 Hüsur də hürmətək kanal olun, sizləyəciləri xaldırla bir arada programında bu gün növbəti dəfək sizin qarşınızdayıq, yeni il bayramından sonra ilk efir vaxtımızdaki biz sizlərin qarşınızdayıq, prüsətlən istifadə edib, Azərbaycanların həmrəli bayram münasibətləyə və təqrim ilin ilin yeniləməsi münasibətlə bir daha xaldımızı təbriç edirik. Bu ilin nə qədər uğurlu və bələkətli olmağını dilləsək də amca çox təsürk ki, ilin ilk günlərin də gimet artımıyla müşahidə edildi. Beləki il çolara unun və bir sıra tütün məhsullarının gimetində artınları müşahid edildi. Bu gün biz bu gimet artın mürsusi ətrafında iqtisadcı Nazım bəyi baydəmirli ilə müzəlçirləmizi aparatıza xoşəri Nazım bəyi təkdək edildi. Beləki eləyətə gürəməndə sizin təbriqlərə qoşuluram. Eyni zamanda kanan onun üçün də amaclarında həm də sizi təbriq edirəm ki, yəsək bir milyonu keçmisiz izləyəci baxım. İzləyəci daha doğrusu, abunətçi baxım. Mən əsəb edirəm ki, mediyyə nə qədər çox olsa, ələtlər qədər rəngi-rəngi olsa, bir o qədər istihlək üçün vətəndar üçün maraqlılar. Təsəkçil edirəm, Nazım bədi daha. Dəvliz lezlərimiz, müzakçilərimizə baxçlamamışdan öncə biz xaşa edirək ki, bizim yayımızı məxsun, bəhidək fayləşəsiniz. Kəbabımıza abin olasınız. Biz bu gün çox maraqlı və qanlara toxunacıyı Nazım bəyi eləm. Nazım bəyi bildiniz ki, onun çiçəsinin qeymətində 69 manat arasında artın müşahidə edildi. Dicər tutun məsullarında qeymətində 10 qətbirli isə biləməsə artın müşahid edildi. Nə başverdi ki, il dəyeşilən kimi, 2022-ci də daxil olan kimi, bax belə bir sıra məsulların qeymətində artın müşahidə edildi? Çüncə bundan başlayıq. Təbii ki, Azərbaycan iqsadiyatı dünyadaki proseslərdən keharar deyil. Anca bağlaşmanı dünyaya iqsadiyatında başvermiş proseslərlə nə nəlaqələndirmək tam doğru deyil. Yəni, düzdür, keçən el Rusya'nın tətbiq etdiyi itxal taqallara daha doğrusu, iqraç taqallara ansiki eksportı olunur Rusya'dan. Bu tələb aksiz verqilərdən belə demək mühürsülə tətbiq ediblər. Və hətta bu yaxınlarda bu aksiz verqisinin dərəcəsi gəlib 60 doları keçib. Eyni zamandan Azərbaycan hökumətə bilirsiniz ki, illər boyu aparada və kəndisərvatınla bağlı siyasəti onu qətirib çıxardıq, süpsidə laxışmaya örəyənilib. Yəni, bu tələb süpsidə laxışmalar da əsas olaraq müxtəli maliyyə mexalizmləri ilə o və saytlərin mənim sənilməsini qətirib çıxartmışdı. Bunu heç kəsəsir deyir ki, agralizm və milli səbkarlıq, səbkarlıq milli dəstək fondu vasitəsi ilə təbii ki, böyük məblərdə və saytləri verilirdi. Azıca bu və saytləri hədəflərə çatmırdı. Bunu həm heysabılam palatası etrafidir, həm maliyyəni azirləyi etrafidir. Burasının sənətlərdə də mövcuddur ki, yerlərdəkin səhələrin yüksək göstərərək, o süpsidələri mənim sənilməri. Bir nə çəyilməndən qabaq mekanizmləri dəyişsələr də muayəti itibariyilə yenə də dövlətin iqsadi proseslərə müdaxiləsi davam edir. Mən həm şəm bunu qeyd edirəm ki, dövlət təbii ki, tənzimləricif funksiyasının yenini yətirməlidir. Ancaq Rusya'nın apardığı həmin siyasətin nəticəsində, agrar siyasətin, ondan aslı olan ölkələri daha da asılı vəziyyətə sağlı. Təsəvər edin ki, iğraç, vərgiləri Ermenistanı və yaxud digər gömrək ittifagında daxıl olan ölkələrə tətbüq olunmur. Azərbaycana tətbüq olunur. Bələ deməmim küzə bunu belə ələqələndirirlər ki, hətta bir təşvik edici adımlar atılırlar ki, biz daha çox Avropa'dan kenara çıxıq və Rusya Navrasya ittifagında, gömrək ittifagında daxıl olan. Belə bu adımları belə atılırlar. Sanki 93-ci illər geri qəridir bu buqda məsələsində ki, yani azərbaycanları belə deməm mümkünsə köyəs çıxacaqlar Rusya'nın siyasəti buna yönəlir. Ancaq məni isə bilirəm ki, Təhcə Rusya'nın Rusya elə bağlı da deyir. Subsida verilir, düzdü, taxılın onun bağlaşmaması üçün. Hökumət bir çox adımlar attı, ancaq bu adımlar yetərsizdir. Məni isə bilirəm ki, əslində hökumət unistiyyəs alçılarına, daxıl da bilirəsi 1-4 dənə unistiyyəs alçısı var, manapali şirkətlərdir. Bunlara buqdanın itxalla ələvə dəhər vericisini götürürlər, yəni tətbiq etmirlər. Ancaq onun Azərbaycana gəlişini ələvə dəhər vericisində tətbiq edirlər. Yəni itxal onu, ələ hökumət uzaq görən olmuş olsaydı, həlikətən də komleks adım atmış olsaydı, bunu həm də ona tətbiq edərdir. Çünki Rusya'dan itxal buqdası, daha çox bizim itxal etdiyimiz buqdaya tətbiq olunursa həmin vergilər, ancaq ona tətbiq olunur. Yəni biz sahibkarlar o zaman Azərbaycana on itxal edərdilər və onun qeyməti stabililəşə. Bu baxımla məhissə biləm ki, hökumət keçiyələ yarım çıq qərar qəbul edib və doğru olmayan qərar qəbul etmişdik ki, subsidi alaşma yəni, hər tona 200 dolar səfət mürəmsə belə bir informasiq etmişdir. Nazirlər qəbul etin qərarı ilə daxılda olan ünün isteyi salçılarına 200 dolar subsidi verirdilər hər tona. Ancaq təsəfər edin ki, bu subsidi alar bir effekt vermədir. Yəni, ümgaçın iqsadiyatda subsidiya və datatsa sistemləri əgər nəticəliyə qətirmişsə və bunun şafvap meqanizmləri yoxdursa, o zaman bunun effekt olunur. Və nəticə itibariyə bugünkü biz keçəndələdən bunu proqranı uznaşdırmışdır ki, onun qeymətini sabit saklamak mümkün deyil. Və əslində bunu bazar müəyyən eləməri. Ökümət isə diqər qeymətlərə deyək ki, göz yumur, də qeymətlər kifayəq qətər bağlanış olalım. Çöreç sanki elə bir mağməntəki əltəriç çıxarladılar ki, bunun üçün reyitlər keçirilər, illər boy biz bunu təngid etmişik ki, çöreç pişirməs əqlərinə siz reyitlər keçirməklə bunun səbəbini aradan qaldırmaq lazımdır ki, nəticəni mümbariza parırsın. Nəticənin də, nədir? Sizi reyiyonlar, digər reyiyonlar, illər boyu. Melarasya və sütəsərifatını hazırlayıq, kəmi təsi sonradan. Otur paqları elə və ziyyətə gətənif ki, şuranlaşdırma baş verir və əkim biçin məsəlilərə həlin olunmayıq və yerdəki firm illər susuzluktan nə taxıl becərə bilirlər, nə digər məsumlar becərə bilirlər, digər kampaniya, pambıqçılık kampaniya səpanlırdı, yəni taxıl zəmirlərini və digər yerləri, pambıqa daha çox məhirli. Yəni, bir PR kampanesi gedir sanki. Bu da həmişə demişəm, kəni sərifatında bu tipli adımlar, yani reyiyon yulaşma, kampaniya karakterilə adımlar, heç qifak vərə bilmir. Qısa müddətdə hər hansı bir eifak naliyyət əldə etmək olar. Anca, uzun müddətlik əllələmə mümkün deyil. Onu görə, təbii ki, dünya bazarında qiymət artımları var, bir MT'nin faal təşkilatı, ərzak və kəni sərifat təşkilatı elan edib ki, 2021-cildə ən yüksək qiymət artımı dünyada müşahədi olunub, cüzdür o qiymət artımı təxiribən üç faiz qiymətləndir, 2011-ə nisbətdə. ən yüksək qiymət artımı, yəni, 2000-cildə, 11-cildə olunub, 21-cildə olunub. Yəni, növbətli, 10 əldən sonra bu qiymət artımı yenə də ən yüksək seviyyədədir. Yəni, təkirəl edirəm, unun qiymətinin bağlaşması, uzun müdlət hökumətin kənti sərifatına olan münasibəti. Kənti sərifatının və mələrəsi və sütəsərifatı səhəmdər cəmiyyətinin hərəsinin özünü, ayrı ayrıqda bir siyəsə taparması, eyni zamanda müxtəlif piyər kampanyalara qoşulmaları, ən ətici itibarı dövlət resurslarını, şəxsi resursuları kimi, əligar xirtmə, amurlar, adlandırdanın zurnalisi, onların istifadə etməsi, nətici itibarı da bugünə gətirəcək. Yəni, biz öz özümüzü taxınla təmin edə bilmirik. Bağ quməyəraq, çəkumətin statistikasında bu rəqamilər yüksək göstərli. Yəni, bizi ilə illə reştimişdir ki, qüya azərbaycında 2,7 miliyon ton taxın istəyəsə olmalı. Azərbaycanda bizi il bə il itxaldan asıllıqımızı artırmaqda davam edirik. Yəni, Rusya'dan qazakistanın ərzax budası bizi itxaldə etməkdə davam edirik. Yəni, bunun köklü səbəbləri var. O səbəblər də dediğim kimi normal kənsərivatında və dediğim kimi suvarma sistemlərin də normal, ilə ki, idareçliyin olmaması, qeyri mütəxəssislərin, yəni, təkirə edirəm, bunu başqa mütəxəssislər də, baxşıya ekspertlər də, bunu dəfələndən araşdırmaqsa jurnalistlər də, açıqlı iblər və bu qeyri profesyonal idaretmə və nəticə etibarlə həm də subsidiya də tatsa sisteminin nəticəliyə gətiriməməsi. Yəni, dövlət rəsutlarının mənim sənilməsi prosesləri gətirib bu nəticəyə çıxaraq. Yəni, bugün çöreyin qeyməti və yaxudunun qeyməti bazara adikvat idi mü, mən deyərdim yox. Ancaq birdən bəri bu qədər bağlaşması təbii ki, insanlardan araçlıq doğur və bunu araçlıqda aradan qaldırmaq, hükumətin borcudur. Nazım bəri, azad bazar iqtisadiyatını şəkləndirən qaydalar dünyada, bilirsiniz, kiməsən dünyada da qeymət hatunları müşahidə olunur. Amma qeyd eləyədim ki, orda azad bazar bir mühütü var ki, ona uyğun da bu qeymətlər müəyyənləşdirilir. Amma Azərbaycan da məsələn Azərbaycan xalq arasında da cəmiyyət arasında da mirli dümiyyətlə, geniş və papulyar olan bir fikir var ki, Azərbaycan da siz də qeydilədiniz ki, bir nəcə manapali çiçətlər var ki, və yaxud da şəxslər var ki, alıqaqlar var ki, onlar idar edirlər. İstiyirsə, o taxın itxalı olsun, istiyirsə da un məamunatlarının və yaxud da un özünün itxalı olsun. Axı burada bu məsələ, bu asbəktən baxanda sırf qeymətin sünüş əkildə artır olmasını müşahidə eləyirlər. İzləyəcəyimiz də burada sual verirlər ki, Azərbaycan da ki, qeymət artırma sırf sünün məsələlərlə bağlı və un manapali istərinin özün attıqları artınları. Çünki Azərbaycan bazar yoxdur, Azərbaycan bazar olmadığına görə, rəqabət də yoxdur. Rəqabət yoxdursa bu adamlar kimlər rəqabət də qeymətləri artır və yaxud da azal da bilər ki? Doğru qeydidir siz ki, təbii, bazar iqsadiyatı liberal bazar dəyirlər olan ölçələrdir, tələb təkliflərinə məyən olunur. Ökumətin ələndi olan instrumentlərdən bəhala bilgisimli diyədim ki, ökumət haralda siz tarixinə baxmış olsaydınız, bu illər boyu, bəz illərdə buğdaya və una alama dəyər verqisini götürürlər, yəməli yazda götürürlər, paizdə bağlı illər. Yəni, fiskal siyasətlə burada bir tərəfi gedir gömrük orqanlarına çıxır. Fiskal siyasətlə iqsadiyatı tənzimləmək bir hökumətin görəvidir, hökumətin bəzifəsidir. Hökumət əslində bilirdik ki, keçən el bilirdik ki, təxmin edirdik ki, onun qeymətli baxalaşabilər. Bə qeyd etdiyim kimi, bin neçə manopalisti ölkə daxilində, qorumak xatirində, çünki ərzəq buğdasının tamami xarişdən itxalı olur. Onda sual olunur ki, xarişdən bu buğda gəlirsə, olmaz mı ki, həm də rəqabət baxımından? Çünki illər boyu, həmin biz çox spesialistər artıq bunu subut ediblər ki, Rusya'dan aşağı sinif buğdaları gətirirlər, daha doğrusu dördüncü, 5. sinif buğdaları gətirirlər və ona bu tərəfi kimiya qaqqılar hətə keçirərək, dək ki, onun ağırlığını və digər klikavinasını, yəni yabşıqanlığını artırıllar. Nətəci etibarləm, onu əala növvum kimi təldim edirlər və bu iddialar mövcuddur illər boyu, bu davam edir. O zaman biz də sualı verirdik ki, hükmət bunu bilə bilən ya ona olan aləmə dəyər belgesini götürürür. Yəni, un itxalılar. Çünki təkərə redirəm Rusya'da aşağı yuxarı bugün satış ununun, yəni Rusya'dan çoxlus həcimdə un Türkiye, Suriyaya, Iraqa, Afganistanı, Irana və digər ölkələrə iğraç olur. Un haa, un şəkilində. Və un təqdir bən aşağı yuxarı 270 donlar civarındadır bir tonu. Yəni, bunu biz böldükdə görürsüz, 20 manattan yuxarı olur. Yəni, aşağı yuxarı, un istəyisi alı Rusya'da daha çox müəssələr məşğul olduğuna görə, rəqəbətli mühüt formalaşıq. Yəni, orada qibətlik çox sünik, o dediyiniz kimi, sünik imət artımı yaratıma mümkündir. Ancaq Rusya hökuməti hazır məsulə o tətbiq edə bilməz aksiz vergesini, çünki umumitini, ticaret təşkilatının tələpləri mövcuddur, və o taxıla tətbiq edir. Taxıla tətbiq edir, ərzak buğdasına, arpaya, qarıqı dalaya və qər məsullara tətbiq edir ki, güya daxildə qeyməti səbih səxlaması üçün. Yəni, bunu onunla nəsaslanları ki, bir iki dövbədə öz vətandaşını düşünür. Azərbaycanı hökumətə qeymət artımı ilə bağlı öz vətandaşını düşünmüş olsaydı, keçən elindən ona nələvə dəri belgisini götürmüş olar. Və buğdanı gətirdin və yaxudu buğdaya gətirir və həm də dövlət büccəsindən subside veriməyə vəznə. Siz bilirsiniz ki, bu həmin sistemlər, un isteyesalı, çox əmək tutumu isteyesallar deyir. Burada deməli ki, automatik isteyesal sahələrdir. Burada az adam məşğulə hali var. Yəni, siz təsəvir edin ki, buğdanı xam mal kimi, xam malla tamamen olaraq, xarıştən gətiririk və buna xarışı, də ki, xarıştən həmin isteyesal olmuş məhsunlar da ölkəyə idxalla qadaqa qoğurur. Bir növ qadaqa, qadaqa belə deyildə, əslində böy rüsumlar, yüse rüsumlar, 15 vaiz rüsum tətbiq edərək, xarış isteyesalsının də Azərbaycanı mal satmağının qabanı bir növən gəlir isək. Yəni, daxil də manapalisti qoruyursam. Ona görək, kömiri siyasəti, həmişə mən demişəm, vergi siyasətinə bir yirdə parılmalı. Və ölkədə isteyesal olunan məhsunları təqribən bilir isək, ölkədən xarıştən gələn məhsunlara da müəyyən edəcək isək. Hansı məhsunların xam malı, xarıştən gəlir isək, demələ, onun özünü də azad etmələdik. Burada həm rəqabət, yəni, keyfiyyət baxımından daha yerli isteyesalsı sənə keyfiyyəsiz onu satabilmək. Çünki alternativ var, qazastanlanma ya, Ukrayna danma ya, Rusya danma, nəcə olur ki onlar həmin məhsunları gətirirlər Azərbaycana qədə. Onun maya dəyər aşağı olur, ancaq Azərbaycanda maya dəyər daha yüksəyə olur. Niyə Azərbaycan isteyesalçıları? Bu qiyməti birdən bire az qana 35 vaiz baxalaşdırıblar. Yəni, bu sual ortalığı açıqır. Bunda iqsaəti analiz etdikdə biz baxıq görürük ki, burada ancaq o subsidenin verilməsi, yerli isteyesalsılar adıyla, əslində manapali şirqətləri korumak məxsəli taşdırır. Təbii ki, yerli isteyesal o zaman olur ki, onun tamamen, səhsən vaizdən az olmayan sisəsi, yerdə isteyesal olunur. Ona görə adı yerli isteyesalda, gəl bir məhsunun, sən yüzdə yüzünün məhsunu hamsını qarışdan getirəcəksən səhəhə, qan mallı, sən bu yerli isteyesal adlandırmaq qeyri mümkündür. Yəni, mən əsəm edirəm ki, təbii ki, onlara vəriqi düzəşləri tətbiq etmək olar. Həmin yerli isteyesalsılar. Yerli isteyesal sırada üzülə istirəm, Nazım Bey, elə özlərinin agru şirqətləridir, böyük şirqətli holdinglər yaratıqları bilirsiniz. Biz adını çəkir, burada rəklə məliləməyəm o şirqətləri. Yəni, əslində... Subsidenin özlərinə verirlərdir, həməl əligaxlar, bir tərəfdə nezir yerlər, bu çək təsəlxatı şirqətli holdinglər yaratıqları burada görə təxilətirlər, həm təxil idxal eləyirlər, həm onu idxal eləyirlər, heç bir əxiracat da yoxdur təbii ki, amma həl tərəfdən kulu cəlir. Ha, tamamilə doğrudur. Həbə, təxilən idxallarə və dəyəri verəkisini götürürürlər, həbə yerli un isteyesallarə və dəyəri verəkisini götürürlər. Bunlar komfort şaraikdədirlər. Yəni, bu bilinəcə un isteyesalçıları tamamilə komfort şaraikdəli və onların heç də keyfiyyət artırmaq, qeymətə aşağı salmaq kimi bir lüksdəri yoxdur. Ona görə, təxil nə dədər qeymətə bugün? Təbii ki, üçüz donlar ətrafında olsa da, üçüz donlardan artı vaçlar qudasından gedir söhbət. Bunun təbii ki, belə artımlar zamanı, qeymət artımı hökumətinin təxil fondu var. Təxil fondu nəbəlcədən o ucuz vaxtı, təxil yığılır ki, üç dörd ay əgər muharba olsa, əgər də diğer təbii falakət olsa, insanlara çöreksiz qalmasın. Onun üçün təxil fondu yaratılır. Təxil fondu da normal idarətçili yolumadaqına görə, də deyim ki, şəqfa idarətçili yolumadaqına görə, har bən nə çiyalınlar, nəcru alınlar, bəndir. Bəndir, sual edirəm ki, əgər təqil bəndir, üçüz donlar, 15 donlardırsa, bir kisənin satış qeyməti. Ortalama hələk üçüz donlardan da görürsək. Təsəbəri edin ki, biz, mən Iraqa, Afganistanı, dəgər ölkələrə, Rusya'dan biz unusatırəm. Bə bu unun maya dəyəri gəlir, təyirəmən, bu sət, yol nəqilət xərçlərinin nəzərə alsa, üçüz otuz donlara İran aslasına çıxır. Yolpulun, təyirəmən 60 donlara nəqilət xərçit. Aftamabil transportun nə gəlir, daha bağlı transportun. Azərbaycana bu dəmir yolundan gələ bilər, daha uzuduna gələ bilər və bugün unun qeymətinin artırılmasına eşliyət çıxalımazdır. Çünki Rusya'da kifayəq qədə istəyisi asılar var ki, marahlıdılar Azərbaycana unusasını. Azər, təkirət edirəm bütün ölkələr, belə böhranlar zamanı, qeymət artıbı zamanı, ithal, rüsun və vərgilərini götürürlər. Ki, vətandaşlar əziyyət çəhməsində. Vətandaş, təbii qeymət artıbı kimi təsiridir, əsas vətandaşlar əsində. Vətandaşın sosial vəziyyəti pisləşirse, təbii ki, o hökumətdən daha çox sosial tələblər istəyəcək, daha çox muhabinətlər istəyəcək. Unudun, hökumət biri var ki, 100 milyonu, 200 milyon, əlavə pul toplayasan o vərgi və rüsumlardan yüksək, yüksək faizli vərgi rüsumlardan əlavə toplayasan. Bir də var ki, milyonlarla vətandaşı sən məmlu nedir sən? Yəni, qeymət, stabilləş et, bazar vasitəsilə. Onun gürə, mən ilk növbədə, mən gözlürdüm ki, keçən elədəri əlavə dəyəri vərgisi götürürsün. Unu, xarışda istəyəsəl olmuş umar. Azər, yenə təkirət edirəm, ölkədə daxal də mana-palisləri qorumaq üçün, nəcəki zamanında Bakustil deyilən kampaniyəni, dəmir istəyəsə allan məşğul olan kampaniyəni, həni gömrük komitərisinin qəbparı, jurnalislərin qarşısında yalan elədik ki, biz soruştuk Bakustiləni çəs sərfəldir, xarışdən gələn məsullara bənləmə qibətdir qorumaq. Bir tərəftən də suyunu qibət artımını gömrü yorqanlar yəni. Yəni, sahibkarların gətirdiyi mal məsullara, əmin olun ki, un gətirənlərdə olsayın, dələbə dəher vərqisini götürsələr, onda deyəcələr yox. Azərbaycanında bu 400 dol vardı, dəhə ki, unun, sən 300-ə almı sansa belə, 400 dollardan hesaplayacağılar ki, o sahibkəl gətirməsin. Yəni, bizdə psikal siyasət, gömrük siyasət əsasə, mana palislərə xidimətidir, nəyə ki, Azərbaycan iqsaadiyatına, nəyə ki, dəhək ki, azərbaycanında olan vətəndaşlar. Yəni, belə görmür ki, məsələlə də elə, bu mana paliyatı yanır ki, gömrük siyasətində köşrü dəhəşilə olunsa, belə bakılır ki, əsas problemlərdə aradan qalqan elə, dəyəm ki? Siz təsəbəl edin ki, biz mən bu yaxınlarda bir araştırma paylaşmışdım. Ansa ölkələrin orta gömrük dərəcələ, yəni, gömrük rüsunlərinin anası dərəcələ. Konuşuq, rüsudanda bir tamunda yeddi faiz, bizdə 90 tamunda altı faiz. Yəni, təsəbəl edin ki, əh, təsəbəl edin ki, digər ölkələrdə də, bu qaysiyyətdi, biz bakırıq ki, ən yüksək, gömrük dərəcələri azərbaycandan. Və ən yüksək, gömrük dərəcələri ən azınki şafələmiş ölkələrdə də. Təsəbəl edin ki, çünkü gömrük rüsunləri yüksə yolduqdə də baş verir. Dağılda olan isteyə, saçəkərin mana palist isə, real saçarlıq olsaydı, hamının hüquq və vəzifə bələbərliyə mümkün olsaydı, rəqəbətli mühüt olsaydı, o zaman gömrükün tənzimləməsində belə ehtiyaç qalmazdı. Yəni, bazar özünü idar edər. Azə indiki durumda, təsəbəl edin ki, bütün ölkələr əslində dediyim kimi, əksər ölkələr, itxal məsullarına, gömrük rüsunlərin ona görü götürür ki, əhali bundan əziyyət çəhməsi. Şöyle gömrük orqanları, rüsumları əslində normal rüsumları da belə yüksək götürür. Eyni zamanda bəyanləmə qeyməti tətbiq edərək, itxal məsullarına ələbə suyunu qeymət artım yaratılır. Bu baxımlar vətəndə ikili təziq altında da, həmi geril də mana palistlər qeyməti belə demək olsun öz iştərinə yoğun olarak. Yəni, təsəb edin ki, üç yüz qırq dollara taqlı alıbsa, üç yüz qırq da, hətta belə üç yüz qırq dollara alıbsa, onu gətirilmə xayrcindən aşağı yıxarı, bu üç yüz yetmiş dollara olsa da belə onun iki yüz dollarına gəl dövlət qarşılıyırdısa, əh, deməli bu bizim bütcəmizdən gedir. Nəyə görə qarşılıyır? Ona görə ki, ona görə ki, o adam, qəssisin, taqlı alsın, gətirsin burada, unistiyası alırləsin biz nə zamana qədər ki, özümüzü daqildə taqıl istiyasalamızdan özümüzü təmin etməciyə, o müddət ərzində, bu vergilər rüsumlar götürülsün. Yəni, vətəndir, onu istiyyələk etmələdir. Hökumət bunu daqildə istiyasal edə bilmirsə, yəni, ettirə bilmirsə, daha doğrusu təşvik siyasətin edə bilmirsə, onda dediyim ki, müxtəlif səbəfləri var. Kənisarva torpaqları sıradan çıxıb, yerlərdə, regionlarda, ixsadi migrasiya mövcudur, vətəndaşlar yaşayabilməm, bəyələ, bu, mən İlgar Məmmadov ulan görüştüm, tələbə yoldaşımdı, Sultan Abad kəndindən sahtdadan. Yəni, bir neçə dəbə, sosial şəbəkənərdə da paylaşmışım, sahtdada su yoxdur. Yəni, su varma suyu yoxdur? Su var, yəni, suyu lazım olan yerləri gönləndir. Təsəbəri edin ki, mənə bugün daha neşəli oradan, məsələ, üçün, priməşür iş adamı var, mərəzlərinə həmişə su var. Anca, deyələ, mənim iki yüklətlər ərazim var. Mən orada ne bostan bitkilər həkə bilirəm, ne digərəcə bilirəm ki, məhavoluf yedici. Yəni, sahtdın kəndlərində hamsı, insanlar ki, bostan bitkilərində maqazindən alır. Yəni, kəndlərdə hamsı mağazadan alırlar? Maqazadan alırlar. Yəni, bu, və illər boyumunu bir nə çeyir, bu məsələrinə bağlı tanışıra və o, kümüş o sahtın, o iqsadi proseslərinə artıq, mən ya reyiyonun İlqar-Məmmə Adon dilindən çox gözəllə allı iram. Yəni, adam reyal orada yaşayan insan da problemləri görür, problemlərin həll məhvə yollada deyir ki, hə, bizim suyumuz olsaydı, biz özümüzü həm özümüzü təmin edərdik, həmə digər. Yəni, təhcə sultan abaddan getmək ki, sövbələ. Digər kəndlərdə rəhünlərdə də anca, təsəvir edin ki, o suvarma sistemlərinə milyardlarla dolları və s. Həmi dövlət nef fondunlığını, həmi bir başa bücələn ildə 600-700 milyon mana su təsərifatı səhəmdar cəmiyyətə və s. Okulları yiyin mi biz, Rüsləm Nazim, və sizin sözlərinə o suvarma sistemləri təkilibdir. Mən siz sözlük yətlərin orayonda özümdə olduğunu üçün də nolara çox gözəl yerində müşahid eləmişəm. O suvarma sistemlərin əli, örüş sahələrinə, əkin sahələrinə üçün sistemlər səkiblər. Olun, çox təyənatı üzrə də xərcid edilmir, amma yəni videoların içində insanlar çələrdə qağatlar. Ha, yox, təbii ki, hətta seri dörəmində vətəndaşların öz fərdi təsərifatlarında əkib bəcərdiklərinin seri belə 95 faiz vətəndaşların tərəvəz bitkilərində və bostan bitkilərində təyəminatını həyətə keçirir. İstemdə belə fərdi təsərifatlar daha rəntəbəlilir, daha öz və səhidin öz üç çalışacaqda. Acə həransı bir aligarh, həcini hərəmli olmasın, mən düzdə aligarh deyilim. Yəni, gədi, həransı bir rayonda yüsektarlanla sahə götürsəm də belə. Yəni, onun üzərəndə başın üstündə durmazsam, maraqlı olmazım. Çünki memur aligarhəsi bazar araştırması yəni ona pul rahat yerdən gəlir. Maraqlı da deyil. Orada həransı bir lahiya üçün, bir PR kampanyu üçün, bunu ediblər. Və o maraqlı deyil ki, nə qədər orada məsul istesal oldu, nə oldu, nə olmadı? Yəni, bu, o pul silinim necəki xəzər adalar dikdiyi kimi elədə davam elif. Yəni, 850 milyonu bura kaçdıysa, onun 100 milyonunda götür bura kaçdı. Nə fərq var? Vətəndaş üçün bunun bir həmiyəti var mı? Hükümətə qəsübsiyi və verirsə, nə təsə verirsə, təbii ki o reyal sahibkarı, reyal vətəndaşı, çətdə yaşayan vətəndaşı vermirədi ki, bu özünü təmin etsin. O cümlədən də, bu torpaqların da istifadəsində, agraq parklar, agraq firmalar, özünü mən güman etmirəm ki, doğrulsun. Çünki, sərinin, yəni siz, yaşınız ona yetmir, 82. ildə seriz dönəmində. Və o zaman, agraq firmalar, agrar parklar yaradılırdı. Əsasən, Krasna, Dardağ, Stavro, Paldı, Çanıb bölgələrində. Və nəticə nəyə gətirib çıqartdı? Nəticə gətirib ona çıqartdı ki, rüs keçmiş savət ölkələrində, umumya çınka sarıfatı çöktü. Və rəqəbətli mühüt olma. Çünki, dediyimiz kimi, Qalqos-Safqos sistemilə, o kət təfəkürdə yaşayan insanlar, fərdi təsərfaçlıqı bilə bilməzdər. Fərdi təsərfaçlıqda o risk taşçıdır. Yəni, o bir misal var, Qalqos-Dəniz donundan yeməyən donuzdur, misal asınlı. Yəni, o zamandan bizim qalqımızı onu formalaşdırır. Acə, indi nə baş verir, hər ansı bir şirkətə, böyük bir xoldun qə yüzdür, minnər bir hektar ərazi vergi də. Düzdür. Mikanizasiya baxımla, idarətma baxımla, təbii ki, bir hektara düşən məhsullarını artırmaq onlar. Yəni, biri var, insan əməlindən istifad edəsən, biri də var ki, maşım mekanizmlərdən istifad edəsən. Anca, bazarə baxış bucağı, gələtdə yaşıyorlar. Yəni, bazar araşdırmaq sulağa. İnsanlar hər ansı bir biznesə vəsaət qoyan zaman, bu məhsullar istəsəl etdiyim zaman harba satacağım. Caman uşaqları yəni bir xoldingın ətrafına, ona bir agrəp firmə yaradın. Bu mütəqəsiz deyilisə, təbii ki, yaraşmayacak. İkinci bir məsələ, kən sırfatı nazirliyinin, yanında agrar ticara bir şirkət yaratmışdılar. Həmişan bunu misal çəkirəm və bu jurnalist araşdırmalarında göründük ki, yə ki, bazarda bir kisə imişli də uşaq baxıçıqsını o həmin kisə soqan 35 manata dırına qarası aformut olunmuşdur. Yəni, dövlətin vəsaətində baxış budur. Daha çox mənim səmək. Ona görəmən həmişə sual verirəm, niyə azərbaycanda nazirliklər, qəmitələr, niyə üzüyanlarında imemcələr, asicələr, açmanınlar, niyə iqsadi fəaliyyətləm məşğul olmalılar? Bunu sahibkarlar eliləməlidir, özə səktər eliləməlidir. O görə bu qudanın qeymətinin artması təbii ki, dünyada gədən proseslərdir. Ancaq, bu sürətlə nə artmış? Aya Rusya da quraxlıq varsa, orda qeymət artıbsa, alternativlər var. Avstraliyadan tutmuş Qanaadəya qədər, təbii ki, bu qudanın dünya bazar qeyməti var, bazar qeymətindən almaq ola. Yəni, ancaq onu sahibkar almalı. Məkid və hər hansı bir manapalislə datasiya verməməlidir. Saadikarə sadici şaraiyyət yaratmaq lazım ki, o normal inqişəv elə biləbilsin. Yoxsa siz dövlətin subsidəlar vasitəsilə milyonlar, yüz milyonlar bir şirkət ə verəcək siz, yöneldəcək siz, digərləri bu proseslərdən kellər sağdanılacaq, onlar iqsadiyyə rəqəbətliyə olunmayacaq. Təşəkçidir Nazım Bey. İsləyizlərinizi haxırladılırq ki, bəyini paylarsınlar, bizim Nazım bəylərin müzakiləmiz davam etməkdədir. Nazım bəy, son neft imətlərinin artınığı Azərbaycan da bilirisi də neftin, 12 ilin maksimumuna çabuk və 80 dolar civarındadır. Ölçəyə də nəzər asaqçıyı əsas valuta daxil olmaları neftcərilərindən daxil olur. Şimdi bizim qardaş Türkiyədə belə bir deyim var, yəginsiz dəyişil bilməmiş deyisiz. İthalət cənnəti deyirlədi, Azərbaycan İthalət cənnəti deyirlədi. Çünki bizdə əsasən itxal məhsulları hesabına özümüz-özmüzü təhəmin edəməyə çalışırım. Belə olan halda 55 faizdə az əvvəl okudum məlumatla ki, mərkəzi bank 55 faiz valuta daha çox satmaya başlıyor. 55 faiz, caharə dönəməm ismətlən, 55 oktiyab rayından bu yana səhfləməməm ismət, 55 faiz daha çox valuta banklar üçün satışa çıxarım. Və belə aardasa paradoksal görsəməm, nə görsəməm? Çünki valuta daxıl olmalara çox alıb, eyni zamanda ölkə daxılında valutanın banklara satışı da çox alıb, qeymətlə bir tələftən artırıb. Bak, bu paradoksal, iqtisadiyyətdə mən bilirəməyəm, Azərbaycan İthalət çox araşdırmışlar, belə paradoksal vəziyyətlə çoxlub. Bunu mən istəyədim bizim izləyicilərimiz üçün açıqlı yəsiz ki, niyə belə qarşılıqla belə ziddiyətli bir niyastlar yaşandı? Onu deyədim ki, həmişə dördüncü rüptə elin sonunda valuta tələbə tartabilir. İstenilən ölkələrdə bu var, çünki həmi dövlətin borçları var, tarici valutada, həmi özəl şirqətlərin, həmi komersi banklarına görə tələbin çox olma, 55 faizi artıq olması, heç də Azərbaycan'a gələn valutanın azalmasıyla bağlı deyil. Əslində bu müxtalif şirqətlərin də o cümlədən də bankların dediğim kimi xarici borçları, xarici valutadadır, onlara da elin sonuna, kalindar elin sonuna bağlanır. En zamanda siz bilirsiniz ki, elin sonuna müxtalif tələlilər olur. Vətəndaşlar daha çox xaricə gitməyə üstünlük və elə həmişə bütün illərdə bu təkirər olunur. En zamanda bir başka bir abjektiv səbəb var ki, dövlət bücəsindən maliyələşən müxtalif lahələrin əsas hissəsi, yəni, o tırnaq arası pul silmə hissəsi düşür dördüncürüp. Dördüncürüp də daha çox bücə vəsaicləri xarştanır. Yəni, bu ildən gələnlələ keçəndə vaət xəzində qalıq olaraq, o dövlət bücəsində qalıq gələk istifadə olunmaz. O zaman siz də müşahədi edirsiniz, müxtalif tələlilərin intensibliyə artır, pul silməm müxtaliflərin, bu da müəmur Ali Qarqasindan bağladı. Təbii ki, o müvisəl ayələrinə daha çox müəmurlara məxsus olan şirqətlər istifadəlilər. Bu baxımdan mərkəzi bankin açıqları uğraq qəmir normal yanaşmaq lazımdır. Ancaq umumulikdə, Azərbaycana, umumiyətlə, mən hesab edərəm ki, neftin qeymətinin 45 dollardan yoxarı olacağı şəra etdə, Azərbaycana hələk ki, heç vaxt ivalüvasiya problemi közlənəlmir. Düzdür, biz həmişə itiraf edirik, indi də itiraf edirəm. Mən, əslində, hökumətin apardığı iqisadi siyasətdən az səsini bəyənirəm. Bəyəndiğim istələrinə də biri valiyutanın kursunun müvəqqət olaraq, bu illər ərzində stabil qalmasıdır. Düzdür, bunu izibatiyonlarla həyatə keçirirlər. Ancaq objektiv səbəblərdir. Ölkəya daxil olan valyuta, haqqeydə etdiyimiz kimi, neftin qibəti 45 dollardan yoxarı olacağı şəra etdə, bizim tədiyə balansımız həmişə müsbətdir. Ölkəya gələn valyuta çıxan valyutadan çoxdur. O zaman, manatın ucuzlaşmasının bir objektiv səbəbləri yoxdur. Ancaq, istələrinə ölkədə Ajataş fununda valyutanın ucuzlaşması 30 faiz fragunuzlaşdırılır. Necə ki, Türkiyədə bu baş verdi. Yəni, 12 dollardan yoxarı daha doğrusu, 12 lirələnə daha yoxarı kettiği zaman insanlar daha çox valyuta dəşməyə başlandı. Hətta belə pensiyasçıları, ələndə bir balaca və sayetə olanlar belə bu qorxunun sayəsində daha çox milli valyutalarını dollarıdır. O zaman, təbii ki, tələb təklif var. Banklar olan təkliflər tələb daha doğrusu çox alır. Banklar da o tələbə qarşılamalıqlarına görə kursu qüksələ. Həmi onlara biz həmişə deyirik ki, həmi iqsatçılar, həmi müxtələləp fragunuz verənlər, həmi hökumət üzülürləri, mərkəzi bank resmirləri, həmişə fragunuz veridikdə insanları səkikləşdirməlirlər. Çünki bugün maaşlı manat nəlalat və ay ərzində o manatı istihlək edən, yəni 300 manat alırsan, yəni 800 manat alırsan, yəni 1000 manat alırsan, maaş alırsan, təqayd alırsan, onu təzqaçıq dolları dəyişməyəni nəməyən asılır, nə anlamı var? Sadece banka faiz qazandıracaksın. Çünki saba alışveriş edilən zaman o dolları yenidə dəyişməl olacaksan manata. Çünki yəni ödənəş vasitəsi manat olduquna görənsin. Onu görəm, mən həyəm şey deyirəm ki, bəz əxisatçılar çıxınlar çox böyük-böyük fragunuzlar verirlər ki, ay manat iki dolları, daha doğrusu dolları iki manat 20 qəpi olacaq. Ulan hamsı bugünə çox yanlış informasiyalardır və Azərbaycan hökumətinin gələn illə olan fragunuzları, makraik sadik göstəricilər bir dolları yetmiş səndir. Daha doğrusu bir manat yetmiş səndir bir dolları olan qeymətidir. Həmək, hökumət bunda maraqlı deyil. Çünki vətandaşa da daha çox ziyandı. Əmin olun ki, dolların bahalaşması biz itxaldan asıl olduğumuza görə, siz Türkiyənin bizi müqaist etmək. Başqa ölkələrinə bizi müqaist etmək. Çünki onlar öz daxili təlabatlarını, daxili itiyaçlarını daha çox isteyələkini öz isteyəsali ilə qarşılarlar. Azə bizdə bu əksinə də. Bizdə 60-70 vaiz bəzən daha çox biz itxal edirik məhsulları. O zaman kimi daha çox ziyanda yəcək? Təbii ki, vətandaşlara. Hökumət də bunu görəməni hökumətin bu inzibati metodla, valiutanın kursunu sabizsaxlamanın mən normal qarşılıyrəm, müvəqqəti addim hesab edirəm. Bunu hökumət heç də arxayınlaşmasın bundan bərabər. Təbii ki, daxil də isteyəsali sütumun ulaşdırsın. Bunun bir çox yurda onlar var. Çox səf yol tutunlar ki, bəzən deyirlər ki, biz gömrü rüsumlarını yoxarı qoymaqla daxil isteyəsali sütumunlar. Bu yanlış fikirdir. Heç vaxtı, heç bir ölkə buna yüksək rəqəmlərlə nələ olunur. Yəni, yüksək gömrü rüsumları saklamakla daxil isteyəsali qorumak mümkün deyil. Bu taftalı hocanı, bu iqsadiyattan başa çıxmayan insanlar. Çünki vətəndaş yerlə isteyəsali olmasa, keyfiyyətli isteyəsali olmasa, təbii ki, xarici məhsul alacaq. Onun iqanə qarşının alınması səbəbi, daha yaxşı məhsul isteyəsali eləmək. Daha yaxşı məhsulü siz nə zaman edə bilərsiniz? Tək bazarda söz sahib onara gədə bilmərsiniz. Yəni, siz deyək ki, bəyarlərin misali çəkdiyi unlan. Tək un isteyəsali qüçnəfər olsa, başqa ölkədən un gəlmirsə, siz rəqəbətə keyfiyyət rəqəbətini dözməyəcəyiz. Yəni, insanlar onda seçim imkanlar olmayacağı. Nəcə kevzü zamanında maladarski fabrikanın kastumunu qeynirli insanlığa məcburu olun. Bazar iqsadiyyətə deyildir. Çünki, tək isteyəsali bu idi, məcburdunsa onu qeymək. İnsanlara seçim imkanı ona görə verilir. Umut mütibət ticəriyyət təşkilatının dəslində fəlsefəs ondan ibarətdir ki, ölükə yüxsəh bir ilgi dərəcələri qoyabilməz, kömürük baxımından da, kömürürsün. Əslində bizi təngid edirlər ona görək ki, bizim 15 faizlik kömürük dərəcələrimiz var, əksər mallara. Ondan da bizim ortalama kömürük rüsumlarında 90 tamında 6 faizdir. Başqa ölkələrin ismətən. Bu, heçli taxili isteyəsali qurma qanlamına gəlmir. Çünki taxili isteyəsali ne zaman qurma? Dediyim ki, mərəqəbət olduğu zaman. Umut mütibət ticəriyyət təşkilatı da umum isteğilakçıları düşünür. Yəni, hansısa bir mərsidəs maşrını yaxşıdı deyin onu vətəndaşları alanlar. Başa çıxursuz. Yəni, burada nə qədər maşrı çıxırsa? Nazlısan yaxşı olsa, nazlısan. Tabi ki, onun da rəqəbətli olması üçün bazar açıq olmalı. Bazarın qiriş təbii ki, hökumətlər bu mənada hansını süpsi də vərabilərlər. Nə dür vərabilərlər? Ucuz kridit resursları vərabilərlər səhbkara. Səhbkara daha çox mal isteyəs alasıdır. Hansız arabacının səhbkara, ə gəl, öz ölkəsində bazar varsa, isteyələşçi varsa, niyə o xarıcı ölkəya çıxsın? Çünki birinci özünü təminələcək, yaxın dolayını təminələcək. Çünki və sayetin qərik qayıtarı olması daha təz zamanda baş verir. Və o zaman o xarıcı bazarı açıqacaq. O zaman o xarıcı, yəni, marka yaratacaq ki, rəqəbətli mödddə olsun. Bu baxımla, bazarı bağlamakla, qapal iksadiyyat yaratmakla, heç bir ölkə normal məhsulü səsl edə bilim. Və itxaldan asılığına zalla bilmir. O yəni, yanlış siyasiyyətdir. Bu kömür iş siyasiyyətdir. Əslində mən həmişə deyilmişəm ki, kömri və bəriqi siyasiyyətdir vaət mərkəzdən idarı olunmalıdır. Vəriqi organları bilməlirlər ki, iksadiyyat nazirlək, bilməlirlik, ölkədə nə qədər malı sisəl olunur? Nə qədər mal itxal olunur? Bu itxaldan asılığımıza azaltmaq üçün hansı tədbirlər hətə keçirilməlidir. Itxaldan asılığımıza azaltmaq üçün təbii ki, səhəbkərinə möhütü şafqaf olmalıdır, liberal olmalıdır, rəqabətli möhüt olmalıdır, səhəbkərə daha normal dəstəh verilməlidir, ucuz, uzun müddətləri, resuslar verilməlidir. Bunlar hansı iksadiyyatın ahərifidir. Yəni, bunu etməmiş, o kümət ancaq kömür ürüsumlarını yüksək saxlamakla təbii ki, vətəndaşın belinidırır. Daha onun aldığı vəsahitə daha az məyəsul almağını dəyə şəhətləndirir. Çünki manatın da bulmayana da alıcılık qabiliyət ölür. Sizə vəvəlkillər bu qiymət artımı ahalaşmaq, əslində vətəndaşın vəziyyətini pisləşdirir. O aldığı maaşı kompensiyası etmək, çünki hökumət bir isəsini kompensiyası edə bilərdə, nə qədər bücədən vəsahit alanları var, maaş şeklində, bağmınə şeklində umarım, maaşlarını əlav edə bilər. Acə deyikər vətəndaşlar nəcür dolansınlar. Bu sual yaranacaq. O zaman iqsaadiyatın şaffaflıqı çox önəmlədir. Ər bunu bilməyərəkdən edirlər isə mən başa çüşürəm, başa çüşə bilirəm kəh, bilmirlər illil. Acə onlar bizdən də yaxşə bilirlər. Niyə bunu etmirlər? Yəməli, burada manapalis qurumların, qurupların maraqları çox böyükdir. Bu maraqlar ne zamana qədər, bu maraqlar olacaq, o zamana qədər dək biz qibətlərdən nə rahat olacaq? Bazar iqsaadiyatında, umyəsəs sünni qimet artımı yoxdur. Allah əşi yoxdur. Azıb bizdə qimet artımı, sünni qimet artımı var. Onu yaradan dövləttin tarif siyasətini və kömürü ürüsumları. Kömrük bəyanləmə qimetdir. Bunlar sünni qimet artımı yaradır. Yoxsa qibət aptimallaşar bazarda. O zaman vətəndaş qimetin artığından şikayətçi olmazdır. Çünki bilir ki, bu məhsulun maya dəyəri budur, bu ne iləsin? Daha çox qazanma qətəndaşları, mən əmcə bir əslində bu, əhə, mən demirəm, növbəl müşafatçıları deyir. Hamsı, bugün hər hansı bir hökumət, insanlara pul paylamakla, heç bir naliyyə təlcədə bilməsin. Hökumətin əsas vəzifəsi, insanların daha çox pul qazanmasına şərayatma. O da hans şarayətdən geçir. Rəqabətli iqsaadiyyətdən keçir. O zaman, ümumdakil məhsul böyükəcə, daha çox pul qarşıdır. Amerika bugün ki, önlənəcə gəlir. Dəbək bunu təmin etməli, insanlar daha çox qarşıdəməlidir. Daha çox qarşıdəməlidir, nə dür həyətə keçirməlidir? Daha çox qazanmaqla. O ölkələrdə iqsaadi inkişaf edir. O ölkələrdə təbii ki, infiliasiyada yüksəhtir, yüksə yolum. İqsaadi inkişafın birinci məsələsidir. Çünki sırabkarlıq hara daha çox pul qarşıdır. Harada qazan çoxdur. Qazan çarada çox var, harada qiymət artımı var. Yəni, bu adək vatancaq infiliasiyada social modafiyyət hədbirləri var. Infiliasiyanın nəzəret altında olması vacibdir. Acə bu deməkdir ki, sən e-lan edəsən 30 faizli qolikədə infiliasiyada var, sən e-lan edəsən 5 faizli. Yenə də deyirəm, 5 faizli, 10 faizli infiliasiyaya bu trajədə deyik, əslində mumlanıq, qurumaq hökumətin görəvidir. O şəxsləri ki, onlar social modafiyyə ehtiyaçları var. O şəxsləri ki, bücədən maşa allah, dövlət quruqçularıdır, hər bir şeyler deyikələr, bunları qurumaq dövlətin vəzifəsidir. Acə dövlətin bir də hökumətin bir vəzifəsi var. Infiliasiyanın qabağını də deyik ki, aftamat nə almaq lazım deyik. Yəni, infiliasiyasında bir stimulaşdırıcı ameldir. İqsadi inkişafın təzələri. Çünki xarici investördə, daxil investördə har da qimet artımı var, uraq və s.d. deyik ki, burada daha çox qazanç var. Məntiq olaraq. Ona görə, bazarın görünməyən əli dediyim, biz deyik ki, bazarın görünməyən əli tənzimləməldir. Yoxsa, hökumət götürüp infiliasiyanı deyik ki, normal infiliasiyanı, yalan illəm. Niyə, Türkiye yalan illədir ki, infiliasiyanı rəaldı, bu qədərdir. İrim faizə yaxınlı. Biz nədən qorxurq kumunu yalan illəmək? Çünki, hökumət infiliasiyanın tərəcisi nə görə də? Bu da siyasi yönlərə gələr çıxır. Sizin danışdırlarınızdan, əslində izləclərimizdə burada yazınlar, vəziyyətlərinin çox müs oldu olduğunu deyilə, amma, mən istəyədim bir mega-motorkunam ki, bu bir netisə mana-palistində deyə ki, hökumət daxın deyik sədərdə olsan, laf, onla azır olsun ki, alıqaqlarda onlar hansı da bil, mana-palist siyasə təyətlə çitirirlər. Dövlətin maraqlarından bu qələr məsudundur. Mən yə deyiləm, çünki, Türkiye'nin 2021-ci ilin mogaəsəsində 32 tam onda 9 faiz artaraq 225 tam onda 4 milyar doldara çatıq, bu çox fantastik bir əgəndi. Bütün mən izləyirəm uxarcı sahətlərdə hava bundan sövbət edir. Faiz dərəcələrinin salabları aşağı, biz deyib alibasi edir, deyib alibasi bizim ölçə etsin, belə faiziyə bir görsə, deyib alibasiya olacaq, qeymətlər hansı qalxatıraq, amma istəyəsə, alçın üçün siz bayaqlar ona görə, bu svalada zavvaf vermiş oldu, istərinən halda ABUŞ da 2020-ci dilin dekabrının ismətən 2021-ci dilin dekabrının açımı altı tam %72 faiz dərəcələrin artırıb. Belə baxanda dicər ölçələrisinin qeymət artımı qaçılmaz olub, bəzi ölçələri siz dediniz kimi, türkələri kimi, deyib alibasiyələrə gedir, nə vaxtsa azərbaycan hökumətəyindir düzdür, bu svala size bir də qədər bilməmiriz, bilməm nə dərəcələri düzdür, istərinən halda ölçəni düşünən bir adamı kimi, ölçəmətin də zamanı zaman bəşədə qulaq astıq bir adam kimi, nə vaxtsa bu itxaldan iğraçı keçəcəkmin nəhayətində ölçəli istəyəsala səhələri yaratıcaq mı ki, bu qeymət artımından, bahalıqdan, bu əziyyət çəşən, bu qalqımız da, nəhayətində bu dəyib alibasiyələr qoruqsundan da zanımız yəxə qutarsın. Qalqı da istirəm, mən istəyirəm ki, norumalik saadət təfəqkürdə idarətimi olsun. Yenə deyirəm. Bu qudaya subsiden götürülməsindir, mən alıqışlıyıram. Yəni, nəyə bizim dövlət bücəsinə, hər hansı bana manapalistərə astronomik məbələrdə vəsaid verirəs. Qazanmadığı vəsaidlər verirəs. Azıq, istənlən ölkə, heç bir ölkə, idqalən iğraçə keçidini belə uzun müddətdə sədəcə səhirli çubukdan həyətə keçirə bilməz. Yəni, iqsadiyyatın iğraç yönümlə olması üçün çox şərtlər var. Əsaç şərtlərdən beləyi rəqəbət mühtünün olmasıdır. Manapolyanın olmamasıdır. Ucuz maliyyə resulardan olmasıdır. Sahipkələrin həmər resulara çıxışı olmalıdır. Azərbaycanında, istəyəsalanda bank sektərin iştirakı 30 faizdən yoxarı deyil. Ancaq bütün dünyada iqsadi inkişaf etmiş orkalarında bu 100 faizdən da yoxarıdır. Yəni, demək olar ki, bank sektəri təkəm verici deyil. Azər bank sektərin də siz təsəvir edin ki, biznes kredilər 16, 18, 20 faiz olalığa, istəyələk kredilər 30, 40 faiz olalığa, hansı iqraç yönümlə məsli istəyəsalı iləmək olar. Və, azad bazarın qorunması adilə dədiyim kimi çox səhb bir kömri siyasət aparılır. Daxili bazar yox, daxili bazar yox. Bu mənada, daxili bazar dədikdə, dədiyim kimi müxtəlif qrup maraqlarına xidimət edəm, məsli istəyəsalı, azad bazarın olması üçün, dədiyim kimi, həbii ki, bütün bunların hamısı gəlir, yenidə idar etməyə, azad məhkəmələrə, hökumətin üzərində də bir nəzarət mexanizm olmalı. Nəzarət mexanizmə parlamenteris publikasıyla həkumətə nəzarət etməyə, kaman da məhsuliyyət olaraq hökumət, həkumət dedikdə biz nazırlar kaminetinin nəzarədə tuturul da bilirsiniz. Nazırlar kaminetə gəlir, başına hazır və kaman nasıl bir şeye cevab deyilirlərsə, məhsuliyyət daşımınlarsa daha doğrusu, burada hansı məhsuliyyətdən gəlir, məhsuliyyət. Və yaq üçün gəlir ülkələrdə biz məhsuliyyət, başnazerin azad belə deyək ki məhsuliyyətdə yoxdur. Təyinatlı olan məhsuliyyət yoxdur. Sədəcə məvcid nazırların çərisindən, həkumət dedikdə həkumət dedikdə umudun nəfərdən ibarət. Çoxu sayda grumlar yaranlar, agendliklər, qəmitələr, nazirlirlər. Bu, 40-dan yoxarı bir bu, hökumətin özü keçirilməlidir. Yəni, ma bil ki, hökumətə keçirilməlidir, dinamik olmalıdır fəaliyyəti və dövlət kaşları azaldırmalı. Iksadiyyətə modaqilə tam aradan qaldırılmalıdır. Hökumətin apardıqın siyasiyyət, o nazirliklərin mərkəci rəhikməti orqanılarak bir deyə ki, həmin sahədə dövlətin siyasiyyətini müəyyin edən bir qurum olmalıdır. Yoxsa, o gedib biznes fəaliyyətinə məşğul olsa, təbii ki, biznesi bərbad edəcək. Yəni, ortağımı insanlaşdıracaq. Yəni, bu, daha çox gəlir əldə etmək, yəni, biz ki, deyəri, kemşə deyirlər ki, iksadiyyət biz vergi yolu ilə tənzimləməliyi, vergi bazasını artımasın üç gün, vergi ödəyiciləri əlləri qurlana açıq olmalıdır. Yəni, bir iksadiyyət nazirləyi bunun allıyı azacıq olsana, sonunki illərdə, yəni, biz bu təmbi görürük, bu vergi xidimətənin muxtəlif dəyəşirlər edərək əslində. Düzdü, bu dəyəşirlər də yenə də təngi donlası dəyəşirlər də, dövlə sosial modafiyaf ondunun deyə ki, sosial suqorta haqqının yığılmasını vermək vergi xidimətlə. Ancaq bu yarım çıx qalıb yenə də. Birpist çox adlımlar var ki, bunlar pozitivlər, normaldılar, ancaq yetərli deyir. Yetərli o zaman olacaq ki, bütün şəxslərin hüquq və və zifə bələbəli yenə olsun. O zaman təbii ki, daha çox məhsul istəsil olacaq. Dediyim ki, iqsadiq şəhv etmiş ölkələr, vətəndaşın ifahı alınla, ancaq ona görə nəli olur ki, insanlara daha çox və sayıq qazanmaqa şərayat əradıqlar. Təbii ki, vətəndaşın, sahibkarın və şirqətlərin bir ödəliyi var dövlətin qarşısında, baxdınlə və tam həcmdə vergi ödəlirləni yenə yitindir. Adı vətəndaş da baxır, sahibkar da baxır, onun tobladığı verdiyi vəirginin əgər məhsuləsiz biznes alamlarına, digərlərlərin ə ə supsi də şəkinə də verirlər səhə. Yəni dövlət bücəsinin supsi dəlaşma nə deməkdir? Yəni siz bələdiyyələrə salahiyyət veribim, onlar normal iştəməsinlər dövlət bücəsindən bələdiyyələrə supsi də bir. Siz ə reqlam bazarını məhdut ulaşdırın, siyasi senzura və digər media vasitəsi ilə. Tətbiq edin, həm də kifə dəstək fondu yaradın onun vəsəhət pəalın və ya həkumət təşkilərinə hər kəsə kul vermələ onu xoşmaq də etməyə olmaz. Təsəvir edin ki, bu nəlli dənə jurnalistə siz ev verəcək siz, sabab 500 nəfər növbə duracaq, isteyəcək. 500-də tapacaqsız 5 min isteyəcək. Yəni, bu həndəsi silsilə inən artacaq. O cümdədən siyasi partiyaların maliyələşməsi. Yəni, təkirəl edirəm. Bütün bunlar, bu datasiyalarda, subsidiyalarda bunlar yanlış yöntəmlərdir. Bunun daha agıllı formalara var. Daha məntikli formalara var ki, dövləb ücəsindən daha çox pulxarşıdən məsəl. Azıq həm də rəqəbət olmalıdır. Hər yerdə rəqəbət olmalıdır. İdə alaçilikdə rəqəbət olmalıdır. Sosiyasiyasiyasiyasiyasiyasiyasiyasiyasiyasiyasiyasiyasik pliyuaryardizm vub demiyyimiz mediadə rəqəbət olmalıdır. Yəni, medya bir kəmirsə təşkilatıdır. Kəmirsə təşkilatı nici sən subsidi verə bilərsən? Yəni, bu hansı məntik nələ. Yəni, o belanılır ki, sizə elə alır. Yəni, rünalisi elə alır ki, məni tənqidirləm. Yəni, dəki, hökumət və sahəti bir bəya hudkaya edirlərəm. Yəni deyirəm, mən tənqidirləm, daha sonra tənqidirlərim. Yə, yə, yə, yə, yə. Bu işlərə qarışmaq lazım deyir. Yəni, təbii ki, dədiyim kimi, vətəndaşın və ya hud digərinin sual verəmək haqqı vaqqı vaqqı. Sualı verirəsən, hökumət tərəftən kimsə çıxır, suala cevabı verəmək və zifəsi var hökumət. Üzülərinə. Ə, kəndi sarfadın azirinin umvanına belə fikirlər səsləndirisi, zəhəmət çəsin kəndi sarfadın azirinin heftədə bir dəfə, aydə bir dəfə birifin keçirsin, normal. Bütün zunaristlərin de suallarını cevaplanırsınız, cəmiyyət donundan bilsin. Hökümət üzülərinə de onun kim? Biz, vətəndaşlar olaraq, yəni, o zaman bu siyasətə, biz, hamlı siyasətçi deyilik. Yəni, 95 faizə hali siyasətləm məşğul olur. Yəni, aktif siyasərinə məşğul olan 5-6 faiz, umyaçın dünyada belə böyle götürsək, siyasi partiyaların aktif üzülərinə seçdirizdir. Bizdə siyasi partiyalarının üzülərə baxında Yenazərbacan partiyasının, yəni, yəni, yəni, yəni, yəni, yəni, yəni, yəni, yəni, nəzər alsaq belə ummisodu götürsək 1 milyon. 1 milyon neçə faiz 50-ir? Təhəri, mən 8 faiz, bizim ölkə halisindir. Yəni, 8 faizə hali. Yəni, onlar ne? Üzülər haxamsı məşğul olur mu? Aktif siyasətləm məşğul olurlar, deyirəm. O zaman, bununca götürün, deyəni ki, yaxşı insanlara nə lazım? 95 faizə hali bütün dünyada, təhcə bizdə yox. Onun maraqlandıran, onun ailəsinin dolanışıdır, maddi təminatıdır və digər məsəlilərdir. Yəni, rahatlığıdır, sabah bir problem olsa məkəbə muracətinin asanlaşdırılmasıdır və ya polisin onun muhafizəliləməsidir. Praktorluğun nəzərət funksiyasıdır. Yəni, vətəndaşınə, seçicisi, təmsilçisinin normal onun problemlərinə şıqlandırmasıdır, deyələm. Yəni, normal vətəndaşasında mən də normal vətəndaşları təmsiləlilər şəxsəm. Də belə özüm belə hesap edərəm ki, mən nə siyasətcəyəm, nə bu mənə də, hindi, siyasətdən kənnər heçkəsi yoxdur. Ancaq bu mənə aktif siyasətçi deyir. Mən bakıram görürəm ki, xiksadiyyətdə hansı proseslər gedir, hansı daha məksədə yoxundur. Qalb üçün daha effektiv olur və hökumətin dəslində, hökumət bizim dediylərimizi hər zaman etməsə də çox zaman edir. Yəni, nə yaq ki, özlərinə xəyirdir. Yəni, mən bunun belə ifadə edirəm ki, biz ancaq agıllı fikirlər söyləyə bilərik. Təbii ki, mübaisəli fikirlər de olabilər. Onun da artışılması, onun mübaisələndirilməsi, qarşı tərəfin məzifəsidir. Siz bugün jurnalist kimi suali verirsiniz və sualın cevabını digər jurnalist size cevab verməmək. Yəni, bu mən teqmən anlamıram ki, bir jurnalist kimi sə təngid edirizə, hansıdır məamuru. O tərəfdən 10 dana, 20 dana jurnalist çıxır. Bu jurnalisti təngid ediriz. Bakma yaq ki, nəyə suali veririz? Bu, bu, alıyorum allıqdır. Və yaq qeyhəti olsun, və yaq siyasi party olsun. Bu qalifət partilərində baxılmaları, rəhbələrlərlər. Elə şeylərdə anlaşılırlar ki, mən deyirəm ki, doğru həndi, bunlar səsəttin, anlillər məşquudular. Bu nə məntikdir? Bu baxımla, iktidar tərəfi də qorkmasın o suallardan. Təbii ki, çox sualların cevabları əsaslandırılmamış, təbii insanlar onu seçirlər, həmək ki, götürün onun qeymətinin artımasını siz ələqələndirəm, dünya bazarında ki, buğdanın qeymətindən, bu normal yalaşma deyir. E, bunu əslində, on illər bundan qabaq və bu çöreh pişirmə və digər məsələr, bunları təzigi aradan qaldırmaq lazımdır. Çünki bir kampanya sılıq var idi. İstiyalaşlar, qulanlı qorumak bir agentliyi var idi. Yəni, ixisadiyyat nazirliyinin tərkibində. Çöreh pişirməs yıxilərinə gedirdilər, kameralarından çəkildi və ya xırda marketləri, sən nə qeymət artırmısa? Yəni, nəticəni gedirdilər müzakiləmi, sən səbəbə aradan qaldır. İstiyalaşçının hudunu müdafəliləmək, sən istiyal adından da bəllindir, vətandaşın müdafəliləmək. Olarım bələ, səlahiyyətlərin çox kişiyi belə tərçibəyə sallamaq, ində fəaliyyət göstərilək, bir nəticəmə qanlan bağlı məndələ nə qəsaqlamışam, çox operativ reaksibiribər, amma siz deyən kimi nəticəyə yönələrdi, yəni daha böyük birə qeyin maştablı bir işləmə məşquud deyilər. Yəni, maştablı iştə nazirlər kabineti şilək olmalıdır. Yəni, baş nazir, əslində, işlək, bazarıqlı insan olmalıdır. Nazirlər də təbiiq, dədiyim kimi, bizdə hər bir nazirlik, özü üçün bir ayrıca bir siyazət aparı. Bə, sanki bir raport vermiş kimi, daha yuxanların qabalında mən yaxşiş deyirəm, flankəs yaxşişdəm. Yəni, kömür komitəsini demək ki, biz plan pragnozulardan artıq bu qədər 100 milyon və s. toplanmalıdır. Yəni, bu nə demək? Bu gülməli hadisələri. Yəni, belə olma malıdır. Yəni, nazirlər kabineti bir kollektiv, bir kaman da şəkilində formalaşmalıdır. Formalaşma çabab tehli olmalıdır. O zaman muzakir olun malıdır ki, biz vergi və gömür isəsət, nəcə varmışlar ki, daxırda bu artıq var və yaxı tazalıma var. Və biz bunu nəyə muzakir eləmirək ki, biz itxaldan asılıqımız nəyə artıq, bunun səbəbi nədir? Biz gimet artımı nəyə muzakir eləmirək ki, gimet artımı hansı səbəblərdən doğun. Yəni, gömür yordanları bəyənləmək, gimetini müartırıq. Niyə, vətəndaş adicə sualları verir ki, niyə bu çərə yağının qiyməti və yaxu bir araşdırma yoxunlardan məndə pəardır? Niyə məhşət texnikası? Yəni, azərbaycanda istərisalı olumdur, xaristən gəlir, həm görcistanı, həm azərbaycanda. Niyə görcistanların azərbaycanda arasında 40 faiz fərq var? Yəni, orada 40 faiz ucuzdur, bizdə 40 faiz bağlı. Yəni, bunun səbəbini məhşət texnikası eynisi, məsələ, üçün Almanya dan bir gəlir, Başqa ülkədən bir gəlir, eyni rejiyonlu, bir o qıdər nəqlət xarcıda olsun 5 faiz, 3 faiz bağlı olsun. Niyə aqı bu bağlı? Yəni, təbii bu cömür yorganların faaliyyətidir, dırnaqarası faaliyyət əsas onaraq. Niyə maşırın və atomabirlərin qiyməti, digər ölkələrdən kəskim fərqləmər. Azərbaycanda mal istərisal olumdur. Yəni, mal istərisal olumdur, azərbaycanda özünü təmin etməyə, bu statistika doğru dürüst araşdırma, çanak prezdən də özü bir nəsi dəfə bunu deyib ki, mənə müxtalif statistik rəqamlar verirlər, bu statistik rəqamlar bir-birinin ozulaşma. Buna özü ifad edin. Bu o demələtəlik, her sahanın rəhbərliyi özünə uyğun olağan, özünə sərfəllən məlumatları verir ölkər rəhbərliyi nə. O cümlədən onu görə, iqsaadiyatın xəstəliyi bilmək üçün nəqlik diagnozu məlum olmalı. Diagnoz nə de? Yəni, başında durar rəqabəssizlik mühitidir. Yəni, ilçün olaraq. Ondan sonra digər məsəlilər doğur. Bu mənə də, mən aricə bir ilə seftimiz yoxdur ki, biz nəsə diyək. Təbiiq, Qarusya'dan imtin ediləmə lazımdır. Təbiiq ki, vəzifələrə təyinatlarda rəqabətliyi olmalıdır. Kimsə, kiminsə qohumunsa böyür başına yığma malıdır. Həbirdə, Qarusya müxariz bilərəmələ gəlir. Və dediyim kimi, iqsadi siyasətdə də, iqsadi siyasətdən sonra sosial siyasət gəlir. Təbiiq ki, sən iqsadi ahtanda məlum olmayan rəqamlar yoxdursa, məlum olmayan problemləri varsa, sən sosial siyasət normal həyatə keçirə bilməsin. Nədən qazanmısa nəyə verilməlisə? O iqsadi siyasətdə normal olması üçün normal siyasi sistem olmalıdır. Həbirdə bəqalı proseslərdə, hər hansı bir zəndirdə problem varsa, kimi qohursan qoy, hansı məsivəyəq qohursan qoy, sonra bu problemlə, nəticəni yenə də biz müzakir etməyə başlayıcı. Səbəb aradan qaldırmaq lazım. Səbəb də, dediyim kimi, uzağa yetmək lazım deyir. Gürsüstan daha doğrusu təcrübəsi, bu model də deyir. Model Bərlili, liberal bazar iqsariyyatı modeli tün dünyana. Bunun adını, Gürsüstan təcrübəsi qoy. Gürsüstan təcrübəsi nədir? Həbirli Karusya'dan imtina, vəzifələrə təyinatın normala parılması, dövlət işində çalışan məamurların, hamsının vəzifə maaşlarını yüksək səvvvədə çatdırılması və tələbkârla. En zamında rəqəbətli mühub. Kömür yorganını, kömür yəmək taşını Gürsüdan sahibkarı görmürk. Həbizim ki, gətirdiyi məhsulu belə hə. Yəni, o 5 vaizə də kömür yürüsümlə deyir, yox bu 15 vaizdir. Razı deyəsəm, yazır göndəri gətilaboratoriyada. Ailərinə gətə orda çəkirir. Hə, mübarizəm. Yəni, bu mübarizəm, əgər ölkəni itxaldan asıllının təcb-bir zamanda həyətə keçirə bilmirsənsə. Yəni, aradan qaldırə bilmirsənsə, daha doğrusu. Sən kömür yürüsümlərinə götür, vətəndaşın daha çox məhsul almaını şaray edərə. Çünki, aldıqı və əsayeti, onun yaşayışına yetiməlidir. Yaşayış mümininə təmin etməlidir. Yəni, bunlar yoxdursa, vətəndaş, aqı keçmiş hissəri deyir, qapalı sistem olaya. Sən bir dənə televiziyan var, dəyək ki, qosularsın televiziyanı. Orada hamur bakır, yalnız görür. Yəni ki, başqa ölkələrdə olduğu kimi. Yəni, o dar çərçivə aralanın. Bə, burada, insanlar bahır, Fransada onun evladı nəcür yaşayır. Bayaqlar, o saatdadan olan tələbə uldaşımın. Çikci kızım deyir, Fransada. Yəni, ailəsindən bir yerdə gedib, yaşayırlar, o, misallar çəkidir. Və yaxud, digərini alman ya da qohumları var. Hamur sosial şəbikaları deyir. İnternet zamanında nəyəsə, məlumatı gizlətməyə mümkün deyir. Yəni, sosial siyasət hardani cəhəyətə keçildir. Hardani şöxbulu nəcür vədindir? Biz yazmasaqda, biz araşdırmasaqda, vətəndaşdır, hüsnərik hazırları araşdırılır. Yəni, bizim onayı, əslində, bu saat böyük bir ekspertə, böyük bir alimədə ihtiyaç yoxdur. Bu məsələləri bilmək. Anca azərbəcində həmişə normal alimədə ihtiyaç var, normal ekspertə, normal jurnalistə. Çünki biz, hələ ki, tam deyəki formalaşmış bir çəmiyyət deyir. Yenə təkərə edirəm. Cəmiyyət de bu coğrafi mühütə görə, tarixə nələrə görə formalaşır, qonşulara görə formalaşır. Həvət əsafir edin, biz numunə çəkirilmək, gürsudandan çəkirilmək. Niyə Rusya'dan çəyibəriyim numunələləri? Çünki bilirik ki, Rusya, Rusya'nın marağını bir dələm odur ki, keçmişsəri resulqaların özünün əlinin altında saklasın. Onu görə də, mən həmişədə deyirmişəm, son zamanlar bu analiziyyətdikdə, Rusya'nın daxilində olan, günə bakan yağıda, digər məhsulları, hansı ki, daha digər ölkələrə daha çox iğraç olunur, onlara tətbiq etdiyi aksiz vəriqlərini, mən analiziyyətmişəm, taxıl da daxıl olmalı, məqsədi özünün ən asılı olan ölkələr daha da asılı vəziyyətəs alma. Və burada daha çox siyasi necə ki, biz deyirdik ki, həmişə təbiq qazdan istifad edir, yabruq ölkələrini şantac eləmək. Yəni, bu keçməyəndə başlır bizimki ölkələri və belə özünün ən asılı vəziyyət zamanında, çünki istiyəri təsarafat subiyyətlər oluq, yəni, biz bir-birimizi qarbaqşıq olmuşuz. Yine də Rusya'dan çox asılı vəziyyətdə ilk sari baxımdır. Yəni, biz özümüz, niyə? Çünki illər boyu Rusya mallarına aşağı gömrük tarifləri tətbiq olunur, rüsum götürülmüyü, ancaq türkə mallarına 15 vaizlik gömrük rüsumu tətbiq olunur. Yəni, bu məqsətli olaraq aparlıb belə siyasət. Bizim Rusya'nın, indiki Rusya'nın son il bir nəcə elədə həmin o qaz instrumentini, qazı silah kim istifad etmək yabruq malları qarşı, vizə qarşı taqıl və digər məsumlardan, yəni özünün daha çox iğraç etdiyi məsumlardan özünün asılı vəziyyətə sağlam. Çünki bilir ki, viz onu Brazilya dan gətirse, Argentina dan gətirse, daha baha bağışa gələcək, də bir budan yaxımdan, həm dəki tarixi baxımdan, nəni nəni baxımdan, bizim sahibkarlar orda daha yaxımdılar. Həm dil baxımdan, həm başqaç məsələlərdən, həmin orda işləyənlərimiz çox. Yəni, bu oda vizadan döz məqsətləri üçün istifad etmək. Yəni, keçmiş səbət ölkələrini, yəni bu partnörlərlərlə, yəni, deyəki formada danışmaq. O yukarıdan aşağı bize baxmaqda davam edəcək. Və ədə davam etməkdə, bu taxal məsələsə də, o siyasətlərin bir təkibsəs. Yəni, ərzak təhvəlükəsli istələrin ən ölkə üçün. Çox vacibdir. Mən eysə bilirəm ki, Azərbaycan əkumətə, çox ciddi məna da, Bursiya'nın keçən əldən apardığı, bu siyasətə birikildir, bu siyasətə davam etdirir. Pandemiadan istifadə edərək. Pandemi onu göstərdik ki, ölkələr üçün ən vacib olan əhalinin sağlamlıqı və onun ərzak təhvəlükəsliyik. İnsanları yeməl edirlər, sağlam olmalıq. Yəni, bunu bütün ölkələrin əsas siyasət. Çünki siz biliriz, görürüzdə, müxtələli ölkələr hətta belə o məhsullar gedən zaman, ilçin o pandemiənin daha aşır dövründə, daha sürətmənin arttığı dövründə. Çünki ölkələr, müdünlət, ticaret, təşkilatın hətta belə sağlamırdılar. Məhsullar öz ölkələrində sağlayırdılar. Məhsullar belə məhsullar... Yəni, onu görə biz, ilçin nürbədə, mən hesab edirəm ki, bu signal olma, Allah-u Zərabəzi nə hökumətində, ki, biz ərzak təhvəlükəsliyimizi təmin edir. Bu, buqdadan mı başlırsız? Başqa şeydə kartoffdan mı başlırsız? Başqa şeydə mi başlırsız? Başqa şeydə bu məsələnə, anca bunu rüsumlarla yox. Təşvik nəm, sahibkarlığı təşvik etməh nəm, rejiyonla yaşayan həhalini təmin etməklə, normal yanaşmaq nəm. Yoxsa biz, ənələ, kartoffu biz İranla itxal edirəm. İran məhsulları Azarbaycanda, bazar nəhmiyyətli bir istəsini tutuq. Diqər istəsini rüsyə məhsulları, türkə məhsulları. Biz itxalıdan, təşək etmək, biz itxalıdan asılı ola, ola davam edir. Yə bu, denidən sək davam edir. Azalmırı, əksilim artar. Bu mənət çox narahat edir, vətəndəş olara narahat edir. Birincisi, biz həm sağlamlıqla bağlı məsələlədir. Yəni, onu qoverin bir tərəfə, kendini dəyeştirilmiş, modifikasi olunmuş, məhsulları filan. Azar, bu həm də məhsulluq məsələsidir. Yəni, kəndi sarabat həm də məhsulları halı. Yəni, kəndi sarabatının siyasəti, yəni, aparlan siyasət çox təsvü edirəm ki, kimisə qohum agrarabasını, dostu, tanışlı sınıf yoldaşını, qöyürünə başına yığıv şirkət açmaxının deyir. Hə, dövlət bu cəzək, kətlək şəhərə yar marqa mən nə çıxid, nə qədər onu təngid edilərim? Ası valtın üstündə yar marqa çıvlar vasımoy bazarından deyir, yar bazarlardan satıcıları məcbur edirlər, inzibat yollarına gələ oradan pamidurq yərsək. Həb belə idərəçili yolda. Yəni, bu döğür yanaşma deyir, bu bacarıqsızlıqdır. Bunu eləmək. Sıqrış yolu kimi bunu fikirləşir? Həb bu bacarıq, bu, yəni, bu əbələ agrar ticarət şirkəti yarat, agrar ticarət vasıtası ilə ticaret edilmək. Hət, ticaret liberaldir, hə. Bunların ticaretləm, əhmətlə məşqum var, əlidə və əlidə. Səni nə dövlət olaraq dövlət, dövlət olaraq niyə onunla məşqum olmalıza? Hətta belə Azərbaycanda, Azərbaycanda hətta belə müstəqirləyə eləin olunmamış, ticaret liberallaşdırılır. Yəni, həli savətin zamanından liberallaşdırır. Sən bunu yenilən gətirib dövlətin, dövlət haqı ticaretləm məşqum olmalı deyir. Dövlət özü ehtiyaçları üçün, hər ansırna hazırlıq, bu silaq deyil, bu başqa bir məsələ deyil ki, onu dövlət özü məşqum olsun. Yəni, onlara da lisensiyalaşdırılır. Orada müxtəlif ölkələrdə, Amerika kimi üçün ölkələrdə şəxsi şirkətlərdir, təbii ki, o lisensiyasasında fəaliyyət gözlərin, dövlətin nəzəriyət altında. Hətta belə, həli bu ticaretdir, qardaşın. Ticaretin dəsəs kanunu, əsəz məyətdir, ucuz al, ahasa. Təbii ki, bahasahtıqınanda, dövlətin də funksiyası bahalarından götürürüm, onun veriksini də qeysablaşmaq və vergini toplanmaq. Sən dövlət olaraq başqa işləri qarışmamaması. O görə, mən hesab edirəm ki, bu bir signaliydi, bə hökumət 2022-ci ildə subsidalaşma və dətasiya bu, bu siyasəttən əlçəyəm və rəqəbətli mühtü təmin etməlidir. İqsadiyyət nazirlinin qarşısına duran məsələ əsas bu olmalıdır. Mən hesab edirəm ki, bu mənada mən ümitlərim var ki, yəni üzümücə gələn illərdən əslə müsbət dəyişirlər olsun. Ancaq belə bu cil şatlının cözləmirizdir. Mən hesab edirəm, sizə izləyizlərimizə də yayınınızı bəyəni fardaşmalarını xarşı edirəm. Bizim bir sabrda etməri vaxtımız, Nazım bəri çox dehtallı çəkildi analizlərimi görüşlərinə sabr olsun, bizə çatlırdı izləyizlərimizə dedir. Mən son olarak istəyərim qısa bir cevab alam ki, Nazım bəri hazır çi onda təbirəcəlir, yedişətə bakanda növbəti qeymət artımları digər sahalərdə isər ərzad, isər enerji, isər taşınma sahəsində hansı bir qeymət artımı cözləmir mi? Cözlənir mi qeymət artımları? Mən hesab edirəm, qeymət artımları ulacav və qeymət artımından əslində hücumət düzdür. Tam hamını müdafi edə bilməz. Dediyim kimi, qeymət artımını yenə də başqa bir şey təkirələmir, qeymət artımını önləməyən yolu anca daha çox məhsul bolluğu yaratmaqdır. Məhsul bolluğu yaratan sahəkarlıqdır. Sahəkarlığın inkişaf etdirilməs üçün bir, iki, üç nəfərə götürmək lazım deyil, umumiq bularək. Prisident yanında sahəkarlıq şurası təsdik olunmalı. Yenidən işə başlamalı. Biznis ham-busmanin istudu yaratılmalı. Rəqabət müoduna nəzarət edəm. Və biznis azad olmalı. Biznis məamurdan azad olmalı. Biz nə qədər də deyisək əgər bir məamur öz vəzifəsində təyin olunan zaman, o məqsədi biznis, öz biznesi, şəxsi biznis inkişaf əlləttirməkdir isə demək olar ki, mükləq əksəriyyəti biznis mənlərdir. Və onlar dövlət kulluğunda vətəndaşı və dövlətin siyasətini düşünən deyil. İştərinin əsas isəsini biznesəti sərf edəcərin, öz bizneslərdir. Buna görəm, məamur biznesdən ayrılmalıdır. Məamur sahəbkarlığı ləğbolunmalıdır, bir kategoriyoları. Təbii ki, dövlət kulluğunda çalışanları maraçları çox ciddi çəkildə yüksəldirmalıdır və vahət vergi və gömiri siyasət vahət mərkəzdən aparılmalıdır. İsa bir dirəm ki, qimet artımını əbiyyik sosial müdafə olunan vətəndaşlarımızı yaşayış münün təhəmin etməklə həm də vətəndaşları daha çox vəsayet qazanmaqla önləmək olar. Yəni, qimet artımı olsa da belə əhali assisidir. Yəni, bu əksər ülkələrin keçtiği yoldu. Nəsətəsi çəkədirəm, Nazmi? Çox sağ olun, dəvətimizi qəbul etiniz, məlumatları bir etiniz. Dəvəli izləyicilərimiz Qalqla bir arada proqramın nürbəti ifirbaqlının sonuna gəldi. Bugün bizim studiyamızın qunalıq, çısaçın Nazmi B. Baydəmirliydi. Biz izləlili sünestə təşəkür edirik. Nürbəti ifirbaqlarınızda yenidə sizin qarşınızda olub aktor məsələləri müzakəslə həsirləməyə çalışacaqıq. Sağ olun, salmaq qalın, özləyəşi baxın. Yeni ift programımızda yenidə görürəmdək. Sağ olun.