 Akşamınız qeyr olsun əziz kanalın üç izləciləri. Kanalın üç efrində bu gün dekabrayının onutu kimi 21. tarixində açıq söz proqramının səhdi girin bir sıfır, sıfır, vaşı vaxtiləm, canlı bağlantısına başlayıcıq. Əziz lecdəri bu gün mediyamızdan danışıcıq, yəni özümüzdən danışıcıq və bizi gözləyən yeni problemlərdən danışıcıq. Əslində bu tekiçə mediyanın problemi deyil. Bu ölkədə ədalətli məhkəma problemi var. Bu ölkədə ədalətli huyu mavzə sistemi var. Bu ölkədə dəfno olmuş hüquq var. Bu ölkədə problemlərdə üzləşdirilən təhsil sistemi var, səhiyyə var və s. və s. Bu ölkədə yiqanə sahəm mediyadı ki, bax bugün sizin də izlədiyiniz, mediyadır ki, üç olmasa insanların problemləri orada həll olunması üçün mesaj verilir. Və alaq edər organlar, o mediyada adlarının hallanmaması üçün, həç olmasa insanların problemlərinə həll edilir. Bax bugün yeni mediyə qan mullahiəsi ortaya çıxdı. Əlbət də 1-2 il öncədən də bu məsələ validi. Artıq zaman o yerə gəlip çatlı ki, dedilər ki, bax bu internet televizyaları, bu bəzi sayetlər artıq bizim tələblərimizə cevab verilir. Onlar bizi təngil edilir. Onlar bizim negatif işlərimizi ifşə edilir. Gelin elə bir bariyələr qoya köyü olan fəliyyətinə mani olaq. Və son günlər, həzilə iclər, yeni mediya haqqında qan mullahiəsi parlamentdə təqdim olur. Parlament deyəndə parlabiliriz siz, danışmaq sözündədir. Parlamentdəkiləri legitim saymadan üçün, xalq tərəfindən şəşirməlikləri üçün. Bir şey düşünməyəm ki, oradan hər hansı bir müzakir olacaq. Yəni, prezident aparatında hazırlanan qanun parlamentdə də bir mənalı şəkildə qəbul olacaq. Artıq hakimiyyətin yanında olan mediya deməri belə diyək təmsidçiləri, mediya qaptanlar dözlərinə atabilirlər. Bu qanunun müdafiəsi nə başladır? Amma gerçədən bu qanun nədə nibarətdir? Bu gün mediya mütəqəsisi ilə bu axtadan şəziyət. Tanınmış mediya mütəqəsisi Yükunas, ələskər mənməlilə hal hazırda bizim canlı bağlantımızdadır. Ələskər beyi, salam yıram. Salam, akşamı seyirifəsəyəm. Salam, ələskər beyik. Biz də sizi efirimizdə görməyə soqşaqdır. Əsində, bunki efir də bizim barqofisinin direktifində o maldır. Əziz beyi də gələr gəlməs, efirə qatlayacaq. Birlikçidə bu məsələrimiz və axtirləyək. Bu efirimizin artıq kanalın üçün dəmi 2.000, bəlk də 1.000 qaldı bugün. 1.000 abunicidən sonra 1.000.000'a yakınlaşır, yəni çatır. 1.000.000'in yakınlaşan bir kanal təbii ki, Azarbaycan mediya məkanında, özür də online mediya məkanında böybür uğurdu. Bu bizim uğurumuz deyik. Bu bütün Azarbaycanın və mediya məkanını uğurudur və izləjiçlərimizini uğurudur. Ona görə, təşəkürəyir, izləjiçlərdən qarşı edim ki, efirə paylaşın, bəyənin ki, bugün dəvəli ələskər beylə bugün sizin kanallarınızı başta kanalın üstə bir iş olmalı. Özləyən təhürkələr haqqını ilə danışıq, özlək bir yolun. Yəni, bu sosial məsələlərdən, ölkədə haxırı problemlərdən heç də geri qalan problem deyip, hamılıqla bu probleminin həllində çalışıq. Öncə, ələskər beyədən soruşmaq istədiyim budur. Ələskər bey, hansı zəvrət varədə bu qanunun qəbul olunmasını daha oradan ortaya çıxan istərdim, bir üçün az kimi bir mediyəm, tələsi kimi vaxt təvkirinizi eşudək. Rüfət beyəsində, bu hansı zəvrətdən doğdu misal fikiri biraz belə iki başlıdır. Birincisi, bunun hüquqi əsası nədir? İkinçisi, həgətən bu əsasa ehtiyaşı vardın mı? Buna bakmaq lazımdır. Ümumiyyətlə, biz son 20 il də, əlbət də 20 il ona görə götürəm ki, biz 20 il öncə Avropa şurasına girdik və Avropa şura süzdur olan ölkə kimi, ister qanun vericilik bazamızı ona qədər inkişaf eləktirib yenidən tənzimlərdik Avropa qanviensiyasına, Avropayı qınan uyğunluq bakımından üçirlik bir ölkəlik də götürmüşdük. Bir il dən sonra nələr edəcik, iki il dən sonra nələr? Yəni 2004-2005-ə qədər də əlbə ölkəliklərimiz vardı ki, bunlar bilavasi də mühitin daha da yaxşılaşdırılması və xüsusən hüquqi infrastrukturun Avropa standartına qunlaşdırılması məsəkəsidir. Və bu çərçivədə yəgin ki, bizi izləyən, dinləyən, məyən, bəlli orta yaşın üstündə olan şəxslər yaxşıxatırlıdır. Azərbaycanda 1999-2009-un zirdəki vaqqında qanun hanski o 92-də ilki qəbul olunmuşdur. İlki Azərbaycan müstəqil olandan sonra həmin qanına yenidən baxıldı və o qanun yenidən qəbul olundur. Amma həmin qanunda da yenə, baxm yəraq ki, o dönəm üçün meyən mənada xüsusən senzuradan sonra qəbul olan ilki qanlıydu. Amma 98-də senzura götürülmüşdür. Amma yenə də həmin qanunda da xüsusən medya azad medyanın konsepçası baxımından xayrı problemləri vardı. Məsi 2001-də bu problemləri aradan qaldırmaq üçün, biz medyanı kesiyaya ayırdık. Televizya və radyo medyası, eyni zamanda çöp medyası ya da əgəndik online mediyan. Televizya radyo sahəsi ayrıca həmin qanından çıxarıldı, 2002-də ayrıca televiziyaya nəqqında qanun qəbul. Çap medyasının da özünü tənzimləmətdir insümin meyən olundu. Sadece qeydiyat yox, öncədən xəbərdarlıq etmək şərtiyyələ medyanın faaliyyətini ə imkan yaradan ilgə mühüt oldu və journalist üçün nəzərdə tutulan standartlar, journalistin statusu, journalistin kimdir journalist, buna dair journalisti də ayt olan tələblərdə qanundan götürüldü. Çünki journalistin kim olduğunu, journalist funksiyasinin hətə keçirir. Məsələn, Avrupa Məkiməsi qərarlarına biz baxdığımızda görür ki, hətta hansısa qeyrökmət təşkilatı, əli cəmiyyəti bilgiləndirmək üçün informasiya istiyirsə, orada onun misiası, journalistika misiasıdır. Yəni, journalisti sadecə bir don qeyindirip, sən bu livasda olmalısan demək mümkündir. Cəmiyyətin maraqlarını təmsil edən, cəmiyyəti ictimai aspektə marifləndirən, bilgiləndirən, mütəmadı olaraq bu işləm məşhul olan şəxslər fərqi yoxdur. Də bu cüncürümüzdə ona bu hocərdə deyisək, en zamanda jurnalistə deyisək bir başa, bu jurnalist qəfə aliyyətdir. Və qanunda bunun bir başa tənzimlənməsi və standartlaşmasından intinə olunaraq özünü tənzimləmə metoduna yol açıldı. Və sərdəcə iki vaqqında qanunun konkret müdələləri birinci maddi də Azərbaycanda Kütləvin Farmasiya vasitəsi azabda deyildi və dövləstəyiniz orası çivdə qana da deyildi. Bir sözlən, xeyl-i şəkildə Avropa standartına olunlaşdırıldı. Aradan keçən, 2001-dən keçən xüsusən son 16-i ildə, 17-i ildə, 2017-i ildə qədər, iki vaqqında qanuna sistemli şəkildə bizdə və kümət jurnalistərdən narazı olduqca, xüsusən, 2005-i, 2013-ci ildə arasında çox sayda jurnalistləri həbsa attığına görə, çox sayda cinayet şəkdə 378 cinayet şi ildə qaldırıldı jurnalistlərə qarşı və qədər bir qərdə gəldir ki, üməl də jurnalist fəaliyyət çox sərbəsti, bunu bir kontrol almak lazımdır və sistemli şəkildə ki, vaqqında qanuna müdaxilələr edir. Bu müdaxilələr o qədər belədiyim qaba şəkildə edildi ki, hətta 7. maddə də dövlət sinizurası qada qanda deyilsə də, sonradan hərbi vəziyyət və fövqaldı vəziyyət haqqında qanullara əlav olundu və yazıldı ki, fövqaldı vəziyyət səmanı və hərbi vəziyyət səmanı, kankerət olay, kütlərin, farma, səvastərinin sinizuratətqı gedilir. Bunu qanuna getirdilər. Bu həm də ki, vaqqında qanuna qoydumlar ki, bu halda sinizuratətqı qolunur. Yəni, demək istədiyim budur ki, bəl bugün müvzud kütlərin farma səvastərin haqqında qanunun 20 löncəki mahiyyətdən xeyl-i dar alıb və yenidən, əgər biz azad medyanı, fundamental, konsepsyonal olara əsas almalı yıxa, azad medyanın failiyyətini qoryan, jurnalistin sərbəs failiyyət göstərməsin, azad failiyyət göstərməsin, həyatı keçirmək üçün biz qanuna yenidən baxmalıyaq. Bu, bu abjektiv səbəbdir, qanunun dəyişməsi. Qanunun bu dəyişmə abjektiv səbəbdir, həralda həkumət tərəfindən də dərk edilir, amma həkumət olabilsin ki, yenədə bunun başqa abjektiv tırna arası səbəbini görür. Bu abjektiv səbəbdə artıq 10 yildən çoxdur ki, həkumətin müəyyən məmurlarının sistemli dilə getirdiyi internet medyasını və internet sosial şəbəkənin azadlığının yarattığı tırna arası deyim problemlərdir. Çünki, əslində problem deyil, amma həkumətdə kimləsə bunu problem kimi görə bilir. Bunu ilk dəfə hələ, istimai tədbirlərdə, o zaman ki, istimai siyasi şövbər əhvəli, ələsənıq interneti qarandıq otaqda qara bir şey adlandırmışdı və bu asbəktən o çox üzərəl verir, amma kimsədə onu tutabilmir. Buna bir tədbir görürməl də anlamında internet medyan tənzimlənməsi, o cümdədən sosial medyan tənzimlənməsini ilə getirmişdir. Sonradan da bu davam etdi. Hatırlıyor, siyagın parlamentdə Siyavış Novoruzov şəxsiyyət və sigəsi ilə facebooka və digər sosial şəbəkələrə kiriş olmalıdı deyə tələbirəə sürmüşdür. Yəni, həmən-həmən hər il parlamentdə o cümdədən həkumətin sözcüləri düzəlik düzeydə həkumət və emurları, hansısa formada bunu narəhat olurlar sosial medya zaptıqından və bunun tənzimlənməsi, bu tənzimləmə diyəndə də həmişə məktuplaşdırma nəzədir. Yəni, bizdə tənzimləmə eşit bərabərdir məktuplaşdırma. Yəni, sinonim sözdü. Bizdə, əl bir şey tənzimləyirik deyiləcə, birinci ola məktudiyyət yətiridir. Yəni, məxsət məktudiyyət yətirmək. Yəni, tənzimləmə işi rahatlatmaqdır, çərçibə müəyyən etmək və o çərçibə... Yəni, yəni, tarif şurasının fəaliyyəti kimi de, anıza bağlaşdırmaq, burada da məktuplaşdırmaq. Yəni, bu abiektiv səbəb, qarşı tərəftə də başqa dırnaq arası dediyim bu problemləri nəzəri alıb, bunun zamanı geldi bir tədbür görülməlik. Əlbət də burada mən bir haşiyyə çıxımq edəliyim ki, burada əlbət də dünyada gədən negativ problemlərin də təsiri var. Məsələn, xatırlirsizsə, Amerikanın bunların öncəki başkanı Trump'ın, prezident Trump'ın mediyaynən olan negativ münasibətləri. Trump'ın, məsələn, jurnalisti Aavevəq Aavevdən qolması, Əni zamanda daha sonra ondan sosial mediyasında baş verən sürt düşmələr və sosial mediyanı elə eyni ilə bizim bəzim məmurların düşündüğü kimi tənzimləməyə adı altında məhdutlaşdırmağa cəhd edən normalar getirmə istəyən idilə gətirməsi. Amma nəticə itibarlı sosial mediyahı hamsa onu bloq bir aral əsində prezidentkən bloqlanan və hesabım kilitlələnən ilk prezident kimi də tarixə düştü. Çünki mediyaya gönəlik fəaliyyət heç kimi oru getirməyik. Və bu tren, bu yanaşmalar Amerika kimi ölkədə belə mediyanı kontrol etmək düşüncəsi varsa, azərbaycında nədən olmasın? O zaman azərbaycında daha çox yaşılxallılar sərlir yola ki, burada dərhal bir tədbir görmək lazımdır. Hə, bu elbət də bu abiektiv və subiektiv amirlər, xüsusən də ölkədə 11 ildən çoxdur kütlərin farma səvasitələrinə dəstəhliyim dəya dəvlətin bir siyasiyyətini icra eləyən çiv dəfə dədiyimiz kütlərin farma səvasitələrinə dəvlət dəstəyi şurasının fondunun problemləri, ökümətini bir adım atmalar, vaadər etdi. Bu, öncə, şuranın adı dəyişti, çiv dəfənin daha doğrusu fondun adı dəyişti və onu mediyaya gətdiyilə çevirdik, daha doğrusu prezidentin sərinzamı ilə çevirildi. Və həmin sərinzamda bir də bu ayətliyə yeni bir vəzifə verildi. O vəzifə də yeni mediyaya qanl-u lahiyyəsini hazırlayıb parlamentə təqdim etmə vəzifəsi üçə yərzində. Bu, yanvar ayında baş verib bu ildə. Və yanvar, o deməkdir ki, mart ayında artıq bu təqdim olunmalıydı parlamentə və yaxud da prezident administrasiyasına, onlar bunu hazırlaması uzun çəhdi, amma tam mətin hazır olmadığı üçün uzun bir müddətdə mətin varmış kimi, onun konsepsiyasını ya da onun ipuclarını, bəlli özlərinin müəyyən etdiyi və özlərinin etraz etməyəcəyini bildiyi redaksiyalarda və mühitlərdə ümumi lahiyyəsiz lahiyyəni müzakiyyə safarıldı, amma lahiyyə yox idi. Ta ki, bu dekabr ayının dokuzuna qədər ki, dokuzunda məlum oldu ki, onun da on dekabr insanı yoxları günü, dünya insanı yoxlarını qeydəliyir, biz sə yeni medya qanlı lahiyyəsi ad altında medyamızı gözləyən yeni məhdudiyyətləri təqdim etməyə çalışır. Və həmin təqdimat yeni lahiyyə iləm bərabər bugünkü bunun baysəvəndirilmiş vəziyyətdir. Məhdudiyyətlərə keçə bilərək mi ürmətlər, əskər böyük? Mən bir nəsi izləyicimizin fikirlərinə əksiyyətdirim, çünkü sonra onlar oxum yanda inci ilə izləyicilərimiz haqlı olara, ürmətli Jaləx Hanım yazır ki, hərkinizi salamdırı həyqətləri deyən medyanı susturmaq, ölkəmizdə yəni xəbərdəyir. Təsür, çox təsür. Milki Maliqovad yazır ki, internetlər sərfələmir onlara bütün maraqlı həyqət nə varsa internetlərlə öyrənirik, hərqəti bütün səlphalığıyla görmək- görməkləndən sərfətmirin televiziyaları həyqi heçnə təba bilirsən, ona görə televizialara riverbaxmır. Ilham Mamiya covaldo Fascistiyacı yazır ki, düzgün edirlər, siz təngirlərə məşu olursuz, siz qeybətləyə meshubolursuz. ilan bəy biz qeybət də məşğululmuruz. Bizim bir də qorxumuz, narasılımız budur ki, biz dəriqq bilmələcəsiz. İnan bəy tənqitlə məşğul olmalı, stil isə kimsə onu məhtutlaşdırırsa, o zaman bu üçün oda biz qeybətlə məşğulur, oda tənqitlə nə var ki, burada? Yə maraqlıdır ki, son əftələr ərzində, əskər bəy, bizim ifrə bələ yazıllar, gəlirlər, adı troguya. Yəni, çıxsın deyəsin ki, siz daha yaxşı tənqidələmirsiniz, mən daha yaxşı tənqidələyirəm, başlasın tənqidələməyə. Yələsin, bizim üçün problem deyil, problem deyil. Mən o məhdudiyyətlər haqqında sual vermək istəyirəm. Yəri gəlmişkən bizim əzizbəy də kanun üçün başox sizin direktörü hal hazırda canlı bağlantımızdadır. Əzbəy de boşak haqqəyirəm. Əzbəy, salam, əğribaq məhid olsun, Rüfbət bəy. Və sizi də aditoryamızda salam lirəm. Sağ olun, əzbəy. Bir qədər gecikmiş, qoşulabildin verilişə, həma hesab eləylirəmdir. Bir sualı cablandır və əskər bəy, sonra bərabət, ə hashı mühbed sualınız budur ki, hansı məhvudiyyətlər gələnə bilər internetheviziyalar üçün? üçün Əl Əskər beydən qarşı edədim, o məxtu diyətləri izləyicilərə təqdim etsin. Vur unan Əl Əskər buyur? Rüfət be, əslində bu islələn qanun vericilik təşərdüsündə, üç növbədə qanunun məqsədinə baxılır. Bu qanun hansı məqsədidir aşıyır. Bu qanunun məqsədi və bu qanunun misiyası nədir? İndi ki, qanun nəzəri olaraq, Azərbaycanda Kürtləvin farmasiya vasitələrinin, o cümlədən, həm televiziyanın, həm çox mediasının, həm online-medianın, həm offline-medianın tənzimlənməsini və onun çəkçivələrinin müəyyinətini məqsəddədir. Amma faktikr olaraq baxısa, burdakı bu nəzəri məqsəddən daha çox, burada konkret önümüze çıxır, bir də bunun pərdarxası məqsədi. Pərdarxası məqsədi, bir az əvvəl məlim dediyim, o qaranlıq otaxta qara pişiç axtaranların, əslində bu günə qədər mediyaya yönəlik apardıqları politikanın, tam da mediyanın istədikləri şəkirdə yoğurup, istədikləri xamrə çevirmə şansının olmamasının yaratdıq üzüntüdür. Medya hər nə qədər çox böyük basqılara məruz qalıbsa da bu basqılar həm maddi yönlən əla almalar olsun, həv jurnalistlərin təhlükəsizyi nə vurdan zərərlər olsun, həm jurnalistlərə yönəlik məhkəmə çəkişmələri və basqıları olsun, həm jurnalistlərin bu və edigər formada təqib olunması, zaman-zaman dövülməsi, zaman-zaman əllərindən alətlərin alınıb çəkiliş alətlərinin sündırılması, silinməsi olsun. Bütün bunlara rağmen hələ də Azərbaycanda yenə mən jurnalistləm deyib və mən öz prinsiplarımı, öz etikama səbəqətlə xidmət edib, cəmiyyəsi doğrları səptirmax üçün mübarizə param deyəcək çox sayda insanlar. Hə, bunlar elbət də çox böyük auditorialar olmayabilər. Məsələn, sizin kimi bir milyona yaxın artıq insanı birləşdirən bir online resurs kurabilmis isə bu, mən haşıya çıxaraqdır şey deyim, iki gün öncə hükümetin bu tərifləmə kampanyası çərçibəsində, istimai televizyə də apardıq bir verlişin YouTube'a qoyulmuşdur bir istəsi, daha doğrusu veriliş özü bütün və verilişə yayan adamın profilinləmdən çeşitim vaxtım 14 nəfər izləmişdir. Yəni, bir dövlətin 20 milyon il də kulunu xaşlayabilən bir resurs, o qədər cəmiyyətdən uzaq düşür ki, onun yayımına 14-15 nəfər ancaq izləyir. O da 14-15 nəfər onu qoyan və onu özünü təbləq etmək isteyənlərdir. Yəni, kən aradan baxmırdına. Amma sizin kimi, en zamanda digər sizin rəqib demiyim partner qurumlar, təxminən gerçən ki, reytingin 10 bəlki 20 qatı çox ən yaxşı reytingin izləyici tutur və gündəmin vəyən edir. Bu, əlbətdə ki, kontrol etmək isteyən tərəfi narahat edir. Əslində bu, normal cəmiyyətdə azad medyanın olması kimi xidmət edər? Hökumətə ilçin öbvədə. Nədən? Çünki hökumət görə bilmədiyi negatifləri sizlər göstərir və beləliklə də hökumətə görmək etmiş oluruz. Çünki hökumətin haqı məqsədi hər şeyi gizlətmək olmamalıdır. Hökumətin məqsədi daha yaxşı idar etmək, problemlər daha yaxşı görmək, kimsə onun adından su istifadiyyənləri zamanında deşifrə etmək. Buna en yaxşı iləyəcək kimdir? Buna en yaxşı iləyəcək medyada. Tərəfsiz medyada. Demək ki, tərəfsiz medyada həm də abiektiv, azad, en zamanda yaxşı idar etmənin dostu olur. İdar etmək bunu yanında dost kimi görür. Bütün bunları düşünən də indici halda bu tənzimləmələrin bu formuya gətirilməsi, yani qanunun məqsədinin nəzəri olaraq yaxşı mənada medyaya çərçibə müəyyen edib, onun hüququ çərçibəsin müəyyen edib azadlıqını pluralist şəkirlər, yalizi etmək imkanı təmin etməkdən, bunu qoyub kənara az çox kənarda qalan, az çox azadlıqı olub pluralizmi təblir edən və onu göstərə bilən kanalları da, yəni bu internet plastorması ucərimdə olan kanalları nəzərdə türəm, bunları da kontrol etmək və bunları da bəlli bir, deyək ki, sıraya düzmək, təbə olanları artıq özcəri eləyəsini almaq, olmayanları isə artıq bizdən deyilsən və sən medyaya deyilsən deyə mümkün qətək aralamak və əri mümkünsə də önləmək. Yəni, məqsət təllisur ki, budur. Əzibəy, efirdən çıxdığı, amma mən qisa olaraq bir sualaca abistirəm sizdən hürmətlələ, əskərbək. Məsələn, bizi hansı problem gözləyəvlər. Biz, bizim yayımlarımız, Azarbaycandan da veriləyir. Almanya dan da veriləyir, Avropadan da veriləyir. Esenki məşanından da verilir. Fər qədəmir. Bak, bizi hansı problem gözləyəvlər. Şəxsən, bizim timsaalımızda bizimkün fəaliyyət göstərənləri. Birinci, yeni bu təqdim olunan lahiyyəsə, səhən, sizin təhsizçisi o kanal, əz, konkret sizin adınız və sizin fəaliyyətiniz üzərindən gidək. Üç növbədə təhsizçiliyə vaxılacaq. Təhsizçi Azarbaycanda vətəndaş olmalıdır. Bir, təhsizçi Azarbaycanda daim yaşayan olmalıdır ki, eğer sizin təhsizçi Azarbaycanda daim yaşamırsa, artıq siz, bunların müəyyən etdiyi o platforma yaəmcısı üçün nazım olan, o platforma yaəmcisinin təhsizçisi üçün tələb olunan kriteriyaya uyğun gələcək. Birinci bu. İkincisi, əlbəttəki platforma yaəmcısı dedikləri bu internet televizya bütün əməktaşları ilə resmi şəkildə əmək və havimin sosial müdafya maziliyində qeydə alınmış əmək müqavilələri ilə işləməlidir. İki. Üç, əgər əmək müqaviləsi ilə işləməksin, hüçmən əməktaşdır etdiyi şəxsləri ilə mülkü hüquq müdaf, müqaviləsi olmalıdır. Bu zaman mülkü hüquq müqaviləsi də sadəcə fərtlə bağlanmır, hər bir tərəfin ayrıca dövlət verici organında identifikasi edən böyün dediğimiz böyün olmalıdır. Bundan əlavə sizin bütün əməktaşlarınız müvafik, yəni indikalda müvafik organ deyilən və əslində çöhnə mətbaat mazirləyinin xorddamış versiyası kimi görünən qanun vericəlikdə icra organı qeydə almış alacaq reistir dediğimiz jurnalist reistirinə bütün əməktaşlarınız düşməlidir. Bu zaman onlar hər biri proqorluqdan arayış almalıdırlar ki, onlar məhcum olmuyub. Əəl sizin redaktor varsa, o yüzden diplomunun alit həsilə dəri diplomunun sürətini əlavə eləməli doğru. Yəni, bir sözlən, sizə əvv dövlət qululuğuna girsəydiniz, bu qədər böyük şərtlərlə, bu qədər böyük tələblərlə qarşı qarşıya qalmazdır. Amma bir sərbəs məsləyi, bir hükumətə nəzarət edəcək funksiyata keçirən, media funksiyasını həyata keçirmək üçün bütün bu tələblərə cahaf verilmək siz. Ha, bundan sonra buna cahaf verdisə, o zaman elbət də sizin fəaliyyətinizə bərkəli sencə verilər. Bərkə çünki ondan sonra həl onların sencə verik verilmənsin, onların yenə inisiyatifinə bağlıdır, automatikli sencə alır deyə bir şərt də yoxdur. Ha, başqa bir şərt də var, siz eğer online resurs kimi xəbər paylaşırsınızsa, gündə 19 xəbər paylaşsanız, siz yenə o kategoriyaya girmirsiniz. Gələ minumum 20-sin paylaşasınız. Eyni zamanda siz gündə azı 6 saat, bilə vasitə özünüzün istiyyəsə al etdiyiniz materiallar yaymalısınız. Bütün bu şərtləri realizi etdiyiniz zaman sizə elbisə yəvərilmək imkanına baxılacaq. Yaxşı sual ola bilər ki, biz bu kriteriyaları yerinə gətirmədik və ya biz tamam, biz Almanya'dan yayılırıq. Bizim Azərbaycan bazarında gedib Azərbaycanın resmi qurumlarının sencəsində lazım deyil, çünki bir YouTube platformasında yayılırıq. Biz YouTube-nanda müqabələmiz var və YouTube-un şərtlərini əməl ediriz, yayınımızı veririz. O zaman buna kim mani olacaq və niyicə mani olacaq? Bu zaman mən düşünürəm ki, bu qanun vericili içerisifəsində elavə, tənzimləyici və məhutlaşdırıcı digər qanunlara yeniliklər elavələr olacaq. Təxminən, bunu mən indiçalda harıdan götürürəm. 2017-ci ildə biz gördük ki, informasiya informasiyalaşdırma və informasiya mühadsizə haqqında Azərbaycan resubuqası qanuna bir fəsil elav olundu. Və birdən bire o qanunun adını onayqədə hiç kim bilmirdi. Birdən bire bütün internet informasiya resurslarında yayılacaq məlumatlara dair 14 tələp məyən olunduq. Və onun heç deyəmək olar ki, 80 faizi beynə haqq yuq qasbəktindən ifadə azadlığını məhutlaşdırıcı norma kimi nəzərdə tutulmayan normalardır. Nə demək istəyirəm? Drəzdaçım, ifadə azadlığı, media azadlığı fundamental yuqlardandı. Və bunun hansı allarda hansı səbəklərlə məhutlaşdırılacaq öncədən bəlidir. Avropa konvensiyası 10. maddə 2. isədə bunu 7-də hal kim məyən edir? Bu, milli təliqəsliyi məsələsidir, ərazı bütünləyi məsələsidir. Bu, ixtişəşlərin vəcün haricarlığın qarşısına alınmasıdır. Bu, digər şəxslərin nüfuzunu və hüququnu qorma məxsəlidir. Bu, qanunla nəzərdə tutulan sirlərin yayılmasının önləməsidir. Bu, məhkəmənin nüfuzunu qarşısına alınmasıdır. Və sağlamlıqın və mənəviyyatın əlihinə yedilməməti. Yəni, bu 7-də argumiyyətdən əlavə 8-9-10-cu yoxdur. Yəni, bu şərtlərin xarizində uğulacaq məhdudiyyəti də heç bir halda Avropa məhkəməsi nə gitməsiz qəbul etməyəcik. Həm informasiya laşdırma, informasiya mühafizəs haqqında qanunda, həm də bu cümbizə təqdim olunan lahən 14-cu maddəsində, üst üsdə dünən dünən yayınışdım, bəzi maddələrinə, sadəcə bəzi bəndlərinə hamsın yayabilmədim. Hatırladığım qədərin 50-dən çox məktuplaşdırıcı bəntfardır. Yəni, ki, hamsı bir yerdə bir qanunda dekərinə göndərişələyir, dekərinə göndərişələyir. Hələ, bunun üzərində biz gəlsək bizim dini ekstrimizmə qarşın barzəqqında qanunda nəzərdə tutulan məhdudiyyətlər. Bunun üzərində biz gəlsək Fövqala də vəziyyət zamanı tətbiq olunan sensura. Bunun üstünə gəlsək hədvə vəziyyət zamanı tətbiq olunan sensura. Bunun üstünə biz əlavı olaraq istimdak əməliyət axtarış və aliyyət ilə bağlı istimdak aparanı orqanılacaq zorun də tətbiq etdiyi istimdak sirlərinə və eyni zamanda təqdiqatın gizliliyi məsələlələrinin qoysa. Və məlum olacaq ki, jurnalist ünumiyyətlər nəyi yazabilər çox məhduddu, nəyi yazabilməs əsastdır. Normal də isə qanun, əsası qoyur, hər şey azaktır, istisnalar bunlardır, 1-2-3-4-5-6-7-dir. İndikalı də isə bu yeni mülükdə bu qədər məhdudiyyətlər məzələtdir. Və sualınızın yeçun olaraq onu qeyrəliyim ki, bütün bunlar hara parıq çaracaq, əl bir sincə almamışsa, həmin o 17-ci ildə qətirilən qanun çərisi vəsində ədliyə nazirləm, rabitə nazirliyi və ya ədə yüksə kechnologiyalar nazirliyinin elektron təlkəsi idarəsi, gecənin birində sizin YouTube Slash kanal 13 adresinə bloq qoyacaq, deyəcək ki, siz YouTube üzərindən də buraya ayla bilmətsiniz, çünkü sizin lisincəiniz yoxdur. Və beləliklə siz yalnız VPN və digər vasitələrlə ya da yıxalizdə olan sadizə soydaşlarımız süngə ilə biləsiniz. Çox təşəktürə, İrem Erəskər bəyi. Yəni, o məşhur bir lektifə var, deyir ki, hələ bir dəfəli deyim bağlı yada, yəni bir dəfəli deyirəm, oynam oradır. Yəni, ona bəniz ədəsində, yəni bu qədər bu qədər hədiyyətlərdən sonra, bən əzbəyi əşidmək istəyirəm, əzbəyi fikirlərin desin, sonra başqa suallarım olacaq. Bu ne, əzbəyi, yəni, ələskər bəydən soru çözəlmək. Ələ, bəndə, ələskər bəydən əslində hiçəyi də soruşmasın. Mümkündə mükür? Rabbi tə, nəqdilqətlə, üşek texnologiyaların azirliyi tərəbindən, məhsəlçönü YouTube platformasında yayınlanan kanal onu slash tv adresi olaraqdən bu plokulansın. YouTubeın hamısı plokulanmasının sədəcə YouTube üzerində olan bu və yaxud digə hesablar plokulansın. Bunun vacibatlı mümkünlüyü reyal görsənir mi? Əzbəyi, bununla bağlı nümunələr var, deyəniqədər, təxtöçələrdər. Və mən düşürürləm ki, bu texniki baxımdan mümkün olan bir prosesdir. Yquqi baxımdan infrastrukturu varsa texniki baxımdan tətbiq etmək ciddi bir problem deyil. Yəni, siz məcbursuz ki, hər gün hansısa bir rəqəmə laveriyəsiniz adınıza ki, o zaman, yəni, bir bu gün bu oldu, sabahı oldu, beləliklə, yəni, kaşlı, kaşlı tutudur. Kaşlı tutudur. Kaşlı tutudur, oyunu oynamama məsələsi nə dönecək? Yəni, bütününün ən YouTube'a məhdudiyyət qoyulmadaq üçün, siz başqa adlarda yenə effekt bir formatda çıxmağa çalışarsınız, amma bu sizin stabil, dayanıqlı bir ünvana sahib olmanıza əngəlləmiş olur. Bu sizin marka olaraq istifadə etmək şansınız elmizdən almış olur. Və eyni ilə bugün üçün də get eləsəniz, meydan tv bənzər bir formatda yayılır. Düzdə, o hətta domina adında bu formada muxtelif kambinas yayla örtə bilir. Əslində kanal 13-ün saytı da ölkədə bloklanıbdır. Ona görə kanal 13-ün saytına baxmaq üçün VPN vasitəsilə istifadə eləyi baxmaq mümkün olur. Adi formada baxmaq olmur, amma sarişdən yenə də izləməyə olur. Düzdə, saytda yeniləmələr təsəmkün mümkün. Yəni, saytla bağlı o vəziyyət aydındır. Amma əndi biz Söyhbət gedir qeni qanında platforma yayıncısı. Platforma aparatur anlayışları var. Və bu platforma ifadəsi də gizlədir sə də ki, açıq qorxublar ya da düşüniblə ki, açıq deyəsək çox közə batar. Hansı platformada sosyal medya platformasıdır. Yəni, konkret olar. Önündəki sosyal medya sözünü əlavə etmədən platformanı saxlayara, əslində sosyal medya platformasında ki, yayıncısı bən gedir Söyhbət. Kimdir bunlar bu? YouTube üzərindən yaylanlar da, Facebook üzərindən yaylan sistemli hər akşam eyni sahada çıxışlar olan da. Ələskər və üzrüsirəm. Qanunun birinci maddəsinin birinci sesində 35 kategoriya mənilir. Yəni daha geniş. Anlayışlar. Anlayışlar var orada. Doğru da. Yəni, o anlayışlar çox genişdir. İçerisində mən, konkret olar, o anlayışın üzərində dururum ki, onun altında məs bilavasıda gizlədilmiş gerçə həmə qam, onun platforma operatoru, yaxudda platforma yayıncısı 1-1-18-də, 1-1-21-də nəzərdə tutulan, bu platforma göydən düşmə platforma ya da denizdaşlarındaki neft platforması deyil. Yəni, bu platforma sosyal medya platformasıdır. Bunu sadəcə açıq ifadə etməyirlər, mən bunu demək istəyəm. Yoxsa ki, mahiyyət eyni deyil. Platforma deyəndə neft çıxardan platformanı burada nəzərdə tutmuyurlar, burada nəzərdə tuttukları sosyal medya platformasıdır. Yəni, o məşhurmağında deyildikimi bizi deyirlər. Məşhurmağında deyildikimi. Mən birinci izləcimizin fikirini okuyun, sonra əziz beyin sualı olsa yenə əziz beyi soruşsun. Bizim dəli izləcimizdir, əfiləxanım soruşuruz ki, səlam onsuzda çərşivəyə saldıqları medyanı daha da çərşivəyə saldıq, xalqın son ümid yer olan medyanı, xalqın əlindən almaqlı ölkəni barıd çələyində çevirilməkdən belə çəkinmirlər. Mən düşünürəm ki, durumu gözəl təsvir ediyim. Yəni, real təsvir ediyim. Demələ, dünyamın İbrahim Zadə də marağlı bir şeylər yazıb. Dird nebəri zivaydini kakova agrarin çəniyə bu dirboli tavo və aistri priyatno şutoyey udalus pastresvom internetə protestno divigeniz uli səzələdət və smartvono. Hər halda, yəni ki, dünyamın bərin fikirini çatdırdı. Təşkür ediriz, səbək. Gədil, bəyi de ki, bu qədər televiziya kanalları var, hansı birində azad mediyaya var. Yüz faiz bütün kanallar hakimiyyətə qulada də, çünki maliyası dövlət tərəfindədir. Özəl klilin kaşimi niyə özəl kanal yoxdur? Təbii ki, özəl kanal Azərbaycan'da bizim kanal özəl kanaldı. Buna da bu problemi açıllar. İndə səbəli ölkəni adotoriyasında, yəni satilayqda özəl kanalın, unsuz özəl kanallarda makimiyyətin nəzarətindədir. Yəni, mən düşünürəm ki, əzibəyəm bu mövzulə bağlı sual varsa, əzibəyəsizi eşidək, sonra mövzuda söpətimizi davam etdik. Bəli, bununla bağlı, əslində mənim həm sualın var, həm bir yanaşma tərzim var. Mən hesabə eləyirəm ki, ölkədə olan normal şəkildə, etik qaydalar çərçivəsində, qarşı tərəfi dinləmək anlayışında, media principlərlə, əməl eləyərək, faaliyyət göstərən strukturların, yəni və elə deyək ki, internet kanallarının, o cümlədən bizim bağlanmağımız, nəyə getirəmskələsdə? Mənim gördüyüm qədəri ilə bu formada atılmış olan addım, xarıştən oturan əksər belə deyəm ki, qeyri etik ifadələrlə nitikləri zəngin olabiləm və media principlərlə də əməl eləyəm. Orda sohrahat bir şəkildə özünü ifadə eləyəm. Orda biz bir sözlüt dedikdə bəya fod, o fikiri istimailəşdirdikdə, gizə qarşı elə deyəm, əllərinin altında hizab eləyərikdən, rahat bir şəkildə, hübqu müstəvdə artıq rəsimləşəndən sonra, istənilən hədbiri görməyə imkanlar olacaq. Amma onlar üçün sə bu imkan əlçatmazdik ki, onlar dünyanın mükləl yerlərində oturan bizim blog yerlərimiz, orda fikirlərinin səsləndirəşətlər. Bəli olan tədiri də ələskər bəyik. Yerli, pis, yaxşı, axtsaq bir şəkildə media strukturu olan, misal üçün ilə deyək məs kanal onun üçün bağlanmağı. Hər gün yüz millərlə insanın bu ayditoriyadan abjektiv xəbər aldığı bir zamanda, bu insanların, bu ayditoriyanın həmən sosial şəbəkələr üzərindən yaimlanan digər blog yerlərə yönləndirilməsi ki, onlara baxsın, onların zanlı yayınlarında olsun, onların fikirlərini bölüşsün və paylaşsın, onu izləsin. Bu, nə qədər uğur qətirə bilər dövlətin bugün apardığı media siyasətini? Yə, mələ. Eqo verir, səsin deyəsin, hə. Əvəl onu qeydəliyim ki, size %100 qatılıram, peşikar burada mövzud olan baxm yəraq ki, çox çətinlihlə mövzud duyyətini sürdürür, resursları məktuddur, amma yenidə peşikarlıq standardlarından hiç kenara çəkilməyən və onun üçün mübarizə aparan, yaydığı hər bir material üçün 10 dəfə düşünən, həm etik məsuliyyətini, həm mühubu məsuliyyətini dərk edən, həm də, hətta özünü senizura edən bir mediyamız, ansa ki, bu özünü senizura də illərin təzürbəsindən doğur və bizim azərbaycanda bu peşikar çəlçivədə var olub yaşayabilənlərin həmin-əmin hamsı çox çəlçivəsi dəqiq məlum olan qırmızı xətləri olan bir yayın siyasət izdirir. Yəni, bunlar yalan olan hiç nəyi yaymırlar, yoxlanılmayan məlumatı yaymırlar, mənbələrə istinad edirlər, mümkün qədə etik çəlçivələri tam qoruyurlar, en zamanda peşikarlıq standartlarını qoruyurlar. Və bunları inkişaf iləttirməyə vəzinə bunları ortadan qaldırmaq və yalnız bir mediyanı saxlamak ki, o sadecə və sadecə necə ki, bu qanullah həyəsində deyilir. Kələnin məzmunlu və mədən olduğu kimi yayma öhdəliyəni canla başlanır, icra eləyənləri saxlamak və bu, ortada olan amma müstəqil olan mediyanı lisensiyada altında, 6 saat yayılmadınada altında, sənin peşikarlıq, alitəsirli mütəqəlisini yoxda adında altında, nə vaxtsa məhkum olmuşsan, ada altında, bu prosesi lisensiyada ənləyərik prosesdən uzaqlaşdırmaq, çox cirdi şəkirdə sizin dediyiniz pencəri nəsəcə, bütün o söz üç mediyası dediyimiz, sosial şəbəki və heç birimizin görmə istəmədiyimiz, heç birimizin azərbaycanlı kimi izləmək və eşitmək istəmədiyimiz o kontentii yi canə alternatif kimi sunacaq dəqdim edici. Bu, əlbətdə ki, çox böyük şəkirdə iki böyük təhlükəsi var, bir cəmiyyətin ümumiyyətlə seviyəsini, mədənik, siyasi seviyəsin aşağlamak, çünki onları eşidənlər bunu qədərəc adiləşdirib və gündəri fliksininlə çevirir, iki, bu millik təhlükəsli problemi yaratacak. Çünki informasiya təhlükəsizliyi, çox ciddi məsələdi və biz 44 günün marüvə zamanı da gördük ki, güvenilir mənbələrə ismada olunur, sən nə qədər də disən ki, hə, məl-məlimdə astivə var, hə, gətən burada çəkib, nə bilim, flan kanal var, burada çəkib, bu qəbul olunur, adam gəlib özü görmək istəyir, yaxud da ətibar elədiyinin əliyinə görmək istəyir. Ətibarlı medya isə tərəfsiz medyadı, ətibarlı medyad, pəşəkər medyadı, ələbaxımlı medyaya hiç kimi ətibar etməz. Ona görə zamanı gelən də bu ölkənin gerçəklərini dünyaya çaktırmaq üçün, məsə kanal olunuş kimi, məsə turan informasiya qindikliyi kimi, məsə meydan təvəkimi, məsə toplum təvəkimi. Yəni, heç bir məmur-a əligarka, heç bir maliyə resursuna bağlı olmayan tamam ilə müstəqil kənardan baxabilən. Medyaya daha böyük inansıq olacaq. Və bunun oradan qaldırılması, mən düşünəm ki, əsində mən bir az əptimizdən düşünürəm ki, bu formada bu qanını qəbul etməzlər. Öçmən orda kifayet qədə ağır oldu ölkəmizi düşünən, gələcəyini düşünən insanlar da mövzuttu. Və o mövzudiyyət içində onlar bu prosesi dur deyəcək, və bu prosesi yenidən başlanmış nöqtəsinə qətələcək. Bu nədəyi başlanmış nöqtəsi? Biz bura gəlmədən öncə bugün Saad 3-5 arası geniş birimizi akirə ettik. Zanrı da yayınlandı bu proses, bilmiyətçə media mütəxəssi və mətlə media hüqunə məşhul olan dəfəliyyət göstərən həm də jurnalistlər və ortaq qəna etimiz budu. Bu tip lahiyyələr azı iki prosesdən keçməlidir. Bir, daxılı auditoriyanın uzaşmasından iki, benaxak ekspertiza da. Bu lahiyyə bunun heç birindən keçməyir. Nə daxılı auditoriyanın uzaşması nə də benaxak ekspertiza? Ona görə də bu lahiyyə ilçin olaraq qaytarılmalıdır. İççi grubu səviyyəsində və bura həlləgətən peşi çarılardan ibarət, həlləgətən həm də təngədi fikirlər olan, amma sahələri bilən, radyo sahəsini bilən, televizya sahəsini bilən, internet media sahəsini bilən, IPTV sahəsini bilən, Qabel TV sahəsini bilən, hüququ dəqil bilən, media hüququnün mahiyyətini dərk ediyən, bəniha hüquqların üstündüyü prinspini və Avropa məkiməsi hüququmətlə birgə priznet administrasisi ilə parlamentlə birgə iççi grubu grub, günlərcə bunlar müzakir ediyib, hər birini çəksevir etməlidir maddələrin və həqi qətən bu ölkə lazım olan media qalma hazırlamalıdır. Ondan sonra onun vahiyyəsini venistik amisiyasına gündərməlidir. Çünki venistik amisiyası bilirik ki, Avropa şurası biz İrmildi Avropa şurası, Zürük və bu İrmildin böyük bir isstiyası maytörin qaltında dinsan yüklərin maritörin qıbaxımından və bizdə xüsusən medya zaptına təsir edəcək. Xüsusən dövlətin qarışma malı olduğu internet medya sahəsini müdaxilə nəzərdə tutulan, xüsusən onu tənzimləyəcə hansısa şura nəzərdə grubu nəzərdə tutulan bir qanun vericilik hüçmən venistik amisiyasının təhlilindən ekspertizasından keçməlidir. Yalnız ondan sonra bu parlamentə gəlir müzakir olmalıdır. Yəni yol birdi. Və biz bir neçə mənfi ammain zamanda öyrədəci təcrübə keçmişir yaxın tariximizdə. Mən artıq 25 ilə yaxındakı bu medya hüquq ilə məşğul olduqum üçün muhasir azərbaycanın hüquq yaratma tarixində ən azından içində fəaliyyətində olmuş insan kimi çox yaxından olmuşam və təqib etmişim. Xatırlayıram 2002. ildə terradiya müqandını qəbul olmanından bir dərhal sonra Avropa şurası qarşısında biz öhdəlik götürmüştik 2001-dəki ictimai televiziya çevirici asdivəni. Biz üçüllik bir öhdəliyiydi. 2004-də qədər asdivə ictimai olmalıydı. Amma hüququmət nədənsə sonanda ictimai televiziyyəni ayrıca qurmağa qəral verdi və bir qanul ahiyyəsi hazırlandı. Qanul ahiyyəsi indiçi kimi belə köydən düşmət sürətməyən parlamentə təqdim olundu. Biz xatırlayıram bundan bağlı ictimai toplantılar keçittik, təkliflər hazırladıq, səsləndirdik, yazılı göndərdik, əni zamanda video formatda dedik. Amma kimsə qulaq asmadım. Nəticə itibarla qanun çox umuştan keçti prezidentə imzaya gittik. O zaman xatırlayıram Avropadan ciddi şəkirlə təngid elədilər ki, bu formada Avropa şurası üzü olan ölkənin ictimai yayma olabilmək. Çünki, ictimai yayma dair Avropa nazivlər komitəsinin konkret təfsiyyəsi vardı ki, qanun rezil niz olmaq. Və çox maraqlıdır, Mart ayında 2004-də prezident ilham əliyəf o zaman yeni başlamış tifaliyyətə, yəni daha birinci lidi, yada ikinci lidi, o parlamentdən qəyabul olumuş, qanunu və yəto elədi gəri parlamentdə qayıdır. Və və yəto elədiyi sənəddə bilir, siz nələr yazılmış, tansıq ki, biz tələbi etmiştik ki, bunlar belə olmalı. Həmin sənəddə o ilə yazılmışdı. Çünki, o belə haqq standart idi, yəni biz də onu göydən götürməmişti. Və həmin sənədd təzidən parlamentə gədəmdən sonra, parlament səssizcə həmin və yəto nə qəyabul etdi, təzidən müzakir elədi və həmin müddələlər deyişərik istər maliyyə müstəqirli ilə bağlı, istər idar etmə ilə bağlı, yayım şurası ilə bağlı, məsələlər var dördə, onları qəyabul etdi. Yəni, bu bir təzürbədi müəyyən məhəldə başlarınızı negativ olub sonu pozitiv olanı. Çünki, əslində qanvezlik teşəbbüsü prezidentdən gəlmişti, amma prezidentin özündən gələn teşəbbüsü prezident özü və yəto etmişti. Çünki parlament onu normal analiz edip qəyabul edə bilməmişti. İndi bugün üçün, mən həmdə parlamentə üst tuturan parlament bugün üç oxunuştan bir gecədə keçirdə bilər o qanlı. Əlin də bu səlahiyyət var amma yəni o gedib əri prezidentdə və yəto olunursa, gəli onlar hansı o 125 nəfər yada 119 nəfər oradan istifələsin bir daha orayı gedməsin. Yəni, bunu bəri baştan biz deyirik ki, bu problemlər var və bu problemlər bizim uydurduqumuz deyil. Bu problemlər bizim dövlət olaraq qoşulduqumuz, bəni o haq öhtəliflər daşıdığımız ailənin yaxudda strukturun kələbi deyil. Ayrıca da bu oda yetərli deyil. Bizim o qədər böyük və sayetimiz yoxbuk ki, bu qədər şəhidimiz var, bu qədər əlilimiz var, bu qədər müharibədə qazimiz var və biz hər il hansısa qanun pozuntusuna görə 1 milyon, 2 milyonda məhcəmədə hüququ pozulanlara kampinsasiyo deyilik. Niyə o pulu biz lazım olan o sosial ehtazi olanları ödəməyik ki? Bu qədər mi çəhtində qanunu düzgün qəbul etmək və daha sonra bu pozuntulara yol verinəmək? Bir təcür bəndə deyim uzatmadan çünki vaxtımızda yekunlaşır. Mənim səhidə onda bir başqa proqramda da olmam lazım. Bu digər bir qanun da yenə informasiya etmək qanun 2004-ci ildə qəbul olunan zaman yenə belə ictimai müzakiliyə əhəmiyyət verilmədən bir lahiyyət çıxdört ya. Lahiyyət çox sürətlə, ildırım sürətlik çoxun üçdən keçdi. Və biz gördük ki, hükümətdə oxsan parlamentdə bizi dinləyənlər yoxdur. Biz deyim, yəni, mədi ictimai təbii ki, xatırlayıram, mədi hükünüstünü yenə yaratmışdır, ikinci lidi rəştacılır. Mən, Halidə Qaliyyət, biz bir qə o dönəm üçün bir qanun lahiyyət süzərinə dotdur, istərdik. Alternativ lahiyyət və həmi hükümətin lahiyyəsin, həmi alternativ lahiyyəni göndərdik, o zaman ətətin, deməli, mədi ofsinin ekspertizasına. Hükümətdə də təqdim edədilər. Yazıldı ki, bu qanun lahiyyəsi ikisi də müəyyən məhər yaxşı tərəflərə, pis tərəflərə falan, yəni, təbii, qırmadan bir maraqlı yanaşmalarıdır. Amma yekin olaraq, bu alternativ lahiyyə nəsas kimi götürün və bunun üzərində işləyif qəyabul eliyin. İki okunuştan keçən lahiyyət atıldı kənara, yeni lahiyyət gündəmə gəldik, çı qrupu quruldu. Rizvancə bir yəvf həyatdadır, onun yaratdığı, həm də işçi qrupunun rəhbəri idi. Biz hə, hə, gəttik parlamentə, toplantıq sistemli şəkildə çox gəlgün müzaikirələrini, müvaistələrimiz, amma bu gün üçün belə çoxlu dəyişəndən sonra hələ də yaxşı qanun kimi görünən, bilinən, informasyal də etmə haqqında qanun o gün yarandır. Və 25. deqabraında da qüzvəyəm indik. Və iki okunuştan keçmiş lahiyyət attılar kənara. Yəni, bu iki təzürbə vizə imkan verir ki, daha optimist olak və belə bir lahiyyənin bu formada keşsə belə bir yerə qədə gəlcəyini, ya veto dönəmində, ya ikinci okunuşta hansısa formada bizim yediğimiz məqamlar nəzərə alınan qeyri qayda cərmə əminəm. Belə. Çox təşəkürlərs, ələskər bəy, mən siz danışlıqsa yadıma təxminən bir ilərzində apardaqın bir minitorin düşür. Yeri gəlmiş kən bir gün bundan öncə Türkiye Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan'da qeydələmişti, sosial şəbəkələr demokratiyacın tərkə mənbələrinə birinə çevirlik. Yəni, qardaş ölkədə da bir millət iki devlət principinə sənki paraya gelir. Yəni, apardaqın minitorin nədə ibarətdir? Təxminən bir ilərzində ölkə prezidentinin bir YouTube hesabı var, prezident az. Yəni, ələkimin təxminən bir il öncə, daha lazımdır ələ altı-tan-ondaltı ələ altı-mandaltı min aboneçidir. Mən məyi demək istirəm, ölkə prezidenti yeni Azərbaycan Partiyasının sədridir və həmin partiyanın 800 binə yaxın üzü var, yutub hesabının cəmi ələ altı min üzü var. Bu, nəyin göstərisidir? Bən buna görə düşünürəm ki, hakimiyyədində siz rasyonal yanaşırsız, kifayət qədədə optimist dəyələndiririz siz bu baş verənlər. Amma hakimiyyət bir də öz prezimasından dəyələndirir ki, bu, müstəb edə uduzur. Yəni, alternativ fikirə uduzduğuna görə. Mən, Rüfət Bəyi, düşünürəm ki, bir az fərqli nümunələr də var. Məsələn, 44 günün muharibə zamanı biz qısa müddətdə prezidentin twitter hesabının iki qətə qattandığını gördük. Dört qətə qattı, dört qətə qətə qətlə. Mən, çox qısa müddətdətdə deyirəm Və bu, onu göstərdik ki, eğer abjektiv xəbəri cəmiyyətin marağında olan xəbəri paylaşırsa, auditorien yaranır. Yəni, bu, korkulu bir şey deyir. Sosial şəbəkəni doğru istifadə etmək önəmlidir. Mən qəbul edirəm ki, sosial şəbəkədə də də problemlər var. Məsələn, bizim bugün üçün medya qamlı lazımdı, dediyimiz zaman, burada ümumi tematik tənzimləmələr nəzərdə tula bilər. Sosial medya üçün də nəzərdə tula bilər. Burda məsələn, sosial medyada ki, kantiyyətlə bağlı tələblər nə olmasın? Olabilər. Və o tələblərə əməl etmək əhütəliyədə olabilər. Bu, o demək deyir ki, biz ifadə azadlığımız qeyri məhdut də, elbətdə ki, ifadə azadlığın məhdudiyyətləri var, mən bir az əvvər başlangıçda qeyd elədim. Elə məqamlar var ki, sosial medya istifadə etsiləri özlərinin çox daha səlbəs görüb, çərçivəyə əməl etmində. Amma dərk etməldirər ki, eğer onlar birdən çox şəxsə yayılırsa, üçün üç şəxslərin mənafirini əzərəl verirse, onların məsuliyyəti başlar. Məs bu medya qanunu, həm də sosial medya kantiynti üçün lazım olan standartları müəyyən edə bilər. Elbətdə ki, bu müəyyən etmək, bu hüququn çərçivəsidir. Amma kim nəyə yazar, nəyə yazmar deyir. Kim nələri ifadə azadlığını, kimin harda duracağını göstərmək, burada elbətdə ki, qanunda norma olabilir və olmalıdır. Hiç burada o yoxdansı ki, ona çıx yazmaq lazımdır. Məs burada problem odur ki, bu məsələdə gizlədib tənzimləməyə çalışırlar. Halbuki bircə otursaq, bizim də bu istiqamətdir deyə biləcəyimiz, bizim də bu istiqamətdə zəruru olan və mümkün olan tənzim əlləmənin getirilməsinin nə qədə vəacib olduğunu ortaya qoyarıq. Yək deyir ki, siz şurnalist deyip bəllə bir kategoriya mühendiləyəsiz və yalnız informasyan ona verəsiniz, yalnız ona qreddə edəsiniz, yalnız həmin qurupa informasiyaya çanlı yayma etmək şansı verəsiniz, digərlər nə deyəsiniz ki, yox siz burada deyilsiniz, aqqansüsusiyamızın ələlincə maddəsi deyir ki, hər kəsin informasyayı qorlar, hər kəsin informasyayı yayma hər qorlar. Əl belə isə bu hər kəsizsizdə kim cəzə verir ki, nə biləm sarı cilətgə inənlərə və yaxud da sərəcə sinəsədə sarı karttaşıyanlara verəsiniz. Bu şansınız yoxdur. Şimdi kansüsusiyası, çünki belə bir məhdudiyət nəzərdə tutmuyor. Kansüsusiyası nəzərdə tutmayanı da parlament edə bilməz. 71. maddə parlamentə bu məhdudiyəti qoyub zəhmət olmasa hər bir adam aşsın, kansüsusiyanı bir də xoxsun. Yəni, bu asbəlikdən biz mümkün olan tənzimləməni və zəhri olan tənzimləmi getirməliyik. Biz arzuladığımız və bizi narahat edən tənqitləri önləyəcək tənzimləməmi getirməməliyik. Tənqid inşafa xidimət edir. Tənqiddən qormaq lazım deyil. Abjektiv tənqid zamanında bərpa olunursa, imiz şaradır. Üsbətməyən adı imiz şaradır. Yox, abjektiv tənqidin edənlərə siz bu vədikər formada qaraatar, onları susturmaya çalışırsanız, yox, sensitiv əssas məqam var doğrunu tapmağa. Doğrunun yanında olmaq lazımdır. Cəmiyyətin inşafu yalnız ifadə azadlığının ciddi şəkildə qorunduqu, medya azadlığının ciddi şəkildə qorunduqu müddə mümkündür. Medyası azadolmayan ölkənin vətandaşı da azadolmaz. Vətandaşı azadolmayan ölkə inşaf edə bilməz, özünü qormaq, istikini formalaşdırabilməz. Bunlar bir-biri ilə çox bağlıdır. Ona görəmən bir daha rəstəsi ilə o prosesdə iştirak edən tərəflərə səslənirəm. Bu tənqitlər hər bir yapıcı tənqitti, qrizı tənqit deyil, bu tənqitlərdən nəkecə çıxarmak lazımdır. Yalmış hökmən bir yerdə doğruyla dayanacaq, doğru yalmışı kəsəcəyə. Ona görə, yaxşulaq ki, çox yola yalmışa girmədən bəri baştan doğru addımlarla doğrist qamətə yedik. Sağ ol. Əzibəyi, buyrun sizin fikinizdə işidə Əzibəyi nəxminə 4-5 dəyə qıza manı var. Siz sualız varsa Əlizibəyi dən soruşun yədə fikiniz varsa Əlizibəyi Əlizibəyi də sağ ollaşaq sonra sizdən davam edək. Bu ənzibəyi. Əzibəyi də diyesət, Əzibəyi interneti Əzilə oradır. Əlizibəyi, çox təşəkürəyirəm. Yə ki, bu mönzünü biz davam edək. Əlizibəyi qəqur, Əzibəyi, sizə işidək. Əlizibəyi gələcək bilin istəyirəm sonra. Çox təşəkürəyirəm. Əlizibəyi nəxminə səsləndir deyir, bütün fikirlər əvəndə qatlıram. Əlizibəyi nəxminə də umud edirəm Əlizibəyi rəkkin olabilsin. Əlizibəyi nəxminə də umud edirəm. Yəsistəm, çox yəxər, Əlizibəyi rəkkin olabilsin. Əlizibəyi rəkkin olabilsin. Əlizibəyi rəkkin olabilsin. Kısa formada fikirimiz çalışırımsa attırımsa. Bütün mullanın hamısına rağmenə askərbəyə, amma biz bu dəfə kesin dəfə sindirilərdizdən fərqli olaraq, biz bu dəfə müstəqil media ekspertlərindən nəsizləyi dədikə hərmətli şəhslərimizdən həmin qanun veriziliyi hazırlanırken oradan görə bilmədik. Hələ, olmazmışəyəp onu ohoviyət ohyubu qoydmadağın ikinci okunuşdan keçmiş olum, həzdən geri qaytar olununa qədər onlar həliyyə yetməmişdən, əvvəlcədən birlikdə sizi dədədədədədədələ edilər, və səki müstəqil media ekspertlərindən dədədədədədədədədədədədədədə ki, mirqabı hazırlanır həydə. Nə məcburda bu? Geçsin, sonra geri qaytsın. Ən azından bəm bir şey deyəm ki, ben bu tip məsələrə qarşı olmamışım, islələn dəvətə icabet edərəm və dəvət gelibsə hüçmən orada iştirakim arzulanırsa, mən də iştirak edərəm. Amma belə bir dəvət gelmiyib və belə bir dəvətin olmaması mənə ayt olmasa belə bir başqa meydə yoxun ən məşhur olan məsələn ölkədə çox az sayda insan var, xalda qəliyyə bir dəvət edə bilərdər. Yaxutdən, əvvəlm, online olaraq rəşidəcə olun da dəvət edə bilərdər. Çünki bu insanlar 20 ildən çoxdur ki, bir başa bu sektorda fəaliyyət göstərir. Bunun bütün yoxu tənzimləməsini, bunun məkumət təzürbəsini, bunun bütün tövəsiyələrinin hamısını demək olar ki, əzbəl bilir. Belə olan oda bir tənzimləmə yaparlırsa, hüçmən burada alternativ fikri, alternativ sesləri dinləyək etmək, həmin təklifin daha dəyərli və daha çox qəbul olunan olmasına xidmət edəcəyini də bilmiş olmalıdırlar. Amma yetmiyiblərsə, bu artı onların qararıdır. Amma bu o demək deyil ki, bu proses ilə bunlar istədiyi kimi qəbul olunacaq, bunun üçün deyil. Və mən əminəm ki, qəbul olunsa belə bu işləməs və yenə də qısa müddətdə geridənər. Təşəkkürlər əsqəlbək, sizə? Doğrudan mən təşəkkür edirəm, mən ayrılmaq zorundan çox qəbul edirik və əsqəl olun. Sağ olun, o bir eifir dədəsa uğrlaq edirik. Əzləyicilər nəzəmə çatdırıram ki, bizim eifirimizdə qonağımız media üzrə mütəqəssiz, yüksünas eləsqər mən məddə idi. Biz bir neşədəyikə kanalın üçün Bahçı ofisinin direktörü əz zoru çoxla şövbətimiz davam edirəzik. Yəmək bir izləyicimizin fikirini okuyun, sonra dəxminən üç-dört dəyəgəlimiz qalıb üstüslə, Əh, hökumət mediyanı çarşiviyəs alır, qanunsuz mal mülkləri aşqar olan deyətlətlərin bu qanunu müzakir etmək haqqı var mı? Nə, yəni, jurnalist qanunsuzluq edənlərdən incaz alırsa, sonra onların qanunsuzluğunu yazacaq? Bunların fikir bu dəşiliyi etməyələ, meetinglərdə şıqlandığına jurnalistləri dəşərdiyib həps etməyidir. Uyurun, əzbəy, mən istəyərin bu fikir çox dəyələ fikirdi, bundan bağlısının şüncənizi bölüşəkir. Əh, ələskər bəyi elə ayrılamıştan az əvvəl qeyt etdi, həni, fərlənən insanlar hər kəsən informasiya əldə etmək və onun paylaşma həmkənə var. Təki bu, kanunsuz yaydan insanlara verilmiş olan hüquqlardır. O hüququ əgər sən bir insanın elində zilətqə görmürsən sə, məhda udalaşdırmağın heç bir halda elədiyim. Kanunlam müvafiq deyilk, sən kanunsuz yə hüququnu, hər hansısa bir polis nəfə ədinin və yaxud kimiyin sə görməsinləyən yana, bilməsinləyən yana, sən ənində zilətqəyən yoxdur və yaxud boynunda friskartın yoxdursa, səni götürsün, qolunu bursun və maşına basara səni aparsın. Bu məsələrinin bir insələrin, məsələrin digər bir tərəbinə qalınca ələskər bəqgəyi etdi, mənim səsimdə çox problemi yoxdur ki, e, prejüksör yenə yazdırıq. Anlaşılır əzbək, anlaşılır əzbək. Bütün bunların hamısına raqmən biz çox çətinlilərinə ölkədə apara platforma, məhd platformasında yətləb çıxarırlar, sosial şəbəkə platformalarını məhdulaşdırırlar. İstiyirlər ki, insanların fikirləri, alternativ fikir mənbələri olan internet kanallar sıradan çarılsın. Çünki alternativ informasiya almaq, bugünləri insanların əldə olan belə deyim bəqədə həyəgənə doğru informasiya əldə etmək üçün, sosial şəbəkələrdə üst tutduqu, başqa bir imkan, şarayet, müvətəsi nə yoxdur və ona görədə, bura üst tuturlar. Əgər bizim standart televizyalarımız, dövlət tərəfindən maliyələşdirilən televizyalarımız, hamsı informasiyalara abjektiv çatır saydılar, onlar olan yerdə, yəni ənənəvi televiziya, mavi ekran olan yerdə internet televizyaları qüvvədər geniş hüsət alıb, böyə bilməzdir. Hüz milyonlarla, hüz millərlə və milyonla abunəsi olabilən kanalın Azərbaycan üçün yaranması real olmazdır. Dəməli insanlar, həmin televizyalar vasitəsi ilə çatırlan informasiyaları, yetərli, doğru, abjektiv, qərəssiz və tərəfsiz hesab etmədiklərinən yana insanlar sosial şəbəkələrdə olan məhbaat qurumlarına üst tuturlar. Bizi kimi, saytımız olubdu, amma ölkədə sayt bloqlanıdır və sayt günləri ölkər açısında açılmır, ölkər açısından yalınız defəm vasitəsi ilə buna qerib baxmaq olur, amma xarışda bu saytda qerib baxılması mümkündür. Bununla bağlı mən daha əvvəl, mühtəlif sosial şəbəkələr vasitəsi ilə televiziyalar vasitəsi ilə bunu deyilmişəm, bir daha çatırma əsləyərəm ki, rabitə nəqliyyat ve yüksət tehnolojiyalar nazirliyinə muraciyyət etmişəm onlar kanal 13.tv-saiti ilə bağlı, hər hansı bir iş görülmədini bildiripləm. Bununla onlardan aldığım cavabı baş prakorluğa yazdığım muraciyyətin arxasına koşma kimi əlavı elliyərə gəndərmişəm və onlardan cavab çox çətinlikləmən bir niçaydan sonra halabildim ki, cavab verin sə ünvanladığım məktuba, belə bir cavab verildi ki, biz sizin məktubunuzu idiyyətə üzrə nəqliyyat, rabitə və yüksət tehnolojiyalar nazirliyinə gəndərmişik. Həndi eləyəm, bəs biz oradan aldığımız cavabı, ahı, məsli gəndədiyim məktubun arxasına tikərək yollamışam sizə. Dirməm bilmirəm, bununla bağlı da bir söz diyə bilmirəm. Ölkədə istədikləri kimi, başardıqları kimi, ürəklərindən keçən formada idar etməni tənzimliyirlər, ən azından tənzinləməyət çalışınla bugün görsən ən doğdu, qanun vericiliyə edilən dəyişirliklərləm bağlı, mən bunu dəyişirlik adlandırmazdım, mən bunu məktubiyyətlər adlandırardı. Bu günləri iki dəfə həmin qanunu okumuşam, Fran informasiya gəntiliyəndə dərc edilmişdir və həmin oradan dərc olunmuş informasiya, nə mən iki dəfə okumuşam. Düzdü, çox anlaşılı dildə deyil, bu məsələlərin birinci tərəfi. Məsələli, ki, ins tərəfi, qanun verici, axtılara, müddialara istinadılar ki, bütün bunların hamısını bir-bir gözlən keçirilər, yenidən araşlarara, ənahtilərini xoxlamalı olursa ki, doğrudan da demək istə deyilər etmədi. Amma bütün hallarda tənzimləmələrə gedərkən, tənzimləmət diyərkən, həyata keçirilənlərin hamısında mənim ilkin gəldiğim qanunla nibarətdir ki, tənzimləmələr yox, məhdudiyyətlərdilər. Və bu məhdudiyyətlərin həyata keçirilməsi nəzarətləri altında olmayan, istədihlərik kiri cəmiyyətə belə deyim, haqlı olmadığı tərzidə yansıtmayan, bunların iradəsinin ziddinə gədən, midyə qurumlarının sıradan çıxardılmasına yönələri, bugünkü bu qanunla həsinin hazırlanmış olması. Mən bilmirəm, həmin qanunla həsi, çünki agendmixtə də yazılmışdı ki, bu tam həmin olub olmadığına əmin deyilik, amma istələn halda bu həmin qanunla həsi olma ehtimalı daha çoxdur və daha böyükdür, düzdür. Rəsmi olaraq bunun indiyənə qədər yayılmış olması qanun vericiliklə və qanustu suya ilə ziddiyyət təşkiliklə gələk yayılmış olaydı. Bunla geniş bir şəkildə auditoriya və maraqlı şəfsilər maraqlanabiləydirlər, okuyabiləydirlər, götür qoylarının müzakirələrində para biləydirlər, düzdür. Bunlar rəst gəlməm ki, indiyənə qədər hansı ki, də elirlər ki, amma yox, bu belə deyil və bu var, düzdür. O harda və necə varsa geniş bir auditoriya. Bunların ən asılının özlərinin saytları vasitəsi ilə yayılmış olmalıdır həmin informasiya ki, biz oradan tanış olabilək. Çünki bu milli məzəlisi də müzakirəsi aparılan bir qanunla həsi. Yəni, necə olabilək ki, istimayaq üçün çox ciddi əhəmiyyət kəs bilədiyi təkdə, istimayaq üçün açıq bir formada olmasın? Bütün bunların hamsı onunla xəbər verir ki, burada aparılan tənzimləmələr bunların dillilə dəsək. Riyallıqda isə məhdudu yiyyətlər. İstenlən halda gətirib sonucuda problemlər əskarılırsaqdıkin. Necə ki, ələskər məhbəyətləri qeyd ettik ki, qanun vericiliklə mümkün olan variyant reallıqda tətbiq edilə bilər. Çünki əgər qanun vericilikləməm məhdudlaşdırılması müəyyən olunarsa, əh, doğrudan da hər hansısa bir sayetin asıl olmasına qətirib skardabilər. Bütün bu məsələ bir qədər hərə ziddiyyətli hissələrdən gəlib keşib yəqin kəd artışmaları olacaqdı. Amma əslənlən halda, bununla bağlı, tələ demək bir qədər də pis çıxmasın, orada internet media resurslarının, internet televiziya kanallarının hamsını əhatə iləyən bir qanun layası olsa da, ölkənin əhəmiyyətlər əfarıcı internet televiziya kanallarının numayəndəlihlərin temsilsilərini eləcədədə rəhvrliyindən mən yətərli insan görmədim. Nə bizim cəmiyyətin et var etdiyi şəfslərə orada gördüm, nə də həmiya qurumlarını rəhvrlərindən orada gördüm. Bu bilinizin nə yə bənzir? Aperatif qəryar ya deyərdə hama vaksin iləktirisi? İnsanlar deyərdə vaksin iləktirimiyin. Bu vaksin biyziq milliyətli qırıra şafı. Çünki insanlar inanmırdılar ki, hakimiyyət bu, dövrət vasitəsi ilə insanlardan həmişə rüşvət, Karolosya yolu ilə idara etdiyi bir cəmiyyətdə insanlara normal şəkildə xəstəriyyədən qorunmaq üçün vaksin vurdursun. Çünki həmişə hər bir şeyin pulunla nəl dədildini görür. Bu dəfə, onu pulsuz görür, hamı inanmalıq istəmir buna ki, nə baş verir deyə. Və orada bunu deyən insanların cəmi bir nəfəri belə cəmiyyət tərəfindən qəbul edilmiş şəhs deyil idi. İnsanlar ona görünləmmirdilər. Bu günlərdə medya ilə bağlı, qanun vericil yaparlı, medya qanun vericiliyi sahəsində aparılan işlərlə bağlı, bizim ehtibar elədiyimiz və elədiyim şüphəyləyən yanaşmadığımız şəxsləri böyük əksəriyyəti cəmi bir nəsənə fərdilər, böyük əksəriyyət deyəkən bir nəsənə fərbiz parmaq qatdiyim, adlıların çıxəbləri. Bunların hezbirini orada görmədik. Yə bununla təbər verikin, bu tənzimləmləmləri yox, məhdudiyyətləri gətirib sarıcərtı. Çox təşəkürləz, əzbək, minətləram, yəni əslimdə birlikdə ələskərbəyi eşdik, ələskərbəyi təbii ki, ölkədə tanımış medya ekspertidir hüksün astı. Amma təbii ki, bizim öz qayıqlarımız da var, kanal olara, bunun izləyicilərə çatırmağı boz bildim, əzbəyə təşəkür edirəm, ələskərbəyə təşəkür edirəm və birləşimizi sonunda bir daha izləyicilər nəsənə çatdırıram ki, saatlar öncə biz qəvər almış ki, Qara bakqası, Gədəvən kesmiş izlərə başlısı, Salih rüstemlə artıq qurazıqa başlayıb, mən birləşdən istifadə ediyib, yəni efir vaxtına istifadə edib, bir daha şimiyyətə səslənirəm, ayır vıcdanlara s Dayandırın, dayandırın bu insan artıq 38 gündəyi acılıq edir və bugün qurazıqa çevirib, bu artıq saatlar bəlkə də adamın ömrünlən qala bilər, Azərbaycan ölkə olaraq dövlət olaraq üzərində bu ləkənin gəlməsin, əmkən verilmir. Çox sağ olun əzbək, çox sağ olun əzizləyicilər, daha bir canlı yayımın sonuna gəlip çattıq, dəgələr sonra daha bir canlı yayımız başlayacaq, basıcaq belə işin, uğurlar dür idik, əzbəyə, ələskəlbəyə və bütün izləyicilərmizə sayılı və sevgilərlə bunca canlı yayımın, quraz çaktırıq, lütfen efir və bəyənək paylaşın, bu da sizin, size azad mediyyət mətəyənizdir. Tanrı vətəmimizi, tamrı, milletimizi qoruz. Sağ olun əzbək. Sağ olun. Sağ olun əzbək.