 Hoogstuk 15 van een ongeluksvogel door George. Deze liep in voks opname behoort tot het publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. De zware ziekte van Alfred de beval en datgene wat de arme kranken tot versterking nuttigde. Zoals bekend is, waren de Nederlandse troepen, na de hartnekkige gevechten door de hertog van Saxon Weimar, in de omtrek van antwerpen gelegerd, niet meer in staat het veld te houden. Ze waren op antwerpen teruggetrokken en begonnen bij gedeelten de grenzen van Noord-Brabant te naderen. Op de avond voor het vertrek van de Prins van Oranje was de bijeenkomst gehouden, waar men besloot een reeds lang voorbereide aanval van het gepuipel te laten doen. We vinden op die avond de beide de bevals in dezelfde kamer van hun woning, waar wij hen al eens hebben aangetroffen. Het was de 20e oktober en de koude, liet zich eens geducht gewoelen. Weder brandde het hart vuur, welks verhoorlijk flikkeren, een groot contrast vormde met de gelaatstrekken van die twee mensen. Ze hadden zeker iets in het hoofd dat hen bezig hield, want ze spraken geen woord en zagen meer maanden ongedodigd op de pendule. Ze waren aan de ronde tafel gezeten en woelden in enige papieren. De kamer was geheel zo als op die avond. Alleen was het lieve dag ligt zo vriendelijk de olie te besparen. In een hoek stonden twee karabinen en op de tafel lagen twee vrije zakpistolen met iwonen kolfjes. Naar dat ze zo een kwartier hadden gezeten, kwam een bediende binnen. Ze zijn er allen, eten heer. Deze woorden richten hij tot de oudste. Eindelijk bronden deze, zijn broeder aanziende. Alfred bleef recht voor zich uitzien. Laat hem maar hier komen, vindt geniet, zei de Jacques, terwijl hij op zijn broedig nog een vragen de blik weerp. De anderen knikten toestemmend. De bediende boog en vertrok. Spoodig kwam hij terug, gevolgd door een zeventaal mensen uit de heffen des volks, gedost in de Brabantse kleuren. Zodra ze in het vertrek waren, namen ze de hoede af en wachten eerbiedig. De oudste de beval stond nu op. Het verheugt mij, u allen hier bijeen te zien, dappere verdedigers van onze onafhankelijkheid. Ons armenverdrukt vaderland heeft onversaagde mannen nodig om van de kluisters der Dwingelandij bevrij te worden. Veel is reeds door u gedaan, en toch moet nog zoveel verricht worden. Stroomen bloed zijn vergoten, hij zullen nog veel bloed zien vloeien, maar hoe het ons ook smart burgerbloed te zien vergieten. Hier zweeft een nauwmerkbare glimlach over de samengetokken lippen van de jongsteboedig. Voor de heiligste belangen, voor de verdediging van onze vrijheid, ja, zelfs van onze haardsteden, mag dit niet gespaard worden. Het uur heeft geslagen dat ook wij hiervoor goed het dwangje zullen afschudden. Toon wie hij zei het, laat u niet door gevaren afschrikken. Heden is het gunstig ogenblik gekomen om voorgoed het gehate krijgsvolk uit onze dierbare geboortestad te verdrijven. Toch bedenk vooral, vereend kunnen wij alles, verdeeld niets. Laat u een mannen niet terugdijn zijn voor het vuur van geregelde troepen. Maar wat spreek ik hier nog over? Ge hebt genoegzaam getoond, hoeg hij de kogels van die blinde werktuigen der Dwingelandij veracht. Geef geen genade, en spoedig zal onze goede vaderstad van dat vreemd gespuisgezuiverd zijn. Er renner u onze vorige afspraak en wijk in niets daarvan af. Dood aan de Hollanders, was de kreet der hiren voorvechters. Na deze aansprak gaf hij hen nog enige aanwijzingen, zoals die in de laatste vergadering welke wij kort hebben aangestipt, waren besproken geworden. Ieder der aanwezige leden was gelijk de beval bezig met die bevelen aan het volk kenbaar te maken. En nu, de hemel beschermen u, in de uren des gevaars, zien we wel kan daar wedig. Nou waren ze even trokken, of Jacques de beval begon te lachen op een toon die iedereen door de oren moest gesneden hebben, behalve Alfred, die haar hartelijk mee instemde. Ze zouden door een vuur voor ons lopen, riep de laatste, spottend. Een mooie speech, je moet ze in druk geven, vooral het gedeelte over het bloedvergieten was fijn. Uiteug me een halve kant raamde naar haar ogen, ik moet bekennen, je gezicht was meesterlijk. Nu gluien er van op gewondenheid, dan weer zacht, weer moedig. Als alles goed afloopt, richten ze nog een standbeeld voor je op. Je kunt gemakkelijk lachen, geloof me, het is niet alles, om daarvoor zeven van die vleegels een redenvoering te houden. Ik had ze even graag naar de kamer uit willen drijven. Weet je wel, als de zaak onverhoopteens mocht mislukken, en de Hollanders voor goed het oproer dampen, dat wij een gevaarlijk spel spelen. Daarom is het zaak, antwoordde Jacques, de gemoederen voortdurend in spanning te houden, en het vuurtje onophoudelijk aan te stoken. We zijn te ver gevoorderd om terug te treden, toch wees niet pureest, de zaakjes marcheren te goed. Ze moesten eens weten waarom zij zich eigenlijk blootstenen, een lange bayonet in een maag te krijgen, of enige onze lood in die domme hersenen te bergen, lacht de Alfred. Ze moesten de lucht ervan hebben, dat ze dit alleen doen om onze kleine diensten te bewijzen. Dat zal een liever avond geven, vindt u niet? Ja, het meintje is geladen, het behoeft zichs onstoken te worden. In een van de vrijste gedeelte der stad stond een woning, keurig, gemobileerd. Huis en kamer gaven overtuigend te kennen dat de eigenaar tot de meest bevoerrechten der wereld behoorde. Die eigenaar was in het vertrek tegenwoordig, en een man van ruim vijftig jaren uit een oud-andwerpse familie gesproten. Hij was mede, de beval, geheten, en de oom van de beide heren, die wij reed op zulke comfortelige wijze lieten kennen. Hij zat op een zachte stoel, in een huisjapon gehuld en met pantoffels aan de voeten. Hij schene zin het minst geen planten hebben, zich in te laten met al het gewoelde stad beroerden. Hij had een boek opengeslagen dat, toevall of niet, omgekeerd voor hem lag, terwijl hij per daart nu en dan zijn kop thee ledig dronk. Meer malen werd de stilte afgebroken door korte, scherpe slagen, die op elke andere avond iemand met verwondering zouden hebben vervuld. Nu in de verte, dan wederd dichtbij, hoorde men onophoudelijk geweerschoten knallen. Of schoon de heer de beval zich met al het geen buitenvoorviel weinig bemoeide, was hij toch niet op zijn gemak, want meer malen zag hij bezorgd naar de gesloten blinden, welke betere dag ligt dan projectieve zouden afsluiten. Even als die dag geheel antwerpen in rep en roer was, en niemand zich volmaakt gerust kon noemen, ontwaarde ook hij enige gejaagdheid. Toch dronk hij per daart de geliefkoosten thee, die hem onvermoeid in een kopje had gegoten door een vrouw, mede van gevoorded der leeftijd, die, hoewel hij haar zeer minsaan bejegende, in een ondergeschikte betrekking bij hem was. Ze nam het posje van huishoudsterwaag, en maakte met een lieverijknecht, koetsier, palfgeneer en meidenstoet de bevolking der woning uit. «Hemel, welk een avond!» riep de huishoudster uit, nadat er vlak in de naarbijheid een geweer gelost was. «Heer is het nogal rustig!» merkte de beval aan, hoewel in de verte onophoudelijk het geknetter van het klein geweervuur zich liet horen. «Zou het genieten in een andere kamer gaan?» waagde zij te zeggen. «Ik geloof niet dat we hier meer veilig zijn.» «We zullen voor eerst afwachten wat er gebeurt», luidde het antwoord. «Misschien gelukt het spoedig aan de geregelde troepen hier tenminste het oproer te dempen, dat het volk op het herstel zijn er grieven die billig zijn aanspraak maakt, kan ik mij begrijpen, maar dat het zijn zin door doodslag en plundering wil verkrijgen, dit is beneden alles.» Hij schudde het hoofd en verdiepte zich in sombere overdenkingen. Nadat hij een geruimetijd met oplettendheid naar het verwijderd rumour geluisterd had, scheen dit wat bedaren. «God dank, er schijnt een einde aan deze verschrikkelijke worstelstrijd te komen», zeiden hij met een zucht. «Mogen dit waar zijn?» klagte de vrouw. «Nooit hebben we zoiets in de stad beleefd, het volk schijnt uitgelaten.» «Het volk? Het volk komt uit zichzelf niet tot zulke handelingen. Zo groot is de ellende niet. Geloof me, het volk is blind, het weet niet wat het doet, even als een machine die door de wil van andere in beweging wordt gebracht en bestuurd, zo wordt ook het volk geleid, maar de boosaardigen die dit alles op hun geweten hebben, mogen na de hand de ellende verantwoorden welke zij over ons ongelukkig land brengen. Juist op dit ogenblik trat iemand binnen, in een grote mantel gewikkeld en de hoed diep op het hoofd. In één woord niet te herkennen. Dog voordat hij de deur gesloten had, nam hij de hoed reeds af en legde de mantel over een stoel. De oude heer gerkende nu eerst zijn oudste neef. «Gij hier?» riep de oom, terwijl hij verwondert naar de kant ten ramen zag, als verbaasd hij zich over zulke een gevaarlijke tocht. «Helaas!» antwoorde Jacques, terwijl hij de hand aan de ogen bracht. «Mijn gaat in zulke omstandigheden niet de straat op dan in de dringendste noodzakelijkheid. Doch, als de plicht gebied, zwijgt alles.» Hij spakt deze woorden op het trakte toon uit en had het voorkomen van iemand die in slaaf van de plicht is. Het geheel werd gepast door snikken afgebroken. «Wat deert u?» voegde deelnemende man. «Spoedig, Berthe, een stoel, een glas water. Hemel, wat ziet hij ontsteld?» De verlangde voorwerpen werden de snikkende jongeling toegereikt. Toen deed hij, alsof hij zich over mannen, veegte de ogen af en sprak. «Ik heb een noodlottige tijding mee te delen. Mijn arme broedig!» En hier begon hij weder aanstelde te maken om in tranen uit te barsten. De goede man had waarlijk met hem te doen. Alfred is potseling ernstig ongesteld geworden. Hij ligt te bed en zelfs vreest hij, dat hij spoedig niet meer zijn zal. «Hoe is het mogelijk?» riep de oude heer, terwijl hij uit zijn stoel opsprong. «Ik z'n gevaar bij?» «Maar al te veel» was het antwoord van Jacques, terwijl hij de beide armen weemoedig in de hoogte wief. «Wat schild, dacht die ongelukkige jongen?» voegde beval, die innig veel van de beide broeders hield. «Wat hem schild, weet ik niet. De ziekte is hem zo plotseling overkomen. Hij heeft één beden. Ik begrijp dat het veel geveerd is om u de vervulling daarvan af te smeken. Daarom kom ik zelf u dit vragen. Anders had ik mijn kankerbroedig in zo'n ogenblik niet verlaten.» De oude heer zag hem met ontsteltenis aan. «Gij zei't altijd goed voor ons geweest. Hij wil zijn volgt voor het laatst nog eens zien. Hij verzekert mij, u iets van belang te moeten zeggen, en heeft een duister voorgevoel, dat hij de volgende morgen niets zal beleven.» «Maar» viel de oude heer de beval hem in de reden. «Gij verlangt toch niet dat ik, een man op jaren, die geen verdedigingskracht in mijzelf heb, mij door het strijdgewolst al begeven.» «Hij smeekt er u toch om, en verdediging hebt hij niet nodig. Ik kan u immers verdedigen, hoewel geen het minste gevaar loopt.» «Hij sprak deze woordend op een zonneling het toon uit, welke de oom, die met zijn eigen gedachte bezig was, niet opmerkte.» «Gij vraagt veel, maar ik heb alles voor u over.» zeiden deze na enige aarzeling. «Goed, ik zal mijn rijtuig laten inspannen.» «Uw rijtuig», herhaalde Jacques, die hierop niet gereken had, en in zijn plannen gedwarsbomd werd. «Ik mag het niet toelaten. Dit zou juist de weg zijn om uw veiligheid werkelijk in gevaar te brengen. De paarden zouden onvermijdelijk schrikken en op hol gaan. Klede u en ga gerust met mij. We zullen stille wegen lopen, en ik sta ervoorin dat geen vijandelijke kogel u zal treffen.» Op terug getoond vervolgde hij. «Het is eerder van u, Alfred niet teleur te sterren. Voor niets hem in deze gevaarlijke ogenblikken alleen gelaten te hebben zou mij al te griewend zijn geweest. Het kan, zo ik vuurig, bid nog goed met hem aflopen. Zijn laatste ogenblik kan echter ook geslagen zijn.» De goede volgt gevoelde een inig medeleide met de ongelukkige. Hij had vrouw nog kind, niets dan de beide jongelingen die hij met zorg had opgevoet. Hij had hem altijd inig liefgehaald. Ze hadden hun ware inborst zo goed voor hem mee te verbloemen. «Wel nu, sprak hij, na nog even geaarzel te hebben.» Had zij zo. Hij schelde en liet zich aankleden. «Goede volgt. Ik ben begrijp uw opoffering. Zo'n gevaarlijke tocht op uwe jaren te ondernemen. Maar voeg of laat zult hij voor uw edele handelingen ongetwijfeld de beloning ontvangen.» Hij sprak deze woorden op zo overtuigende toon uit dat de edele man er niet dan de grootste en edelste dankbaarheid in kon zien. Hierdoor voelde hij zijn moed herleven. Overtuigd dat hij een goed werk deed, moest de persoonlijke bezorgdheid verdwijnen. Toch was een gevoel van vrees niet te laken. Geheel weerloos zonder zich met iets in te laten door het strijdgevoel te gaan is veel verschrikkelijker dan zelf in de hitte van het gevechten zijn en zich door de hartstocht medegesleept blindelings aan de geweeerlopend ten doel te stellen. Ze verlieten nu het huis, nadat Jacques de beval zijn hoed diep op het hoofd gedrukt had. Volg mij gerust. Ik heb straks er iets naar de geschikste wegen uitgezien. Forturend had de toon waarop zijn geleiders sprak. De oude heer meer satiriek dan dovig in de oren geklonken. Ook bij deze woorden zag hij onwillekurig op ten einde uit de gelaadstrekken van zijn gezel de ware bedoeling af te leiden. Doch hij bemerkte van dienst gezicht bijna niets. Weet hij niet wat Alfred scheelt, vroeg de deelnemende man. Ik geloof dat hij het zelf niet weet. Gij kunt erop aan dat ik voor geen ander op zulke avond mijn huis zou verlaten. Vroegde de bezorgde man zijn neef toe, toen zich in de verte het onafgebroken geweeervuur liet horen. Ze liepen stilswijgend voort, gingen verschillende straten door en kwamen op een plaats waar de goede man een kreet van afgrijzen niet kon onderdrukken. Hier was gevochten. Hoewel de duisternis dit nauwelijks toeliet, bespeurde men hier en daar gesneuvelden en gekwetsten, waaronder zeker wel mensen waren die slechts invlooten waren gevallen. Doch zo als zij daar lagen, verschilden zij niet van lijken. De grijsaart stond onwilligeurig stil. Hemel, welke noot lottige gevolgen heeft toch de burger krijg? Dover staarde hij die sombere straat aan. De plechtige stilte, die hier heerste, vormde een zo strong contrast met de oproerkreten welke men in de verte hoorde galmen en het dof rumoer dat doordong van de plaats waarop dat ogenblik vaders voor hun koost, zonen voor hun ouders, verloren gingen. Dat het niet te bepalen was, wat meer aangegeep, die plechtige stilte of het woest rumoer daren de verte. De duisternis scheen als te drukken op de straat waarvan het plevijsel gekleurd was door het bloed van de ongelukkigen, die, of schoon gewapend, toch weerloos die straat waren doorgetrokken, verradelijk getroffen door de schoten uit ramen en achter blinden op hen gelost. Dapperen die nooit voor het strijdgewoel hadden teruggedeinst en door onzichtbare vuilnen bestookt voor de kogelregenvielen die hen zo geducht tijsterte. Straks was in die straat hetzelfde gewoel en rumoer dat nu in de verte weer klonk en de stilte hier nog afreisselijker maakte. Nog voor weinige uren trokken de troepen langs de twee rijenhuizen, getijsterd door vijanden die zich niet durfde vertonen. Slechts een rookwokje dat warlend voor een vensterkozijn naar bovensteeg, was aanwijzing van de plaats waar een dodelijk schot gelost was. Mensen die Yolkander niets in de weg hadden gelegd, hadden Yolkander met de grootste verwoedheid bestreden, vermoord. Dat in een eerderke strijd mensen die Yolkander nooit gezien of beledigd hebben op het laatst met verbittering vechten is te vergeven. Menigeen heeft zijn vriend, zijn beste wapenbroedig, naast zich zien neerzinken en ter nauwernood de tijd gehaald hem de ogen te sluiten. Dit wind op en vervult met vraak. Dit is dan het hartaleed dat men te verkroppen heeft. Dit is dan de belediging die men vreken moet. Dat mensen met de grootste verbittering, arme soldaten die slechts hun plicht doen, verradelijk kunnen neerschieten, blijft onverklaarbaar. Dat met hen verdrijft, dat met hen zelfs dood. Dit heeft zijn redenen, maar zoveel overdreven woede is onbegrijpelijk. Iemand die zonder een makker te vreken, zonder de dood te trotseren, somtijd zonder bepaalde grieven, bedaard een ander kan neerschieten, is een onmens. En hoeveel hen toch hebben zo gehandeld? De straat waarin de beval zich bevond, is geen uitgestorven, als wat bewoners ze verlaten hadden. In de huizen was alle licht verdwenen en geen sterveling verbraak de doodse stilte. Als aan de grond vastgenageld stond de oude man met vochtige ogen onder al die doden. Hij was toch ook belg? Hij had ook grieven, maar hij bedoefde zich. Hij weende over de handelingen van het domge peupel, dat meestal, zonder te weten wat begint, als een Hollandpaard voortruft en dikwerf meer ellende sticht, dan in vele jaren hersteld kan worden. Hoe voortelig is soms een volkstumult, privelde Jack de beval, terwijl hij een spottende blik op zijn oude opvoeder weerp. Dat domme volk! De oude heer stond nog altijd in zijn treurige overdenkingen verdiept. Die man had gevoel, diep gevoel. Hij kon niet over verschillig heenstappen over mensen die alkander het leven hadden benomen, zonder daartoe een andere reden te hebben dan werktuigen te zijn. Want de leus mocht vrijheid wezen. De daad was het volgen van de inzichten der volksleiders, die een geheel ander doel beoogten dan de vrijheid van het volk, uit welk zo lang bij hen in aanzien scheen te staan, als dit tot verwezenlijking van hun eerzuchtige, becherige, soms misdadige plannen, dienekon. Hij zag hier hoe een land dat zich in de grootste welvaart had mogen verheugen, dat een bloei had gekend waarop de grootste naziën na ijverig waren, zich in de ingewonden voeten. Die man, hoewel Belg, dacht onpartijdig. Gewesten, die verenigd een schoon rijk mochten heeten, gingen zich, zonder te weten wat zij deden, versnipperen, tot heimelijke vreugde van Europa dat hen aanmoedigde, maar de schouders ophaalde. Zo waren de gedachten van een man die niets dan welvaart gekend had, die altijd zijn vaderstad had zien bloeien, en tans in de straat stond die anders, zo vrolijk, nu eenzaam en verlaten, en in een duisternis gehuld was, welke die avond dubbelswaar scheen te hangen. De plecht gestilte werd plotseling afgebroken door een schot dat dicht in een nabijheid achter de pijnsende man gelost werd. Hij hiefde armet en himmel en stortte zonder enig ander geluid te geven dan een diepe zucht op de grond nedig. Wat overkomt u? ripsjakte beval, die verschrikt op hem toeuilde. Hij boog zich over de ongelukkige heen en staarde gewonden in het gezicht. Het schotsgeen goed aangebrachte zijn. De gevallende sloot langzaam de berekende ogen. Zijn lippen bewogen zich kramp achter, en binnen weinige ogenblikken was hij, even als de velen die hij zo even nog beklaagd had, een lijk. Na zich goed overtuigde te hebben, dat bij de gevallenden, wel degelijk alle sporen van leven waren uitgeblust, richtte zjakte beval zich op. Arme man, zijn lijden is geëindigd, was de enige lijkrede die hij uitsprak. Hij wende zich om en wilde juist zijn mantel dicht maken en de hoed die wat verschoven was, opnieuw in de ogen plaatsen, ten einde niet herkend te worden, toen hij zich hoorde toeroepen. Hé, meneer de beval, gij hier! Hij verbleekte. Was het toevall dat met hem aansprak? Hij liet zijn blik onthutst rolentwalen en bespeurde een man in boerenkleding na het scheen ongewapend. Toch verlamde de schrik hem de tong. Hij meende die mens te kennen. Hij had dat gezicht meer gezien. Maar waar? Alles duizelde om hem heen. De man in de boerenkleding wees nu op de ongelukkige die op de grond lag uitgestrekt en verwijderde zich langzaam. Ik moet weten wie die man is, sprak de beval in zichzelf. Of nee. Hij haalde een pistool uit de zak, spandende haan, richtte op de boer die zich meer en meer verwijderde en gaf vuur. De tamelijk grote afstand, toch meer zijn gejaagdheid, was oorzaak dat de kogel de boer niet deerde, maar fluitend langzaam heen snorten en in een deursloeg. De boer keerde om en wees wederdreigend op de verslagenen. Maar voordat de beval van zijn grote ontsteltenis bekomen was, had hij de onbekende uit het oog verloren. Wie was het? Hij kende dat gezicht, doch kon zich het niet genoegzaam voor de geest halen, om te weten wie hem zo onaangenaam verrast had. Hij besloot die man op te sporen, en als hij hem voeg of laat mocht opmoeten, dan zou de kogel niet een deur treffen. Hij keerde regelrecht naar de woning van de gestorvene terug om het ongeluk te verkondigen. Met het nogal natuurlijke gejaagdheid stoof hij het vertrek binnen. Spoedig, draagbaar, wel licht is de ramsalige nog te redden, riep hij klagend uit. Het enige antwoord dat hij voorlopig kreeg, was het hartverscheurende gegeel van de huishoudster, die er niet eens aan dacht te vragen, wat haar heer overkomen was, maar de tipse doefheid aan de dag legde. Weldra begon mijn echte enig begrip van het ongeval te krijgen, toen Jacques de Beval op roerende wijze het geburen vertelde. Hij deelde mede dat zij voortdurend gearmd hadden gelopen, en wel de stilste wegen, toch een straat waren doorgegaan, waar juist gestreden was. Dat een der soldaten, die gewond nederlag, de helse inval had gekregen op hen, die hij natuurlijk verantwerpen naars hield, zijn gewier los te branden. Dat de brave man, die hij zo onzegelijk lief had gehad, daarop was neergezegen, en in zijn armen de laatste adem had gegeven. Dat hij de modenaar onmiddellijk had afgemaakt, doordat dit zijn vogt niet had kunnen redden. Er was Weldra een draagbaar gereed. De trein stelde zich in beweging, en zonder zoeken hadden zij een ontlottige plaats teruggevonden. Jacques de Beval naderde het reeds koude lichaam, drukte dit een kus op het voorhoofd en legte het op de baar. De tranen die hij startte bij het lijk van de man die hem altijd zo liefderijk verzorgd had, die hem bemind had, als alvijn eigen kind was geweest, vervulden de ruwen bedienden zelfs met medeleiding. Ook zij waren aangedaan, en in deze doevergestemming kwam de treurige stoet voor de woning. Aan de naaste betrekkingen werd nu onverweld kennisgeven van het treurige ongeval. En de enig bedroefde Jacques de Beval keerde naar zijn huis terug, zeer bezorgd over de toestand van zijn leidende broedig. Hij vond deze tebed met één gegeneesmiddelen voor zich. Hoe gaat het, arme zieken, voeg hij met deelneming. Daarop barste hij in lachen uit. Wil de arme kranke ook een glaasje wijn dat verstijking, en enkel glas wijn is zo goed? Hoe is daarmee afgelopen, voegde leider. Oh ja, ik moet je een verschrikkelijk ongeval vertellen. Toen ik onze goede voogde hierheen bracht, omdat je hem zo noodzakelijk spreken moest, passeerde bij toevallig een straat Arme en Ocander wat in het haar had gezeten. Heen van die lui, die nog niet al zijn adem had cadeau gegeven, had de verregaande onvoorzichtigheid zijn geweer afgeschieten. En het zij met opzet, waarvan ik mij vast overtuigd houdt, het zij door het grillig toevall, gaf hij de kogel zulk een noodlotte gerichting dat de brave man door en door werd geschoten. Hij zijn de gevolgen overleden, tot diepe en innige droevheid van zijn dierbare betrekkingen. Deze hard hoerende wijze van voorstellen kon niet anders dan de deelnemming van de arme zieken opwerken. Tot verstijking gebruikte hij met zijn broedig een paar flessen van de wijn, waarvan een enkel glas op een afgematten zieken zo helzaam kan werken. Je begrijpt dat je nog enige dagen ziek moet zijn. Dan kunt je voor mijn part langzaam weer beteren en sterker worden. Morgen kon de een of andere deelnemende familiebetrekking naar je komen informeren of ons troosten met het smartelijk verliezen dat wij geleden hebben. Het is dan niet kwaad dat men je zo min mogelijk achter een pilleton flessen vindt zitten. Eiselijk amusant. Mijn bezigheden waren zeker prettig. Er liet zich inmiddels weder een dreigend rumour horen dat we zo'n langzaam opkomend onweder naderden. Het schijnt goed te gaan. Kom, antwoorden afget, ze geven ons wat afleiding. Jacques de beval naderde één der ramen, opende de blinden en zag naar buiten. Ik krijg een opwelling die op een repetitie van de Bartolomeus nacht te onthalen. Hij ging naar de schoorsteen en nam een buks die tegen de wand stond. Schrik niet, arme zieken. Hij spannende de haan van zijn buks en bezacht hij met welge vallen. Daarop ging hij naar een raam en richtte zijn wapen op een officier die op enige huis in afstand was en weinig vermoeden welke verradelijke vijand op hem loerde. Het schot knalde. Raak, vroeg de kanker Alfred. De ellendeling laden bedaard zijn buks. Einde van Hoogstuk 15. Hoogstuk 16 deel één van een ongeluksvogel. Door George. Deze LibriVox opname behoort al het publieke domein. Voorgelezen door Anna Simon. Edward komt tot de overtuiging dat zijn vriend Teun een harde schiddel heeft, toch niet harder dan hout. Wij hebben Jozef en Edward in geen al te benijdenswaardige toestand verlaten. De eerste zou op weinig liefderijke wijze behandeld worden, terwijl de laatste die een onwacht op de harde keldervloerlijk uitgestrekt geen betalot beschoelen was. De spitspoef stond geeds met de beil opgeheven. Toen er heftig aan de buitendeur werd geklopt, de beide schildigen zagen alkander onthutst aan. Wat te doen? Jozef had mede deze omstandigheid opgemerkt en begreep de reden hun ontsteltenis. Zou er redding voor hem opdagen? Hij durft op zulke geluk niet hopen. Weder werd geklopt en een stem riep van buiten. Doe toch open! Het scheen dat die stem hun niet geheel onbekend was, want de vrouw zag verrast op, en toen het geroep zich herhaalde, vloog ze zonder een woord te spreken naar de voordeur. De man wist niet beter dan een oogblik te wachten. Was de misdaad eens geschiet, dan was er niet meer aan te herstellen. En nu konden ze nog altijd vrij lopen, en als het mogelijk was, de zaak in haar minnes schikken. Hoewel het hem in een gaan het hart zou gaan, het geld dat hij reed in zijn verbeelding in de zak voelde te moeten missen. Hij beleef luisteren, terwijl Jozef weerloos en gebonden aan zijn voeten lag. Weldra hoorde hij de deur openen, een giel van verbazing, en eindelijk de woorden, ZEIT GEI DAAR, DIDERIK, die tot een doordronen. Op de hoeren van de hem bekende naam Diderik, kwam te hun tot het besluit dat er geen gevaar was. Hij nam zijn wapen op, overtuigde zich voor het laatst dat Jozef in de onmogelijkheid verkeerde, enige beweging te maken, en liep toen naar het voorhuis, na de deur van het kamertje met de meeste zorgvuldigheid gesloten te hebben. Daar deed zich een roerend schouwspel aan zijn grouwe ogen op. Het wijf was bezig een jonge kerel die op het eerst aanschouwen veel had van een vagebond, het welk bij nader per schouwen ook nog het geval was, het om helzen. Hij was haar Diderik, die uit vaderlands liefde, dat wil zeggen, in de hoop door plunderen zijn eerlijk stuk brood te verdienen, zich onder een bende opstandelingen had geschaard, bij wie hij een hoge toonaansloeg. Een krachtige sabelhau had zijn rood haag met hetgeen daaronder zat, gekloofd, en er was bijna dood neergevallen. Een kameraat was zo gediensten geweest, daar liever moeder mee te deden, dat het vaderland weer een martelaar geëist had, en dat die gevallen held, haar Derk was. Het wijf had toen vele tranen vergoten, en hoewel zij eerst uit berekening alle Hollanders verachten, had zij nu een meer gegonden reden om hen te haden. Ze beschouden elk Hollandig als de moordenaar van haar kind, of tenminste als medeplichtige. Hierin was dus de oorzaak te zoeken waarom zij uit vraag, geruchsteund door de aardige geldbuidel die ze had opgemerkt, de dood daarbij de jonge Hollanders wilde. Het was een specie Spaanse karakter die vrouw, zij vergold dood met dood. En nu was zo onverwacht, haar lief kind met opgelapte schedel teruggekomen, ze had haar Diederik in haar magere armen. Diederik was een dikke keel, met vuisten die aan kleine rolades deden denken. Zijn loggenbenen waren gehuld in twee zwartgeverfde klompen met ijzere banden beslagen, welke klompen reeds twee gevaarlijke wapenen konden zijn, wanneer de gelukkige bezitter door wat oplichte van de beide benen, z'n respectieveleke een ander, die hij niet lief had, naar het hoofd mocht werpen. Als zijn haar niet zo walgelijk rood, en zijn gezicht niet zo gemeen waren geweest, dan zou hij één der lelijkste kerel zijn geweest, die men zich voor de geest kan halen. Hij had een blauwe kiel aan, die, zodra het weiden, het vladderen van de vlag boven op de toren herinnerde. Verschillende vierkante lappen, ertegen gezet, deden aan een schaarpoorttanken. Zijn boek was van een luchtgezomerstof. Op het hoofd had hij een pet, die evenzeer van smerigheid glom, als het gezicht zijn er moedig van verrukking. De man met de bijel, naderte de beide gelukkigen. Dag, teun! Zegt, in sterk, ben je nog niet naar de hel? Was de hartelijke vraag. Dat zie je wel, luidt het antwoord. Ze rijkte nog kander de hand. Teun was in de betere dagen der weduwen haar knecht geweest. Dacht toen haar zaken achteruit gingen, was hij meer bepaald associé, en menigmaal de tweede hand ervrouw geworden, wanneer het kleine vergissingen met de vertering betrof. Ze hadden me verteld, dat je kop in tweeën lag, helde de teun op. Dat scheelt ook niet veel, zei Dirk, terwijl hij zijn pet afnam, en op een nog niet geheel genezen naad in zijn hoofd wees. Als ik de kerel, die mij dit geleverd heeft, onder mijn kluiven krijg, beloof ik je dat mijn mes in zijn ingewande rond zal dansen. Daar kun je van op aan. De oude vrouw kon na die soetzappige woording niet nalaten haar engelachtig kind door de steekelachtige harem te strijken. Ze was dol van geluk. Ik heb er twee in de val, sprak teun. Wat, vroeg Dirk, van wat zeg je? Ik heb twee van die mannenke zonder het mes. Ze hebben tamelijk veel geld bij zich, en we hebben maar toe te slaan. Het oog van Dirk verriet plotseling haat. Zo gauw had ik gedacht mijn vraag te koelen. Hadden Joze deze woording gehoord, dan zou hij ingezien hebben wie de redder was, die hij aan de deur had horen kloppen. Een bondgenoot van wie hij redding had durven verwachten. En vol strijd lust en dapperheid, welke bij een gebonden vijand wel te pas kwamen, nam hij een mes onder zijn kiel, en zwijde daarmee de woest in het rond, zodat teun een eind achteruit sprong, en uitriep, hou die slakken stikker wat voor je, je zou me de huid nog open halen. Ik zal de karren wijn maar verder in je beide overlaten, zei de oude vrouw, zeer verheugd eraf te zijn. Laat ons die aardigheid eens opknappen, zeiden Diederik, die spelen naar wijze zijn mes in de tafelstak. Ze zullen ervan lusten, stel je gerust. De vrouw zegt haar zoon, met een niet te beschrijven moedelijke tederheid aan. Dat kind viel zo in haar geest. Teun nam zijn beilwitter op. Vordichtig, lieve jongen, vermanen de vrouw, kom niet te dicht bij hem. Now had zij die woorden uitgesproken, of zij woorden een vervaarlijke bonds, en voordat ze iets konden doen, een tweede. Teun stoof de deur uit, en zag nu met ontzetting hoe de kelderdeur was opengebeukt, terwijl Edeward nog altijd met de verwenste pistol in de ene en een geducht stuk houdt, dat hij in de kelder had gevonden, in de andere hand. De sable was hem ontschoten, overeind stond. De zachtaardige Teun zag dat hij het juiste ogenblik had laten voorbij gaan. Edeward had eerij begon te handelen, zijn gedrag afgebakend. Waar hij alleen geweest, dan had hij zich onmiddellijk een weg gebaand. Doch hij kon Jozef niet aan hun genade overlaten. Voordat zijn belagers bij hem konden zijn, had hij de kelderdeur dichtgeworpen, en de deur van het insteekkamertje, dat vanbuiten gesloten was, geopend. In een ogenblik was de deur dicht, en hij plaatste zich tot het uiterste besloten voor zijn vriend met de onschadelijk pistol, die hem evenwel zulke grote diensten had bewezen, in de hand. Kon hij Jozef van zijn banden bevrijden, dan stond de partij gelijk, daar alles slaap nu voor goed geweken was. Zolang deze weerloos lag, werd Edeward in tegendeel in al zijn bewegingen belemmerd. De boevend trits scheen te beraadslagen, tenminste, ze deed nog niets. Na een ogenblik aandachtig geluisterd te hebben, trachten Edeward de touwen met de sabel van Jozef los te maken. Na lang zagen gelukte hem dit. Kom Jozef, spak hij, terwijl hij hem zijn wapen toerijkte. Het komt er nu op aan. Ach, had ik je raad, maar ge... Ja, daar zullen we later wel eens over praten. Het is niet tijd om te handelen. Wel was het nog altijd nacht. Toch de lamp, door de vrouw neergezet, was blijven branden. Hij opende de deur, maar zag niemand. Edeward had liever zijn vijanden onder de ogen gezien. Tans duchte hij een nieuwe valstrik. Kom aan, nu of nooit, zei hij tot zijn vriend, die een ogenblik besluitloos stond. Ziet toe dat ze je niet van achter een aanvallen, en regelrecht naar de straatdeur. Hij ging langzaam en uiterst behoedzaam de deur uit, liep door Jozef gevolgd, de kelderdeur af, en hoe scherp zij rondzagen, zij ontwaarden niemand. Ze gingen de gelachkamer door, terwijl Jozef, die de lamp hield, het terrein verlichte. Zo bereikten zij de voordeur, doch, gelijk de voorzien was, zij was op het nachtselt. Edeward begreep zeer goed dat mij hem niet zou laten vertrekken. Hij wist dus de stilte niet te verklaren, die hen omringde. Ze waren wel degelijk gevangen. Wel schoof hij de gendel van de deur, doch deze was en bleef dicht. Daarbij vreest hij elk ogenblik door een aanval verrast te worden, en alles had reeds bewezen, dat die zo verradelijk mogelijk zou zijn. Dan maar door het venster, fluisterde Edeward, die de noodzakelijkheid inzag, zo spoedig mogelijk het hold te verlaten. Hij rukte de luiken van een venster en schoof het raam open. Spoedig, Jozef, ga eerst, sping er gerust uit. Ik zal je van achteren wel dekken. Er schiet niets anders over. Jozef zette stilzwijgend de lamp nedig en klom uit het venster, altijd met het gezicht naar de kamer gekeerd, van waar hij een mogelijke aanval vreesde. Hij wilde zich juist laten vallen. Het venster was maar anderhalve L boven de begane grond verheven, zoals hij zich herinnerde. Toen hem van achteren een geweldige slag werd toegebracht, met een gesmoorde gil stort hij naar beneden. Edeward, hoewel van schrik verblekende, verloor geen oogomblik zijn bezinning. Snel sprong hij zijn vriend achterna en stond op de grond, voordat zijn vijanden dit nog konden vermoeden. Ook op hem werd een slag gericht. Doch hierop voorbereid, weerde hij die af, en bracht zijn belager met het stuk hout dat hij steeds bij zich had gehouden, een geweldige slag op het hoofd toe. Hierdoor versrikt, vlood Diederik zo snel hij kon. Een blik overtuigde de overwinnaar dat het terrein vrij was. Toen boog hij zich over zijn lotgenoot heen. Het was te duistig om te zien waar deze juist getroffen was. Hij nam de verslagenen op, hield met de rechterhand het stuk hout omkneld en sleepte zich zo een eind heen. Hij was echter niet bij machten lang voor te gaan. En uitgeput van vermoeienis bleef hij, nadat hij een afstand van vijf minuten had afgelegd, besluitenloos staan. Hij was juist even buiten het dorp gekomen, en verleidde zijn deerlijk gekwetste vriend, neder op het gras dat de weg omzoomde. Hoe nijpend de toestand mocht zijn waarin hij zich bevond, zijn tegenwoordigheid van geest verliet hem niet. De beide boeven namelijk hadden zich vast voorkenomen, hun het slachtoffers niet levend het huis te doen verlaten. Een openelijke aanvalvrezende hadden zich geraden welke uitweg de beide vluchtelingen zou overblijven, en zich daarom elk achter een venstig posteert, vast overtuigd dat de deur goed gesloten was, en onmogelijk door hen kon geopend worden. Hoewel de nacht lucht koud en doordreend was, ging Edeward zitten naast zijn vriend, die nog altijd buiten kennis lag. Hij onderzocht eerst dienstwonden. De ongelukkige had juist op het ogenblik dat hij zich naar beneden zou laten vallen, met het beil een slag in de rug gekregen. In het minst niet met de chirurgie bekend, was het Edeward onmogelijk over de aard van de wond te oordelen, laat staan die te verbinden. Hij kon niet tot een besluit komen. Jozef had hulp en verzorging nodig, toch waar die te krijgen, waar de mensen te vertrouwen. Hij had hier meer het vijandschap dan ondersteuning en deelneming te wachten. Hij moest toch tot een besluit komen, op de plaats te blijven was ondoenlijk. Op 40a 5011 de plaats waar hij zich bevond, zag hij de zwarte voorgevel van een huis zich in het duisteren afteken. Hij besloot in deze dringende nood zich aan de genade van de bewoners over te geven. Hij nam de jongeling die steeds bewusteloos nederlag, voorzichtig op, toch driemaal moest hij zijn last neerleggen. Evenwel bereikte hij de woning die hun redding of verderf zou kunnen waren, hoewel bij de aankomst zijn krachten geheel uitgeput waren. Hoe laat het was wist hij niet, maar hij kon berekenen dat niemand in huis op zou zijn. Hij begon langzaam, toch aanhoudend, op de deur te kloppen. Eindelijk werd hij geantwoord door het blafend van een hond. Deze was een bondgenoot, want wat de pogingen van Edeward niet bewerkten, pacht het dier die teweeg. Eender bewonsters van het huis werd hierdoor wakker. Na enige tijd stil gewacht te hebben, hoorde Edeward een raam open schuiven. De duisternis maakte het onmogelijk het gelaad waar te nemen, waar een schillen stem riep in het nachtelijk duister. Wat moet je op dit uur van de nacht? Edeward riep op een klagende toon. Ik bed u, red ons, we zijn... Hier werd zijn reden afgebroken door het driftig dichtwerpen van het raam, waarna de vorige rust terugkeerde. Wel waagte hij opnieuw te kloppen, toch te vergeefs. Mistroostig zag hij op de gewonde Jozef Nedig, die hij wel ligt aan zijn voeten zou zien bezwijken. Juist sloeg het toonklokje vier uur. Altijd heeft de kerkklok van een dorpstooren iets plechters en aangrijpends in haar slagen. Nu ging elke slag met een huivering van Edeward gepaard. De klok klonk hem zo onhelst spellend in de oren, en het scheen dat de nacht meer duistig, de koude veel gevoeligig, ja, pijnlijker werd, de weg veel eenzamer was. Alles begon hem te duizelen, hij moest zich vasthouden om niet neer te zigen. Maar spoedig nam zijn beradenheid de overhand. Hij richtte zich vier op, schudde zijn wankelmoedigheid af en beslootelde het laatst voor zijn boezenfriend te zorgen. Opnieuw sleepte hij zich met zijn last voort, met een kortachtige gejaagdheid die een zondeling contrast vormde met de nijpende koude die een natte sluier over hem scheen uit te sprijden. Hij wachtelde enige tijd verder, totdat hij wederig een huis ontwaarde. Met nieuwe hoop bezield ging hij daarheen. Mocht deze poging niet gelukken, dan was hij niet in staat langer op de been te blijven. Op zijn herhaald geklopt werd weer een venster geopend. Toen begraven hem de krachten. Als een loden massen viel hij tegen de deur. Geheel buitenkennis. Zijn geest, zijn wilskracht, waren niet langer bestand tegen de vele vermoeienissen en ontbeeringen die hij gedurende het laatste etmaal moest verduren. Hij lag even bewegingeloos als zijn wapenbodig, die eendachtelijk naast hem was uitgestrekt. Geen van beide voelde de snerpe nachtwind meer. Ze zagen niet hoe de deur geopend werd en een jonge vrouw, die met een licht in de hand de voorschijn kwam, verschrikt terug trat op het gezicht van de twee mensen die uitgeput op de grond lagen. Te meer, terwijl een lichtstraal op de beide lichamen vallende, deze geheel bebloed aan haar ogen vertoonde. Want door het voortslepen van zijn vriend minst bloed voortdurend uit de diepe wonden bleef vloeien, waren de klederen van Edward medevol bloed geraakt. Toch vermannen zich de jonge vrouw. Een vrouw, die snachts om vier uur, trot de vinnige koude, haar responden verlaat om, door medeleide gedreven, een ongelukkige te ondersteunen, laat zich niet afschrikken, al ziet zij het bloed voor haar ogen stroomen. De wind dreigde haar licht te doen uitgaan. Ze zetten dit in de gang nedig en naderde de bezwijmde jongelingen. Deze schenen een gunstige indruk op haar te maken en haar gelaad nam een medeleidende uitdrukking aan. Wel poogte zij Edward op te lichten, toch dit liet de harenveegekrachten niet toe. Ze ging dus terug. Een ogenblik later naderde ze de deur door een oude vrouw gevolgd, die moerende en luidbruttelende achter haar aankwam. Niet eens, snachts rust, prevelde het mens dat zich de ogen uitvreef. Help mij die ongelukkige aan haar pinnen brengen, margeet. Ieder moest maar voor zichzelf verzorgen, gronde de oude. Toch vol deed zij een bevel van haar die de meester heeft scheen. Toen Edward de ogen opende, stond de zonreeds vrij hoog aan de hemel. Hij bevond zich in een keurig vertrek. De wanden waren net behangen, en hoewel het behangstel op zichzelf lief was, gaf toch een viertal schilderstukjes een aangename afwisseling. Op de schoorsteenmantel zond een kleine pendule, die hem melde dat het negen uur was, tenminste op die pendule. Edward was geheel alleen in de kamer. Het kostte hem enige oogomblik een bezinning om na te gaan, hoe hij hier was gekomen, en nog kon hij zich slechts in gissingen verdiepen. Hij wist niet anders dan dat hij voor een hem-onbekend huis was neergevallen. Wat zeer het gebeurde, was hij natuurlijk onbekend. Waar hij zich bevond, wat er van Joseph geworden was, dit alles bleef hem een raadsel. De rust door hem genoten had hem zeer verquikt. Hij had tans tegenover de beide schurken willen staan. Met een rilling dacht hij aan de uren in de herber gesleten, en de gevaarvolle toestand waarin zijn boezendvriend ongetuiveld moest verkeeren. Zou hij zijn enigste vriend, de enigste band die hem nog kon hechten aan het meisje dat hij lief had, moeten derven? Hij ging voor het venster staan, of schoon de winter aanving, was het weder verrukkelijk. Hoewel de zon niet te verkwikken de warmte verspreiden, als in de zachte zomermaanden, had ze iets koesterens. Het landschap was wel niet romantisch, maar het zag geen gapende afgronden of duizelingwekkend hoge bergtoppen om zich heen, maar het had iets gemoedelijks, iets opbeurends. Edeward was maar half uitgerust, en toch besloot hij zich verder aan te kleden, dat is, zijn jas aan te schieten, daar hij zich verder gekleed had te bed bewonden. Nog eens zag hij in de kamer rond, maar toen hij geen de minste aanwijzing bespeurde, dreef onrust over zijn vriend hem aan, de deur zijn er kamer te openen en de gang af te lopen. Hij kwam nu aan een trap die naar de benedenverdieping voerde, wel aanzelde hij een ogenblik die af te stijgen, maar hij deed het. Beneden gekomen ontwaarde hij vijf deuren, welke te nemen. Niet lang werd hem tijd tot overpijnten gegeven, want de middelse deur ging open en onze jonge vrouw verscheen. Zij had hij er eens opgestaan, foei, ruiste hem in zachte, wel luidende stem tegen. Edeward wist niet wat te antwoorden. Hoe heb jij gerust? Gevoel dat hij u niet verquikt, vervolgde zij, hem uitnodigende binnen te komen, met een blik gelijk de vrouw zo bij uitneemendheid werpen kan. Edeward gaf dadelijk aan die uitnodiging gehoorgd en trat de huiskamer binnen. Hij kon zich niet voorstellen zo dicht bij het dorp te zijn, waar hij zulke verschrikkelijke uren had doorgebracht. Zo was de lieve kamer in tegenstelling met het moordhol dat hij op zulke nootlottige wijze verlaten had. Einde van het eerste deel van Hoogstuk 16. Hoogstuk 16, tweede deel van een ongelukse vogel door George. Deze liepenvoksopname behoort het publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. Heb dank, mevrouw. Gij zei het zeker onze redstijk, zei de Edeward nu, met de enigste dankbaarheid. Ik zegen dat lot dat mij in staat heeft gesteld, u uit uw netelige omstandigheid te verredden. Maar wat ik gedaan heb, zou elk ander hebben gedaan. Zeg dat niet, mevrouw. Weinig anderen zouden zo aan hun mens lievendheid gehoor hebben gegeven als gij. De meeste mensen zijn slechts gevoelig voor de kwalen die hen zelf betreffen, zei de Edeward. Die onwillekeurig aan het dichtgeworpen venster dacht. Gelukkig dat mij niets overkomen is, maar... Ik begrijp u, gij wanhoopt aan het herstel van uw arme vriend. O, waar is hij? Breik mij bij hem, mevrouw. Meet de maatuur goedheid vol. Volg mij maar, gij zult hoop ik uw vriend niet in erger toestand terugvinden, dan gij hem verlaten hebt. Dat zou niet mogelijk kunnen zijn. Zoals ik hem moest laten, was zijn dood onvermijdelijk. Ze verzocht hem nu de trap weder op te gaan, en zeer verbaasd was hij toen zij de deur opende van een kamer vlak naast het vertrek waar hij gerust had, en hij een kamer binnen had, bijna geheel gelijk aan de zijnen. Zachtkuns naderde hij het bed van zijn vriend. Deze sliep, tenminste, hij had de ogen gesloten. Ze nodigde hem uit, zacht te lopen, welke aanmaning niet eens nodig was. Arme jongen, zeiden zij, medeleidend, woont hem laten rusten. Nu hij overtuigd was dat zijn vriend goed verzorgd werd, was hij wat gerust gesteld, en beide verlieten stil het vertrek. Hoe zou het met zijn wonden gaan, vroeg Edeward, toen zij beneden waren? Ik kan u daarvan niet zeggen. Ik zag hem geheel beploedt voor mij. De nood drong, dit beseft ik maar al te zeer. Daarom heb ik, door magreed, mijn dienstwaag geholpen. Hier bloosterde jonge vrouw. Hem een weinig ontkleed, en ik duinste terug voor de gapende wonden die hem, zodra hij weder tot bezinning zal zijn gekomen, veel pijn zal doen. Ik kon niets anders doen dan naar wonden wassen, en zo goed mogelijk verbinden. Hierin de omtrek is geen chirurgijn te krijgen, en begrijpt dat ik, maar toch, hoewel ik weinig ervaren bij een dergelijke zaken, geloof ik dat de wonden niet zo gevaarlijk is als ze schijnt. Voor alles zou onze patiënt rust behoeven. Die vrouw, welke geheel uit medeleiden hem zo liefderijk had opgenomen, dreef de bescheidenheid zovech dat zij volstrekt niet vroeg hoe en waardoor zij in zoek een toestand waren gekomen. Edeward, zeer getroffen over de hartelijkheid en goedheid, hun betoond, voelde zich gedrongen, harde nodige inlichtingen te geven. Hij deed haar een omslachtig verhaal van de ontmoeting in de Herberg, en met levendigste deelneming vochten de jonge vrouw dit verhaal. Dank niet mij, dank, naast God, u zelfen, sprak zij, nadat hij zijn verhaal voltooid had. Elk ander zou wel licht zijn tegenwoordigheid van geest verloren hebben en bezweken zijn. Zou ik de onbescheidenheid mogen hebben te vragen aan wie wij onze redding verschuldigd zijn? Gij zei-t hierbij de heer George de Plays, en in mij ziet gij zijn echtgenoot. Wij leven stil op het land, en mijn man is gisteren op reis gegaan, leegens dringende familiezaken. Gij begrijpt dat hij mij anders in deze onrustige tijden niet met een dienst maakt, en één kutsier die snachts niet eens hier is, zou hebben alleen gelaten. Ik hoorde u hele nacht om hulp smeken, en hoewel ik eerst terugtijdsde, op zo'n ogenblik de deur te openen. Heb gij toch de edelmoedigheid zover gedreven om alle mogelijk gevaren die u een mens liefendheid na zich kon slepen over het hoofd te zien? En gij hebt wel gedaan, mevrouw, want gij hebt twee mensen het leven geret. George zal wel wel ontsticht zijn als hij verneemt dat ik twee heren heb te logeren gehad, zeiden zij glimlachende. In menig andig zou de vrije toon die zij aansloeg minder aangename gewaarwordingen hebben opgewekt. Bij haar was die toon zo ongekunsteld dat men de zwart galligste mens ter wereld had moeten zijn om daar iets in te vinden. Er zijn mensen die zich in vele zaken boven de vooroordelen der wereld weten te verheffen. Zij maken zich van de knallende banden los die anderen soms tot overdrijving nopen, en toch zou niemand zich durven vermeten iets op een aan te merken, terwijl anderen in hun onschuldigste handelingen gelaakt worden. Ik hoop dat de slaap van mijn vriend spoedig mogen eierenigen. Gij zult hem, hoop ik, niet wakker maken. Het wordt toch tijd dat wij hier azelden hij. Wij mogen uw agoetheid niet te verdrijven. Wat bedoelt gij, vroeg de jonge vrouw, die wijnste hem niet te begrijpen. Als de toestand van mijn vriend het gedoogd wensen ik wel te vertrekken. Vertrekken? Dat is onmogelijk, hij zou geen stap kunnen doen. Houdt u liever wat bedaard, grijpt zelf ook rust nodig, en wat onze zwakke zieken aangaat, ik zou het bepaald ondankbaar vinden wanneer hij weg ging. Ik zou u liever wat te ontbijt te geven. Deze woorden werden zo hartelijk uitgesproken, dat Eduard Begeep zich te moeten onderwerpen. Ik wacht Jord nog deze morgen, zeiden zij, dan kunt gij met hem kennis maken. Hij heeft in de medicijnen gestudeerd. Uw vriend zal dus Thevens dan ook zakelijkste hulp ontvangen. Nou, was het onmbijt gereed, of de honger, lang onderdrukt, deed zijn rechter gelden. Als men bedenkt dat Eduard sinds de vorige avond niets gebruikt had, dan een stuk brood in de herberg, kan men zich zijn zeldzame eetlust voorstellen. Met genoegen zag mevrouw de pleiës hem aan haar onmbijt, een eer bewijzen, zoals daraan nog zeldend te beurt gevallen was. Terwijl hij zich zo te goed deed, liet ze haar blik onopgemerkt over hem gaan. Met de gewone scherpsinnigheid aan vrouwen eigen, was de vorige nacht slechts een oogopslag nodig geweest, om tot de denerswaardige toestand waarin de beide jonge liden zich bevonden, hun voortsoenlijk uiterlijk op te nemen. Nu zij Eduards handelingen en manieren gadesloeg, werd zij in die gunstige indruk bevestigd. Ze had dadelijk gezien dat de jonge liden tot haar stand behoorden, anders had wel licht de mens lieventheid voor de voorzichtigheid moeten wijken. Nadat Eduards onder haar onmbijt een geduchtige verwoesting had aangericht, verzocht hij haar de gunst enige ogenblikken bij zijn vriend door te brengen, het welk hem van harte werd toegestaan. Gij weet de weg reed, niet waar? Had ik zo vrij mag zijn, sprak Eduards, waarna hij als een peil uit de boog naar boven snelde. Hij plaatste zich aan het hoofde einde van het bed, waarop zijn lotgenoot rustte en zag hem vertrouwelijk aan. Arme Joseph, zucht hij, zeer aangedaan bij het aanschouwen van de gistige nog zo vrolijke jongeling, die nu vaalbleek door bloedverlies uitgeput voor hem lag. Hij nam, hoewel hij schroomde, de slapende wakker te maken, diens hand in de zijne. Joseph opende langzaamde ogen. Eerst was zijn blik verwilderd, maar toen het op bezinnings ging te komen, was bij hem nog grotere verbazing op te merken dan die welke Eduards dat er over meesterd. Hij was aanheven gekoordsterd prooi, en zijn gedachten waren zo verward dat hij er nou aandacht Eduards enige inlichtingen te vragen. Zwijgend, sloot hij wederde ogen. Eduards wachte bedaard totdat hij opnieuw beweging bespeurde. Hoe gaat het arme kerel? Vroeg hij, ongerust wegenste bleekheid, die op de wangen van de zieken verspreid lag. Terug doet mij zo pijn. Ik schijn, gevallen te zijn, stamelde Joseph. Eduards achter niet raadzaam, met de leidig in een lang gesprek te trainen. Rust was nodig. Tacht nog wat te slapen, toe. Hij ging naast zijn kranke vriend zitten, en bespiede alle bewegingen. Hoe zeer hij een gesprek vermeed, kon hij de vraag niet inhouden. Zou ik niet het ongeval aan uw vader tacht te mede te delen? Ik vind de zaak ernstig genoeg. Doe dit niet. Ik wenste, zelf, hem te schrijven. Hij kon onmogelijk meer spreken. De afmatting had het krachtige gestel onder mijnd. Hij moest rust hebben. Weldra viel hij dan ook in een meer kalme slaap. Tot dusverg was deze koortsachtig geweest. De eenzaamheid was Edeward niet onaangenaam. Vele herinneringen doorkruisten zijn brijn. Wat moest hun chef denken? Weld lag de schuld aan deze, die zo onvoorzichtig in zijn aanwezingen was geweest, maar zoals Reeds eeuwenlang bewezen is, vecht een grote en kleine, dan krijg je de kleine altijd ongelijk. Waar moest hij met Jozef heen? Vervoeren was een hersenschim. Langer gebruikmaken van de hun gegeven gastvrijheid was mede ondoenlijk. Wat hij met meestal een spoedig vertrek aanzette, was de overtuiging dat het ongeval aan Jozef overkomen, geen beweegreden kon zijn voor hem om achter te blijven. Hij moest weg. Onwillekeurig hechten zich zijn oog weder op de slaapende. Bij het aanschouwen van de broedig kon het niet anders, of de zuster moest hem voor de geest komen. Terug waren zijn overpijntingen. Hij was zo neerslachtig dat hij op dit ogenblik de veranderlijke kogel zou gezegend hebben, die een einde had gemaakt aan een jeugdig leven, waarin hij toch geen rozen meer zag. En eventueel, zodra de uren des gevaars aanbrak, zou de zucht tot zelf behoud alles verdringen, en dan zou hij evenzeerd die kogel duchten als hij er nu naar verlangde. Lang zat hij te pijnzinn. Grote deels vervulden hem die overdenkingen met bitterheid. Slechtste herinnering aan de genoegelijke dagen bij Louise gesleten, wocht een ogenblik een glimlach over zijn lippenplo heen, een glimlach die dan, bij de gedachte aan hun hopeloze liefde, onmiddellijk een somberder tint aanan. Dagspoedig herkeeg hij zijn kant, zijn leven geen kampstrijd moeten zijn, hij wilde die strijd volleinden en gevoelde de krachten daartoe. Hij verzette zich tegen de smart die hem verteerde en besloot gerust zijn weg te gaan, met het vertrouwen op de toekomst dat hem altijd bezield had. Nadat hij zich zo een geruime tijd aan meer genoegelijke visionen overgegeven en zich luchtkastelen gebouwd had, die wel echt geen fundamenten hadden, werd hij in zijn drommerijen gestoord door het binnenkomen van een heer die zijn verzorgstig hem als haar echtgenoot voorstelde. Na de gebruikelijke plichtplegingen zei de George tot zijn vrouw, lieve Emma, laat ons nu alleen, dan zal ik zien wat er voor de arme jongen te doen is. Hij drukte haar een kus op het voorhoofd, waarnaar zij vrolijk en welgemoet vertrok. Hij slaapt, werkte Edward aan, als wilde hij te kennen geven dat het niet raadzaam zou zijn, tandsel en onderzoek over te gaan. Ja, antwoordde George op langgerekte toon, terwijl hij bedenkelijk het hoofd schudde. Dat ja moest betekenen, het spijt me best de vriend, maar het zal toch moeten. Maak hem gerust wakker, het zal hem aangenaam zijn, wanneer jij hem doet ontwaken. Edward trekt zijn vriend voorzicht over het gezicht, zodat deze de ogen opende. Zeg dat ik de dokter ben, zeiden de plejes, die vele redeneringen niet raadzaam achter. Voorzichtig maakte Edward geholpen door de plejes, het hemd van de gekwetste los, en de dokter nam het verband af dat zijn vrouw met zoveel zorg gelegd had. Nou had hij de wonden gezien, of zijn gezicht betrok. Dit ontging Edward, die hem met gespannen aandacht ga de sloeg, niet. Is het zo gevaarlijk, bompelde hij? De dokter schudde bezorgd het hoofd. Blijf even liggen, sprak hij tot Jozef, terwijl hij de kamer verliet, en spoedig met de nodige instrumenten terugkwam. Nadat hij met behendigheid een nieuw verband had gelegd, zeiden hij tot Edward, nu is rust meer dan goud waard. Toch bestond hij rust meer in naam dan inderdaad, terwijl Jozef natuurlijk niet op de rug kon liggen, en dus een zeer vermoeiende houding moest aannemen. Daar stilte dringend nodig was, het geen de zieke zelf gevoelde, besloot mij voor eerst de kranke aan zichzelf over te laten. De tegenwoordigheid van anderen deed geen nut en hield de leider slechts de slaap uit de ogen. Het was nu twaalf uur. Emma, zoals wij de jonge vrouw hoorden noemen, zat met de dampen de koffie te wachten. Mag onze patiënt al wat hebben? voeg zij. Hij zal voor eerst onze provisie kelder niet leeg eten. Men schaarde zich om de tafel. Edward verhaalde opnieuw en een merkwaardige avonturen. Het is een zeer gevaarlijke wonde, verklaarde de playes. Ik mag u dit niet verhelen. Is er levensgevaar bij? Voeg Edward onthutst. Niets zou hem kunnen troosten, zoals zijn enige vriend moest verliezen. Dat hoop ik niet. Doch de rug geneest zo moeilijk en gelijk uit uw verhaal blijkt, de wond is met een beil toegebracht. Het ijzig is diep in het vlees gedroon. Hoe zal ik hem kunnen vervoeren? voeg Edward, die werkelijk geen raad wist. Vervoeren? Hij zou het hem vermoorden, verklaarde de playes kort weg. Hij kan toch niet hier blijven, riep Edward uit. En waarom niet, was de eenvoudige en hartelijke uitnodiging van mijn vrouw de playes. Zo veel goedheid trof Edward. Hij had nog nooit van iemand enige hartelijkheid ondervonden, en nu zag hij in vreemden een ombadzuchtigheid die hem aandeed. Wat zei hij goed, riep hij in vervoering uit. Ga blijf nog enige dagen bij ons, als hij u in onze woning tenminste te huis kunt voelen. Gezijd beide militairen, en zult wel in slechter logisch gehad hebben. Het enige antwoord van Edward was een blik van dankbaarheid. We hebben ook anders nog nooit op onze levensweg ontmoet, zeiden de playes. We licht zal ons dit geluk nimmerweerder overkomen. Beschouwen welkandig, gedurende de weinig gedagen die jij hier zult kunnen doorbrengen als oude vrienden. Ik ben George, jij? Edward. Goed, Edward. Rijk mij de hand. Alle aarseling was geheel verwonnen. Hij begreep dat langwijgeren stuitend zou zijn. Oh, dacht hij, er zijn nog wel edele mensen in de wereld. Ik blijf dan deze dag garner van uw gastvrijheid gebruikmaken, maar morgen moet ik vertrekken. En uw vriend in zulke toestand achterlaten? Hij zijn goede handen, antwoordde Edward. Wat zou mijn tegenwoordigheid waten? Daarom boven ben ik toch al met de zaak verlegen. Ik moet zo spoedig mogelijk onze chef bericht geven van het ongeval. Zou ik zonder reden nog langer achterbleef, zou mij dit in ongelegenheid breien. Ik vind het al zeer vreemd, dat mijn uzonder geleide door een landstreek heeft laten komen, die zo onveilig is. Onze ritmeester is nogal luchthartig. Hij houdt zelf van avonturen, en bekennen hem half. Hij heeft er onzeker genoegen mee denken te doen. Hij kon handelen zoals hij wilde, daar hij zelf commandant was. Hij bekend met was onvoorzichtig, maar ik ben er zeker van dat hij dacht ons te verplichten, daar het reizen met de troep niet alles is. Ik vind het toch zonderling, hield de plejes vol. Iemand die altijd ongelukkig is, die gewoon is, meer slechter dan goede mensen in zijn dagelijkse omgang te zien, wordt altijd getroffen wanneer hij een edelmens ontmoet. Elk braaf en edelmens maakt op de medemens, die ook edelen beginselen heeft, dezelfde indruk die een herberg op een eenzame weg de uitgeputte wandelaar geeft. Een braaf mens is in de kring die hem omgeeft, wat een centraal zon in ons planetenstel is. Alleen wordt van de zon door de omgrenzende lichamen, dat ligt bijna nooit benomen, terwijl de handelingen van de braven mens zo menigmaal ontzenend worden door de slechte die hem omringen. Braafheid is een munt die niet overal gangbaar is. Het is menigmaal niet voordelig braaf te zijn, als het voordelig was regende het braven mensen. Er zijn zo weinig mensen die braaf handelen, en meer malen wordt iemand zo voor braaf uitgekreeten, dat die persoon wins enige drijfeer slechts eigen belang was, bijna zelf gaat vergeten welke geheimen belangen hem noopten zo braaf te zijn. Een man die zich gaar op de voorgrond stelt, die wanhopige pogingen aanwend om toch bekend te worden, die zijn naam gezegend wens te zien, stelt zich aan het hoofd van een havenloze kinderenbergplaats, of richt een pensioenfonds op voor artiesten die val zingen, of sticht een maatschappij tot zedelijke verbetering van insecten. Hoe braaf! Een voorname dame neemt een kind die bij arme boeren gehuisvest is en zich ouderloos waant, eerder moedig aan, voet het als haar kind op, zelfs met moedelijke tederheid wordt het kind, dat haar toch geheel en al vreemd is, door de edele vrouw behandeld. Hoe onbaatzuchtig! Hoe braaf! Een eerzuchtig man, die jarenlang op de verwezenlijking zijn er illusie in gewacht heeft, tracht zijn medeburgers dat het onverikbaar besef te brengen dat niemand in staat is beter hun belangen te behartigen dan hij. Hij is minzaam jegens iedereen die hij niet verdragen kan, maakt de meest ingewikkelde calculatie in, hoe op de goedkoopste wijze een geur van weldadigheid en mildheid om zich heen te verspreiden. Wat is dat een braaf mens, roep de bedeelde menigde. Een geestselijke, die menigmaal op de onnatuurlijkste wijze een scherm plaatst tussen zijn stormachtig jongelinkstijdperk en het bezadigd heden, die op zekere datum als het kameleon verandert. Hoe braaf! De oprechte vriend, die u zo lang aan zijn kloppend hard gedrukt houdt, dat slechts voor u tikt, tot hij een somber voorgevoel begint te krijgen, dat zijn warachtige vriendschap op de proef zal gesteld worden. Een braaf mens. Een huishouden waar het gebed de gronemeter van de dag is, waar iedereen zich een glans van godsvrucht ziet tegen straden, men zegt, hoe braaf! Een neef die bij zijn kinderloze oom aan het ziekbed zit vastgekleefd en met de meeste belangstelling de voortgang der ziektegrades laat, hoe braaf! Hoe weinig mensen zijn waarlijk braaf en hoe weinig wordt er soms niet toe vereist om naar het oordeel der wereld als braaf te worden beschouwd. Een zoon die aan zijn moedig alles te danken heeft, die door haar met tederheid en liefde, soms met de grootste opofferingen, is opgevoed, onderhoudt haar op de oude dag. Hij raakt haar de hand als zij door zorgen vermakerd en gekomt haar laatste levensdagen doorwost tot. Wie noemt hem niet braaf? In plaats van snoot ondankbaar zich tot het redeloos dier te verlagen, doet hij doodengvoudig zijn plicht. Met algemene stemmen wordt hij door de mensen braaf en edel genoemd. Hoe weinig zijn de mensen van alkander gewoon. Een meisje, dat door de plechtigste eden zich heeft verbonden aan een jongeling die zijn leven gaarne voor haar zou opofferen, ziet hem plotseling door de onverbiddelijke sickle des doods van haar zijde weggemaaid. Treurend geleid zij de geliefde naar zijn laatste rustplaats, maar door het verdriet ondermijnd, door harte leed verteerd, moet zij spoedig de ontslapende volgen. Zij kon niet buiten de gezell haar jeugd, buiten de man met wie zij de levensweg moest bewandelen. Hoe zeldzaam is Zulk een verscheinsel? Zo moet men het wel zonder enige zwart galligheid noemen. Zulk een maagd was wel edel, wel braaf. Herinneren u eens, de Lewin, die ze om het gemis van de kleine hond, haar levensgezel dood treurde. Zulk een oprechten, ja, verhevene liefde. Zulk een zeldzame toegenegendheid, gaat toch niet eens boven het vermogen der dieren. En evenwel, wie zou tegenspreken, dat dit meisje in zeker opzicht braaf was? Dat Zulk een karakter voor beeldig mag genoemd worden, hoe zeer men van de kansel ook gelatene onderwerping mogen aanbevelen. De eisen die Smenzen zedelijk gevoel voor braafheid stelt, zijn werkelijk zo groot niet. En toch, hoe velen staan niet voor braaf te boek, die huiverend het ogenblik moeten afwachten, dat we het masker van het schijnheilig gelaad zal gerukt worden. Gelukkig staat-ie tegenover, dat de neid er menigmaal behagen in schept, de onschuldigste handelingen van de mens zwart te maken. Vele edele handelingen worden door afgunst, list en boosheid in het slijk gesleurd. Er zijn wel braven mensen, maar het zijn, naar ons eerst beweren, vaste sterren in het hemelgewelf, oazen in de woestijn. De plejes was waarlijk een braf mens. Nevens zijn christelijke beginselen, noopte hem een andere reden om de jonge strijders met dubbele hartelijkheid te beiegenen. Hij was inwendig bedroefd over de richting welke de zaken in zijn vaderland namen. Ook hij keurde de bloedige tonelen af, die voorvielen tussen twee delen van een rijk waaronder familien reedsvermaagschapt waren, en wilde zoveel zijn zwakkerkrachter dit toelieten, tonen hoe hij dacht. Einde van het laatste deel van Hoogstuk 16. Hoogstuk 17 van een ongeluksvogel door George. Deze Liepevoxtopname behoort tot de publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. Hoogstuk 17, wie de boer was, die jaktebeval goedenavond wensen. Edeward zag meer dan ooit de noordzakelijkheid in alle pogingen aan te wenden om zijn chef een verklaring van zijn achterblijven te geven. Ook rikken hij zich verplicht in de uren des gevaars met zijn krijgsmakers lief en leed te delen. Hij besloot dus de kleine gezellige kring te verlaten, afscheid van Jozef te nemen en zijn eskadron op te zoeken. Het was echt geen gemakkelijke taak langs een geheel onveilig gewicht en zonder de minste aanwijzing dit doel te bereiken. Een onderhoud met zijn gast heer bracht hem tot de overtuiging dat het onmogelijk zou zijn in zijn militaire kleding hier toe te geraken. Te meer daar hij slechts kon vermoeden waar zijn eskadron zou zijn, als dit de minste niet geheel versnipperd was. Wel had hij ongestraft kunnen achterblijven, daar de fout aan de onvoorzichtigheid en achterloosheid van van banen te wijten was. Maar hij wilde hiervan geen mispraak maken en het onmogelijke beproeven om hem op te zoeken en zo doen de hem om aangenaamheden te besparen. Hij begreep dat hij slechts van banen te spreken had om zich geheel te kunnen verantwoorden door deze met hun omstandigheden bekend te maken. Wel zou hij dit schriftelijk hebben gedaan, maar geregeld de postdienst was een hersenschim en bovendien welk adres te verzinnen. En daarbij acht hij zich geroepen naast zijn makkers te strijden en niet het kapua te verkiezen boven ontbeeringen en gevaren. Had de korpscommandant kunnen weten welke noodlottige gebeurtenissen de zuidelijke Nederlanden in het toneel van dood en verderf zouden herschepen, dan zou hij er niet aan gedacht hebben iemand verlof te verlenen. Doch, hoewel de gisting die overal eerst de algemeen bekend was, had niemand zulke een ontknoping, nog minder zulke een spoedige ontknoping, voorzien. Edewarts Edelenverzorger verschafde hem nu een gewaad dat dus een boerentoilet en gezeten burgerkleding zweefde. Het bestond uit een grijsbroek, een jas, een warmwolle boefant en een pet. In deze niet flatterende klederdracht zat hij een elegante huiskamer ter prooi en de plaggerijen daar hartelijke gastvrouw. U mijn arme vriend aan te bevelen zou noodeloos, ja, ondankbaar zijn, na de liefde rijke zorgen die gans beide reeds betoond hebt. Ik verzoek u hem zodra hij weder goed denken kan, hartelijk van mij tegoeten. En, daar gij toch de goedheid zover heb gedreven, de verpleging van Jozef op u te nemen. Wens ik dat, indien hij mocht aarzelen, u zo lang tot lasten zijn, gij hem zult nopen, voorlopig hier te blijven. Hij is niet bezorgd, hij is mijn gevangenen, zei de Emmen. Mene gevangenen zou in zook een sipierg het ideaal zijn er wensen vervuld zien. Zijne kluisters zullen nog al gemakkelijk te dragen zijn, volgde de playesser bij. Ik zou mijn gehele leven zo gevangen willen zijn, bekende Edelard volmondig. Pas op, je zult George jaloers maken en dan wordt hij een verschrikkelijk mens, niet waar? Deze woorden richtte Emma tot haar echtgenoot, die probeerde een erg jaloers gezicht te zetten. Kom, nog een kleine hartversterking, vervolgde zij en haalde een kehaf maderen voor de dag. Met dit glas, sprak Edelard, terwijl hij het ophief, zeg ik u dan nogmaals hartelijk. Ja, het is goed, viel de playesser hem gruwhartig in de reden, in gezondheid. Hij werd gedwongen te beloven, zo spoudig mogelijk terug te komen, en moest tegen Will en Dank enig geld aannemen. Dat zou later wel terechtkomen. Ook moest hij zich van een dolkmess voorzien, dat reeds vele jaren nutteloos in de secretair van de dokter had gelegen. Toen begaf hij zich voor het laatst aan de sponden van zijn vriend, die zo eilde dat hij hem niet herkende, en vertrok nu om zijn bestemming te volgen. Hij behield zich voeg, voeg of laat, zijn rechtmaat gevraagd koelen op de booswichten, die hem tijdelijk van zijn voor hem onmisbare vriend beroofd hadden. Doch hij wanhoopte, immer naar waarde zijn dank te kunnen betonen, aan de Edelard de playess en dienstlieve vrouw. Zo bevond hij zich geheel alleen op de lange straatweg, die naar antwerpen voert. Al daar hoopte hij zijn krijgsmakkers te vinden, of tenminste de nodig inlichtingen te bekomen. Voor het laatst weerp hij een blik op het gastvrije huis, dat hij zo ongaarder verliet. Uit een venstig werd hij mijn laatst vaarwel toegewuift, door de vrouw die hun als een reddende engel verschenen was. Hij wist de zich een traan uit het oog. Hij, diezelfde van iemand, waren hartelijkheid op ondervonden. Wien alles, als waar het, was toegeworpen geworden. Hij moest wel aangedaan zijn. Een weldaad verliest zoveel van haar waarde, wanneer ze verweten, zowel niet toegeworpen wordt. Dit had hij zo zeer ondervonden. Blijmoedig zou hij de lange weg hebben afgelegd, als er niet te veel in zijn binnenst was geweest, dat en tot droefheid stemde. Twee wezens hier op aarde had hij werkelijk en innig lief, hoewel dat woord in tweedelei zin moest opgevat worden. Wel had hij zijn voogd lief, doch dit gevoel sprood meer voor het uit dankbaarheid. Wedig verviel hij in de sombere gedachten, die aan de legersteden van zijn vriend zijn brein hadden doorkruist. Wat zou hem op de heuvelachtige levensweg moeten leiden? Zo de stech, die, gelijk hij zo innig hoopte, hem tot gids zou strekken, moest verdwijnen. Zo Luise eens de wellicht wufte belofte vergat, en voor de verleiding bezweek van iemand die haar meer dan hij zou kunnen aanbieden, die haar door middelen, die hem niet ter dienste stonden, zou weten te verblinden. En al bleef ze hem getrouw, zo zij geen de minste tijding van de ontving, zo onverhoopte keten waarvan haar broeder de grootste schakel was, tussen haar en hem, mocht afbreken. Zou zij dan niet voor de vadelijke begeer te zwichten, en voor eeuwig, voor hem verloren gaan? Toch was zijn vertrouwen op haar onverikbaar. Slechts hij, die het slachtoffer is geweest van de eidelen beloften en ene vrouw, heeft het recht te twijfelen. Maar wat is liefde? Zoveel is daarover geschreven, dat het bepaald onmogelijk zou zijn, op één van al die bespiegelingen de vinger te plaatsen en uit te roepen, dit is liefde. Liefde, dobbelspel voor het geluk, niet is onstandvastigig. Liefde, visioen dat haar jongelingschap haar een grootste bekoorlijkheden bijzet, een visioen dat voor haar uitsweeft, om plotseling te verdwijnen, wanneer men de koude glimlach ontmoet van haar voor wie men alles zou willen geven. Bloemenkrans, die ons met hemelse geuren streelt, om, helaas, zo menigmaal, een gift geplant op ons levenspad te worden. Wat is liefde? De bedroogene, die van de duizeling wekkende hoogte, welke hij op de ladder van het geluk meende bereikt te hebben, plotseling is nedergestort, in de diepe pool van harteleet, zilsverdriet en wanhoop. Hij zal zeggen, er is geen liefde. Hij vaalt, er bestaat wel liefde, maar hoe is zij tikwerf niet verscholen? Zij zijn klein verjoeltje, dat zwevende op de dunne stengel onder de groene bladeren is verborgen, dat men soms met de ijverigste navarsingen niet zal vinden, toch op een ander tijdstip verrassend op zijn weg ontmoeten. Wel is soms liefde, een verjoeltje, welks dunne stengel door de minste zeeveer wordt geknakt, en toch de grootste stormen trotseren kan. Liefde is gezeteld op een verbevenheid, waar toen men geraakt langst treden, waarop achting, verering, dankbaarheid, schoonheid, hartstocht en eerbied geknield liggen, terwijl velen daarbij de geldsucht willen doen neervleiden. Liefde is gezeteld op een verhevenheid, waar toen men geraakt, langst treden, waarop achting, verering, dankbaarheid, schoonheid, hartstocht en eerbied geknield liggen, terwijl velen daarbij de geldsucht willen doen neervleiden. Liefde is een altaag waarop elk wil offeren, doch, hoe menigeen moest zich niet aan de liefde opofferen. Hopeloze liefde is een verwelkende bloem die nog wel het oog bekoort, maar giftige geuren van zich afgeeft, die de gezondheid ondermijnen. Edoard hoopt er nog voor de avond antwerp te bereiken, en had zich van een knuppel voorzien, die zowel tot steun als tot zelfverdediging kon dienen. Gelukkig had hij aan de raad van zijn gast hier gehoor gegeven, want naarmate hij de stad naden, ontmoette hij onophoudelijk min of meer aanzienlijke benden, gewapend landvolk, die hij gemakkelijk wist de misleiden, en ongedeerd naden hij de stad. De duisternis viel reeds in toen hij daar aankwam, zeer verwonderd, alles in rip en roer te vinden. Onophoudelijk hoorde hij geweerschoten lossen, en bij het binnetreden der stad floten hem zelfs een gekogels om de oren, die zeker hun doel gemist hadden. Wel had hij niet veel schanderheid nodig om zich op de hoogte te stellen van hetgeen en gebeurde, maar hij begon meer en meer de oen aangename positie in te zien waarin hij verkeerde, en de totale onmogelijkheid te beseffen om bijna ongewapend hier iets uit te richten. Veel minder onderzoek naar zijn krijgsmakkers te doen. Hij begreep dat er door tastend moest gehandeld worden, en zocht de plaats op waar het hevers gestreden werd. Hij namen een paar pistolen van een arm en drommel die op de straat lag uitgestrekt, en was nu gewapend. Voorlopig wist hij niet beter te doen dan zich bij de oproerlingen te voegen, daar dit het enige middel was om bij hen geen verdenking op te wekken. Dans kon hij ongeinderd zijn blikken laten ronddewalen. Wel zorgde hij zijn landgenoten niet te treffen. Na enig paraat kwam hij tot de overtuiging dat het waasheid zou zijn, zich bij de troopt willen scharen, omdat hij dan aan de vijanderlijkheden van beide partijen zou zijn bloot gesteld, daar de oproerlingen zijn hostiliteiten niet onbeantwoord zouden laten, en de soldaten door zijn kleding misleid in hem een vijand zouden zien. Maar zelfs al had hij gehoor willen geven aan de roepstem die hem naar zijn spitsbroeders dreef, het zou hem onmogelijk zijn geweest, zich door het gedrang een weg te banen. Aan de tegenpartij, hoe verradelijk deze zelf ook mocht zijn in de rug afbreuk te doen, zonder zich als vijand te kunnen kenbaar maken, daardoor was hij niet in staat, hij wilde niet verraad met verraadvergelden. Na rijpoverleg besloot hij dus tot het invallend ertuisternis de rol van oproerling op zich te nemen. En als met hem niet al te opletten had gade geslagen, zou met hem voor één dag gevaarlijkste belhamels gehouden hebben. Al dus volgte hij de beweging, maar hoe scherp hij op grond zag, hij bespeurde nergens iets loopt zijn SK-dron gelijk. Met Dennis zag hij de alende waar aan de erbarmelijke troepen bloot gesteld stonden, die, van alle kanten bestookt, evenveel onzichtbare als zichtbare vijanden te bestrijden hadden. Hij bespeurde hoe de arme soldaten werden getijsterd door het moordaardige vuur uit de huizen. Hij moest aanschouwen hoe zij terugwerder gedreven, strijdende tegen een overmacht welke zij in het open veld zouden versmaat hebben, doch die hun nu noodlottig dreigde te worden. Overal zag hij de troepen terugdrijven, afgemat door de vele ontbeeringen en vermoeienissen die zij hadden verduurd en versmolten door de wisse schoten waar aan zij ten don stonden. Nou was de ene versperring onder het moordaardigst vuur opgeruimd of men stuidt op een andere. Van liever leden was het donker geworden. Een onverschillig toeschouwig zou aan een uitgebreid vuurwerk gedacht hebben wanneer hij dat onophoudelijk geflikker in de duistenis had bespied. Als hij die onafgebroken kort slagen had horen knetteren. Een vuurwerk echter waarvan elke flikkering, elke slag een onnoemelijk zwaardere slag was voor een gezin dat angst vol de terugkomst wachten van de ongelukkige die ten gevolgen van dit helse vuur niet meer weder zijn het dierbare betrekkingen zou mogen aanschouwen. Steeds dan de duistenis toe, hoewel op sommige plaatsen onmerkbaar gemaakt door het schijnsel van vakkels en flambouwen. Hier en daar had het aanzien iets fantastisch wanneer een huis, uit moedwil of plunderzucht in brand gestoken, een roodachtig schijnsel gaf, maar tegen het beweegelijk schoudtoneel van de strijd zich zwart aftekende. Nu alles in het duistergehuild was, behoefde Edeward niet meer te vrees in herkent te worden. Mocht hij zijn spitsbroeders al niet helpen, hij wilde toch nuttig zijn en ging terug naar de plaatsen waar de sickle des Verdervse gewoet had. Daar hierste tans diepe stilte. Hij zocht de arme gekwetsten op, die nog te rijden zouden zijn. Hij ondersteundde hen, sprak hun moed in en laafde de ziel togenen met de drank hem door zijn zorgvolle gastvrouw ter verstuiking medegegeven. Hoewel hij nergens een makker ontmoeten, was toch elke soldaat die daar nedelig, hem op die eenzame plaats, een bekende, een vriend. De taak die hij zich had opgelegd was zwaar. Nergens kon hij hulp verwachten in de oproerige stad en hij stond geheel alleen, zonder de mens liefendheid van de bewoners daar dood ze rij in huizen, welke zich die nacht zo somber verhieven, te durven inroepen. Menig heen verkwikte hij, van Velen ontving hij een blik van dankbaarheid, die hem ruim schoot zijn liefdadigheid beloonde. Hij besloot een poging te wagen om hun wat verpleging te bezorgen en een behoek te doen op het medeleiden. Wel werd hij een menighuis met scheldwoorden weggejaagd, wel werd er zijn smeekbeden om hulp zelfs beantwoord met de pistolschot dat gelukkige doel miste. Maar velen waren, hoewel de partij der misnochten toegedaan, tot medeleiden en haar barmen gestemd. Velen had het deernis met de ongelukkigen die zonder hun hulp de dood zouden vinden. De avond was reeds vergeforderd. Hij lag over een jong sergeant heengebogen, die zwaar gewond was en zijn einde voelde naderen. Edward had in de laatste teug uit zijn veldfles toegereikt. Die verkwikking flikkende het bijna uitgedoofde levensvuur van de stervende wat op. Hij maakte zich gereed, de gekwetste, zo goed hij kon, te verbinden. Zwijgend weerp deze een sprekende blik op zijn weldoenig. Die blik werd begrepen. De moeite zou nutteloos zijn. Vlauwig wordt het oog van de ramsalige, die door bloedverlies afgemat, maar nog helder in zijn denkbeelden, ligt uitgestrekt. Hij ziet dat de stervende een gedachte heeft, welke hij niet schijnt te derver medededen. Het is alsof een stem hen toefluistert dat de ongelukkige een vraag op de lippen zweeft. Ik kan nu niet redden, sprak Edeward Weogen, maar kan ik nog iets voor u doen? Een blik van onbeschrijflijke dankbaarheid gaf hem de overtuiging dat hij de geheimen begeerten van de stervende begrepen had. Gij zei, zo goed, staamelde de gewonden. Vervel mijn laatste wens. Zie hier een brief. Hij wees op zijn borst. De kracht om de brief te voorschijn te halen had hij niet meer. Hij brak zijn woorden af. Het spreken was hem bijna onmogelijk. Edeward nam het hoofd van de gekwetste in zijn armen. Bezorgd, Dien, aan het adres. Vervolgde hij met moeite. Troost haar, die ik zo be. Langzaam schlootte zich zijn ogen. De kleurverandering, die zijn gelaat ongetwijfeld onderging, kon Edeward niet waarnemen, weegste duisternis, die zes nu en dan gebroken werd door het schemerachtige licht der maan. Maar instinctmatig voelde hij hoe de geest het lichaam verliet. Arme bruit, want haag liet hij ongetwijfeld achter. Bij wie had de afgestorvene meer sympathie kunnen verwekken? Wie zou stipter zijn beloften vervullen dan Edeward, die zelf zo leed? Zijn hart was met Dien is vervuld. Hoe spoedig zou wij licht hij, wanneer de grievende teleurstelling hem zedelijk mocht doden, wanneer voor hem alle illusion mochten wegdrijven? Hoe spoedig zou hij niet die kalme rust benijden en zich reeds gelukkig achten door iemand beweent te worden? Nog altijd lag het koude hoofd van de ontslapende in zijn armen voor een ogenblik van de wereld af. Vergad hij de fantastische plaats waar hij zich bevond? De sombere straat, de duisternis die hem omringde, de hoge als uitgestorven huizen en de roerloze lichamen. Hij werd in zijn overpijzingen gestoord door twee mannen die op hem toekwamen. Hierdoor keerde hij tot het werkelijke leven, tot zijn dolende, gevaarlijke toestand, terug. Hij legde het hoofd van de dode zachtnedig, als vreesde hij hem nog te deren. Eén der twee aangekomenen bleef dicht bij Edeward stilstaan en aan schouden met verslagenheid het droevige toneel dat zich aan zijn ogen oplooide. De ander bevond zich achter hem. Edeward besloot, zowel uit nieuwsgierigheid, al uit voorzichtigheid, te blijven in de halfliggende houding waarin hij verkeerde. Had hij kunnen vermoeden wat zou gebeuren? Hij zou niet zo op eigen veiligheid bedacht zijn geweest. Hij zag de tweede opeens de hand uitstrekken, en voordat hij nog kon vermoeden wat de onbekende in zijn schild voerde, knalde een schot. De snelle, korte flickering was voor hem voldoende geweest om zijn gehate vijand te herkennen. Verontwaardigd richt hij zich op toen hij de getroffenen zag nedervallen, maar werd nog niet opgemerkt door de sluipmoordenaar die zich over zijn offer heen boog. De misdaad had dus een getuigen. De kogel die op hem was afgevoerd had niet gedeerd. Zeker had Edeward te booswicht als een hond neergeschoten, maar zijn pistolen waren niet geladen, en zelfs al waren dit niet het geval geweest. Die straf was niet groot genoeg voor de man die hij zo met reden verachte, en daarboven wilde hij weten waar de ander woonde. Hij verwijderde zich zo snel mogelijk, maar verloorde beval niet uit het oog, en volgde hem naar de woning van de verslagene. Toen het lijk naar het huis had vervoerd, zou men, scherp toeziend en achter de treurige stoet, die door enige flambouwen verlicht werd, een man ontwaard hebben die behoed samen op enige afstand de baar volgde. Die schim, verloorde huigelaag, die zilte tranen starten over het noodlot, dat hem zijn dierbare vocht ontdrukte, niet uit het oog. Toen de beval opnieuw een woning binnen trat, wacht de edward nog een geruime poos, en kwam toen tot het besluit dat daar de woning was van zijn vijand, die hij zo lang gezocht had, en nu eindelijk mocht ontmoeten. Toen overdacht hij een ogenblik wat hem te doen stond. Zijn eerste opwelling was, zich op de ene van de rewijze in de woning te begeven, maar hij had nog niet van zijn chef of zijn kameraten gehoord. Wel had hij velen gewonden onder vraag, maar nog geen zeker bericht kunnen bekomen. Zou hij het bij deze pogingen laten en terugkeren naar zijn kranke vriend, die zeker naar hem zou verlangen, of nog langer in de gevaarvolle stad vertoeven. Onder wel gaf Jacques de beval, zoals wij reedschetsten, zijn kranke broedig een hard-hoerend tafereel van het schrikwekkend ongeluk dat hun liefend voogd getroffen had. Edward azelde nog, toen hij het rumoer dat het in een verteweer klonken had, hoorde naderen. De straat waarin hij zich bevond is geen tante toneel van de strijd te worden. Weder zag hij zich in het gedrang gemengd en grondst aan hen de kogels om de oren. Opnieuw zag hij dapperen, die zich zo lang hadden staande gehouden, vallen. Langer kon hij niet hoerloos blijven. Hij besloot, zonder aan de mogelijke gevolgen te denken, zich in het gevecht te mengen. Hij werkte een lange kerel met een woestuitelijk disabel uit te handen en banen zich een weg naar de troepen, slug woerend om zich heen, won de verschijtende muiterlingen, die de vermoeide en afgemattel soldaten van voren en van achteren bestookten, en weldraag gelukkde het hem zich bij de troep te scharen, die weinig nut van zijn hulp zou trekken. Toch hij deed zijn plicht, en had hij eerder kant gezien zich in weg te banen, hij zou zich reeds vroegig onder de nationale kleuren geschaard hebben. Ook nu was hij niet gelukkig, want Nauw had als zijn spitsbroeders bereikt, of hij werd door een kogel in de schouder getroffen. Weldraagd hij zich staande te houden, maar hij verloor zijn bezinning. Het gevecht duurde voort, toch merkbaar dünden de gelederen van de soldaten, die onbesweken de ongelijke strijd vol hielden. Menige braven werd nog in die nood lottige nacht neergelegd, menige borst nog door boord. Eindelijk wanhoopte men de strijd langer te kunnen volhouden, men vreeste voor de overmacht te bukken en nam zijn toevlucht tot een wapenschorsing. Die werd gesloten. Eindelijk zouden de gemartelde krijgers dan mogen rusten. Afgemat ging het overschot die er dapperen in weer midden de dood zo groezaam gemaakt had, terug om in de citadel de rust te genieten die hun zo nodig was. Dans werd er dan niet meer gestreden. Weerloos, het gewierende arm, trokken zij terug. Elk ogenblik zag men nog één hunner vallen. Had die zich zo lang goed gehouden om nu nog te bezwijken, was die reeds vroeger gewond? Nee, uit de huizen werd nog trots de gesloten overeenkomsten verradelijk op de vermoeide strijders gevuurd. Er werd niet meer gevochten. Het was nu sluipmoord. Einde van hoogstuk 17.