son sətləşməsi Azərbaycana qarşı təsiklərin artması, təhdidlərin artması, Türkiyə faktor ilə yanaşı, həm də bununla bağlıdır. Yəni, Rusya, burada özü üçün bir plat starmazdırır. Təbii ki, ilk növvədə bu Türkiyə faktor ilə bağlıdır. Rusya bölgədə, Azərbaycanda konkriyət tü ürkənin varlıqı ilə möcürləqı ilə barışmaq istəmir. Azərbaycandan da istifadə etməklə paşınyanı çı yıxma cəhd edirdi, onu hakimiyyətlə nuzaklaşdırmağa cəhd edirdi. Bu, alınmayandan sonra, köçəriyan yalnız hələlik, müxalifət sətatsunda parlamentədə daxal olandan sonra, yenə də köçəriyanı canlandırmaq cəhdləri davam edir və bu günlərdə siz bilirsiniz elə, Yidzini, Rusiyanı, Dəvəti ilə maskoya getməliydi. Sədəcə paşınyan onu ölkədən çıxışını yasaxladı və bu alınmadı. Ama Rusya, köçəriyanı hakimiyyə planlarından imtidən etməyib, köçəriyanı hakimiyyətlə gətirilməsidir də nədir? Röfət bəyi, onu hakimiyyətlə gətirilmək üçün. Və bu, qatilə, təki çox hocalı qatili deyilə, həm də özxalgının qatilidir, o seçki saxtakarlığına etras edən erməniləri gür laburan etmişdir və dinç nümayrçilərdən 10 nəfər erməni vətəndaşı dətlə getirilmişdir həmin hadisi zəmanı, dəvlət terörü zəmanı. Ona görə də ermənlər onu sevmirlər, ona nifrət edirlər. Sədəcə bu boyda impiyere, Putin, bütün dizini yerə qoydu, nə qədər elinə gələn etdir və ona 22 faya ses qazandırabildi son seçqilərdə. Ama yenə də el çəkmir, onu gücüləndirmək üçün, hər cür oyunlar çıxara bilər, yenidən muharibəni alovlandırabilər və əslində hər şeydən göründək ki, üçüncü qaraba savaşına Rusya hazırlaşır. Yəni, bu savaşa Rusya hazırlaşır. Nə Azərbaycanın belə bir savaş niyəti yoxdur və hissi olunur ki, eki ermənlərin də belə bir savaş niyəti yoxdur, paşınyanın də belə bir niyəti yoxdur və elə paşınyanın Iraklı Qaribərşivili vasitəsilə, Gürcistanın başnazır vasitəsilə Erdoğana görüş təklifi göndərməsi, onla görüşmə istəməsi mən elə gəlir həmdə bu problemlərin həllini yönəlib ki, o yəgin ki Erdoğanla da söhbət eləmək istəyir ki, mən bu vəziyyətdən çıxmaq istəyirəm, sizin də köməliyinizdən Rusya nə əsaretindən kurtulmaq istəyirəm, mən elə gəlir ki, bu həmdə onunla bağlıdır. Çünki Rusya çox ciddicətlən yenidən xalqları təhrik etmək istəyir. Rusya sülh məramlılarının onlara dırnara sülh məram, əslən, pis məramlılarının qara bağda ki, fəaliyyəti Azərbaycanın ərazıb tövbünü bir təhdiddir. Siz bilirsiniz, onlar hətta nəzarətlərin dolduğu ərazini də genişləndirirlər. Bu bir sürünən anneksiyada, bu bir sürüşən anneksiyada və yüksəkliklər eləkeçirirlər, ərazlarını genişləndirirlər. Başka faktlar da var, məsələn, Rusya bəyanat verir ki, Azərbaycan tərəfi qara bağda ətəş kəsi pozub, yəni, qarşı tərəfi ətəş açıb və o noyabır sazişinin prinsiplərini pozub. Azərbaycan tərəfi orda bilirsiniz, manitoring mərkəzi var, Ruslar do manitoring mərkəzində bizim türkəli soydaşlarımız qədər ilə, manitoring mərkəzində müraca təliyib pis məramlılarının rəhbərliyində və araşdırıplar ortaya çıxıb qəzərbaycan tərəfindən heç bir hücum olmuyub, heç bir atışma olmuyub, heç bir təhdid olmuyub, bu böhdəndə, bu şərdə, yəni, bu sütə yetirlib, faktlarla sütə yetirlib, həmin o manitoring mərkəzdə bunu təstikləyib, qarşı tərəf də qara bağda ki bunun və bu vəziyyət ortada ula ula, bu problem çözüldüğü bir halda bəlli olana sonra ki, bu Azərbaycan atlan böhdəndir. Rusya də əsmiləri artıq maskodan bəyanatla çıxış eləyirlər ki, Azərbaycan, ıslalat sənə məşh oldu, bölgədə erməni tərəfində ətəş açır, yəni, 10 noyabrısal işinin normala prinsiblərini pozur, maddələrini pozur və s. Nədən xəbər verir? Bu, pis niyətin göstəricidir deyirsə, nədə? Yəni, bu Rusya tərəfdən tərəfləri qarşı qarşıya gətirmək cəhdi deyilsə, bu, nədə? Və bir məsələyə də diqət çəkmək istəyirəm, Hulusu Aqar, bugünlərdə, hardası bir həfta bunan öncə, çox sərt və bir mənaalı bir bəyanatla çıxış etdi, bugünə qədər hələ o bildirmişti ki, Türkiyə təhdid də Azərbaycana və Şimalı kiprə təhdid bizim üçün eyni şeydir, eyni anlamda şiir və Türkiyə təhdidə necə cevap verəcəyizsə, necə liyəxsə verəcəyizsə, Türkiyənin ərazıb tövlüyünə qəstə, necə cevap verəcəyizsə, Azərbaycana bizim qardaşlarımız olan, Azərbaycana və Şimalı pürsə qarşı olan, onların ərazıb tövlüyünə, suverinliyilə qarşı olan təhdilərə də eyni formada təcəvap verəcəyizsə. Bu faktiki olaraq, bənaqa qıqqqqqqqda analıqa olmayan bir situasiyada ki, müharibə vəziyyətində olan, rüsyələ müharibə vəziyyətində olan, rüsyələ qarşıdurma vəziyyətində olan bir ölkə, başqa ölkə tərəfindən, üçüncü ölkə tərəfindən, də qorunulur. Türkanın açıq bəyanat verməsi, bu həm də mənəli gəlir ki, rüsyə təhdidinin ciddi olmasının nangaynaxlanır. Rüsyanın bölgədə yeni bir münaqişə ocağı yaratması, də dursun mövcud o münaqişə ocağına yenidən ocağı qızışdırması, yenidən ocağı alıvlandırması, daha böyük münaqişəyələr yaratması. Bu ən azı niyət şəklində ortada da, rüsyə bunu gizlətməyir və bunun üçün əməli adımlar atır və görünür, Türkanın bu qədər açıq bir mənalı dəstəyi yenidən, bugündə qədər bəyanat xalqıqda heç vaxt rəslaşmadığımız, yani Türkan bugündə qədər bunu ancaq şimallı qıbrıs üçün edirdi. Daidində onlara yavru vətən deyirlər. Amma indi Azərbaycanı də həmin şimallı qıbrısından eyni siyahıya qatıb, rədəşlərinize təhdid, bizə təhdiddi, o cür biz bunu dəməli alqılayacaq, o cür buna reaksib edəcək, qəyə qəbul edəcək. Bu, mən elə gəlir ki, həm də rüsyə bir xəbərdarlıqdı ki, Azərbaycına qarşı hansısı həmlələr olacaqsa, rüsyə köçəriyanlı hansısı uyuna girib, qarabadakı separatçı rejimlə hansısı uyuna girib, Azərbaycan üçün hansısı yeni təhlükələr və təhdidlər yaranacaqsa, bu zaman rüsyə qarşısında təkcə Azərbaycanı görməyəcək, rüsyə qarşısında həm də Türkanı görəcək. Bak, bu mənim üçün çox önəmlədi, və rüsyənin bir azda qıcıqlanması bununla bağlıdı, türkə faktoruyla bağlıdı, Türkanı bugünlərdə xəzərdənizində Azərbaycanla birliktəki keçirdiyi hər bir təlimlərlə bağlıdı ki, bu təlimlərə təkcə rüsyə yox, əniz zamanda daha çox Iran çox agrisiv reaksiya verdi, nə, rahat oldular bu, də mələ, əsin Azərbaycanı suverin hüquqlarını gerçəkiləşdirməsindən, Azərbaycan öz ərazisində, öz sularında öz strateji müddəfəqi ilə keçirdiyi təlimə görə heç kimi hesabat verməli deyil və heç kimi qarşısında buna görə necid eləri gözü kölqəli deyil. Amma buna baxmayaraq rüsyanında Iranında münasbəti özünü gözlətmədir, negativ şeylər. Şenlər. Agrisivləşəcəyilər, və eləm. Agrisivləşəcəyik. Şübhəssis ki, görünən doğduğum. Bizim dəyəli izləyicin bir rəflaq hanım, soruşu ki, özür də quremizdə niyə demokratikə yarada bilmirik? Bu qədər varlı ürkə azca yaşayır insanlar, şiçələr var deyənləri dəyəbət edin, gəlsinlər, sizin kanala suallarınızı çağolandırsın. Bizim kanala gəlbirlər, rəflaq hanım. Yaxsən, mən işət çox ehtiyacı olan bir üçün rəcid etdim, hamsi eyni cabirdə azırda işçilər azaldırıq. Ehtiyaz olsa xəbər edəcək dedilər. Əmin oldun ki, gür şeydən ölkədə yaxdan yaxın azıdan xəbər yoxdur. Yəni, biraz da iranik yazıb. Təşəktirlər, rəbi də qanım. Bələ bir atalar misal var. İzləyicilərdən çox xayrış edirən belə işimizi bəyənin paylaşın. Çox məşhur bir atalar misal var. Az idi ağrı qoruq, biri də gəlidir, dabağını gəlir. Yəni, illərdən, əsirlərdən bəri akıb gələn nasibəti. Yəni, Azərbaycanın bütün faciələrin də Rusiyanın imzası var. Bunu danmaq. Burda bəzən bayaqdan zilirə dananlar da var, çox təsqlar olsun ki. Əslində Rusiyan meyillər ölkədə inşil idi. Yəni, keçəni yox, o biri idi ki, dedilər 80 minə yaxım, bura da Rusiyanın agintura şəbəkəsini üzülər. Diğər tərəftən, bu ülkədə minlərlə də İranın simpatizanları var. Son günlər gördük. Son günlər bunun şahidi oldu. Nə baş verir? Azərbaycanın arasında İran aflabirləri çox təsqlar olsun ki, orada da bizim soydaşlarımızla istifad edirlər. Azərbaycan arasından keçirir, Stepanakir, Armeniya yazılan pütöfqalarla qaymələrlər. Üzücü haldı, ayıbdı bu, gəl çeydən. Faktır varsa, quran faktır varsa, vəsə olmasa ona inanın. İnanmırlar, amma Azərbaycanın aşağı yıxarı bütün problemlərində də İranın rolunu da inkar etməyə olma. Sələ, 91. azərbaycan müstəqili inə qobşanda o dönəmi xarcışlar naziri əli əkber bilayetinin də məşhur çıxışı var deyir ki, azərbaycan oslanlarına sərmaya qoymayın, keçdir, ota yə bir dəşməy istəyəcəyələr. Hətta islahatçı, mənim də məşhur yanaşması var deyir ki, İranın şumalında bir qarış azərbaycan amma torpağın bağırılığı belə bizim təlüksizləyimizi hədəliyir. Niyə İran-Azərbaycan haqqında belə düşünür və son olayları sizdən bir belə nəxə məsələlə özürəm təxəskimi işitmək maraqlı olan? Bilirsiniz, bu strategi hədəflərlə bağlıdır, bu keçmişlə bağlıdır, tarixlə bağlıdır və daha çox gələcəyələ bağlıdır. Bilirsiniz, təbii ki, İmperiyada, Rusya da uzun illər azərbaycanı işxalı altında saxlıyı, 200 yıllik Rus işxalı tariximiz var nəyə azıq ki, və siz dediniz ki, məzərbaycanın bir çox bəd vəxdiklərində yaşadığı facələrdə Rusya nəmizası var. İster, diməli, 1918-1927-1928 apriyə işxalı olsun, İrmiyan var, facəs olsun, ister xocalı soy qurum olsun, bu facələrin hamsın, ister qarabağın işxalı olsun, tövbəlükdə, azərbaycanın ərəzlərin işxalı olsun. Bu facələri biz bir Rusya nə sayəsində həmdə yaşamışıq, bəzən, yalnız Rusya, bəzən də Ruslarlı ermənlərin törəddiyi bir qə facələrdə. Ama, rüfət be, insaf namünə deyək ki, Rusya ilə olduğumuz bir qə yaşayış dövrü, bizə nələrisə qazandırada bildi, bu müəyyən mədəni inkişaf, Avropaya integrasiya Rusya çıxır yoluyla, demələ, müəyyən, məsələn, azərbaycanda o mədəniyyətin intibahı, sırf o Rusya nə təsiri ilə bağlıdıqda, yəni, üzəri Haci Bəili təsirini har da almışdı, sənq Bitirburq da almışdı, Müslüm Magamaev də onun kimi Rusya da təsiri almışdı, digər bizindir. İlk gəzid, ilk opera, ilk sumhuriyyət, bunlar, məncə, böyü vurdu. Bəli, çox böyü vurdu. Və mən de onu demək istirəm ki, yəni, azərbaycan baxı mərak ki, Rusya nə də işxalı altında olub, amma azərbaycan iki dəfə Rusya nə işxalı altından kurtulabilip, 1918-ci ildə Rusya işxalından, Rusya İmperiyasının, Çar Rusyasının nə qurtulub, özünün müstəqillini eilan etdi, azərbaycan xalq cümhuriyyətini eilan etdi, və bütün dünyaya bir demokrasiya insan haqları örnəyə təqdim etdi. İkinci dəfə isə 1991-ci ildə azərbaycan özünün dəvələt müstəqillini bəyan etdi, və sirdən qurtuldu, səviyyət sosialist riskolar itifalqından ayrıldı, səviyyətlərdən ayrıldı, və yenə də müstəqillini eilan etdi. Hər iki dəfə də, kifayet qədər müəyyən təbii, 20 yan var facəsi yaşandı, amma aşağı yoxarı hüsbətən sivil qurtuluş adlandırmaqda olardı. Sonradan düzdüruslar rivanç götürdülər, 18-20-ci ildə azərbaycan işxalı olundu, xoşbəxliqdən artıq dünya başqa dünyada və 1991-ci ildə azərbaycanı əldə etdiyi müstəqillik mən əminəm ki, əbəd olacaq, inşallah. Yenə də iki dəfə bir nümunəmiz var. Amma baxın, və eyni zamandır, azərbaycan dili həmiş azərbaycan dili olub baxın mərqindir hüs məhdətlərin saya artır, o zaman azərbaycan dili kifat qədər azərbaycan dili məhdətlər var idi, təhsil azərbaycan dilində olub, mədəniyyətimiz inkişaf edib. Amma baxın, azərbaycan bir dəfəd olsun irandan qurtulabilib mi və ya iranda bizim 30-35-40 bilmirəmini dəqiq sayəni demək ki, çətin çəkirəm o qədər bizim utulumuz var. Dəki qırh miliyon, amma dəqiq deyə bilməm, ən az 30 miliyon üzərindədi, yəni buna heç kimə şüphəsi olabilməz. O qədər bizim soydaşımız, güne yazırbaycan türkü, yaşıya yaşıya, onların mədəniyyət haqqı, milli kimliyi haqqı tanınır mı, dil haqqı tanınır mı, təhsil haqqı tanınır mı, yəni onlara olan münasbət necədir, onların bilini şafətdirilir mi, mədəniyyətlərin ki, şafətdirilir mi? O baxımdan təbii ki, o İranla bağlı məsələr bizi çox incidən məsələrdir, və bu rəallıqdır, bu acir rəallıqdır. Və bugün kimsə, o İranla bağlı məsələrinin din pərdəsi altında gizlətmə istiyirsə, bucur təqdim etmək istiyirsə, bu rəyəkarlıqdan başqa bir şey deyil. Rüfət, bu rəyəkarlıqdan başqa bir şey deyil. Bu necə dini birlihti isə, necə dini həmrəlihti isə, İran, Müslüman qardaşları, şiə qardaşları, Azərbaycanı yox, xistən ərməlləri dəstəklir. Bu hansı din həmrəliyyinə sövpət gedir, hansı şiə həmrəliyyinə sövpət gedir, İslam həmrəliyyinə sövpət gedir. Biz bilirik ki, ərmənsanın ən çətin günlərində ona ikinci nəfəsi İran veriyib, ona İran dəstəh veriyib, iqtisadi baxmından ona yaxdı, İran saxlıyı, bu fakturlar var. Və mən bu sözləri deməzdim, və mən həsə biləm ki, biz qonşularla münasbətlərimizi normal bir seviyyədə inkişaf etirməli, o cümlədən İranı da çox böyük, həmişə sayıqınən yanaşmışam Fars millətinə də, dövlətinə də qonşumuzdur və bizi çox şey bağlıyır bu dövlətlə. Dünlər İranın etdiyi hərəkətlər xan kəndinə yardımları qanunsuz olaraq, Azərbaycanə rəzlərinə keçib oraya yardımların, göz yardımları etməsi. Bunu nəyə hansı qardaşlıq münasbətləri ilə izah etmək olaraq, bunu hansı dini həmrəlik, İslam həmrəliyi, Müsəlman şi həmrəliyi çərçvələrinə yazmaq olaraq. Təbii ki, bu bir düşmən münasbətli, və bu düşmənçilik bizdən qaynaxlanmır. Biz həmşi İran'a sayıqı nə yanaşmışsıq və bundan sonra da yanaşacaq. Bu düşmənçilik nə yazıq ki, dünlərli canub qonşumuzdan qaynaxlanır. Və Ermenistan'a dəstəklərini bugün deyifad edilər. Qatırlayın, Muhari bənin buqır dört günlük səbaşın sonlarına yaxın, zən qəzur dəhlizin mövzusu müzakirə gələn kimi İran'ın bəyanat qəldi ki sərhədlərin dəyişdirilməsi ərazi mübadiləsi məsələsinə biz kəsillikli ona qarşıyıq və bilə məsələri qəti suretlə dəstəkləmirik. Yaxışı, sənin nəyinə lazımdı. Sənin nəyinə lazımdı? Ləp tutam ki, Azərbaycan-Irmenistanla ərazi mübadiləsi edəcək, Azərbaycan-Irmenistan arasında olan məsələdi. Niyə İranı bu, bu qədər nə arahat edir? Yəni, burada açıq görünə məsələ odur ki, o Türk Zolağının yaranması, Türk elə Azərbaycan arasında birbaşa qara yolun, torpaq yolunun açılması, bütün bunlar təbii ki, nə yazıq ki, bir çox qüvvələri, dövlətləri nərahat edir və baxmə, əraki, 10 Noyabır Sazişində də zəngəzur məsələsi qoyulmuşdur, düzdür çox zəif qoyulmuşdur. Yəni, bizim arzulamadığımız şəkindir dərəcədə zəif qoyulmuşdur. Laçına 65 km elmənləri çün, uzunluğa 65 km, 5 km nəndə laçın də eləzir, amma zəngəzur da, hansısa bir yoldan sövbət qedir. Yolun da en olacaq 5 metr 10 metr. Amma o da gerçəkləşmir bugünə qədər. Onun da gerçəkləşməsinə qarşıdur. Həm Rusya, həm İran, halbuki bu Rusya daha çox lazım, Azərbaycının daha çox Rusya lazım da dərəcəkləşməsinə qarşıdur. Və yeri gəlmişkən Pashinyan elə dünən Pashinyanında doğrusu yardımcısı və anat verib ki, biz zəngəzur dəhlizin açılmasına qarşıyıq və bu məsələn, müzakirədən çıxarlılmasının tərəf darıyıq. Yəni, bələ bir münasbət və fakt ki, 10 noyabr səzişində bizim maraqlarımıza xidmət edən bir cəbəndi oydu bir cəbəndi oydu, o bəndi də çıxartdılar. Yəni, o səziş bir mən alırıq ərmənləri maraqına xidmət etdi, ərmənləri mövqeyinə xidmət etdi, ərmənləri böcüləndirdi, ərmənləri qara bağda mövcudluğuna imkan yaratdı. Çünki, Azərbaycan əskəri işxalılmış bütün ərzlərimizi işxaldan azad etmişti və artıq xan kəndində də ərmən əskərləri yoxudur. Ruslar gəldilər, Ruslardan sonra ərmənlər nə halini köçürdülər, yerləşdirdilər, dəstək verdilər onlara və ərmənləri dövləti yaradılırlar. Faktiqir Rusya 2. evləri ərmənləri dövləti yaradılırlar. Və biz o zaman, son bəkləgə dəaxil oldu, bir nəsə izləcimizin fikirlərinə burada əksə etdirək, sonra yekunlaşdıraq zəmət olmasa, təbii ki, sonda yenə sözsüzindir. İrqar Rəhmovdir, İran-Azərbaycanın səpa və ədəli, İrqar Bey, bir yaşma sıfırəliyi kifayətdir 100 səbaha, hələ xəzərin qara bir şeylərin deyimləm. Muradhan Özalt deyik ki, bəndə siz zorla İran'da yaşan azərləri, Azərbaycanı ilan etməyət çalışıyorsunuz. Muradhan Bey, İran'da azər yox. İran'da Azərbaycan Türkləri var. Və tənimizin güneyində də Azərbaycan Türkləri yaşayır. Kuzeyində də Azərbaycan Türkləri yaşayır. Onların kənarında da Azərbaycanlı dinəm, məsələn, Kuzey Azərbaycanında digər etnikləri yaşayır. İran'da ki, Azərbaycanlar deyəndə Azərbaycan Türkləri nəzərdəd dururq. Lütfen, bizim Azərləri kəlməsinə qəbul edirik və Azərləri kəlməsinə işlədilməsinə biz burada imkan verə bilərik. Bir başqa ziləcimizi doqayım, sonra söz yenədə hərmətliyik bir dəkin qalamındır. Şəhmişad Bey yazır ki, Salam Bursya və İran Azərbaycanı münasibədə tarixın qəbeli olanları məlundur. Hərmənlərin Azərbaycan aralısına evləşdirilməsi, Hərmənsan dövlətin qəralılmazda bir başa ulusların siyasətidir. Hərmənlərin nə qələr Azərbaycanla qonuşdurulda yaşarsa da o qədər narazlıqlar, narahatlıqlar olacaq, Hərmənləri bir bürüs, mikrok, həsərək kimi. Həralda Şəhmişad Bey, Hərmənlərin bu üst ucağıda İran Azərbaycan Bursya üst ucağında bir maşa rolma oynayablar gələcək talihini müəyyənləşdirək hərməkləyik Hürməkli Gürtəkin qanımın bizi bu günləri daha çox maraqlandıran Qarabağın bugünkü durumudur. Sonda son 4 dg Gürtəkin qanımından bundan bağlı açıqlamak istəyəcəm ki, yəgin ziləkcilərimiz üçün də maraqı ola lütfen siz də bəyanın paylaşın beləşimizi. Buyurun Gürtəkin qanım. Birincisi, onu demək istirəm ki, İrmənistan da də işir və İrməni millətidə hiss olunur ki, adisələrə başqa rakurslanmaqır artıq ən azından onların paşınyana verdiyi bir mənalı dəstək. Yəni Qarabağı Azərbaycana təhvil verən paşınyana Qarabağ etrafında bölgələri, təhvil verən paşınyana verdiyi dəstək ve Qarabağı işxal edən keçəriyana arxa çevirməsi. Unutsu bu təlir ki, İrmənlər özləri də bölgədə Türklərləm, biz Türklərləm, Türkiye Türklərləm, Azərbaycan Türklərləm Zətən onların başqa perspektivə də yoxdur. Siz burada əslində, başqa üçbücaq var, ondan ibarətdir ki, İrmənlər Türk üçbücağının arasında də, İrmənlərin bir tərəfində Cenubda, Günya-Azərbaycan Türkləridə, Şərqdə, Azərbaycan Türkləridə, Qərbidə isə, Türkiye Türkləridə. İrmənlər fakt ki, bu üçbücağın arasındadır. Bu, bəli bir yerdə yerləşirlər. Bunların geografi yerləşimi belədi və başın yanda gözəl anlayır və məsə buna görədə, Erdoğan əlozadır, ona görüşmək istəyir. Gözəl anlayırlar ki, Türklərlə anlaşmadan bu bölgədə İrmənlərin dövlətin perspektivə olabilməz. Yəni, dövlət təbiə olacaq ya, o dövləti heç kimlər verəm gecəyəm. Ama, inkişaf perspektiv olabilməz, tərəqi peri perspektiv olabilməz. O baxımdan onlar, bunu anlayırlar. İrmənlərin inkişaf edəcək isə, yəni, demokratik inkişaf yoluna qədəm qoyacaqsa, mən heç bir şüphəm yoxdur ki, bu, İrmənistanı da qısa bir müdətdə bizdən, bütün mənalarda ilk növbidik ictisadi baxımdan aslı vəziyyətə salacaq. Çünki, İrmənistanın ictisadi perspektivləri çox zəifdə Azərbaycanlı müqayisədə. Diqər tələfdən, Günay Azərbaycan məsələsində perspektivləri var. Çox böyük perspektivləri var, çox ışıxlı perspektivləri var. Sədəcə bunun üçün yenə də İrana birə demokratiyanın ayaq açması lazımdır. İrandı demokratiyanın səviyyəsi bir az artan kimi, mənim heç şüphəm yoxdur ki, ən yaxın gələcəkdə biz İrana Federallaşmasını görəcək. Yəni, mən neç müstəqil dövlətdən danışma rağım, mən orada başqa deməsin, əki separatçılıq edirəm, yox, əslə. Mən sədəcə İranın teknik çoxluq Türklərdəyi bir ölkədəki 30-40 milyon düməli Türk var və onların böyük əksəriyyəti bir isə səhsimiləsi olabilər, tam 5 milyon isimiləsi olab olsun. Amma yerdə qalan hisslələr, məsələ üçün ən azı Günə-Yazırbaycanda yaşayanlar, o təbriz, o ətrafda yaşayanlar, onların hamsı öz dilinə də, milli kimliyində də sayıqı duyan insanlardır. Bu baxımdan təbəkiz bilər var, hətta mən deyim ki, azırbaycanın ümumiyyət-i inkişaf perspektivləri daha çox bizim canıvımızdan bağladı, bizim güneyimizdən bağladı. Bütün azırbaycan kimliyinin, azırbaycan Türk kimliyinin, azırbaycan Türk varlığının mədəniyyətinin inkişafı güne-yazırbaycanla bağladı. Yəni, o simulu biz daha çox canıvdan alacaq, güneydən alacaq. O Türkanında Allah-u şiqirlər olsun ki, yəni, Türkədən normal sağlan bir reise qaytmaq özürədi və yeri gəlmişkən, bugün Türkan Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğanın bu Amerika'da çıxışı oldu və Amerika ilə münasbətlərin Amerika iləşmişsətlərin münasbətlərin münasbətlər haqqında çox yüksə fikirlər səsləndirdi. Dedi, bəzi məsələrinən bağlı fikir ayrılığınızı olsa da, əsas strateji məsələrdə mövqeyimiz eynidir. Bu da düşünürəm ki, Türkanın qarşısına yeni üfüqlər açır, yeni perspektivlər açır. Yəni, müəyyən çətinliklər yaşanır, o çətinliklərdən öz təmberliyimizdə bağlıdır, özümüzün mübarizə, əzimizin zəif olmasına bağlıdır ki, biraz demokrasiyana azərbaycana gətirə bilməmişik, hələlik. Gürtməki qanım, bir izləyicimizin də fikirini qoşulara, bunu da sizdən soruşmaqa, sonda bir dəyə qərzində lütfen buna da çağablandırın sayışı İran. Fərətin Feruzov yazır ki, burada Pakistan Fakları da İran'a güzüqlandıra bilər misiniz? Fərət bir təlimləri keçirildi. Çünki İranla Pakistanı da münasibələr, zaman-zaman Beldozistan faktırına görə stabil deyik. Təbii, o faktırda olabilər. Biz Pakistanı çox sevirik, Pakistan da azərbaycana çox sevir və onun doğrudan da Türkiyədə azərbaycana da münasibəti çox sevməm münasibəti və Qarabağ Savaşında bize verdiyi dəstək de göz önündədir. Türkiyədən sonra Pakistan qədər bize dəstək verənlər ölkə olmadı. Üçüncü ölkə Ukrayna idi. Bir yallıqda var ki, Pakistan düzdünü və dövlətidir. Kifayet qədər ciddi dövlətdir. Məsələn, benaxıq siyasətdə böyük oyuncu deyil. Yəni, benaxıq siyasətin həllədici oyuncusu deyil. Məsələn, Türkiyə hal hazırda bölge siyasətinin əktirədir. Yəni, bölge siyasətində ən azır Rusya ilə kəllə-kəlləyə çıxacaq seviyyədə, bir dövlət deyil. Yəni, ən azır Hulus Akar Azərbaycana təhdid olacağı təqdir. Biz onu Türkiyə təhdid kimi qəbul edəcək deyirsə, təbii ki, kimi deyir ki, bunu ilk növbədə Rusya deyirdə. Yəni, Türkiyə bunu özünə sılışdıra bilir. Türkiyə o güüçlədir. Həllə ki, o güüçlə olan bir dövlət deyil. Yəni, və istərin əlalda Pakistanın da dəstək bizim üçün çox önəmlidir, çox kıymətlidir. Kardaş münasibəti bəsliyək, bizim de münasibətimiz dost kardaş münasibətidir və əminəm ki, bundan sonra da münasibətlərimiz daha da dərinləşək. Çox təşəkkürlər. İzləyicilərimizin bizi izləyən, bizi bəyənən, paylaşan, hət bizi tənqil eləyən hər kəsə təşəkkür edirik. Həbii ki, ən böyük təşəkkürüdə programımızın buyun ki, qonalı, Milli Dəş Şura'nın Karnəsə Mərkəkəzinin üzürü, həbii ki, ən böyük təşəkkürlər. İzləyicilər çox sağ olun, sağlı yayınlara da məhdə deyirik. Sağ olun, sağ ol, aqalım. Tanrı vətəlimizi, tanrı millətimizi görürsün. Teşəkkürlər.