 38. hoofdstuk van de negenhut. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. 9. hut door Harriet Bieters-Toe in de vertaling van C.M. Mensing. 38. hoofdstuk. De overwinning. Groden zij dank, die ons de overwinning geeft. Hebben niet vele van ons, wellens, op de vermoeiende levens weggevoeld. Hoeveel dichter het zijn zou, te sterven dan te leven. De martelaar, wanneer hij een dood van lichamelijke folteringen voor ogen ziet, vindt juist in het verschrikkelijke van zijn lot een krachtig middel tot opwekking en versterking. Hij gevoelt een opgewondenheid, een ijver, een hoop, die hem het leidensuur helpen doorstaan. Dat het geboorteuur der eeuwen gerust en heerlijkheid zal wezen. Maar voor te leven, dag aan dag te slijten, in een lage, verachte, bittere, kwellende dienstbaarheid, waaronder elke zenuw verslapt en ontstemd, elk gevoelsvermogen langzamerhand verdoofd wordt. Dat lange, verterende, martelaarschap van het hart. Dat langzame dagelijkse wegbloeden van het innerlijke leven, droppel voor droppel en uur op uur. Dit is de ware doorzoekende proef van wat er mens, het zijn man of vrouw, in zijn binnenste, bezit. Toen Tom tegenover zijn er woedende meester stond en zijn er dreigementen hoorde, en bij zichzelf het dacht dat zijn uur gekomen was, klopte zijn hart hoger en moediger, en dacht hij dat hij martelingen, brandstapel, dat hij alles zou kunnen doorstaan, met het uitzicht op de hemel, die nog maar ene srede van hem verwijderd was. Maar toen die woedende meester was heen gegaan en zijn opgewondenheid daalde, kwam de pijn in zijn gekneusde leden terug, kwam het gevoel van zijn vernederden, verlapten, hopeloze toestand terug, en hij sleet de dag treurig genoeg, lang voordat zijn er wondige nezen waren, zettelijk re, hem weder aan het gewone veldwerk. En toen kwamen dag aan dag pijn en vermoeienis, verergerd door alle verongelijkingen en kwellingen, die de hatelijkheid van een laaghartig boosardig mens kon uitdenken, wie in onze omstandigheden ene proef van pijn heeft gehad, zelfs met die verlichtingen, welke ons meestel ten deel vallen, moet wel weten, welke een vrevelig ongeduld daaruit gewoonlijk ontstaat. Tom verwonderde zich nu niet meer over de doorgaande norseid, zijn er makkers. Ja, hij vond zelfs de vreedzame, blijmoedige gemoedstgesteldheid, welke de gewoonte van zijn leven geweest was, zeer bemoeilijkt en gestoord door dezelfde kwellingen, die hem zo onverdragelijk voor anderen maakten. Hij had zich met vrije tijd gevleid om zijn bijbel te lezen, maar hier was niets dat naar vrije tijd geleken. In de drukte van het seizoen aarzelde Lecret niet om zijn arbeiders op zondag eveneens te laten werken, als door de week. Waarom zou hij niet? Hij kreeg dan meer katoen en wond zijn wettenschap. En als hij er enige arbeiders meer door versleed, kon hij andere kopen. In het eerst plachtom bij het flickeren van het vuur, een paar versen in zijn bijbel te lezen. Als hij van zijn dagwerk terugkwam, maar naar de vrede behandeling die hij ondergaan had, kwam hij doorgaans zo afgemat naar huis toe, dat zijn hoofd duizelde en zijn ogen schemerden wanneer hij beproefde te lezen en hij blijde was, als hij gelijk de anderen zijn pijnlijke leden op de grond kon uitstrekken. Het is niet vreemd dat het grondendienstige vertrouwen en de gemoetsrust die hem tot nog toe hadden ondersteund voor het slingeren zijn rezil bezweken. Het donkerste raadsel van dit raadselachtig leven stond gedurig voor zijn geest. Zielen met geweldverdorven het kwaad zegenpralende en God zwijgende. Hij duurde weken en maanden dat Tom in zijn rezil zo in smart en duisternis worstelde. Hij dacht aan Miss Ophelia's brief, aan zijn vrienden in Kentucky en wat God ernstig om hem redding te zenden. En dan zag hij dag aan dag uit in de flauwe hoop dat hij iemand zien zou die gezonde was om hem los te kopen. En als er niemand kwam, deed hij wedermoeite om in zijn rezil de bitterere gedachte te smoren, dat het eidel was, God te dienen en dat God hem vergeten had. Sontijds sprak hij Kessie en soms tijds wanneer hij naar het huis werd geroepen, kon hij even de neerslachtige Emiline zien. Maar hij had weinig omgang met ene van beiden. En hij had ook eigenlijk geen tijd om met iemand om te gaan. Op een avond zat hij geheel uitgeput en teneden geslagen bij enige halve branden houten, waarop zijn ontsmakelijk avondmaal braden. Hij legde enige droge reisjes op het vuur om zo vast wat licht te krijgen en haalde zijn bijbel uit zijn zak. Daar waren al de gemerkte plaatsen die zijn erziel zo dikwijls verrukt hadden. Worden van aartsvaders en zieners, van dichters en wijzen, die van de vroegste tijd af de mens moed hadden ingesproken. Stemmen uit die grote wolk van getuigen, welke ons op de levensbaan altijd omringt. Halt het woord zijn de kracht verloren, of waren het schemerende oog en het vermoeide gevoel niet meer vatbaar voor de troost der heilige bladen. Met een zware zucht stak hij het boek weder in zijn zak. Een woestelag wekte hem uit zijn dofheid. Hij zag op, le crée stond voor hem. Wel, oude jongen, zeiden hij, gij vindt dat uw godsdienst niet meer werkt naar het schijnt. Ik dacht wel dat ik dat eindelijk in uw volgende kruiskop zou krijgen. Die vrede spot was erger dan honger, kouder en naaktijd. Tomsweeg. Gezijd en zot geweest, en namelijk re, want ik had het goed met u voor toen ik u kocht. Gehad het beter kunnen hebben dan Sambo of Quimbo. En een gemakkelijk leven. En in plaats van elke paar dagen geranselt te worden, had gevrijheid kunnen hebben om de heer te spelen en de andere negers te ranselen. En gehad nu en dan een goede verwarming van punsch kunnen krijgen. Kom aan. Denk gij nu niet dat het beter is verstandig te worden. Smijdt dat pak gewavel in het vuur en kom tot mijne kerk over. Dat verhoele de heer, zei de tom met vuurige ernst. Gij ziet wel dat de heren u niet helpen zal. Als hij dat gewild had, zou hij wel gemaakt hebben dat ik u niet kreeg. Die godsdienst van u is alles een hoopleugenachtige bonbaston. Gij deed beter u aan mij te houden. Ik ben iemand en kan iets doen. Nee meester, antwoordde Tom, ik blij voorbij. De heren mag mij helpen of niet helpen. Maak ik houd mij aan hem vast en geloof hem tot het laatste. Wanneer een zware last de ziel zo diep neerdrukt, als zij met mogelijkheid kan verduren, volgt er ene plotselingen van hoopige inspanning van alle lichamelijke en zedelijke krachten om die last af te werpen. En daarom is de zwaarste ziele angst dikwelste voorboden van een terugkeer van moed en blijdschap. Zo was het nu met Tom. De goddelose smaap, de spotwoorden van zijn meester, drukte zijn reedsmoedeloze ziel in de laagste diepte neder. En hoewel de hand des gelofs de eeuwige rotz nog vasthield, was het alleen met de kracht der verstijfde wanhoop. Tom zat daar als geheel bedwelmd en versuft bij het vuur. Eens klaps scheen alles om hem heen te verdwijnen. Eende verschijning rees vooromop, van ene met doornige kroon en met bloedige geeselstriemen. Tom staarde met verbazingen en ontzag op, het verhevend geduld van het gelaat. De ogen volleiden en hemelse medeleiden straalden tot in zijn hart. Zijn ziel ontwaakte, terwijl hij overstelt van aandoening, de handen uitstrekte en op de knieë zonk. Tom veranderde langzame handen verschijning. De scherpe doornen werden tot stralen in een glorie. Met onuitsprekelijke luister zag hij datzelfde gelaat, medeleidend naar hem neerbuigen. En hoorde hij in een stem zeggen, die overwind. Eerst zal hem geven met mij te zitten in mijn troon, gelijk als ik overwonnen heb en bent gezeten met mijn vader in zijn troon. Hoe lang Tom daar lag, wist hij niet. Toen hij tot zichzelf kwam, was het vuur uitgegaan en waren zijn neklederen doornat van de koude douw. Maar de schrikkelijke benauwdheid zijn ziel was voorbij en in de vreugde die hem vervulde, gevoelde hij geen honger, geen koude, geen vernedering, teleurstelling of ellende meer. Uit het diepse zijn ziel verzaakte hij in dat uur alle hoop in het tegenwoordige leven. En overde hij zijn eigen wil als een onherroepelijk offer aan de oneindige op. Tom zag op naar de stille, altijd levende sterren. Zinnen beelden der Engelscharen die altijd op de mens neerzien. En in de eenzaamheid van de nacht klonken de zegenpralende woorden van hun lied, dat hij in gelukkige dagen dikwijls had gezongen, maar nooit met zulk een gevoel als tans. Deze aarde zal al sneeuw vergaan, de zon geen licht meer geven. Maar bij een God die mij hieriep zal ik dan eeuwig leven. Als het aardse leven mij ontzinkt, de zinnen mij begeven, dan wacht mij in het hemelhof het eeuwig zalig leven. En als ons daar tienduizend jaar reeds tiendmaal is gegeven, dan wacht ons nog geen dag te min van het eeuwig zalig leven. Zij, die met de godsdienstige geschiedenis ter slavenbevolking bekend zijn, weten dat verhalen van zulke verschijningen en gezichten zeer dikwijls voorkomen. Wij hebben enige zulke verhalen van treffend aandoenlijke aard uit de eigen mond van hen gehoord, die al dus gesterkd en getroost waren. Zielkundigen spreken van een toestand, waarin de aandoeningen en voorstellingen van het gemoet zulke ene kracht en levendigheid bekomen, dat zij de uiterlijke zinnen aan zich dienstbaar maken en deze ene tasbare gedaante aan die innelijke voorstellingen doen geven. Wie zal het bepalen waar toe een allesdordringende geest deze vatbaarheid van onstoffelijk hulsel zal aanwenden of door welke middelen hij ene in vanhoopverzonkenen ziel zal bemoedigen? Indien de armen vergeten slaaf geloofd dat Jezus hem verschenen is en tot hem gesproken heeft. Wie zal hem tegenspreken? Heeft hij niet gezegd dat hij door alle ewen heen gezonde was om hem die gebroken zijn van harte te genezem en de verslagenen heen te zenden in vrijheid? Toen de grauwe schemering van de dageraad de sluimerende wekte om weder naar het veld te gaan was er één onder die huiverende met lompend bedekte lendelingen die met vieren tred voor het statten want vaster dan de grond die hij betrat was zijn krachtige loof in ene almachtige, eeuwige liefde. Ha, lecré, bevproef al uw vermogen leegaamspijn en zieleleed, gebrek en mishandeling zullen slechts de overstap verhaasten waardoor hij een koning en priester voor God zal worden. Van die tijd af omringde een onschendbaar gebied van vrede het nedere gehart van de verdrukte een altijd tegenwoordige zaligmaker heiligde het tot een tempel voorbij was nu het bloeden van aardsewonden voorbij was het sidderen van hoop, vrees en verlangen de menselijke wil, langbloedend, worstelende was nu geheel in de goddelijke versmolten zo kort scheen nu de nog overige levensreis zo nabij, zo duidelijk zichtbaar scheen de eeuwige zaligheid dat het zwaarste leed des levens op hem afstuiten, zonder hem te deren iedereen merkte de verandering in zijn voorkomen op hij scheen zijn opgeruimtheid en vlugheid terug te krijgen en een kant te bezitten die door geen belediging of mishandeling kon gestoord worden wat duivel, zit er in ton zijdele gré tot Sambo een maand geleden was hij geheel melancholiek en nu is hij zo vrolijk als een krekel weet niet meester misschien wil hij weglopen dat zou ik hem wel eens willen zien proberen zijdele gré met een woestig grijnsende lach zouden we niet Sambo denk nogal ha ha antwoorden de zwarte pluimstrijker gedienstig lachende hey wat een pret hem in de modder te zien steken en door de struiken rennen met de honden op het lijf ik dacht de barsten van het lachen toen we molly vingen ik dacht dat zij haar geheel open gescheurd zouden hebben erwe bij haar konden komen zij heeft nog de tekens van die grap en die zal ze wel houden tot in haar graf denk ik zijdele gré maar let nu goed op Sambo als de neger iets van dien aardvoornemens is laat hem dan in de val open laat mij maar begaan meester antwoorden Sambo ik zal hem wel beet nemen ho ho ho dit werd gezegd toen de kreaten paard stapten om naar ene naar buurlere stad te rijden toen hij die avond terugkwam viel het hem in om eens naar het kwartier te rijden en te zien of alles veilig was het was helder maneschijn de schaduwen van het gebomten tekenen zich met scherpen omtrekken op het gras en er was een stilte in de lucht waarvan het stooren bijna heilig schennis scheen te zijn le gré was nog op enige afstand van het kwartier toen hij ene stem hoorde zingen dit was daar iets zeer ongewonst en hij bleef staan om te luisteren een welluidende tenoorstemzong ben ik van mijn plaats maar zeker in de woning van mijn heer ik vrees dan voor geen leidensbeker ik ween dan geen tranen meer mag de wereld mij bestrijden helze boosheid won den slaan ik kan kampen dulden leiden Satanse woede wederstaan laat rampen me overstromen ik sta voor de storm en golvenpal als ik veilig maar mag komen bij mijn god, mijn heil, mijn al zo, zo, denkt hij zo zijde de le gré bij zichzelf hem die vervloekten metodisten zangen hier, geen neger, reed hij plotseling op Tom toeschietende en met zijn karwatsdreigende hoe durft hij zo'n geweld hier maken als hij in bed moest wezen houd je zwarte smoel en maak dat je wegkomt ja, meester, antwoordde Tom met vluggen bereid willigheid opstaande om heen te gaan le gré werd woedend over Tom's onverstoorbare kalmte en op hem toerijdende sloeg hij zo hard hij kon op zijn hoofd en schouders los daar, gij hond, zijde hij zie of genu nog zowel tevredenzijd maar de slagen vielen slechts op de uitwendige mens en niet gelijk te voeren op het hart Tom bleef onderdanig staan en toch kon le gré het niet voor zichzelf ontverbergen dat hij zijn macht over zijn gekochte slaaf hoe dan ook verloren had en toen Tom in zijn hut verdween en hij zijn paard wende om heen te rijden schoot één klaps ene van die flickeringen door zijn ziel die dikwijls den bliksem des gewetens in een donkeren, goddelose geest senden hij begreep ten volle dat het God was die tussen hem en zijn slacht overstond en hij lasterde hem die zreigende, onderdanige man die genesmaat worden dreigementen of slagen konden ontrusten welke ene stem in zijn binnenste gelijk in vroegere tijd zijn meester in de door de duivel bezeten ziel had gewekt zegende wij Jezus van Nazareth wat hebben wij met u te doen zijt gij gekomen om ons te pijnigen voor de tijd Tom's hart vloeiden over van liefderijk medelijden met de ramsaligen die hem omringden het was als of voor hem nu alle leederslevens voorbij was en hij uit de schatkamer van vrede en vreugde waarmede hij boven hem begiftigd was iets verlangde mede te delen tot verzachting hun erlende het is waar de gelegenheden daartoe waren zeldzaam maar op de weg naar het veld en terug en gedurende de werkuren had hij toch nu en dan ene kans om vermoeide neerslachtigen en moedelozen een helpende hand te rijken de armen afgetopte verdierelijk te schepselen konden dit in het eerst nauwelijks begrijpen maar toen dit week op week en maand op maand aanhield begon het eindelijk een lang verstorven gevoel in hunne verdoofde harten op te wekken langzame hand en onbemerkt begon die vreemde, geduldige, stille man die zo gereed was om ieder slas te dragen en zelf bij niemand hulp zocht die voor allen week het laatste kwam en het geringste nam en toch de eerste was om het weinige dat hij had te delen met hem die gebrekleden de man die in koude nachten zijn gescheurde dekens afstond om hun vrouw te verwarmen die van koorts rilden en die in het veld de manden der zwakken vulden op het schrikkelijke gevaar af om zelf in gewicht tekort te komen en die, hoewel hij door de algemene dwingeland met onverbiddelijke vreedheid werd vervolgd nooit mede deed om een woord van smaapt of vloek tegen hen uit te spreken eindelijk begon die man een vreemde macht over hem te bekomen en toen het drukste van het seizoen voorbij was en zij de zondagen weder tot eigen gebruik kregen verzamelden zich velen om door hem van Jezus te horen Garnen zouden zij geregeld bijeen gekomen zijn om te horen te bidden en te zingen maar Lecré wilde dit niet toelaten en meer dan eens toerden hij zulke vergaderingen met vloeken en verwensingen zodat het gezegende nieuws bij enkelen van mond tot mond moest gaan wie kan echter de eenvoudige blijdschap beschrijven waarmee de sommigen van die armen verworpelingen voor wie het leven een vreugdeloze reis naar een onbekende duisternis was van een medeleidende verlosser en een hemelsvaderland horen De zendelingen verklaren dat onder al de geslachtende aarde geen het een van gelie met zulke ingreedige leerzaamheid ontvangen heeft als het Afrikaanse het beginsel van vertrouwen en onvoorwaardelijk geloof dat de grondslag daarvan uitmaakt is meer een natuurlijk element voor dit geslacht dan voor enig ander en dikwijls heeft men onder negers bevonden dat een verdwaald staatje waarheid door de wind van het toevall in de onkundige harte gevoerd opgegroeid is en vruchten heeft gedragen welke overvloed die van meer zorgvuldige kwekeling beschamde de arme mutalin wie er eenvoudige loof bijna verpletterd en begraven was door de berg van vreedheid en onrecht die haar overstelt had voelde haar een ziel gebeurd door de gezangen en bijbelplaatsen die deze nedere gezendeling haar nu en dan in het oefluisterde wanneer zij naar het werk ging of terugkwam en zelfs het halfkrankzinnige ongeregeld zwervende gemoet van Kessie werd door zijn stillen zich nooit opdringende invloed verzacht en bedaard tot razernij en wanhoop gedreven door de opeen gehoopte zielersmarten van haar leven had Kessie dikwels bij zichzelf besloten dat er eens een uur van vergelding zal komen wanneer haar hand op haar verdrukker verraak zou oefenen over al de vreedheid en onrechtvaardigheid waarvan zij getuigen was geweest of die zelf geleden had in een nacht toen allen in Tom's hut lagen te slapen werd hij eens klaps gewekt en zag hij haar gezicht voor het gat dat tot venster diende zij wenkte hem stilzwijgend om buiten te komen Tom kwam voor de deur het was tussen 1 en 2 uren in de nacht en de maans geen helder Tom zag toen het maandicht Kessie in de oog gescheen dat die grote zwarte ogen een wilde eigenaardige glans hadden geheel verschillend van haar gewone strakke blik kom hier vader Tom zijde zij haar hand op zijn arm leggende en hem voorttrekkende met ene kracht als of dat smalle handje van staal was kom hier, ik heb nieuws voor u wat is het mis Kessie zijde Tom met vuurige oplettendheid Tom zou het geniet garen u er vrijheid willen hebben die zal ik hebben, missus als het gods tijd is antwoorden Tom ja, maar hij kunt haar deze nacht nog krijgen zijde Kessie met drift kom haar mede Tom aarzelde kom, zijde zij fluisterend en hem strak aanziende komt voort, hij slaapt gerust ik heb genoeg in zijn brandewijn gedaan om hem te doen slapen ik wenste dat ik meer had gehad dan zou ik u niet nodig gehad hebben maar kom, de achterdeur is open en daar ligt ene bel zijn kamer is ook open ik zal u de wegwijzen ik zou het zelf wel gedaan hebben maar mijn armen zijn zo zwak kom voor geen 10.000 werelden missus zijde Tom op vaste toon steelstaande en haar terughoudende terwijl zij hem wilde voortrekken maar denkens aan al die arme schepsels zijde Kessie wij zouden hem allen kunnen vrijlaten en ergens in de moerasend gaan en een eilandje opzoeken en daar verborgen leven ik heb gehoord dat zo iets meer gedaan is alle andere leven is beter dan dit nee, antwoordde Tom even vast nee, nooit komt er goed uit goddeloosheid ik zou liever mijn rechterhand afhakken dan zal ik het doen zijde Kessie, zich omkerende oh miss Kessie, zijde Tom zich voor haar neerwerpende om de wil van de lieve heer die voor u gestorven is verkoop toch uw kostbare ziel niet zo aan de duivel niet dan kwaad zal eruit voortkomen de heren heeft ons niet tot vraag geroepen wij moeten leiden en zijn tijd afwachten wachten? zijde Kessie, heb ik niet gewacht gewacht tot mijn hoofd duizelig en mijn hart flauw is wat heeft hij mij niet doen leiden wat heeft hij hondenden van arme schepsels doen leiden zuigt hij ook u dan het harte bloed niet uit ik wordt er toe geroepen ze roepen mij zijn tijd is nu gekomen en ik zal en moet zijn bloed hebben nee nee zijde Tom harenhanden vasthoudende die zijn met stuipachtige kracht dichtkneep nee, gij arme verdwaalde ziel dat moet gij niet doen de lieve gezegende heren heeft nooit bloed gestocht dan zijn eigen en dat heeft hij voor ons vergoten toen wij zijn een vijanden waren heren, help ons uw schreden te volgen en vijanden lief te hebben lief hebben, zijde Kessie met een woest flickerende blik zulke vijanden lief hebben daartoe zijn vlees en bloed niet in staat nee die zijn het ook niet antwoorden Tom omhoog zingde maar hij geeft dat aan ons en dat is de overwinning wanneer wij kunnen lief hebben en bidden voor allen en door alles dan is de strijd voorbij en de overwinning gekomen heren zij God en met oogend voltranen daar de stem hem begaf zacht de zwarte man naar de hemel op en dit o-Afrika laatst geroepene van alle volken geroepen tot de dornekroon de geeselroede het bloedig zweet en het kruis van smarten dit zal uw overwinning zijn hierdoor zult gij met Christus regeren wanneer zijn koninkrijk op de aarde zal gekomen zijn het vuurige van Tom's gevoel de zachtheid zijn er stem en zijn het tranenbedaarden het woest opgewondend gemoet der ongelukkige vrouw er kwam een nevel van zachtheid voor het flickerende vuur van haar ogen zij zag voor zich neer en Tom voelde haar hand hem omklemmen toen zij tot hem zeiden heb ik u niet gezegd dat boze geesten mij volgden o, vader Tom ik kan niet bidden ik wenste dat ik het kon ik heb nooit gebeden zei dat mijn kinderen verkocht werden wat hij zegt moet wel zo zijn dat weet ik maar als ik beproefde bidden kan ik alleen haten en vloeken ik kan niet bidden arme ziel, zei de Tom medeleidend de Satan begeert u te hebben om u te ziften als tarwe ik bid de heren voor u om is Kessie keer u naar de lieve heren Jezus hij kwam om te genezen die gebroken van hart te zijn en om alle treurende te troosten Kessie bleef stilstaan terwijl grote tranen uit haren neergeslagen ogen rolden Miss Kessie zei de Tom met zekere aarseling in zijn toon nadat hij haar een poos had aangezien als jij maar hier vandaan komt komen als dat maar mogelijk was dan zou ik u en Emeline raden om het te doen dat is als jij het zonder bloedschuld doen kunt anders niet zou jij het met ons beproeven vader Tom nee, antwoordde Tom er is een tijd geweest dat ik het zou gedaan hebben maar de heren heeft mijn werk onder deze arme mensen zielen hier gegeven en ik zal bij hen blijven en mijn kruis met hen dragen tot aan het einde met u is het anders het is een valstuk voor u het is meer dan jij wederstaan kunt en het is beter dat jij gaat als jij kunt ik weet geen weg dan door het graf zei de Kessie er is geen beest of vogel of hij kan ergens schuilplaats vinden zelfs de slangen en alligators hebben hun plaatsen om te liggen en stil te zijn maar voor ons is geen plaats in de diepste moerasen zullen hun honden ons opjagen en vinden iedereen en alles is tegen ons zelfs de beesten zijn tegen ons waar willen wij dan heen gaan Tom zwegen poos eindelijk zei de hij hij die daniel in de leven kell bewaarde die de jongelingen in de vuurige oven behielt hij die op de zee wandelde en de winden bevalt stil te zijn hij leeft nog en ik heb geloof om te hopen dat hij u verlossen kan we proeven het en ik zal met al mijn macht voor u bidden door welke ene vreemde werking van de geest is het dat een denkbeeld lang voorbij gezien en als een nutteloze steen onder de voet getreden eens klaps in een nieuw licht schittert als een dan eerst ontdekte diamant Kessie had dikwijls urenlang voor alle mogelijke plannen ter ontsnapping nagedacht en alle als hopeloos en onuitvoerbaar verworpen maar op dat ogenblik kwam haar een plan voor de geest zo eenvoudig en uitvoerbaar in alle bijzonderheden dat het haar ter stond met hoop en moed vervulde vader Tom ik zal het beproeven zeiden zij eens klaps Amen, zeiden Tom de heren helpen u einde van hoofdstuk 38 39ste hoofdstuk van de negenhut deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders negenhut door Harriet Beecherstow in de vertaling van C&M-zing 39ste hoofdstuk krijgslisten de weg der goddelosen is als een donker zij weten niet waarover zij struikelen zullen de vliering van het huis dat Legree bewoonde was gelijk de meeste andere vlieringen ene holle donkere ruimte met spinnewebben behangen en met afgekeurd huisraad bezet de rijke familie die het huis in zijn dagend van glans had bewoond had veel kostbare meubelen aangeschaft waarvan een gedeelte door haar weder was medegenomen terwijl het overige in onbewoonde kamers was blijven staan of op die vliering was weggezet aan één kant stonden enige gevaarlijk grote pakkisten waarin die meubelen waren verzonden er was maar één fenstertje dat door de bestofte, ondoorzichtige ruiten slechts een vlaus schemerend licht niet vallen op de hoge stoelen en oude tafels die eens betere dagen hadden gekend Over het geheel zag het er hier aakelig en spookachtig uit en zo spookachtig als die vliering op zichzelf was ontbrak het niet aan overleveringen om haar voor de bijgelovige negers nog schrikkelijker te maken Enige jaren geleden was een negerin die zichtelijk rees ongenoegen had berokkend daar verschijne weken opgesloten Wat er voor viel, zeggen we niet de negers fluisterden er angstig over onder elkaar maar het was bekend dat het lijkt der ongelukkige eens vandaar afgedragen en begraven was en zei dat niet tijd, zeiden men dat men desnachts op die vliering een aakelige rucht hoorde vloeken en slagen met één van hopig gillen en kermen gemengd Eens toen Le Carré bij toeval iets van die aard hoorde stoof hij geweldig op en zwoer dat de eerste die wedersprookjes van die vliering vertelde en gelegenheid zou hebben om te vernemen wat daar was want dat hij hem voor een week daar zou vastketenen Dit was genoeg om het gebabbel te sluiten hoewel het geloof aan het vertelde daardoor natuurlijk niet in het minst werd geschokt langzamerhand werd de trap welke naar de vliering voerde en zelfs het eindgang naar die trap door iedereen vermeden en daar ieder bang was om ervan te spreken werd ook die legenden half vergeten nu was het Kessie ingevallen om van de bijgelovige angst die bij Le Carré zo licht werd opgewekt tot bevrijding van zichzelf en haar lotgenoten gebruik te maken de slaapkamer van Kessie was vlak onder die vliering Eens liet zij zonderlijk reed raadplegen op eigen gezag en met tamelijk veel ophef al de meubelen uit die kamer naar een naar andere ver daar vandaan brengen de huisbedienden die zij daarmee de belast had liepen juist met grote ijver en drukte heen en weder toen Le Carré eens van een rijtoertje terugkwam Hallo Kessie zeiden hij wat is er nu gaande? niets ik heb maar een andere kamer gekozen antwoorden Kessie stuurs en waarom dat? omdat het mij zo beviel en voor de tuivel waarom? omdat ik gierne nu en dan slaap en wie belet u te slapen? dat zou ik wel kunnen zeggen als jij het horen woudt antwoorden Kessie droogjes spreek op maar, zijde Le Carré oh, het is niets ik geloof dat het u niet voor ontruste zou het is maar een gekerm en een gestommel van mensen die vechten en op de vliering over de grond rollen de halve nacht lang van 12 uur tot aan de ochtend mensen op de vliering zijde Le Carré onrustig maar toch met een gedwongen lach en wie zijn dat dan? Kessie sloeg haar scherpe zwarte ogen op en zag Le Carré aan met een blik die hem door mergen been drong en zijde ja, wie zijn dat Simon? ik zou dat wel eens van u willen horen jij weet het niet zou ik denken met een toornige vloek deed Le Carré een slag naar haar maar zij schoof op zijde en de deur ingaande zag zij nog eens om en zijde als jij maar eens in de kamer wilt gaan slapen zult jij er alles van weten misschien is het best dat jij het eens beproeft en daarmee de sloot zijde deur en draaide die op het slot Le Carré raaste en vloekte en dreigde de deur open te breken maar hij bedacht zich naar het scheen en ging zeer slecht op zijn gemak naar de huiskamer Kessie bemerkte dat haar peil getroffen had en van dat ogenblik af verzuimde zij niets om de gemaakte indruk te versterken het geen haar met haar schranderheid uitmuntend gelukte in een gat in engenderplanken van de vliering waar een kwast uit het hout was gevallen stak zij de hals enig broke fles zodanig dat bij de minste luchtstroom een allerakelijk huilend geluid daardoor werd voortgebracht dat wanneer het hart waarde tot een gildesteeg het welk voorbij gelovige oorgen als het van hopige jammer een immensenstem moest klinken dit geluid werd nu en dan door de bediende gehoord en deed de herinnering de oude spookvertelling in volle kracht herleven een huivering wekkende aaklegheid scheen het gehele huis te vervullen en hoewel niemand een woord daarvan tegenlijk reed durf te spreken voelde hij er zich toch door omringt als door de lucht die hij inhademde niemand is zo door en door bijgelovig als de goddelose een Christen wordt gesterkd door het geloof aan een wijze alles bestuurende vader wiens tegenwoordigheid de eidelen ruimte met licht en orde vervuld maar voor de mens die god onttroond heeft wordt de geestenwereld inderdaad gelijk de hebreeuwse dichter zegt een land van duisterenis en schaduverdesdoods zonder enige orde waar het licht als donkerheid is het leven en de dood zijn beide spook geweestend voor hem met nevelachtig geschrik gedaant en vervuld het sluimerend, sedelijk gevoel was bij legree gewekt door zijn woordenwisselingen met ton slechts gewekt om weder door de hardnekkige kracht van het kwaad onderdrukt te worden maar elk hosdienstig woord gebed of gezang bracht toch een onrust in zijn binnenste teweeg die ene vermeerdering van bijgelovige angstvalligheid naliet de invloed die Kessie op hem uit oefende was van een zonderlinge aard hij was haar eigenaar haar tiram, haar beul zij was, en dit wist hij geheel en al zonder mogelijkheid van redding of tegenstand in zijne macht en toch bleek het ook bij hem dat de roeste man zich niet bestendig onder de invloed van een krachtige vrolijke geest kan bevinden zonder daardoor aanmerkelijk bedwongen te worden toen hij, haar paskocht was zij, gelijk zij zijde een teder opgebrachte vrouw en hij had haar zonder enige bezwaar met voeten getreden maar toen de tijd en de wanhoep het vrouwelijk gevoel bij haar verdoofden en het vuur van woestere hardstochten bij haar ontvlamden was zij in zekere mate zijne meesteres geworden zodat hij haar tans beurtelings tyranniseerde en vreesde die invloed was nog sterker en voor hem drukkende geworden zij dat vlagend van halve krankzinnigheid al haar woorden en bedrijven iets vreemds, geheimzinnig en aaklers hadden gegeven een paar avonden later nu zat Lecret in de oude huiskamer bij een flickerend houtvuur dat het vertrek met een afwisselend schijnsel verlichte het was een stormachtige avond zulke avond waarop men in een vervallen oudhuis allerlei onbeschrijflijke geluiden hoort de vensters klappenden en de luiken bonsten de wind bulderden en loeiden in de schoorsteen en blies nu en dan de rook en de as door de kamer als of hij een legioen van geesten in zijn gevolg mee bracht Lecret had enige uren lang rekeningen zitten nazien en courant te lezen terwijl Kessie in een hoek stroef in het vuur zat te staren eindelijk verveelde hem dit en toen hij een oud boek op tafel zag liggen waarin Kessie in het begin van de avond had zitten lezen nam hij het op en begonnen door te bladeren het was een de verzamelingen van moord en spookhistorien welke iemand als hij er eens aan begint met een vreemde tover karatboeien Lecret bromde nu en dan verachtelijk bij zichzelf hem maar sloeg toch het ene blad naar het andere om tot hij eindelijk het boek met een vloek meer smeet gij geloof toch niet aan spoken niet waar? Kessie zei de heil de tang opnemende om het vuur bij te leggen ik dacht wel dat gij te veel verstand had om u door geluiden te laten bankmaken het komt er niet op aan wat ik geloof antwoordde Kessie stuurs toen ik voorheen op zee was wilde mijn kameraden mij met vertelseltjes bankmaken hervatten legree maar zij konden mij nooit zo beet nemen ik ben veel te thai voor zulke oude wijvenpraat Kessie zat hem in de schaduw van de hoek strak aan te staren zij had die vreemde glans in haar ogen die legree altijd onrustig maakte die geluiden waren niets dan de ratten en de wind zei de legree ratten kunnen een duivels geweld maken ik heb ze dikwijls in het hol van het schip gehoord en de wind van de wind kan men zich alles verbeelden Kessie wist zeer wel dat legree onder haar blik onrustig werd en daarom gaf zij geen antwoord maar bleef hem dezelfde spookachtige strakheid aan te staren kom aan, spreek op, zei de legree denk jij ook zo niet kunnen ratten de trap afkomen en de gang doorstappen en in de deur open doen als jij die gesloten en een stoel ertegen gezet hebt zei de Kessie en recht naar uw bed komen en de hand uitsteken zo Kessie hield onder het spreken haar glinsterende ogen op legree gefestigd en hij staart haar aan als of hij de nachtmerrie had en toen zij zweeg en haar hand die ijskoud was op de zijne legde sprong hij met een vloek achteruit wijf, wat meent je? dat heeft niemand gedaan wel nee, natuurlijk niet heb ik dat dan gezegd zei de Kessie met een koude, spottende glimlag maar heb jij inderdaad gezien dat, kom aan Kessie wat is er dan, spreek op jij kunt zelf daar gaan slapen als jij het weten wil antwoorden Kessie kwam het van de verliering Kessie het, wat daar jij van spreekt ik heb u niets verteld zei de Kessie met koppige stroefheid legree stapte onrustig de kamer op en neer ik wil dat onderzocht hebben zei de hij ik zal er vanavond nog na gaan zien ik zal mijn pistolen meden nemen en doe dat zei de Kessie ga in de kamer slapen ik zou het wel eens van u willen zien schreef u er pistolen af dat ook legree vloekte en stap voeten een vloek niet zei de Kessie niemand weet wie u hoort kan wat was dat de klok die in een hoek ter kamer stond sloeg twaalf om ene of andere reden durf de legree niet spreken of zich bewegen een ijzing voor hij wist niet wat beving hem terwijl Kessie hem met haar spotten de glinsterende ogen aanzag en de slagentelden twaalf uur wel nu zullen wij zien zei de zij naar de deur gaande die in de gang uitkwam zij opende die en bleef staan als of zij luisterde hoor wat is dat zijde zij haar vinger opstekende de wind anders niet zijde legree hoort gij niet hoe ver vloekt het waait Simon kom hier zijde Kessie vluisterend legde haar hand op zijn arm en bracht hem onder aan de trap weet gij wat dat is luister een aakelige geel klonk het geluid kwam van de vliering en weer galmde langs de gehele trap legree's knieend knikten en hij verbleekte van schrik zou het geniet liever u weer pistoden krijgen zei de Kessie met een smalende lach die legree deed ijzen het is tijd dat hier naar gezien wordt, weet je ik zou u gaande eens naar boven hebben zij zij aan de gang ik wil niet gaan antwoordde legree met een vloek waarom niet er zijn toch immers genespoken om en Kessie wipte de venteltrap op lachende naar hem omziende komt voort ik geloof dat gij de duivel zijt zijde legree kom terug gij heks kom terug Kessie gij zult niet gaan maar met een wilde lach eilde Kessie voert hij hoorde haar de deur van de gang openen die naar de vliering leiden een windvlaag kwam de trap af en woeide kaars uit die hij in de hand had en tegelijk klonken alweer akeligst onnatuurlijk gegeel als of het vlak aan zijn oor was legree vloot als razend naar de kamer terug waarheen Kessie hem in een korte post later volgde bleek koud en kalm als een engeldervraak en met dezelfde schrikkelijke glans in haar ogen ik hoop dat gij tevreden zijt zijde zij wees verredoemd antwoorde legree waarom? zei de Kessie ik ben maar naar boven gegaan en heb de deuren gesloten wat zou er toch op die vliering zitten? denkt gij wel Simon dat raakt u niet antwoorde legree zo niet hervat de Kessie wel nu ik ben in alle gevallen blij dat ik niet meer onder de vliering slaap daar Kessie verwacht had dat de wind die avond zou opsteken had zij het vlieringvenster open gezet natuurlijk was toen zodra de deur ook geopend werd de kaars door de tocht uitgewaaid deed mogen dingen tot een profie van het spel dat Kessie met legree speelde totdat hij liever zijn hoofd in een leeuwemel zou hebben gestoken dan die vliering te gaan onderzoeken in tussen had Kessie des nachts wanneer al de andere sliepen naar langzamerhand een voorraad van levensmiddelen bijeen gebracht voldoende om enige tijd te strekken en ook stuk voor stuk een groot gedeelte van haar eigen kleden voorraad en die van Emiline daar verborgen toen alles beschikt was wachten zij slechts naar enigunstige gelegenheid om het plant en uitvoer te brengen doorleggree enige goede woorden te geven toen hij eens in een redelijke luim was had Kessie hem overgehaald om haar naar een en na buurige stad mede te nemen die vlak aan de rode rivier lag met een geheugen dat tot bijna boven natuurlijke helderheid was verscherpt had zij op elke bocht van de weg gelegd en de tijd berekend die men nodig had om hen af te leggen nu alles rijdt was om te handelen zouden onze lezers zeker wel garen eens achter de schermen willen zien en getuigen wezen van de laatste coup d'etat het was bijna avond Leuk Re was afwezig op een rijtoertje naar een en na buren gehoeven vele dagen lang was Kessie bijzonder vriendelijk geluimd geweest en alles ging tussen haar en Legré te zijn bijgelegd dan zien wij haar en Emilyne in de kamer de laatste bezig met twee pakjes te maken daar die zullen groot genoeg zijn, zei de Kessie zet nu uw hoed op en laten wij gaan het is nu zo wat de beste tijd maar zij kunnen ontzien, zei de Emilyne ik wil ook dat wij gezien worden antwoorden Kessie Koelbloedig weet jij niet dat zij ons toch zullen nazetten wij zullen het juist op deze manier aanleggen wij zullen de achterdeur uitgaan en bij het kwartier langslopen Sambo en Quimbo zullen onzeker zien zij zullen ons naajagen en wij lopen het moeras in dan kunnen zij ons niet verder volgen voordat zij alarm gemaakt hebben en de honden op het spoor gebracht en al zo meer en terwijl zij aan het haspelend zijn en elkaar in de weg lopen, zoals zij altijd doen sluipen wij naar de kreek die achter het huis omloopt en waden door het water tot wij vlak over de achterdeur komen dat zal de hondengeheel van het spoor afbrengen want op het water blijft de reuk niet liggen iedereen zal het huis ontlopen om naar ons te zoeken en dan wippen wij de achterdeur weder in en naar de vliering waar ik een goed bed heb opgemaakt in een van de grote kisten wij moeten in een goede poos op de vliering blijven want ik zeg u hij zal hemel en aarde in beweging brengen om ons terug te krijgen hij zal een aantal van die oude opzichters bij eenhalen en een grote jacht houden zij zullen geen voetgronds van het moeras onderzocht laten hij snoeft erop dat er nog nooit iemand van hem is weggekomen laat hij dus nu eens jagen naar hartelust oh Kessie hoe goed het gij dat overlegt zei de Emiline wie anders dan gij zou ooit daar aan gedacht hebben er sprak nog blijdschap nog eigenwaan uit Kessies ogen niets anders dan van hopige vastberadenheid kom, zeiden zij en gaf Emiline de hand de twee vluchtelingen slopen stil het huis uit en in de snelvallende avondschemering het kwartier voorbij de maan welke smalle sikkel in het westen onderging vertraagde de duisternis van de nacht nog een poos gelijk Kessie verwacht had werden zij toen zij de zoom der moerasbosse naderden die de plantage omringden aangeroepen om stil te staan het was echt ensemble niet maar legré niet met torenig vloeken achter haar aankwam dit horende bezweakte zwakkerigeest van Emiline bijna en haar gezellin bij de armgrijpende zijden zij oh Kessie ik zal flauw vallen als gij dat doet steek ik u dood zei de Kessie een kleine glinsterende ponjaart uithalende die zij voor de ogen van het meisje liet flickeren deze afleiding bereikte haar doel Emiline viel niet flauw maar stortte zich met Kessie in een gedeelte van het moeras zo donker en dichtbegroeid dat legré aan niet aan denken kon om haar zonder hulp te volgen wel nu, zeiden hij met een ruwe lach zij zijn nu toch in de val gelopen die karrenjes zij zitten daar goed voor eerst en zij zullen er voor ze weten hallo daar Sambo Quimbo allemaal Rieblegré toen hij het kwartier bereikte waar de mannen en vrouwen juist van het werk terugkwamen er zitten twee wegloopsters in het bras ik gij 5 dollars aan de neger die ze vangt laten honden los de indruk die dit bericht maakte was niet gering vele der mannen kwamen triftig aan om hun het diensten aan te bieden het zij uit hoop op beloning of alleen door die kruipende onderdanigheid die één van de noorglotters te gevolgen der slavernij is sommigen liepen naar de ene sommigen naar de andere kant heen enige gingen flambouwen van dennen takken halen andere maakte de honden los weer schork wat aardige blafend rumoer niet weinig vergroten meester moet de wijze doodschieten als wijze niet kunnen vangen zij de Sambo aan Wieblegré een jachtroer had gegeven op Kessie mocht geschieten als gelust hebt het is tijd dat zij naar de duivel komt waar zij behoort maar op de mijt niet antwoordelijk re en nu jongens weest vlug en ijvrug vijf dollars voor wie ze krijgt en altijd een glas brandewijn voor iedereen daarop trok de gehele troep onder een geweldige schreeuw en geblaf naar het moeras op enige afstand door al de huisbedienden gevolgd het huis was dus geheel verlaten toen Emiline en Kessie de achterdeur binnen slopen het schreeuwen en roepen haar vervolgers klonk nog door de lucht door de vensters de huiskamer uitkijkende kon de Kessie en Emiline de troep zien die zich met flambouwen langs de zoom van het moeras verspreidde zie daar, zei de Emiline Kessie daarin wijzende de jacht is begonnen zie die licht in ons ronddansen en door die honden hoort geniet als wij daar nog waren zou onze kans geen cent waard zijn oh, ons hemels wil laten wij ons verschuilen schielijk wij hebben geen haast antwoorden Kessie cool zij zijn allen op de jacht uit dat is het vermaak van de avond wij zullen straks naar boven gaan ondertussen zeiden zij bedaard een sleutel halende uit een zak van de jas die Lecret in zijn haast had neergeschmeten ondertussen zal ik wat reisgeld voor ons nemen zij openden de ledsen naar en nam een rolletje bankbriefjes eruit die zij natelden oh, laten wij dat niet doen zei de Emiline waarom niet wij de Kessie zou jij liever hebben dat wij in de moeras een dood hongerden of dat wij geen geld hadden om de reis naar de vrije staten te betalen geld doet alles meisje en daarmee de straks zijn de bankbriefjes in haar borst maar dat zou stelen zijn zei de Emiline treurig en angstig fluisterende stelen herhaalde Kessie met een smadelijke glimlach zij die zielen en lichamen stelen behoeven niets daarvan te zeggen ieder van die briefjes is gestolen gestolen van armen uitgehongerende afgewerkte schepsels die eindelijk voor zijn voordeel naar de duivel moeten laat hij maar van stelen praten maar kom wij moesten nu maar naar de verliering gaan ik heb daar een voorraad van Kaarsen en enige boeken om de tijd te korten ga je kunt tamelijk zeker zijn dat zij daar niet zullen komen zoeken en als zij het doen zal ik wel spooktje voor hen spelen toen Emiline op de verliering kwam vond zij een grote kist waarin eens enige zware stukken huis gaat waren verzonden zodanig omgewenteld dat de opening naar de muur of eigenlijk naar het schuin opgaande dak was gekeerd Kessie stak een lampje aan en langs de muur kruipende kwamen zij in de kist op de grond waren twee kleine matrassen en enige kussens gelegd een koffer dichtbij bevatten een voorraad van Kaarsen en Eetwaren al de klederen die zij op reis konden nodig hebben welke Kessie tot pakjes van het verbaasend kleine omvang had weten te maken daar zei de Kessie terwijl zij een lampje aan een haak hing die zij daartoe in een wand der kist had geslagen dat moet voor eerst onze woning zijn hoe bevalt zij u zijt geweld zeker dat zij niet hier zullen komen zoeken, zei de Emiline ik zou Simon le Gré dat wel eens willen zien doen, antwoordde Kessie nee waardelijk niet hij is maar al te blij dat hij hier van daam kan blijven en wat de bediende betreft zij zouden zich liever al een dood schieten dan hier komen ener sinds gerust gesteld zette Emiline op haar kussens wat heb jij toch gemeent Kessie met te zeggen dat gemij zou doodsteken volg zij met alle eenvoudigheid ik wilde u maar beletten om flauw te vallen antwoordde Kessie, anders niet en ik zeg u nu, Emiline jij moet u vast voornemen om niet flauw te vallen wat er ook gebeuren mag dit dien nergens toe als ik u niet had doen schrikken zou die ellendeling u nu misschien in zijne macht hebben Emiline huiverde bij de zwegen een poos Kessie hield zich met een fransboek bezig Emiline door vermoeienis overstelpt viel in slaap zij werd gewekt door een luid geschreeuw met paardige trappel en hondige blaf gemengd met een flauwe geel op het is maar de lacht die terugkomt zij de Kessie koeltjes wees maar niet bang kijk eens uit door die reed ziet jij hen daar niet allen beneden Simon moet het voor van nacht opgeven zie hoe bemodd het zijn paard is van het rond trappelen in het moeras en de honden zien er ook tamelijk duidelijk uit oh goede man hij zult nog dikwels op de jacht moeten gaan het wilt zit daar niet oh spreek toch niet zei de Emiline als zij u eens hoorden als zij iets horen zal het hen nog zorgvuldiger hier van daandoen blijven geen gevaar wij mogen zo verleven maken als zij willen dat zal de schrik onderhouden eindelijk werd het stil in en om het huis tegen midden nacht begrafelijk reezig naar bed vloekende over zijn het tegenspoed en vraagswerende tegen de volgende ochtend einde van hoofdstuk 39 veertigste hoofdstuk van de negenhut deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Kunders negenhut door Harriet Beecherstow in de vertaling van steen en mensing veertigste hoofdstuk de machtelaar denk niet dat de rechtvaardige door de hemel vergeten is schoon het leven hem zijn een meest gewone gaven onthouden en hoewel hij met een verscheurd en bloedend hart door de mensen op de donkersmaat ter doodga want God heeft elke droevige dag aangetekend en elke bitteren traan geteld en des hemels lange jaren van zaligheid zullen alles vergoeden wat zijn de kinderen hier leiden Briran de langste weg moet een einde hebben op de donkerste nacht moet het morgen volgen een onverbiddelijk voorloop van olgenblikken doet de dag der bozen voortsnellen naar de eeuwige nacht en de nacht de rechtvaardigen naar de eeuwige dag wij hebben met onze nederige vriend tot dus verre door het dal der slavernij gewandeld eerst door de bebloemde velden van lichamelijk wel zijn in het gemak toen door de hartverscheurende scheiding van alles wat de mens dierbaar acht daarnaar hebben wij hem vergezeld op een zonnig eiland waar edelmoedige handen zijn ketenen met bloemen omwonden en eindelijk hebben wij hem gevolgd waar de laatste straal van aardse hoop in de nacht verdween en gezien hoe in de zwarte aardse duisternis het firmament van het bovenzinnelijke met sterren van nieuwe en nog meer heerlijkheid voorspellen de luisterschitterde de morgenster staat nu boven de toppen der bergen en ruizende koeltjes die niet van deze aarde zijn verkondigen dat de poorten van de dag zich openen de vlucht van Kessie en Emeline had legré ten uiterste vergrampt en verbitterd en zijn woede trof gelijk men wel verwachten kon het weerloze hoofd van Tom toen hij het nieuws aan zijn slaven bekend maakte had zich in Tom's ogen een plotseling flickering vertoont die legré even min ontsnapte als het onwille keurig vauwen en opheffen zijn er handen hij zag ook dat hij zich niet bij de troep der vervolgers voegde hij dacht er wel aan om hem daartoe te dwingen maar daar hij reeds proef had gehad van zijn onverzettelijkheid wanneer hem iets onmenselijkst werd bevolen wilde hij zich in zijn haast niet met hem ophouden Tom bleef dus achter met de weinigen die van hem hadden leren bidden en bad met hen voor de redding der vluchtelingen toen legré de leugen stel terugkwam begon de frok die hij reeds lang af had gekoesterd de aard van een blinde dodelijke haat aan te nemen had die man hem niet uitgetakt gedurig onverzettelijk uitgetakt zolang hij zijn eigendom was geweest was er geen geest in hem die hoewel zwijgende hem in de innerlijke hitte deed gevoelen en hij was even vuur hem reeds branden ik haat hem, zei de legré toen hij die nacht overreint in zijn bed zat ik haat hem en is hij mijn eigendom niet kan ik niet met hem doen wat ik wil wie zal het mij beletten en legré kneep zijn vuister dicht en schudden ze als of hij iets in de handen had dat hij in stukken kon scheuren doch Tom was een trouwe kostbare dinaig en hoewel legré hem daarom desten meer haten hield deze bedenking hem toch enigszins in bedwang de volgende morgen besloot hij om voorals nog niets te zeggen maar een troep helpers van de naburige plantage te verzamelen met honden bereikte hij dan zijn oogmerk dan was het wel zo niet dan zou hij Tom voor zich laten komen daarbij klemde hij zijn handen op elkander en begon zijn bloed te koken dan zou hij die kerel klein krijgen of er werd in zijn binnenste iets schuwelijks gefluisterd waarin zijn ziel toestemde hij zegt dat het eigen belang van de meester een genoegzame warenborg en dat hij de vrachtigheid van de slaaf is in de woede zijn er dolle drift zal de mens met volle wetenschap en open ogen zijn de eigen ziel aan de duivel verkopen zal hij dan meer bezorgd zijn voor het lichaam van zijn naasten zo zei de Kessie de volgende dag op de vliering toen zij door de reed uitkeek en de vracht zal vandaag weder beginnen drie of vier ruiters lieten hun een paarden voor het huis rond trappelen en enige koppelsfremde honden vastelden met de negers die hen vasthielden en blaften en bronden tegen elkander van deze mannen waren twee opzichters van naar buren geplantages de anderen waren enige liden met Wielingree in de Herrberg in een naar burengestad kennis had gemaakt en die uit liefhebberij voor de jacht gekomen waren moeilijk zou men zich een troep kerels van ongunstige uitzicht kunnen voorstellen Legree deel de brandewijn in overvloed onder hen uit als mede onder de negers die van verschillende plantages waren afgezonden om hem te helpen want het was doelmatig een dienst van deze aard zoveel mogelijk voor de negers tot een feestdag te maken Cassie hield haar oor voor de reed en daar de wind vlak naar het huis woei kon zij veel van het gesprek verstaan een zweem van toornige spot vloog over de strakke ernst haren trekken terwijl zij luisterden en hoorde hoe zij de grond verdeelden over de wet ijveren de verdiensten hun honden spraken en oorderschaven aangaande het vuren en de behandeling de vluchtelingen wanneer zij gevat werden Cassie traat terug en met geval we handen om hoogzienden zijden zij oh grote almachtige god wij allen zijn zon daarom maar wat hebben wij meer dan alle anderen gedaan dat wij zo behandeld zouden worden vreselijk was de ernst in haar blik en haar stem toen zij zo sprak als het niet om u was kind zijden zij Emiline aanziende zou ik onder hen uitgaan en die man onder hen dankbaar zijn die mij in eens doodschoot want waartoe zal de vrijheid mij baten kan zij mij mijn kinderen teruggeven of mij wedermaken tot het gen ik geweest ben Emiline was in haar kinderlijke invoudigheid enigszins bevreesd voor Cassie somber of lage zij zag haar verbijst dat aan maar gaf geen antwoord zij vat de slechts haar hand met een streelend liefkozende beweging zei de Cassie met ene poging om zich los te trekken zij zult nog maken dat ik u liefkrijg en ik wil nooit weder iets lief hebben arme Cassie denk zo niet zei de Emiline als de heren ons de vrijheid geeft geeft hij u misschien uw dochter terug en in alle gevallen zal ik als ene dochter voor u zijn ik weet wel dat ik mijn arme oude moeder nooit zal weer zien ik zal uw lief hebben Cassie het zeg jij mij lief hebt of niet de zachtig geest overwon Cassie zette zich bij het meisje neer sloeg haar arm om haar hals strilde haar zachte bruine locken en toen verwonderde Emiline zich over de schoonheid haar heerlijke ogen tans door tranen benevelt o, Emmy zei de Cassie ik heb naar mijn kinderen gehongerd en naar hen gedorst en mijn ogen schemerend van verlangen naar hen hier, hier vervolgde zij op haar borst slaamde is alles woest alles ledig als God mij mijn kinderen terug af dan zou ik kunnen binnen jij moet op hem vertrouwen Cassie zei de Emiline hij is onze vader zijn toren is op ons antwoorden Cassie hij heeft zich in gramschap van ons afgekeerd nee Cassie hij zal goed voor ons zijn laten wij op hem hopen zei de Emiline ik heb altijd hoop gehad de jacht duurde lang en het gehele moeras werd nauwkeurig doorzocht maar zonder enige volg en met zekere ernstige spotten de blijdschap zag Cassie op le grenier toen hij moede en verdrietig van zijn paard stapte en nu Quimbo zei de Ligree terwijl hij zich in de huiskamer op zijn gemak zette ga nu die Tom eens hier halen dadelijk die oude vervloekte rekel is dat aanlegger van het gehele geval en ik zal het uit zijn zwarte huid halen of ik zal het hem betaald zetten hoewel Sambo en Quimbo er kan de gaten stemden zij toch overeen in een niet minder levende gehaat tegen Tom Ligree had hem in het begin gezegd dat hij hem gekocht had om een algemene opzichte van hem te maken en dit had Reeds een vrok tegen hem gezet die bij mensen van zulke ene lagen slaafse gezintheid nog was toegenomen toen zij uit ongenoegen van hun remeester over hem zagen komen Quimbo liep dus met blijdschap heen om het beveld en uitvoer te brengen Tom hoorde deze boodschap met een waarschuwend voorgevoel want hij was met het gehele plan der vluchtelingen en haar tegenwoordige schelplaats bekend hij kende ook het gevaarlijke karakter van de man die hem liet roepen en zijnde de spootische macht maar met God voelde hij zich sterk genoeg om de dood te gemoeten gaan liever dan de hulpelozen te verraden hij zette zijn een mand neer en de oogend opslaamde zijde hij in uwe handen beveel ik mijn geest gij hebt mij verlost oh heren van waarheid en toen liet hij zich gewillig door de ruwe hand van Quimbo aangrijpen en medeslepen ja ja zijde de reuzachtige zwarte Tom voortrekkende nu zult Gijer van Lusten meester is dol van kwaadheid dat kan ik je zeggen nu is er geen afkomen meer aan nu zult Gijer van hebben wacht nu maar hoort je bekomt dat gemeesterslaven help weglopen wacht nu maar wat je daarvoor krijgt geen van die dreigende woorden bereikte zijn oor hij hoorde in andere stem hem toe roepen vrees niet voor de genen die het lichaam doden en daarna niet meer kunnen doen het gehele lichaam van die arme man treelde bij deze woorden als of godsfinger hem had aangeraakt en hij voelde in zijn ziel de kracht van duizend zielen terwijl hij voortstapte schreende bomen en struiken de hutten zijn op dienstbaarheid het gehele toneel zijn vernedering hem voorbij te vliegen gelijk een landschap voorbij een voortrollende wagen zijn hart klopte sneller zijn vaderland was in het gezicht en het eerder verlossing scheen op handen wel Tom zei de legré die na hem toekwam en hem ruw bij zijn schoudervatten vol opgekropte voelen door zijn tandessissende weet je wel wat ik mij heb voorgenomen om je te vermoorden dat is welwaarschijnlijk meester antwoordde Tom met kalmte ja dat heb ik er valt de legré met dreigende bedaardheid dat heb ik Tom als gemeen niet alles zegt wat gefan die meiden weet Tom zweeg hoort geniet bulder de legré nu uitborstende spreek ik heb niets te zeggen meester antwoordde Tom langzaam en bedaard durft gij mij zeggen gij oude en zwarte christen dat gij het niet weet zei de legré Tom zweeg weder spreek schilder legré hem woedend een slaggevende weet gij iets ik weet iets meester maar ik kan niets zeggen ik kan sterven legré haalde diep adem en zijn gramschap bedwingende vatten hij Tom bij de arm en zijde met zijn gezicht bijna vlak voordat van zijn slag overkomende met een strikkelijke stem luisterend Tom gij denkt omdat ik je voorheen heb losgelaten dat ik nu niet meen wat ik zeg maar dezemaal heb ik mijn besluit genomen en de kosten berekend gij hebt het altijd tegen mij uitgehouden maar nu zal ik je klein krijgen of vermoorden het één of ander ik zal elke droppel bloed stellen die gij in het lijf hebt en ze één voor één aftappen tot gij het opgeeft Tom zag naar zijn meester op en antwoorden meester als gij ziekwaard of geluk of stervende zou ik u mijn harte bloed geven en als het aftappen van elke droppel bloeks uit dit ellendige lichaam uwe kostbare ziel kon behouden zou ik het alles zo geduldig geven als de heren het zijne voor mij gegeven heeft o meester breng die grote zonde niet op uw ziel doe het ergste wat gij kunt mijn leed zal spoelig voorbij zijn maar als gij u niet bekeerd zal het uwe nooit eindigen gelijk een gam van hemelmuziek onverwachts in de tussenpoos van een storm gehoord veroorzaakte deze ontboezaming een ogenblik van doffe verbazing leuk reest ondversteld en zag Tom aan het was zo stil dat men duidelijke tikken er klokom horen die met haar slinger de laatste ogenblikken van genade en beproeving voordat verstokte hart aftelden het was slecht zijn ogenblik een kort ogenblik van aarslemdralen van besluitenloosheid van opwellen berouw en toen kwam de boze geest zevenvoudig geweld terug en gafelijk re schuimbekkende van woede zijn er slaaf en vuitslag die hem degeneer storten tonelen van bloedige vreedheid zijn stuitend voor de oren en het hart wat de mens in staat is te doen is de mens niet in staat om te horen de medemens en medekristen moet leiden kan ons niet verhaald worden zelfs niet in onze binnenkamer zo verscheurt het de ziel en toch o mijn vaderland worden deze dingen onder de schaduw uwerwetend gedaan o christus uwe kerk zit ze aan maar oudtijds was er een wie de sleidem een werkdag van marteling vernedering en schande in een zinnenbeeld van heerlijkheid eer en onstervelijk leven veranderde en waar zijn geest is naar kunnen slagen bloed en smaad worden de laatste worstelstrijd eens christens niet minder dan heerlijk maken was hij alleen in die lange nacht hij, winskrachtige liefderijke geest in die oude schuur tegen barbaarse vuist en geestelslagen standhield nee er stond één bij hem alleen door hem gezien aan de zoon van god ook de verzoeker stond bij hem verblind door woedende drift en drong hem ieder ogenblik om die marteling te ontgaan door de onschuldigen te verraden maar hij dapperen trouwen hard bleef standvastig gelijk zijn meester was het hem bekend dat hij als hij anderen wilde redden zichzelf er niet redden kon en de uiterste mate van pijn kon hem geen andere woorden afpersen dan van gebet en heilig vertrouwen hij is al haast weg meester, zei de sambo zijns ondanks getroffen door het geduld van zijn slachtoffer sla maar toe tot hij het opgeeft sla maar toe, schreeuwde Lecret ik zal hem zijn laatste droppel bloed uitknijpen als hij niet bekend Tom opende zijn ogen en zag zijn meester aan gij arm, een lenderschepsel zei de hij, gij kunt niet meer doen ik vergeef u met geheel mijn ziel deze woorden viel hij in zwijm ik geloof erachtig dat hij al geheel zijn bekomst heeft zei de Lecret na de komende om naar hem te zien ja, zo is het nu, dan is zijn mond toch eindelijk gesloten dat is één goeding ja Lecret maar wie zal die stem die ziel waarvoor het gedaan is met beraal gebed en hoop waarin het vuur reeds brand dat nooit zal worden uitgeblust het was echter nog niet geheel voorbij met Tom zijn de verbazende woorden en vroomige beden hadden het hart getroffen der verdierelijkte zwarten die zwarten die zich tot werktuigen der aan hem gepleegde vreedheid hadden geleend en toen Lecret zich verwijderd had namen zij hem dadelijk af en pogde hem in hun ontkunde tot het leven terug te brengen als of dat een weldaad voor hem was zeker wij hebben enige geduchten godde loosheid gedaan ik hoop dat meester het zal te verantwoorden hebben en wij niet wij wiesen zijn wonen legde hem op een ruwbed van afgekeurd kattoen en toen ging een van hen naar huis en vroeg Lecret om wat brandewijn onder voorwensel dat hij moeder was en er zelf behoefte aan had de brandewijn mede en groot die tom in de keel o Tom, zei de Quimbo wij zijn geducht goddeloos geweest dat wij zo met u gehandeld hebben ik vergeef het u met geheel mijn hart zei de Tomvlau o Tom, zeg ons wie is de Jezus toch zei de Sambo Jezus, die u deze ganze nacht zo heeft bijgestaan wie is hij deze woorden wekt de bezwijmelde geest op hij ontboesemde een kort, maar krachtige tuigenis van die wonderbare helper van zijn leven zijn het dood zijn de eeuwige al om tegenwoordigheid en zijn macht om te redden zij schrijden die twee barbaarse negers waarom heb ik dat nooit vroeger gehoord zei de Sambo maar ik geloof het ik kan het niet laten heren Jezus wees ons genadig arme schepselen zei de Tom ik zou gewillig zijn omdat alles nog eens te dragen als het u maar tot Christus mocht brengen heren, ik bed u geef mij nog twee zielen dat gebed werd verhoord einde van het veertigste hoofdstuk