 rozdział sierpień z książki sklepy cynamonowe nagranie LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org czyta Paweł Górski Bruno Schulz sklepy cynamonowe sierpień W lipcu ojciec mój wyjeżdżał do wód i zostawiał mnie z matką i starszym bratem na pastwe białych odżaru i oszałamiających dni letnich. Wertowaliśmy o dłużeni światłem w tej wielkiej księdze wakacji której wszystkie karty pałały od blasku i miały na dnie słodki do omdlenia miąż złotych gruszek. Adela wracała w świetlistę poranki jak pomona z ognia dnia rozrzakwionego wysypując z koszyka barwną urodę słońca lśniące pełne wody pod przejrzystą skórką czereśnie tajemnicze czarne wiśnie których woń przekraczała to co ziszczało się w smaku morele w których miąż złotym był rdzeń dług ich popołudni a obok tej czystej poezji owoców wyładowywała nabrzmiałe siłą i pożywnością płaty mięsa zawiaturą rzeber cielencych wodorosty jarzyn niby zabite głowonogi i meduzy surowy materiał obiadu o smaku jeszcze nieuformowanym i jałowym wegetatywne i teluryczne ingrediencje obiadu o zapachu dzikim i polnym przez ciemne mieszkanie na pierwszym piętrze kamienicy w rynku przechodziło co dzień na wskroś całe wielkie lato cisza drgających słojów powietrznych kwadraty blasku śniące żarliwy swój sen na podłodze melodia katarynki dobyta z najgłębszej złotej żyły dnia dwa trzy takty referenu granego gdzieś na fortepianie wciąż na nowo mdylejące w słońcu na białych trotłarach zagubione w ogniu dunia głębokiego po sprzątaniu Adela zapuszczała cieni na pokoje zasuwając półcienne story wtedy barwy schodziły o oktawe głębiej pokój napełniał się cieniem jakby pogrążony w światło głębi morskiej jeszcze mętniej odbity w zielonych zwierciadłach a cały upał dnia oddychał na storach lekko falujących od marzeń po południowej godziny w sobotnie po południa wychodziłem z matką na spacer z półmuroku sieni wstępowało się od razu w słoneczną kąpiel dnia przechodnie brodząc w złocie mieli oczy zmróżone od żaru jakby zalepiony miodem a podciągnięta górna warga odsłaniała im dziąsła i zęby i wszyscy brodzący w tym dniu złocistym mieli ów grę mas skwaru jak gdyby słońce nałożyło swym wyznawcom jedną i tę samą maskę złotą maskę bractwa słonecznego i wszyscy, którzy szli dziś ulicami ścali się, mijali, starcy i młodzi, dzieci i kobiety pozdrawiali się w przejściu tą maską namalowaną grubą, złotą farbą na twarzy szczerzyli do siebie ten grymas bakhiczny barbażyńską maskę kultu pogańskiego rynek był pusty i żółty od żaru wymieciony skóżu gorącymi wiatrami jak Biblii na pustynia cierniste akacje wyrosły z pustki żółtego placu kipiały nad nim jasnym listowiem bukietami szlachetnie uczłonkowanych filgranów zielonych jak drzewa na starych gobelinach zdawało się, że te drzewa afektują wicher wzburzając teatralnie swe korony ażeby w patetycznych przegięciach ukazać wytworność wachlarzy listnych o srebrzystym podbrzuszu jak futra szlachetnych lisic stare domy polerowane wiatrami wielu dni zabarwiały się refleksami wielkiej atmosfery echami, wspomnieniami barw rozproszonymi w głębi kolorowej pogody zdawało się, że całe generacje dni letnich jak cierpliwi sztukatorze obijający stare fasady z pleśnitynku, obtłukiwały kłamliwą glazurę wydobywając z dnia na dzień wyraźniej prawdziwe oblicza domów fizjonomii losu i życia, które formowało je od wewnątrz teraz okna oślepione blaskiem pustego placu spały, balkony wyznawały niebuswą pustkę otwarte sienie pachniały chłodem i winem kubka obdartusów ocalała w koncie rynku przedpłomienną miotłą upału, oblegała kawałek muru doświadczając go wciąż na nowo rzutami guzików i monet, jak gdyby z horoskopu tych metalowych muszków odczytać można było prawdziwą tajemnicę muru, porysowanego hieroglyfami rys i pęknięć zresztą rynek był pusty oczekiwało się, że przed te sień sklepioną z beczkami winiarza podjedzie w cieniu chwiejących się akacy i osiołek samarytanina prowadzony za uzdę, a dwóch pachouków zwleczet rozkliwie chorego męża z rozpalonego siodła, a żeby go po chłodnych schodach wnieść ostrożnie napachnące szabasem piętro tak wędlowaliśmy z matką przez dwie słoneczne strony rynku wodząc nasze załamane cienie po wszystkich domach, jak po klawiszach kwadraty bruku mijały powoli pod naszymi miękkimi płaskimi krokami, jedne blado różowe jak skóra ludzka, inne złote i sinę wszystkie płaskie, ciepłe, aksamitne na słońcu jak jakieś twarze słoneczne zadeptane stopami aż do niepoznaki do błogiej nicości aż wreszcie na rogu ulicy Stryjskiej weszliśmy w cień apteki wielka bania z sokiem malinowym w szerokim oknie aptecznym symbolizowała chłód balsamów, którym każde cierpienie mogło się tam ukoić i po paru jeszcze domach ulica nie mogła już utrzymać nadal dekorum miasta, jak chłop, który wracając do wsi rodzime i rozdziewa się po drodze z miejskiej swojej elegancji, zamieniając się powoli w miarę zbliżania do wsi w obdartusa wiejskiego. Przed miejskie domki tonęły wraz z oknami zapadnięte w bójnym i pogmatwanym kwitnieniu małych ogródków zapomniane przez wielki dzień pleniły się bójnie i cicho wszelkie ziela, kwiaty i chwasty rady z tej pauzy, którą prześnić mogły za marginesem czasu, na rubieżach nieskończonego dnia. Ogromny słonecznik wydźwignięty na potężnej łodydze i chory na elfantjazis czekał w żółtej żałobie ostatnich smutnych dni żywota uginając się pod przerostem potwornej korpulencji. Ale naivne przedmiejskie dzwonki i perkalikowe niewybredne kwiatuszki stały bezradne w swych nakrochmalonych, różowych i białych koszulkach, bez zrozumienia dla wielkiej tragedii słonecznika. Splątany gąszcz traw, chwastów, zielska i bodjaków buzuje w ogniu popołudnia. Hucze rojowiskiem much popołudniowa drzemka ogrodu złote ściernisko krzyczy w słońcu jak ruda szarańcza. W rzęsistym deszczu ognia wrzeszczą świerszcze. Strąki nasion eksplodują cicho jak koniki polne. Akuparkanowi i korzuch traw podnosi się wypukłym garbem pagórem. Jak gdyby ogród obrócił się we śnie na drugą stronę i grube jego chłopskie bary oddychają ciszą ziemi. Na tych barach ogrodu niechlujna babska bójność sierpnia wyolbrzymiała wgłuchę zapadliska ogromnych chłopuchów. Rozpanoszyła się płatami włocha tych blach listnych wybłijałymi ozorami mięsistej zieleni. Tamte wyłupiaste pałuby chłopuchów wybałuszyły się jak babska szeroko rozsiadłe na wpółpo żartę przez własne oszalałe spódnice. Tam sprzedawał ogród za darmo najtańsze krópy dzikiego bzu śmierdzącą mydłem grubą kaszę babek dziką okowite mięty i wszelką najgorszą budetę sierpniową. Ale po drugiej stronie parkanu za tym matecznikiem lata w którym rozrosła się głupota z idiociałych chwastów było śmietnisko zarosłe dzikobodiakiem. Nikt nie wiedział, że tam właśnie odprawiał sierpień tego lata swoją wielką, pogańską orgie. Na tym śmietniku oparte oparkan i zarośnięte dzikim bzem stało łóżko skretniałej dziewczyny tłój. Tak nazywaliśmy ją wszyscy. Na kupie śmieci, odpadków, starych garnków, pantofli, rumowiska i gruzu stało zielone malowane łóżko podparte zamiast brakującej nogi dwiema starymi cegłami. Powietrze nad tym rumowiskiem zdziczało od żaru, cięte błyskawicami lśniących much końskich rozścieczonych słońcem trzeszczało jak od niewidzianych grzechotek podniecając do szału. Tłuya siedzi przykucnięta wśród żółtej pościeli i szmat. Wielka jej głowa jeży się wieściem czarnych włosów. Twarz jest kurczliwa jak miech harmonii, co chwila gry ma spłaczu składa te harmonie w tysiąc poprzecznych fałd, a zdziwienie rozciągają z powrotem, wygładza fałdy, odsłania szparki, drobnych oczu i wilgotne dziąsła z żółtymi zębami pod ryjowatą miesistą wargą. Mijają godziny pełne żaru i nudy, podczas których tłuje a gaworze półgłosem, drzemie, zrzęci z cicha i chrząka. Muchy obsiadają nieruchomą, gęstym rojem. Ale znagła ta cała kupa brudnych gałganów, szmat i strzępów, zaczyna poruszać się, jakby ożywionach robotem lęgnących się w niej szczurów. Muchy budzą się spłoszone i podnoszą wielkim chuczącym rojem pełnym ściekłego bzygania, błysków i migotań. I podczas gdy gałgany zsypują się na ziemi i rozbiegają po śmietnisku, jak spłoszone szczury, wygrzebuje się z nich, odwija zwolne jądro, wyłuszcza się rdzeń śmietniska. Na wpół naga i ciemna kretynka dźwiga się powoli i staje, podobna do Boszka Pogańskiego, na krótkich dziecinnych nóżkach, a z napęczniałej napływem złości szyi, spoczerwieniałej, ciemniającej na której, jak malowidła barbarzyńskie wykwitają arabeski nabrzmiałych żył, wyrywa się wrzask zwierzęcy, wrzask chrapliwy, dobyty ze wszystkich bronchi i piszczałek tej półzwierzęcej, półboskiej pierści. Bodiaki spalone słońcem krzyczą, łopuchy puchną i pysznią się bezwstydnym mięsem, chwasty śliną się błyszczącym jadem, a kretynka ochrypła od krzyku w konwulsji dzikiej uderza mięsistym łonem z ściekłą zapalczywością w pień bzudzikiego, który skrzypi cicho pod natarczywością tej rozpustnej chuci, zaklinany całym tym nędzarskim chórem, do wynaturzonej pogajskiej płodności. Matka Twój wynajmuje się gospodynią do szorowania podłóg. Jest to mała, żółta jak szafran kobieta i szafranem zaprawia też podłogi, jodłowe stoły, ławy i szlabany, które w izbach ubogich ludzi zmywa. Raz zaprowadziła mnie Adela do domu tej starej maryśki. Była wczesna porana godzina, weszliśmy do małej izby niebiesko bielonej, z ubitą polepą glinianą na podłodze, na której leżało wczesne słońce, jaskrawo żółte w tej ciszy porannej, odmierzanej przeraźliwym szczękiem chłopskiego zegara na ścianie. W skrzyni na słomie leżała głupia maryśka, blada jako płatek i cicha jak rękawiczka z której wysunęła się dłoń. I jakby korzystając z jej snu gadała cisza, żółta jaskrawa zła cisza, monologowała, kłuciła się, wygadywała głośno i ordynarnie swój maniacki monolog. Czas maryśki, czas więziony w jej duszy wystąpił z niej straszliwie rzeczywisty i szedł samopas przez izbę, hałaśliwy, chuczący, kielny, rosnący w jaskrawym milczoniu poranka z głośnego młyna zegara jak złamonka, sypka mąka, głupia mąka awariatów. W jednym z tych domków, otoczonych sztachetami brązowej barwy, tonącym w bójnej zieleni ogródka mieszkała ciotka Agata. Wchodząc do niej mijaliśmy w ogrodzie kolorowe szklane kule, tkwiące na tyczkach różowe, zielone i fioletowe, w których zaklęte były całe świetlane i jasne światy, jak te idealne i szczęśliwe obrazy zamknięte w niedościgłej doskonałości baniek medlanych. W półciemnej sieni ze starymi oleodrukami pożartymi przez pleśń i oślepłymi od starości odnajdowaliśmy znany nam zapach. W tej zaufanej starej woni mieściło się w dziwnej prostej syntezie życie tych ludzi. Alembikrasy, gatunek krwi i sekret ich losu zawarty niedostrzegalnie w codziennym mijaniu ich własnego odrębnego czasu. Stare mądre drzwi, których ciemne westchnienia wpuszczały i wypuszczały tych ludzi milczący świadkowie wchodzenia i wychodzenia matek, córek i synów otworzyły się bezgłośnie, jak odrzwia szafy i weszliśmy w ich życie. Siedzieli jakby w cieniu swego losu i nie bronili się. W pierwszych niezręcznych gestach wydali nam swoją tajemnicę. Czyż nie byliśmy krwią i losem spokrewnieni z nimi? Pokój był ciemny i aksamitny od granatowych obić ze złotym deseniem, lecz echodnia płomiennego drgało i tutaj jeszcze mosiądzem na ramach obrazów, na klamkach i listwach złotych, choć przepuszczone przez gęstą zieleń ogrodu. Z podściany podniosła sieciotka Agata, wielka i bójna o mięsie okrągłym i białym, centkowanym rudą rdzą piegów. Przysiedliśmy się do nich, jakby na brzegu ich losu, zawstydzeni trochę tą bezbronością, z jaką wydali się nam bez zastrzeżeń i piliśmy wodę z sokiem różanym, napój przedziwny, w którym znalazłem jakby najgłębszą esencję tej upalnej soboty. Ciotka narzekała. Był to zasadniczy toniej rozmów, głos tego mięsa białego i płodnego, bujającego już jakby za granicami osoby, zaledwie luźnie utrzymywanej w skupieniu w więzach formy indywidualnej i nawet w tym skupieniu już z wielokrotnionej gotowej rozpaść się, rozgałęzić, rozsypać w rodzinę. Była to płodność niemal samoródcza. Kobiecość pozbawiona hamulsów i chorobliwie wybujała. Zdawało się, że sam aromat męskości, zapach dymu tytoniowego do wcip kawalerski mógł dać impuls tej zaognionej kobiecości do rozpustnego dzieworództwa. I właściwie wszystkie jej skargi na męża, na służbę, jej troski o dzieci, były tylko kapryszeniem i dąsaniem się niezaspokojonej płodności. Dalszym ciągiem tej opryskliwej, gniewnej i płaczliwej kokieterii, którą nadaremnie doświadczała męża. Wójmarek mały, zgarbiony, o twarzy wyjałowionej spółci siedział w swym szarym bankructwie, chodzony z losem w cieniu bezgranicznej pogardy, w którym znawał się wypoczywać. W jego szadych oczach tlił się daleki żar ogrodu, rozpięty w oknie. Czasem próbował słabym ruchem robić jakiejś zastrzeżenia, stawiać opór, ale fala samowystarczalnej kobiecości odrzuciła na bok, ten gest bez znaczenia przechodziła trym falnie mimo niego, zalewała szerokim swym strumieniem słabe podrygi męskości. Było coś tragicznego w tej płodności niechlujnej i nieumiarkowanej. Była nędza kreatury walczącej na granicy nicości i śmierci. Był jakiś heroizm kobiecości trwymfującej urodzajnością nawet nad kaledstwem natury nad insuficiencją mężczyzny. Ale potomstwo ukazywało rację tej paniki macierzyńskiej, tego szału rodzenia, który wyczerpywał się w płodach nieudanych do merycznej generacji fantomów bez krwi i twarzy. Weszła łucja, średnia, z głową nazbyt rozkwitłą i dojrzałą na dziecięcym i pólchnym ciele o mięsie białym i delikatnym. Podała mi rączkę lalkowatą jakby dopiero pączkującą i zakwitła od razu całą twarzą jak piwonia przelewająca się pełnią różową. Nieszczęśliwa z powodu swych rumieńców które bezwstydnie mówiły o sekretach menstruacji, przymykała oczy i płoniła się jeszcze bardziej pod dotknięciem najobojętniejszego pytania, gdyż każde zawierało tajną aluzję do jej nadwrażliwego panieństwa. Emil, najstarszy z kuzynów z jasno blond wąsem, z twarzą z której życie zmyło jakby wszelki wyraz spacerował tam i z powrotem po pokoju, z rękami w kieszeniach faudzistych spodni. Jego strój elegancki i drogocenny nosił piętnoekzotycznych krajów z których powrócił. Jego twarz zwiędła i zmętniała zdawała się z dnia na dzień zapominać o sobie, stawać się białą pustą ścianą z bladą sieciążyłek, w których jak linie na zatarnej mapie plątały się gasnące wspomnienia tego burzliwego i zmarnowanego życia. Był mistrzem sztuk karcianych, palił długie szlachetne fajki i pachniał dziwnie zapachem dalekich krajów. Z wzrokiem wędrującym po odawnych wspomnieniach opowiadał przedziwne anegdoty, które w pewnym punkcie urywały się nagle rozprzęgały i rozwiewały wnicość. Wodziłem za nim tęsknym wzrokiem, pragnąc bezwrócił na mnie uwagę i wybawił mnie z udręki nudów i w samej rzeczy zdawało mi się, że mrugnął na mnie o czym a wychodząc do drugiego pokoju podążyłem za nim. Siedział nisko na małej kozetce z kolanami krzyżującymi się niemal na wysokości głowy, łyse jej jak kula bilardowa. Zdawało się, że to ubranie samolerzy fałdziste, zmięte, przerzucone przez fotel. Twarz jego była jak tchnienie twarzy, smuga którą nieznany przechodzień zostawił w powietrzu. Trzymał w bladych, emaliowanych błękitnie dłoniach portfel, w którym coś oglądał. Zmgły twarzy wyłoniło się z trudem wypukłe bielmo bladego oka, wabiąc z niefiglarnym mruganiem. Czułem do niej nieprzepartą sympatię. Wziął mnie między kolana i tasując przed mymi oczyma w prawnymi dłońmi fotografie pokazywał wizerunki nagich kobiet i chłopców w dziwnych pozycjach. Stałem oparty o niego bokiem i patrzyłem na te delikatne ciała ludzkie dalekimi, nie widzącymi oczyma. Gdy fluid niejasnego wzburzenia, którym nagle zmętniało powietrze doszedł do mnie i zbiegł dreszczem niepokoju, falą nagłego zrozumienia. Ale tymczasem tam giełka uśmiechu, która się zarysowała pod miękkim i pięknym jego wąsem zawiązek pożądania, który napiął się na jego skroniach pulsującą żyłą, natężenie utrzymujące przez chwilę jego rysy w skupieniu upadły z powrotem w nicość i twarz odeszła w nieobecność, zapomniała o sobie, rozwiała się. Koniec rozdziału sierpień. Rozdział nawiedzenie z książki Sklepy Cynamonowe Nagranie LibriVox Wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej. Więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org Czyta Mateusz Wyciślik Bruno Schulz Sklepy Cynamonowe Nawiedzenie Z czasmiasto nasze popadało coraz bardziej w chroniczną szare zmierzchu porastało na krawędziach riszajem cienia puszystą pleśnią im chem koloru żelaza. Ledwo rozpowite z brunatnych dymów imgieł poranka przechylał się dzień od razu w niskie bursztynowe popołudnie. Stawał się przez chwilę przezroczysty i złoty jak ciemne piwo, ażeby potem zajść pod wielokrotnie rozczłonkowane fantastyczne sklepienia kolorowych i rozległych nocy. Mieszkaliśmy w rynku w jednym z tych ciemnych domów o opustych i ślepych fasadach które tak trudno od siebie odróżnić. Daje to powód do ciągłych omyłek, gdyż wszedł szyraz w niewłaściwą sień na niewłaściwe schody dostało się zazwyczaj w prawdziwy labirynt obcych mieszkań ganków, niespodzianych wyjść na obce podwórza i zapominało się o początkowym celu wyprawy ażeby po wielu dniach wracając z manowców dziwnych i splątanych przygód o jakimś szarym świecie przypomnieć sobie wśród wyrzutów sumienia dom rodzinny. Pełne wielkich szaf głębokich kanap, blady chluster i tandecnych palmy sztucznych mieszkanie nasze coraz bardziej popadało w stan zaniedbania skutek opieszałości matki przesiadującej w sklepie i niedbalstwa smuku nogiej Adeli która, nie nadzorowana przez nikogo, spędzała dnie przed lustrami na rozwlekłej toalecie zostawiając wszędzie ślady w postaci wyczesanych włosów grzebieni porzuconych pantofelków i gorsetów. Mieszkanie to nie posiadało określone liczby pokojów gdyż nie pamiętano ile z nich wynajęte było obcym lokatorom. Nieraz otwierano przypadkiem, którąś z tych izb zapomnianych i znajdowano ją pustą. Lokator dawno się wyprowadził a w nie tkniętych od miesięcy szufladach dokonywano niespodzianych odkryć. W dolnych pokojach mieszkali subiekci i nieraz w nocy budziły nas ich jąki wydawane pod wpływem z mory sennej. W zimie była jeszcze na dworze głucha noc, gdy ojciec schodził do tych zimnych i ciemnych pokojów płosząc przed sobą świecą stada cieni, ulatujących bokami po podłodze i ścianach. Szedł budzić ciężko chrapiących z twardego jak kamisnu. W świetle pozostawionej przezeń świecy wywijali się uleniwie z brudnej pościeli wystawiali, siadając na łóżkach bose i brzydkie nogi i z skarpetą w ręce oddawali się jeszcze przez chwilę rozkoszy ziewania. Ziewania przeciągniętego aż do lubieżności do bolesnego skurczu podniebienie jak przy tęgich wymiotach. W kątach siedziały nieruchomo wielkie karakony wyogromnione własnym cieniem, którym obarczała każdego płonąca świeca i który nie odłączał się od nich i wówczas, kiedy któryś z tych płaskich, bez głowych kadłubów, z nagła zaczynał biec niesamowitym, pajączym biegiem. W tym czasie ojciec mój zaczął zapaleć na zdrowiu. Bywał już w pierwszych tygodniach tej wczesnej zimy, że spędzał dnie całe w łóżku, otoczony flaszkami, pigułkami i księgami handlowymi, któremu przynoszono z kontuaru. Gorszki zapach choroby osiadał na dniepokoju, którego wygęstniały ciemniejszym splotem alabusek. Wieczorami, gdy matka przychodziła ze sklepu, bywał podniecony i skłonny do sprzeczek. Zarzucał jej niedokładności w prowadzeniu rachunków, dostawał wypieków i zapaleł się do niepoczytalności. Pamiętam, iż raz obodziwszy się ze snu późno w nocy ujrzałem go, jak w koszuli i boso, biegał tam i z powrotem po skórzanej kanapie, dokumentując ten sposób swą irytację przed bezradną matką. W inne dnie bywał spokojny i skupiony i pogrążał się zupełnie w swych księgach, zabłonkany głęboko w labiryntach zawiłych obliczeń. Widzę go w świetle kopcącej lampy, przykłucniętego wśród poduszek pod wielkim rzeźbionym nad głowiem łóżka. Z ogromnym cieniem od głowy na cienie, kiwającego się w bezgłośnej medytacji. Chwila mi wynurzał głowę z tych rachunków, jakby dla zaczerpnięcia tchó, otwierał usta, blaskał z niesmakiem językiem, który był suchy i gorzki i rozglądał się bezradnie, jakby czegoś szukając. Wówczas bywało, że zbiegał po cichu z łóżka w kąt pokoju, pod ścianem, na której wisiał zaufany instrument, był to rodzaj zrywodnej, albo wielkiej fioli szklanej, podzielonej na uncie i napełnionej ciemnym fluidem. Mój ojciec łączył się z tym instrumentem długą kiszką gumową, jakby krętą, bolesną pępowiną i tak połączony z żałosnym przyrządem, nie ruchomiał w skupieniu. A oczy jego ciemniały, zaś na twarz przybladłą, występował wyraz cierpienia, czy jakiejś występnej rozkoszy. Potem znów przychodziły dni cichej, skupionej pracy, przeplatanej samotnymi monologami. Gdy tak siedział w świetle lampy stołowej, wśród poduszek wielkiego łoża, a pokój ogromniał górą w cień umbry, który go łączą z wielkim żywiołem nocy miejskiej za oknem, czuł, nie patrząc, że przestrzeń obrasta go pulsującą zapet, pełną szeptów, syków, seplenień. Słyszał, nie patrząc, tę zmowę pełną porozumiewawczych mrugnięć perskich oczu, rozwijających się wśród kwiatów małżowin usznych, które słuchały i ciemnych ust, które się uśmiechały. Wówczas pogrążą się pozornie jeszcze bardziej w pracę, liczył i sumował, bojąc się zdradzić ten gniew, który w nim pierał i walcząc z pokusą, żeby z nagłym krzykiem nie rzucić się na oślep za siebie i nie pochwycić pełnych garci, tych kędzierzowych arabesek, tych pęków oczu i uszu, które noc wyroiła ze siebie i które rosły i zwielokrotniały się wymajaczając coraz nowe pędy i odnogi z macierzystego pębka ciemności. I uspokajął się dopiero, gdy z odpływem nocy tapety wiądły, zbijały się gbiłe liście i kwiaty i przerzadały się jesiennie, przepuszczając dalekie świtanie. Wtedy, wśród świergotu tapetowych ptaków, w żółtym zimowym świecie zasypiał na parę godzin gęstym czarnym snem. Od dni, od tygodni, gdy zdawał się być pogrążonym w zawiłych kątokorentach, myśli jego zapuszczała się tajnie w świerty własnych wnętrzności. Wstrzymywał oddech i nasłuchiwał. I gdy wzrok jego wracał zbierał imętny z tamtych głębin, uspokajął go uśmiechem. Nie wierzył jeszcze i odrzucał jak absurd te uroszczenia, te propozycje, które najnapierały. Za dnia były to jakby rozumowanie i perswazje, długie dotonne rozważania prowadzone półgłosem i pełne humorystycznych interludiów filuternych przekomarzań. Ale nocą podnosiły się te głosy namiętniej. Żądanie wracało coraz wyraźniej i donioślej i słyszeliśmy jak rozmawiał z Bogiem prosząc się jak gdyby i wzbraniając przed tym, co natarczywie żądało i domagało się. Na pewnej nocy podniósł się ten głos groźnie i nieodparcie żądając, aby mu dał świadectwo usty i wnętrznościami swymi i usłyszeliśmy jak duch weń wstąpił, jak podnosi się z łóżka długi i rosnący gniewem proroczym dławiąc się hałaśliwymi słowy, które wyrzucał jak militareza. Słyszeliśmy łomot walki i jąki ojca, jąk tytana ze złamanym biodrem, który jeszcze urąga. Nie widziałem nigdy proroków starego testamentu, ale nawijam tego męża, którego gniew Boży obalił rozkraczonego szeroko na ogromnym porcelanowym urynale, zakrytego wichrem ramion chmurą rozpaczliwe chłachmanów, nad którym i wyżej jeszcze unosił się głos jego obcy i twardy. Zrozumiałem gniew Boży świętych mężów. Był to dialog groźny jak mowa piorunów, łamańce rąkiego rozrywały niebo na sztuki, a w szczelinach ukazywała się twarz jechowy, wzdęta gniewem i plująca przekleństwa. Nie patrząc widziałem go groźnego demiurga, jak leżąc na ciemnościach, jak na synaju sparszy potężne dłonie na karniszu firanek, przykładał ogromną twarz do górnych szyb okna, na których płaszczył się potwornim miłsisty nos jego. Po głos w czerwach proroczej te rady mego ojca słyszałem te potężne warknięcia wzdętych warg, od których szyby brzęczały mieszając się z wybuchami zaklęcie lamentów gruśb mego ojca. Czasami głosy przycichały i zrzymały się z cicha, jak gaworzenie wiatru w nocnym kominie to znowu wybuchały wielkim, zgiełkliwym hałasem burzą zmieszanych szlochów i przekleństw. Znagła otworzyło się okno ciemnym ziewnięciem i płachta ciemności wioneła przez pokój. W świetle błyskawicy ujrzałem ojca mego w rozwianej bieliźnie, jak ze straszliwym przekleństwem wylewał potężnym chlustem w okno zawartość nocnika w noc szumiącą jak muszla. Mój ojciec powoli zanikał, wiądł w oczach. Przykłucnięty pod wielkimi poduszkami dziko nastroszony kąpami siły włosów rozmawiał z sobą półgłosem pogrążony cały w jakiejś zawiłe wewnętrznafery. Zdawać się mogło, że osobowość jego rozpada się na wiele pokłuconych i rozbieżnych jaźni. Gdyż kucił się ze sobą głośno, pertraktował usilnie i namiętnie, przekonywał i prosił. To znowu zdawał się przewodniczyć z gromadzeniu wielu interesantów, których usiłował z całym nakładem żarliwości i sfady pogodzić. Ale za każdym razem te hałaśliwe zebrania pełnej gorących temperamentów rozpryskiwały się przy końcu wśród klątw, złożeczeń i obelk. Potem przyszedł w okres jakiegoś uciszenia, ukojenia wewnętrznego błogiej pogody ducha. Znów wielkie folianty rozłożone były na łóżku, na stole, na podłodze i jakiś benedyktyński spokój pracy zalegał w świetle lampy nad białą pościelą łóżka, nad pochyloną siłą głową mojego ojca. Ale gdy matka późnym wieczorem wracała ze sklepu, ojciec ożywiał się, przywoływał ją do siebie i z dumą pokazywał jej świetlne, kolorowe odbijanki, którymi skrzątnie wylepił stronice księgi głównej. Zauważyliśmy wówczas wszyscy, że ojciec zaczął z dnia na dzień maleć jak orzech, który sycha się wewnątrz łupiny. Zanikowi temu nie towarzyszyłby najmniej upadek sił. Przeciwnie stan jego zdrowia, humor, ruchliwość zdawało się poprawiać. Często śmiał się teraz głośno i szczepiotliwie zanosił się wprost od śmiechu albo też pukał w łóżko i odpowiadał sobie proszę, w różnych tonacjach całymi godzinami. Od czasu do czasu złaził z łóżka, wspinał się na szafę i przykucnięty pod sufitem porządkował coś w starych gratech, pełnych rdzy i kurzu. Niekiedy ustawiał sobie dwa krzesła naprzeciw siebie i wspierając się rękami oporemcze bujał się nogami wstecz i naprzód, szukając rozprominionymi oczyma w naszych twarzach wyrazów podziwuj zachęty. Z Bogiem się pogodził się zupełnie. Niekiedy w nocy ukazywała się twarz broda tego demiurga w oknie sypialni, obla na ciemną purpurą bęgalskiego światła i patrzyła przez chwilę dobrodliwie na uśpionego głęboko, którego śpiewne chrapanie zdawało się wędrować daleko po nieznanych obszarach światów sennych. Podczas długich, półciemnych popołudni tej późnej zimę ojciec mój zapadał od czasu do czasu na całe godziny wgęsto zastawione gratami zakamarki, szukając czegoś zawzięcie. I nieraz bywało podczas obiadu, gdy zasiadaliśmy wszyscy do stołu brakło ojca. Wówczas matka musiała długo wołać jakubię i stukać łyżką w stół zanim wyla z jakichś szafy, oblepiony szmatami pajączyny i kurzu, z wzrokiem nieprzytomnym i poglążonym w zawiłych, a jemu tylko wiadomych sprawach, którego zaprzątały. Czasem wdrapywał się na karnisz i przybierał nieruchomą pozę symetrycznie do wielkiego, wypchanego sępa, który po drugiej stronie okna zawieszony był na ścianie. W tej nieruchomej, przykłucnym tej pozie, z wzrokiem zamglonym i z miną chytrze uśmiechniętą trwał godzinami, ażeby kogła, czy czynić wejściu, zaprzepoteć rękoma jak skrzydłami i zapiać jak kogut. Przestaliśmy zwracać uwagę na te dziwactwa, w które się z dnia na dzień głębiej wplątywał. Wyzbyty, jakby z zupełnie celesnych potrzeb, nie przyjmując tygodniemi pokarmu, pogrążą się z dniem każdym głębiej w zawiłe i dziwaczne afery, dla których nie mieliśmy zrozumienia. Nie dosięgły dla naszych perswazy i próśb, odpowiadał urywkami swego wewnętrznego monologu, którego przebiegu nic z zewnątrz zmącić nie mogło. Wiecznie zaaferowany, chorobliwie ożywiony, z wybiekami na suchych policzkach, nie zauważał nas i przeoczał. Przywykliśmy do jego nieszkodliwej obecności, do jego cichego gaworzenia, do tego dziecinnego, w sobie zatopionego świergotu, którego przebiegały niejako na marginesie naszego czasu. Wtedy już znikał niekiedy na wiele dni, podziewał się gdzieś w zapadłych zakamarkach mieszkania i można go było znaleźć. Stopniowo te zniknięcia przestały sprawiać na z wrażenie, przywykliśmy do nich i kiedy po wielu dniach znów się pojawiał opare cali mniejszy i chłódszy, nie zatrzymywało to na dłużej naszej uwagi. Przestaliśmy po prostu jego wrachubę tak bardzo oddalił się od wszystkiego co ludzkie i co rzeczywiste. Węzeł po węźle odluźniał się od nas punkt po punkcie gubił związki łączącego ze wspólnotą ludzką. To co jeszcze z niego pozostało to trochę cielesnej powłoki i ta garść bezsensownych dziwactw mogły zniknąć pewnego dnia tak samo niezauważonej jak szara kubka śmieci, gromadząca się w kącie, którą Adela nie wynosiła na śmietnik. Koniec rozdziału na wiedzenie. Czytał Mateusz Wyciślik Ptaki z książki Sklepy Cenamonowe nagranie LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org czyta Luc Cordes Bruno Schulz Sklepy Cenamonowe rozdział Ptaki nadeszły żółte pełne nudy dni zimowe z ludzią, ziemią pokrywał dziurawy przetarty za krótki obrós śniegu. Na wiele dachów nie starczyło go i stały czarne lub rdzawe gontowe strzechy i jarki kryjące w sobie zakopcone przestrzenie strychów czarne, zwęglone katedry najeżone ze brami krokwi płatwi i bandów płuca wichrów zimowych. Każdy świt odkrywał nowe kominy i dymniki wyrosłe w nocy, wydęte przez wicher nocny, czarne piszczałki organów diabelskich. Kominiarze nie mogli opędzić się od wron który na kształt żywych czarnych liści obsiadały wieczorem gałęzie drzew pod kościołem odrywały się znów trzepocząc by wreszcie przylgnąć każda do właściwego miejsca na właściwej gałęzi a o świcie wielkimi stadami, tłumany sadzy, płatki kopciu, falującej fantastyczne, plamiąc migotliwym krakaniem mętno-żółte smugi świtu. Dni stwardniały zimna i nudy, jak zeszłoroczne bohęki chleba. Napoczynano je tępymi nożami bez apetytu z leniwą sennością. Ojciec nie wychodził już z domu. Palił w piecach studiował nigdy niezgłębioną ognia, wyczuwał słony metaliczny posmak i wiązony zapach zimowych płomieni. Chłodną pieszczotą salamander, liżących błyszczącą sadzem w karcie Lykomina. Z zamiłowaniem wykonywał w owowych dniach wszystkie reparatury w górnych regionach pokoju. O każdej porze dnia można było widzieć, jak przykucnięty na szczycie drabiny maistrował coś przy suficie, przy kamiszach wysokich okien, przy kulach i łańcuchach lamp wiszących. Zwyczajem malarzy posługiwał się drabiną jak ogromnymi szczudłami i czuł się dobrze w tej ptasie perspektywę, pobliżu malowanego nieba, arabesek i ptaków sufitu. Od spraw praktycznego życia oddalał się coraz bardziej. Gdy matka pełna troski i zmartwienia z powodu jego stanu starała się go wciągnąć w rozmowę o interesach, o płatnościach najbliższego ultimo, słuchał jej z roztargnieniem, pełennie pokoju, z drgawkami obecnej twarzy. I bywało, że przerywał jej nagle zaklinającym gestem ręki, a żeby pobiec w kąt pokoju, przylgnąć uchem do szpary w podłodze i z podniesionymi palcami wskazującymi oburąk wyrażającymi najwyższą ważność badania nasłuchiwać. Nie rozumieliśmy wówczas jeszcze smutnego tła tych ekstrawagancji opłakanego kompleksu, który dojrzewał w głębi. Matka nie miała nań żadnego wpływu, natomiast wielką czcią i uwagę dażył Adela. Strzątanie pokoju było dlań wielką i ważną ceremonią, której nie zaniedbywał nigdy być świadkiem, śledząc z mieszaniną strachu i rozkosznego dreszczu wszystkie manipulacje Adeli. Wszystkim jej czynnościom przypisywał głębsze, symboliczne znaczenie. Kiedy dziewczyna młodymi i śmiałymi ruchami posyłała łaskotkę na długim drążku po podłodze, było to niemal ponad jego siły. Z oczu jego lał się wówczas oto quest, twarz zanosiła się od cichego śmiechu, a ciałem strząsał rozkoszne spazm orgazmu. Jego wrażliwość na łaskotki dochodziła do szaleństwa. Wystarczyłoby Adela skierowała doń palec ruchem oznaczającym łaskotanie, a już w dzikim popochu uciekał przez wszystkie pokoje, zatrzaskując za sobą drzwi, i by wreszcie ruchem, paść brzuchem na łóżko i widź się w konwulsjach śmiechu pod wpływem samego obrazu wewnętrznego, któremu nie mógł się obrzyć. Dzięki temu miała Adela na dojcem władze niemal nieograniczoną. W tym to czasie zauważyliśmy Wojca po raz pierwszy namiętne zainteresowanie dla zwierząt. Była to początkowo namiętność myśliwego i artysty zarazem, była może także głębsza zoologiczna kreatury dla pokrewnych, a tak odmiennych form życia, eksperymentowanie w niewypróbowanych rejestrach bytu. Dopiero w późniejszej fazie wzięła sprawa ten niesamowity, zaplątany głęboko grzeszny i przeciwny naturze obrót, którego lepiej nie wywlekać na światło dzienne. Zaczęło się to od wylęgania jaj ptasich. Z wielkim nakładem trudu i pieniędzy sprowadza Wojciec Hamburga z afrykańskich stacji zoologicznych zapłodnionej jaja ptasie, które dawał do wylęgania ogromnym kurom belgijskim. Był to proceder nader zajmujący i dla mnie, to wykrywanie się piskąt prawdziwych dziwotworów w kształcie i ubarwieniu. Niepodobno było dopatrzeć się w tych monstrach o ogromnych fantastycznych dziobach, które na tychmiast po urodzeniu rozdzierały się szeroko, sycząc żarłocznie czeruściami gardła, w tych jaszczurach wątłym nagiem ciele garbusów, przyszłych pawi, barzantów, głuszców i kondorów. Umieszczony w koszczykach w wacie smoczy ten pomiot odnosił na cienkich szyjach ślepę bielmem zarosłe głowy, kwacząc bezgłośnie z niemiech gardzieli. Mój ojciec chodził wzdłuż półek w zielonym fartuchu, jak ogrodnik wzdłuż inspektów z kaktusami i wywabiał z nicości te pęcherze ślepę pulsujące życiem te niedołężne brzuchy przyjmujące świat zewnętrzny tylko w formie jedzenia. Te narośle życia pnące się omackiem ku światłu. W parę tygodni później, gdy te ślepe pączki życia pękły do światła napełniły się pokoje kolorowym pogwarem, migotliwym świergotem swych nowych mieszkańców. Obsiadły one karnisze firanek, gzymsy szaf, gnieździły się w gęstwie niecynowych gałęzi i arabesek wieloramiennych lamp wiszących. Gdy ojciec studiował wielkie ornitologiczne kompendia i wertował kolorowe tablice, zdawały się ulatywać z nich te pierzaste fantasmaty i napełniać pokój kolorowym trzepotem, płatami purpury, strzepami szafiru, gręczpanu i srebra. Podczas karmienia otworzyły one na podłodze barwną falującą wrzątkę, żywy, który za czymś niebacznym wejściem rozpadał się, rozlatywał ruchome kwiaty trzepoczące w powietrzu, aby w końcu rozmieścić się w górnych regionach pokoju. W pamięci pozostał mi szczególnie jeden kondor, ogromny ptak o szyi nagiej twarzy pomarszczonej i wybujałej naroślami. Był to chudy asceta, lama budyjski, pełen niewzruszonej godności w całym koniu, kierujący się żelaznym ceremoniałem swego wielkiego rodu. Gdy siedział na przeciw Ojca, nieruchomy w swojej monumentalnej pozycji odwiecznych bóstw egipskich z okiem zawlęczonym białowym bielmem, które zasuwał z boku na ziernicę, a żeby zamknąć się zupełnie w kontemplacji swojej dostojnej samotności, wydawał się ze swym kamiennym profilem starszym bratem mego Ojca. Ta sama materia ciała, ścięgien i pomarszczonej twardej skóry, ta sama twarz wyschła jej koścista, te same zrogowaciały głębokie oczodoły. Nawet ręce, silne w węzłach, długie, chudę dłonie Ojca z wypukłymi paznokciami, miały swój analogon w szponach kondora. Nie mogłem się oprzeć wrażeniu, widząc go tak uśpionego, że mam przed sobą mumię, wyschłą i dlatego pomniejszoną mumię mego Ojca. Nie uwagi matki nie uszło to przedziwne podobieństwo, chociaż nigdy nie poruszaliśmy tego tematu. Charakterystyczne jest, że kondor używał wspólnego z moim ojcem naczynia nocnego. Nie poprzestając na wylęganiu coraz nowych egzemplarzy ojciec mój urządzał na strichu wesela ptasie, wysyłał swatów, uwiązywał w lukach i dziurach strichu ponętne, stęsknione, narzeczone i osiągał w samiej rzeczy to, że dach gromny dwuspadowy dach kątowy stał się prawdziwą gospodą ptasią, arką nowego, do której zlatywały się wszelkiego rodzaju skrzydlacze z dalekich stron. Nawet długo po zlikwidowaniu ptasiego gospodarstwa utrzymywała się w świecie ptasim ta tradycja naszego domu i w okresie wiosennych wędrówek spadały nieraz na nasz dach całych mary żurawi, pelikanów, pawi i wszelkiego ptactwa. Impreza ta wzięła jednak niebawem po krótkiej świetności smutny obrót. Wkrótce okazała się bowiem konieczna translokacja ojca do dwóch pokojów na poddaszu, które służyły zarópie cernie. Stamtąd dochodzi już o wczesnym świecie zmieszany klangor głosów ptasich. Drewniane pudła pokojów na strichu wspomagane rezonansem przestrzeni dachowej dźwięczały całe od szumu, trzepotu, piania, tokowania i gulgotu. Tak straciliśmy ojca z widoku na przeciąg kilku tygodni. Rzadko tylko schodził do mieszkania i wtedy mogliśmy zauważyć, że zmniejszył się jakoby schudu i skurczył. Niekiedy przez zapomnienie zrywał się z krzesła przy stole i trzepiąc rękoma jak skrzydłami wydawał pianie przeciągłe a oczy zachodziły mu głąbielma. Potem zawstydzony, się razem z nami i starał się ten incydent obrócić żart. Pewnego razu w okresie generalnych porządków zjawiła się niespodzianie Adela w państwie ptasim ojca. Stanąwszy we drzwiach załamała ręce nad fetorem, który się unosił w powietrzu oraz nad kupami kału zalegającego podłogi, stoły i meble. Szybko zdecydowana otworzyła okno, po czym przy pomocy długiej szczotki wprawiła całą masę ptasią w wirowanie. Wzbił się piekielny tuman piór, skrzydeł i krzyku, w którym Adela podobna do szalejącej menady zakrytej muńcem swego tirsu tańczyła taniec zniszczenia. Razem z ptasią gromadą ojciec mój trzepiąc rękoma w przerażeniu próbował znieść się w powietrze. Zwolna przerzedzał się tuman skrzydlaty, aż w końcu na pobojowisku została sama Adela, wyczerpana, dysząca, oraz mój ojciec zminął zafrasowaną i zawstydzoną gotów do przyjęcia każdej kapitulacji. W chwilę później schodził mój ojciec ze schodów swojego dominium człowiek złamany król banita, który stracił tron i królowania. Koniec rozdziału ptaki. Rozdział manekiny sklepy cynamonowe nagranie LibriVox Wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej. Więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org Bruno Schulz sklepy cynamonowe manekiny Ta ptasia impreza mego ojca była ostatnim wybuchem kolorowości ostatnim i świetnym kontrmarszem fantazji który ten niepoprawny improwizator ten fechdmistrz wyobraźni poprowadził na szańce i okopy jałowej i pustej zimy. Dziś dopiero rozumiem samotne bohaterstwo z jakim sam jeden wydał on wojnę bezbrzeżnemu żywiołowi nudy drętwiącej miasto. Pozbawiony wszelkiego poparcia bez uznania z naszej strony bronił ten mąż przedziwny straconej sprawy poezji. Był on cudownym młynem w którego leje sypały się o tręby pustych godzin ażeby w jego trybach zakwitnąć wszystkimi kolorami i zapachami korzeni wschodu. Ale przywykli do świetnego kuglarstwa tego metafizycznego prestidigitatora byliśmy skłonni zapoznawać wartość jego suwerennej magii która nas ratowała od letargu pustych dni i nocy. Adeli nie spotkał żaden wyrzut za jej bezmyślny i tempy vandalizm. Przeciwnie czuliśmy jakieś niskie zadowolenie, haniebną satysfakcję z ukrócenia wybujałości, których kosztowaliśmy łakomie do syta ażeby potem uchylić się perfidnie od odpowiedzialności za nie. A może był w tej zdradzie i tajny pokłon w stronę zwycięskiej Adeli której przypisywaliśmy niejasno jakąś misję i posłannictwo sił wyższego rzędu. Zdradzony przez wszystkich wycofał się ojciec wielki zmiejstw swej niedawnej chwały. Bez skrzyżowania szpat oddał w ręce wroga domenę swej byłej świetności. Dobrowolny banita usunął się do pustego pokoju na końcu siemi i oszańcował się tam samotnością. Zapomnieliśmy o nim. Obiegła nas znowu ze wszech stron żałoby zakość miasta zakwitając w oknach ciemnym liszajem świtów pasożytniczym grzybem zmierzchów rozrastającym się w puszyste futro długich nocy zimowych. Tapety pokoju rozluźnione błogo za tamtych dni i otwarte dla kolorowych lotów o wej skrzydla tej czeredy zamknęły się znów w sobie zgęstniały plącząc się w monotonii gorzkich monologów. Lampy poczerniały i zwiędły jak stare osty i bodiaci. Wisiały teraz osobiały i zgryźliwy dzwoniąc cicho kryształkami szkiełek gdy ktoś przeprawiał się omackiem przez zmierzch pokoju. Napróżno wetknęła Adela we wszystkie ramiona tych lamp kolorowe świece nieudolny surogat bladę wspomnienie świetnych iluminacji którymi kwitły niedawno wiszące ich ogrody. Ach gdzie było to świegotliwe pączkowanie to owocowanie pospieszne i fantastyczne w bukietach tych lamp z których jak spękających czarodziejskich tortów ulatowały skrzydlatę fantazmaty rozbijające powietrze natalie kart magicznych rozsypując je w kolorowe oklaski sypiące się gęstymi łuskami lazuru pawie i papuzie i zieleni metalicznych połysków rysując w powietrzu linie i arabeski migotliwe ślady lotów i kołowań rozwijając kolorowe wahlarze trzepotów utrzymujące się długo po locie w bogatej i błyskotliwej atmosferze Jeszcze teraz kryły się w głębi szażałej aury echa i możliwości barwnych rozbłysków lecz nikt nienawiercał fletem nie doświadczał świdrem zmętniałych słojów powietrznych tygodnie testały pod znakiem dziwnej senności łóżka cały dzień niezaścielony zawalone pościelą zmiętą i wytarzaną od ciężkich snów stały jak głębokie łodzie gotowe do odpływów mokre i zawiłe labirynty jakiejś czarnej, bezgwiezdnej wenecji o głuchym świcie Adela przynosiła nam kawę ubieraliśmy się drewniwie w zimnych pokojach przy świetle świecy odbitej wielokrotnie w czarnych szybach okien poranki te były pełne bezładnego krzątania się rozwlekłego szukania w różnych szufladach i szafach po całym mieszkaniu słychać było kłapanie pantofelków Adeli subiekci zapalali latarnie brali z rąk matki sklepowe i wychodzili w gęstą, wirującą ciemność matka nie mogła dojść do ładu z toaletą świece dogasały w lichtarzu Adela przepadała gdzieś w odległych pokojach lub na strychu, gdzie rozwieszała bieliznę nie można jej się było dowołać młody jeszcze mętny i brudny ogień buzimny, błyszczące na rośle sadzy w gardzieli komina świeca gasła pokój pogrążał się w ciemności z głowami na obrusie stołu wśród resztek śniadania zasypialiśmy na wpół ubrani leżąc twarzami na futrzanym brzuchu ciemności odpływaliśmy na jego falistym oddechu w bezgwiezdną czość budziło nas głośne sprzątanie Adeli matka nie mogła uporać się z toaletą nim skończyła czesanie subiekci wracali na obiad mrok na rynku przybierał kolor złotawego dymu przez chwilę z tych dymnych miodów, z tych mętnych bursztynów mogły się rozpowić kolory najpiękniejszego popołudnia daliwy moment mijał amalgamać świtu przekwitał wezbrany ferment dnia już niemal do ścigły opadał z powrotem w bezsilną szarość zasiadaliśmy do stołu subiekci zacierali czerwone zim na ręce i nagle proza ich rozmów sprowadzała od razu pełny dzień szary burszty wtorek dzień bez tradycji i bez twarzy ale gdy pojawiał się na stole półmisek z rybą w szklistej galarecie wywiedł, że ryby leżące bok przy boku głową do ogona jak figura zodiakalna odpoznawaliśmy w nich herb owego dnia emblemat kalendarzowy do wtorku i rozbieraliśmy go pospiesznie między siebie pełni ulgi że dzień odzyskał w nim swą fizjonomię subiekci spożywali go z namaszczeniem z powagą kalendarzowej ceremonii zapach pieprzu rozchodził się po pokoju a gdy wytarli bułką ostatek galarety rozważając w myśli heraldykę następnych dni tygodnia i na półmisku zostawały tylko głowy z wygotowanymi oczyma czuliśmy wszyscy że dzień został wspólnymi siłami pokonany i że reszta nie wchodziła już w rachubę w samej rzeczy zresztą tą wydaną na jej łaskę Adela nie robiła sobie długich ceregieli wśród brzęku, garnków i chlustów zimnej wody likwidowała z energią tych parę godzin do zmierzchu które matka przesypiała na oto manie tymczasem wiadalni przygotowywano już scenerię wieczoru Polda i Paulina dziewczęta do szycia rozgospodarowywały się w niej z rekwizytami swego fachu na ich ramionach wzniesiona wchodziła do pokoju milcząca nieruchoma pani dama skłaków i płótna z czarną drewnianą gałką zamiast głowy ale ustawiona w kącie między drzwiami a piecem ta cicha dama stawała się panią sytuacji ze swego kąta stojąc nieruchomo wzorowała w milczeniu pracę dziewcząt pełna krytycyzmu i niełaski przyjmowała ich starania i umizgi z jakimi przyklękały przednią przymierzając fragmenty sukni znaczone białą fastrygą obsługiwały z uwagą i cierpliwością milczący idol którego nic zadowolić nie mogło ten moloch był nieubłagany jak tylko kobiece molochy być potrafią i odsyłał je wciąż na nowo do pracy a one wrzecionowate i smukłe podobne do szpuli drewnianych z których odwijały się nici i tak ruchliwe jak one manipulowały z grabnymi ruchami nad tą kupą jedwabiu i sukna wcinały się szczękającymi nożycami w jej kolorową masę i kotały maszyną depcąc pedał lakierkową tanią nóżką a dookoła nich rosła kupa odpadków różnokolorowych strzępów i szmatek jak wypluty łuski i plewy dookoła dwóch wybrednych i marnotrawnych papug krzywę szczęki nożyc otwierały się ze skrzypieniem jak dzioby tych kolorowych ptaków dziewczęta deptały nie uważnie po barwnych obrzynkach brodząc nieświadomie niby w śmietniku możliwego jakiegoś karnawału w rupieciarni jakiejś wielkiej nieużyczywistnionej maskarady odszepywały się ze szmatek z nerwowym śmiechem łaskotały oczyma zwierciadła ich duszy szybkie ciarodziejstwo krąg było nie w nudnych sukniach, które zostawały na stole ale w tych setkach odstrzygnięć w tych wiórach lekkomyślnych i płochych, którymi zasybać mogły całe miasto jak kolorową fantastyczną śnieżycą nagle było im gorąco i otwierały okno, ażeby w niecierpliwości swej samotni w głodzie obcych twarzy niej bezimienną twarz zobaczyć do okna przyciśniętą wachlowały rozpalone swe policzki przed wzbierającą firankami nocą zimową odsłaniały płonące dekolty pełne nienawiści do siebie i rywalizacji gotowe stanąć do walki od tego pierrota, którego by ciemny powiew nocy przywiał na okno jak mało wymagały one miały wszystko w sobie miały nadmiar wszystkiego w sobie, ach byłby im wystarczył pierrot wypchany trocinani jedno dwa słowa na które od dawna czekały by móc wpaść w swą rolę dawno przygotowaną z dawna tłoczącą się na usta pełną słodki i strasznej goryczy ponoszącą dziko jak stronice romansu połykane nocą wraz ze uzami ronionymi na wypieki widz podczas jednej ze swych wędrówek wieczornych po mieszkaniu przedsiębioranych pod nieobecność Adeli natknął się mój ojciec na ten cichy syans wieczorny przez chwilę stał w ciemnych drzwiach przyległego pokoju z lampą w ręku oczarowany sceną oczki i wypieków tą idynną spódru kolorowej bibułki i atropiny której jako tło pełne znaczenia podłożona była noc zimowa oddychająca wśród wzdętych firanek okna nakładając okulary zbliżył się w paru krokach i oprzedł dookoła dziewczęta oświecając je podniesioną w ręku lampą przeciąg z otwartych drzwi podniósł firanki u okna panienki dawały się oglądać kręcąc się w biodrach polśniewając malją oczu lakiem skrzypiących pantofelków sprzączkami podwiązek pod wzdętą od wiatru sukienką szmatki jeły umykać po podłodze jak szczury ku uchylonym drzwiom ciemnego pokoju a ojciec mój przyglądał się uważnie prychającym osobką szepcąc półgłosem genc avium jeśli się nie mylę z kansores albo pistaki w najwyższym stopniu godne uwagi przypadkowe to spotkanie stało się początkiem całej serii seansów podczas których ojciec mój zdołał rychło oczarować obie panienki z rokiem swojej przedziwnej osobistości odpłacając się za pełną galanterii i dowcipu konwersacje którą zapełniał impustkę wieczorów dziewczęta pozwalały zapalonymu badaczowi studiować strukturę swych szczupłych i tandetnych ciałek działo się to w toku konwersacji z powagą i wytwornością która najryzykowniejszym punktom tych badań odbierała dwuznaczny ich pozór odsuwając pończoszkę z kolana pauliny i studiując rozmiłowanymi oczyma z więzłą i szlachetną konstrukcję przegubu ojciec mój mówił jakże pełna uroku jak szczęśliwa jest forma bytu którą panie obrały jeszcze piękna i prosta jest teza którą dano wam swym życiem ujawnić lecz za to z jakim mistrzostwem z jaką finezją wywiązują się panie z tego zadania gdybym odrzucając respekt przed stwórcą chciał się zabawić w krytykę stworzenia wołałbym mniej treści więcej formy jakby ulżył światu ten ubytek treści więcej skromności w zamierzeniach więcej wstrzemięźliwości w pretensjach panowie Demiurzy a świat byłby doskonalszy wołał mój ojciec akurat w momencie gdy dłoni jego wyłuskiwała białą łytkę pauliny z uwięzi pończoszki w tej chwili Adela stanęła w otwartych drzwiach jadalni niosąc tacy z podwieczorkiem było to pierwsze spotkanie dwutych wrogich potęk od czasu wielkiej rozprawy my wszyscy którzy asystowaliśmy przy tym spotkaniu przeżyliśmy chwilę wielkiej trwogi było nam nadwyraz przykro być świadkami nowego upokorzenia i tak już ciężko doświadczonego męża mój ojciec powstał sklęczek bardzo zmieszany falą po fali zabarwiała się jego twarz coraz ciemniej napływem wstydu ale Adela znalazła się niespodzianie na wysokości sytuacji podeszła z uśmiechem do ojca i dała mu psztyczka w nos na to hasłopolda i paulina klasnęły radośnie w dłonie zatupotały nóżkami i uwiesiwszy się z obu stron u ramion ojca obtańczyły z nim stół dookoła w ten sposób dzięki dobremu sercu dziewcząt rozwiał się zarodek przykrego konfliktu w ogólnej wesołości oto jest początek wielce ciekawych i dziwnych prelekcji które mój ojciec nadchniony urokiem tego małego i niewinnego audytorium odbywał w następnych tygodniach owej wczesnej zimy jest godne uwagi jak w zetknięciu z niezwykłym tym człowiekiem rzeczy wszystkie cofały się niejako do korzenia tego bytu odbudowywały swe zjawisko aż do metafizycznego jądra wracały niejako do pierwotnej idei ażeby w tym punkcie sprzeniewierzyć ją jej i przechylić w te wątpliwe ryzykowne i dwuznaczne regiony które nazwiemy tu krótko regionami wielkiej cherezji nasz cherezjarka przedłu wśród rzeczy jak magnetyzer zarażając je i uwodząc swym niebezpiecznym czarem czy mam nazwać i Paulinę jego ofiaru stała się ona w owych dniach jego uczennicą adeptką jego teorej modelem jego eksperymentów tutaj postaram się wyłożyć z dużym ostrożnością i unikając z gorszenia tę naderkacerską doktryny która opętała wówczas na długie miesiące mego ojca i opanowała wszystkie jego poczynania koniec rozdziału manekiny rozdział traktat o manekinach albo wtura księga rodzaju z książki sklepy cynamone nagrani LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej więcej informacji o nagraniach lub w lontariacie na stronie LibriVox.org czyta ketażyna słodkowska Bruno Schulz sklepy cynamone traktat o manekinach albo wtura księga rodzaju Demiurgos mój ojciec nie posiadł monopolu na tworzenie tworzenie jest przywilejem wszystkich duchów materii dana jest nieskończona płodność niewyczerpana moc życiowa i zarazem uwodna siła pokusy która nas nęci do formowania w głębi materii kształtują się niewyraźne uśmiechy zawiązują się napięcia zgęszczają się próby kształtów cała materia faluje od nieskończonych możliwości które przez nie uprzechodzą mdłymi dreszczami czekając na ożywcze tchnieje ducha przelewa się ona w sobie bez końca kusi tysiącem słodkich okrągizm i miękości które z siebie w ślapych rojeniach wymajacza pozbawiono własnej inicjatywy lubież niepodatna po kobiecemu plastyczna uległa wobec wszystkich impulsów stanowi ona teren wyjęty spod prawa otwarte dla wszelkiego rodzaju szarlatanerii i deletantyzmu domenę wszelkich nadużyć i wątpliwych manipulacji demiurgicznych materia jest najbirniejszą i najbezbronniejszą istotą w kosmosie każdy może ją ugniatać każdemu jest posłuszna wszystkie organizacje materii są nietrwałe i luźne łatwe do uwstecznienia i rozwiązania nie ma żadnego zła w redukcji życia do form innych i nowych zabójstwo nie jest grzachem jest ono niele z koniecznym gwałtem wobec opornych i skostniałych form bytu które przestały być zajmujące w interesie ciekawego i ważnego eksperymentu może ono nawet stanowić ze sługę tu jest punkt wyjścia dla nowej apologii sadyzmu mój ojciec był niewyczerpany w glorifikacji tego przy dziwnego elementu jakim była materia nie ma materii martwej nauczał martwota jest jedynie pozorem za którym ukrywają się nieznane formy życia skala tych form jest nieskończona a odcienie i niuanse niewyczerpane Demiurgos był w posiadaniu ważnych i ciekawych recept twórczych dzięki nim stworzył on mnogość rodzajów odnawiających się własną siłą nie wiadomo czy recepty te kiedykolwiek zostaną zrekonstruowane ale jest to niepotrzebne gdyż jeśli by nawet te klasyczne metody kreacji okazały się raz na zawsze niedostępne pozostają pewne metody i legalne cały bezmiar metod heretyckich i występnych w miarę jak ojciec od tych ogólnych zasad kosmogoni zbliżał się do terenu swych kursowań jego głos zniżał się do wnikliwego szeptu wykład stawał się coraz trudniejszy i zawilszy a wyniki do których dochodził gubiły się w coraz bardziej wątpliwych i ryzykownych regionach dystukulacja jego nabierała ezoterycznej solenności przymykał jedno oko przykładą dwa palce do czoła chytrość jego spojrzenia stawała się wprost niesamowita wywiercał się tą chytrością w swe interlokutorki gwałcił cynizmem tego spojrzenia najwstydliwsze najintymniejsze w nich rezerwy i dosięgał wymykające się w najgłębszym zakamarku przypierał do ściany i łaskotał drapał ironicznym palcem póki nie do łaskotał się błysku zrozumienia i śmiechu śmiechu przyznania i porozumienia się którym w końcu musiało się kapitulować dziewczęta siedziały nieruchomo lampa kopciła sukno podjęło maszynę dawno się susnęło a maszyna stukotała pusto stębnując czarne bezgwiezdne sukno odwijające się z postawu nocy zimowej za oknem zbyt długo żyliśmy pod terrorem niedościgłej doskonałości Demiurga mówił mój ojciec zbyt długo doskonałość tego tworu paraliżowała naszą własną twórczość nie chcemy z nim konkurować nie mamy ambicji mu dorównać chcemy być twórcami we własnej niższej sferze pragniemy dla siebie twórczości pragniemy rozkoszy twórczej pragniemy jednym słowem Demiurgi nie wiem w czyim imieniu proklamował mój ojciec te postulaty jaka zbiorowość, jaka korporacja sekta czy zakon nadawała swoją solidarnością patos z jego słową co do nas to byliśmy dalecy od wszelkich zakusów Demiurgicznych lecz ojciec mój rozwidł tymczasem program tej wtórnej Demiurgi obraz tej drugiej generacji stworzeń która stanąć miała w otwartej opozycji do panującej epoki nie zależy nam mówił on na tworach o długim oddechu na istotach na daleką metę nasze kreatury nie będą bohaterami romansów w wielu tomach ich role będą krótkie, lapidarne ich charaktery bez dalszych planów często dla jednego gestu dla jednego słowa podejmiemy się trudu powołania ich do życia na tę jedną chwilę przyznajemy otwarcie będziemy kładli nacisku na trwałość ani solidność wykonania twory nasze będą jak gdyby prowizoryczne na jeden raz zrobione jeśli będą to ludzie to damy im na przykład tylko jedną stronę twarzy jedną rękę, jedną nogę te umianowicie która im będzie w ich roli potrzebna byłoby pedanterią troszczyć się o jutrugą nie wchodzącą w grę nogę z tyłu mogą być po prostu zasyte płutnem lub pobielone naszą ambicję pokładać będziemy w tej dumnej dewizie dla każdego gestu inny aktor do obsługi każdego słowa każdego czynu powołamy do życia innego człowieka taki jest nasz smak to będzie świat według naszego gustu demiurgos kochał się w wytrawnych, doskonałych i skomplikowanych materiałach my dajemy pierwszeństwo tandecie po prostu porywa nas zachwyca, taniość, lichota, tandetność materiału czy rozumiecie, pytał mój ojciec ten boki sens tej słabości, tej pasji do pstrej bibułki do papier masze do lakowanej farby do kłaków i trociny to jest, mówiąc bolesnym uśmiechem nasza miłość do materii jako takiej do jej puszistości i porowatości do jej jedynej mistycznej konsystencji demiurgos mistrz i artysta czy nieją niewdzialną każe jej zniknąć pod grą życia my, przeciwnie kochamy jej zgrzyd jej oporność jej pałbiastą niezgrabność lubimy pod każdym gestem pod każdym ruchem widzieć jej ociężały wysiłek jej bezwład jej słodką niedźwiedziowatość jej siedziały nieruchomo z szklanymi uczyma twarzych były wyciągnięte i zgłupiałe zasłuchaniem policzki podmalowane wybiekami trudno było w tej chwili ocenić czy należą do pierwszej czy do drugiej generacji stworzenia słowem konkludową mój ojciec chcemy stworzyć po raz wtóry człowieka na obraz miństwo manekinu tu musimy dla wierności sprawozdawczej opisać pewien drobny i błahy incydent który zaszadł w tym punkcie prelekcji i do którego nie przywiązujemy żadnej wagi incydent ten całkowicie niezrozumiały i bezsensowny w tym danym szeregu zdarzeń da się chyba wytłumaczyć jako pewnego rodzaju automatyzm szczątkowy bez antecedensów i bezciągłości jako pewnego rodzaju złośliwość obiektu przeniesiona w dziedzinę psychiczną radzimy czytelnikowi zignorować go z równą lekką myślnością jak my to czynimy oto jego przebieg w chwili gdy mój ojciec wymawiał słowo manekin Adela spojrzał na zegarek na branzoletce po czym porozumiała się spojrzeniem z poldą teraz wysunęła się wraz z krzesłem opięć naprzód podniosła brzeg sukni wystawiła powoli stopę opiętą w czarny jedwab i wyprężyła ją jak pyszczek węża tak siedziała przez cały czas tej sceny całkiem sztywno z wielkimi trzepoczętymi pogłębionymi lazurem atropiny z poldą i Pauliną po obu bokach wszystkie trzy patrzyły rozszerzonymi oczami na ojca mój ojciec wszonknął zamilk pochylił się i stał się nagle bardzo czerwony w jednej chwili linatura jego twarzy dopiero co tak rozwiszonej zamknęła się na spokorniałych rysach on chrez jarcha natuchniony ledwo wypuszczony z wichru uniesienia złożył się nagle w sobie zapadł i zwinął a może wymieniono go na innego ten inny siedział sztywny bardzo czerwony ze spuszczonymi oczyma Pan Napolda podeszła i pochyliła się nad nim klepiąc go lekko po plecach mówiła tonem łagodnej zachęty Jakub będzie rozsądny Jakub posłucha Jakub nie będzie uparty No proszę Jakub Jakub Wypięte pantofelek Adeli drzał lekko i błyszczał jak języczek węża mój ojciec podniósł się powoli ze spuszczonymi oczyma krok naprzód jak automat i osunął się na kolana lampa syczała w ciszy w gęstwinie tapet biegły tam i z powrotem wymowne spojrzenia leciały szepty jadowitych języków Gzygzaki myśli koniec rozdziału traktat o manekinach albo wtura księga rodzaju czytała katarzyna słodkowska rozdział traktat o manekinach ciąg dalszy z książki sklepy cynamonowe nagranie LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org czytała katarzyna słodkowska Bruno Schulz sklepy cynamonowe traktat o manekinach ciąg dalszy następnego wieczora ojciec podjął z odnowioną swadą ciemny i zawiły swój temat i natura jego zmarszczek rozwijała się i zawijała z wyrafinowaną chytrością w każdej spirali ukryty był pocisk ironii ale czasami inspiracja rozszerzała kręgi jego zmarszczek które rosły jakąś ogromną wirującą grozą uchodząc w milczących wolutach w nocy zimowej figury panoptiku moje panie zaczął on kalwaryjskie parodie manekinów ale nawet w tej postaci strzeszcie się lekko je traktować materia nie zna żartów jest ona zawsze pełna tragicznej powagi kto ośmiela się myśleć że można grać z materią że kształtować ją można dla żartu że żart nie wrasta w nią nie wrzera się natychmiast jak los jak przeznaczenie czy przeczuwa cię ból cierpienie głuche, niewyzwolone zakutę w materię cierpienie tej pałoby która nie wie czemu nią jest czemu musi trwać w tej gwałtem narzuconej formie będącej parodią czy pojmujecie potęgę wyrazu formy pozoru, trajską samowolę z jaką rzuca się on bezbronną kłodę i opanowuje jak własna terańska panosząca się dusza nadajecie jakieś głowie skłaków i płótna wyraz gniewu i pozostawiacie ją z tym gniewem z tą konwulsją z tym napięciem raz na zawsze zamkniętą ze ślepą złością dla której nie ma odpływu tłum śmiej się z tej parodii Poczcie moje panie nad losem własnym widząc nędze materii więzionej gnębionej materii która nie wie kim jest i po co jest dokąd prowadzi ten gest który jej raz na zawsze nadano tłum śmiej się czy rozumiecie straszny sadyzm upajające dymjurgiczne okrucieństwo tego śmiechu bo przecież płakać nam moje panie trzeba nad losem własnym na widok tej nędz materii gwałconej materii na której dopuszczano się strasznego bezprawia stąd płynie moje panie straszny smutek wszystkich błazańskich golemów wszystkich pałup zadumanych tragicznie nad śmiesznym swym grymasem oto jest anarchista Luke Hennie morderca cesarzowej Elżbiety oto draga demoniczna i nieszczęśliwa królowa Serbi oto genialny młodzieniec nadzieja i duma rodu którego zgubił nieszczęsny nauk onani o ironio tych nazw tych pozorów czy jest w tej pałubie naprawdę coś z królowej dragi jej sobowtór najdalszy bodaj cieniej istoty to podobieństwo ten pozór ta nazwa uspokaja nas zwala nam pytać kim jest dla siebie samego ten twór nieszczęśliwy a jednak to musi być ktoś moje panie ktoś anonimowy ktoś groźny ktoś nieszczęśliwy ktoś co nie słyszał nigdy w swym głuchym życiu o królowej dradze czy słyszeliście po nocach straszny wycie tych pałub wozkowych zamkniętych w budach jarmarcznych żałosny chór tych kadłubów z drzewa i porcelany walących pięściami w ściany swych więzień w twarzy mego ojca rozwichszonej grozą spraw, który wywołał z ciemności, utworzył się wirzmarszczek lej rosnący w głąb na którego dnie gorzało groźne oko prorocze broda jego zjeżyła się dziwnie wiechcie i pędzle włosów strzelające z brodawek z pieprzu, z dziurek od nosa nastreszyły się na swych korzonkach tak stał drentwy z gorającymi oczyma drżąc od wewnętrznego wzburzenia jak automat który zaciął się i zatrzymał na martwym punkcie Adela wstała z krzesła i poprosiła nas o przymknięcie oczu na to co się za chwilę stanie potem podeszła do ojca i z rękoma na biodrach przybierając pozór podkaślonej stanowczości zarządała bardzo dobitnie panienki siedziały sztywno zaspuszczonymi oczyma w dziwnej drentwości koniec rozdziału traktat o manekinach ciąg dalszy czytała katarzyna słodkowska rozdział traktat o manekinach dokończenie z książki sklepy cynamone nagranie LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należą do demony publicznej więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org czyta katarzyna słodkowska Bruno Schulz sklepy cynamone traktat o manekinach dokończenie któregoś z następnych wieczorów ojciec mój w te słowa ciągną dalej swą prelekcję nie o tych nieporozumieniach ucieleśnionych nie o tych smutnych parodiach moje panie o wocach prostackiej i vulgarnej niepowściągliwości chciałem mówić zapowiadając mą rzecz o manekinach miałem na myśli coś innego tu ojciec mój zaczął budować przed naszymi oczyma obraz tej wymarzonej przez niego generaio ekwiwoka okolania istot na wpół tylko organicznych jakieś pseudowegetacji pseudofauny rezultatów fantastycznej fermentacji materii były to twory podobne z pozoru do istoty żywych do kręgowców z korupiaków, członkonogów lecz pozór ten mylił były to w istocie istoty amorwne bez wewnętrznej struktury płody imitatywnej tendencji materii która obdarzona pamięcią powtarza z przyzwyczajenia raz przyjęte kształty skala morfologii której podlega materia jest w ogóle ograniczona i pewien zasób form powtarza się wciąż na różnych kondygnacjach bytu istoty te ruchliwe, wrażliwe na bodźce a jednak daleki od prawdziwego życia można było otrzymać zawieszając pewne skomplikowane koloidy w roztworach soli kuchennej koloidy te po kilku dniach formowały się, organizowały w pewne zagęszczenia substancji przypominającej niższe formy fauny u istot tak powstałych można było stwierdzić proces oddychania, przemianę materii ale analiza chemiczna nie wykazywała w nich nawet śladu połączeń białkowych, ani w ogóle związków węgla wszelakopremitywne te formy były niczym w porównaniu z bogactwem kształtów i wspaniałości pseudofauny i flory która pojawia się niekiedy w pewnych ściśle określonych środowiskach środowiskami tymi są stare mieszkania, przesycone emenacjami wielu żywotów i zdarzeń z użyte atmosfery bogate liczne ingrediencje marzeniu ludzkich rumowiska obfitujące w humus wspomnień tęsknot jałowej nudy na takiej glebie owap pseudowegetacja kiełkowała szybko i powierzchownie pasorzytowało obficie i ephemerycznie pędziła krótkotrwałe generacje które rozkwitały raptownie i świetnie ażeby wnet zgasnąć napety muszą być w takich mieszkaniach już bardzo zużyte i znudzone nieustanną wędrówką po wszystkich kadencjach rytmów nic dziwnego, że schodzą na manowce dalekich ryzykownych rojeń rdzeń mebli ich substancja musi już być rozluźniona, zdegenerowana i podległa występnym pokusom wtedy chorej zmęczone i zjeczałej glebie wykwita jak piękna wysypka na lot fantastyczny kolorowa, bujająca pleśń wiedzą, panie mówił ojciec mój że w starych mieszkaniach bywają pokoje, o których się zapomina nieodwiedzane miesiącami wędną w opuszczeniu między starymi murami i zdarza się, że rysują się w sobie zarastają cegłą i raz na zawsze stracone dla naszej pamięci powoli tracą też swą egzystencję drzwi prowadzące do nich z jakiegoś podesu tylnych schodów mogą być tak długo przeoczane przez domowników aż wrastają wchodzą w ścianę, która zaciera ich ślad w fantastycznym rysunku pęknięć i rys mówił ojciec mój wczesnym rankiem na słyku zimy po wielu miesiącach nieobecności do takiego na wpół zapomnianego traktu i z dumio tym byłem wyglądem tych pokojów z wszystkich szpar w podłodze z wszystkich gzymsów i framuk wystrzelały cienkie pędy i napełniały szare powietrze migotliwą koronką filigranowego listowia a żurową gęstwiną jakiejś cieplarni peonej szeptów, lśnień, kołysań jakiejś fałszywej i błogiej wiosny dookoła łóżka pod wieloramienną lampą wzdłuż szaf chwiały się kępy delikatnych drzew rozpryskiwały w górze świetlistę korony w fontanny koronkowego listowia bijące aż podmalowane niebosufitu rozpelonym chlorofilem w przyspieszonym procesie kwitnienia kiełkowały w tym listowiu ogromne białe i różowe kwiaty pączkowały w oczach bujały od środka różowym miąższem i przelewały się przez brzegi gubiąc płatki i rozpadając się w prędkim przekwitaniu Byłem szczęśliwy, mówił mój ojciec z tego niespodzianego rozkwitu który napełnił powietrze migotliwym szelestem szumem przesypującym się jak kolorowe konfetti przez cienkie ruzgi gałązek Widziałem jak zdrygania powietrza z fermentacji zbyt bogatej aury wydziela się i materializuje to pospieszne kwitnienie przelewanie się i rozpadanie fantastycznych holaandrów które napełniły pokój rzadką leniwą śnieżycą wielkich różowych kiści kwietnych nim zapadł wieczór kończą ojciec nie było już śladu tego świetnego rozkwitu cała złudna tafata morgana była tylko mistyfikacją wypadkiem dziwnej symulacji materii która potrzewa się pod pozór życia ojciec mój był dnia tego dziwnie używiony spojrzenia jego hitre, ironiczne spojrzenia tryskały werwą i humorem potem nagle poważniejąc znowu rozpatrywam nieskończoną skalę form i odcieni jak jej przybierała wielokształtna materia fascynowały go formy graniczne wątpliwe i problematyczne jak ektoplazma są nabolików pseudomateria, emanacja kataleptyczna mózgu która w pewnych wypadkach rozrastała się z ust uśpionego na cały stół napełniała cały pokój obujająca rzadka tkanka astralne ciało na pograniczu ciała i ducha kto wie, mówił ile jest cierpiących okaleczonych, fragmentarycznych postaci życia jak sztucznie sklecone gwoździami na gwałd zbite życie szaf i stołów ukrzyżowanego drzewa cichych męczenników okrutnej pomysłowości ludzkiej streszliwe transplantacje, obcych i nienawidzących się raz drzewa skuciewi ich w jedną nieszczęśliwą osobowość ile starej, mądrej męki jest w bejcowanych słojach żyłach i w fladrach naszych starych zaufanych szaf kto rozpoznał w nich stary zheblowane, wypolerowane do niepoznaki rysy, uśmiechy spojrzenia twarz mego ojca, gdy to mówił rozeszła się zamyślaną linaturą z marszczek stała się podobna do senków i słoju w starej deski, z której zheblowano wszystkie wspomnienia przez chwilę myśleliśmy że ojiec popadnie w stan drentwoty która nawiedzała go czasem ale odknął się nagle, opamiętał i tak ciągnął dalej dawne, mistyczne plemiona balsamowały swych umarłych w cianach ich mieszkań były wprawione w murowane ciała twarze w salonie stał ojciec, wypchany wygarbowana żona niebożczka była dywanem podstawem znałem pewnego kapitana, który miał w swej kajucie lampę meluzyne zrobioną przez malańskich balsamistów z jego zamrodowanej kochanki na głowie miała ogromne rogi jelenie w ciszy kajuty głowa ta rozpięta między gałęziami rogów ustropu powoli otwierała rzęsy oczu na rozchylonych ustach elśniła błonka śliny pękająca od cichego szeptu głowonogi, żółwie i ogromne kraby zawieszone na belkach sufitu jako kandelabre i pająki przebierały w tej cisze bez końca nogami szły i szły na miejscu twarz mojego ojca była naraz wyraz troski i smutku gdy myśli jego na drogach nie wiedzieć jakiej asociacki przeszły do nowych przykładów czy mam przemilczeć mój uprzyciszonym głosem że brat mój na skutek długiej i nieuleczalnej choroby zamienił się stopniowo wzwój kiszek gumowych że biedna moja kuzynka dniem i nocą nosiła go w poduszkach nocąc nieszczęśliwemu nieskończone kołysanki nocy zimowych czy może być coś smutniejszego niż człowiek zamieniony w kiszkę jachegarową co za rozczarowanie dla rodziców co za dezorientacja dla ich uczuć co za rozwianie wszystkich nadziei wiązanych z obiecującym młodzieńcem a jednak wierna miłość biednej kuzynki towarzyszyłam mu i w tej przemianie ach nie mogę już dłużej nie mogę tego słuchać jęknęła polda przechylając się na krześle ucisz go Adelo dziewczynta wstały Adela podeszła do ojca i wyciągniętym palcem uczyniła ruch zaznaczający łaskotanie ojciec stropił się zamilkł i zaczął pełen przerażenia cofać się tyłem przetkiwającym się palcem Adeli taszła za nim ciągle grożąc mu jadowicie palcem wypierała go krok za krokiem spokoju Paulina dziewnęła przeciągając się obie z polną wsparte o siebie ramionami spojrzały sobie w oczy z uśmiechem koniec rozdziału traktat o manekinach dokończenie rozdział nagranie LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należał do domeny publicznej więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org czyta Tomker cały sierpień owego roku przebawiłem się z małym kapitalnym pieskiem który pewnego dnia znalazł się na podłodze naszej kuchni niedołężny i piszczący pachnący jeszcze mlekiem i niemowlęstwem z nieuformowanym, okrągławym drżącym łebkiem z łapkami jak ukreta rozkraczono mi na boki i z najdelikatniejszą mięciutką sierścią od pierwszego wyjrzenia zdobyła sobie ta kruszynka życia cały zachwyt cały entuzjazm chłopiecej duszy z jakiego nieba spadł tak niespodziane ten ulubieniec bogów w milszy sercu od najpiękniejszych zabawek że też stare, zgoła nieinteresujące pomywaczki wpadają niekiedy na tak świetne pomysły i przenoszą z przedmieścia o całkiem wczesnej, transcendentalnej poranny godzinie, takiego oto pieska do naszej kuchni Ach, było się jeszcze niestety nieobecnym nieurodzonym z ciemnego ona snu a już to szczęście ziściło się już czekało na nas niedołężnie leżące na chłodnej podłodze kuchni niedocenione przez Adele i domowników obudzoną niewcześniej talerzyk mleka na podłodze świadczył o macieżyńskich impulsach Adeli świadczył niestety także i o chwilach przeszłości dla mnie na zawsze straconej o rozkoszach przybranego macieżyństwa w których nie brałem udziału ale przede mną leżała jeszcze cała przyszłość jakiś bezmiar doświadczeń, eksperymentów, odkryć otwierał się teraz sekret życia jego najistotniejsza tajemnica sprowadzana do tej prostszej, poręczniejszej rachowej formy odsłaniała się tu nienasyconej ciekawości było to nadwyraz interesujące mieć na własność taką odrubinkę życia taką cząstkę wieczysty tajemnicy w postaci tak zabawnej i nowej budzącej nieskończoną ciekawość i respekt sekretne swą obecnością niespodzianą transpozycję tego samego wątku życia który i w nas był na formę od naszej odmienną zwierzęcą zwierzęta, cel nienasyconej ciekawości, egzemplifikacje zagadki życia, jakby stworzone po to by człowiekowi pokazać człowieka rozkładając jego bogactwo i komplikacje na tysiąc kaledioskopowych możliwości, każdą doprowadzono do jakiegoś paradoksalnego krańca do jakiejś wybujałości pełnej charakteru nieobciążone z plotem egzotycznych interesów mącących stosunki międzyludzkie otwierało się serce pełne sympatii dla obcych emanacji wiecznego życia, pełne miłosnej współpracującej ciekawości która była zamaskowanym głosem samopoznania piesek był aksamitny, ciepły i pulsujący małym, pospiesznym sercem miał dwa miękkie płatki uszu, niebieskawiemętne oczka różowy pyszczyk do którego można było włożyć palec bez żadnego niebezpieczeństwa łapki delikatne i niewinne z wzruszającą różowo brodaweczką z tyłu nad stopami przednich nóg władził nimi do miski z mlekiem żarłoczny i niecierpliwy chłepcący na półgróżowym języczkiem ażeby po nasyceniu się podnieść żałość niemałą mordkę z kroplą mleka na brodzie i wycofać się niedołężnie z kąpieli mlecznej chut jego był niezgrabnym toczeniem się bokiem na ukoz w niezdecydowanym kierunku po linii trochę pijanej i chwiejnej dominantą jego nastroju była jakaś nieokreślona i zasadnicza żałość, sierocztwo i bezradność niezdolność do zapełnienia czymś pustki życia pomiędzy objawiało się to bezplanowością i niekonsekwencją ruchów irracjonalnymi napadami nostalgii z żałosnym skomleniem i niemożnością znalezienia sobie miejsca nawet jeszcze w głębi snu w którym potrzeby oparcia się i przytulenia zaspokajać musiał używając do tego własnej swojej osobie zwiniętyj w kłębek drżący towarzyszyło mu poczucie o samotnienia i bezdomności ach, życie, młode i wątłe życie wypuszczone z zaufanej ciemności z przytulnego ciepła łona macierzystego w wielki i obcy świetlany świat jak rzekurczy się ono i cofa jak wzdraga się zaakceptować tę imprezę którą mu proponują pełne awersji i zniechęcenia lecz zwolne mały nemrod otrzymał był to dumne i wojownicze imię zaczyna smakować w życiu wyłączne opanowanie obrazem macierzystej prajedni ustępuje urokowi wielości świat zaczyna na nie zastawiać płapki, nieznany aczarujący smak różnych pokarmów czwarobok poranego słońca na podłodze na którym tak dobrze jest położyć się ruchy własnych członków, własne łapki ogonek chwiliarnie wyzywający do zabawy z samym sobą pieszczoty ręki ludzkiej pod którymi zwolna dejrzewa pewna swawolność wysołość rozpierająca ciało i rodząca potrzeby zgoła nowych gwałtownych i ryzykownych ruchów wszystko to przekupuje, przekonywa i zachęca do przyjęcia do pogodzenia się z eksperymentem życia i jeszcze jedno Nemrod zaczyna rozumieć że to co mu się tu podsuwa mimo pozorów nowości jest w gruncie rzeczy czymś co już było było wiele razy nieskończenie wiele razy jego ciało poznaje sytuację wrażenia i przedmioty w gruncie rzeczy to wszystko nie dziwi go zbytnio w obliczu każdej nowej sytuacji daje Nura w swoją pamięć w głęboką pamięć ciała i szuka omackiem gorączkowo i bywa, że znajduje w sobie odpowiednią reakcję i już gotową mądrość pokoleń złożono w jego plazmie w jego nerwach znajduje jakieś czyny, decyzje o których sam nie wiedział, że już w nim dojrzały że czekały na to by wyskoczyć Steneria jego młodego życia kuchnia z wunnymi cebrami ze ścierkami o skomplikowanej i intrygującej wojni sklapaniem pantofli Adeli zjechała śliwym krzątaniem się naszego więcej przywykł uważać ją za swoją domenę zadomowił się w niej i począł rozwijać w stosunku do niej niejasne poczucie przynależności, ojczyzny chyba, że niespodzianie spadał nań kataklizm w postaci szorowania podłogi, owalenie praw natury chlusty ciepłego ługu podmywające wszystkie meble i groźnie szurgot szczotek Adeli ale niebezpieczeństwo mija szczotka uspokojona i nieruchoma leży cicho w koncie schnąca podłoga pachnie miło mokrym drzewem Nemrod przywrócony znowu do swoich normalnych praw i do swobody na terenie własnym czuje żywo ochotę chwytać zębami stary kot na podłodze i targać nim z całej siły na prawo i lewo Pacyfikacja żywiołów napewne go nie wymowną radością Wtem staje jak wryty Przed nim o jakie trzy kroki pieskie posuwa się czarna maszkara potwór sunący szybko na pręcikach nóg do głębi wstrząśnięty Nemrod posuwa wzrokiem zaskośnym kursem głośczącego owada śledząc w napięciu ten płaski bez głowy i ślepy kadłub niesione niesamowito ruchliwości opojęczych nóg coś w nim na ten widok wyzbiera coś dojrzewa, pęcznieje czego sam jeszcze nie rozumie niby jakiejś gniew albo strach lecz raczej przyjemny i połączony z dreszczem siły samopoczucia, agresywności i wyrzuca z siebie głos jeszcze jemu samemu nieznany obcy całkiem niepodobny do zwykłego chwilenia wyrzuca go z siebie raz i jeszcze raz i jeszcze cienkim dyszkantem który się co chwila wykoleja ale nadaremnie apostrofuje owada w tym nowym z nagłego natchnienia zrodzonym języku w kategoriach umysłu karakoniego nie ma miejsca na tety radę i owad odbywa dalej swą skośną turę kukuntowi pokoju wśród ruchów odwiecznym karakonim rytuałem wszelako uczucia nienawiści nie mają jeszcze trwałości i mocy w duszy pieska nowo obudzona radość życia przeistacza każde uczucie w wesołość nemrod szczeka jeszcze lecz sens tego szczekania zmienił się niepostrzeżenie stało się ono swoją własną parodią pragnąc w gruncie rzeczy wysłowić niewymowną udatność tej świetnej imprezy życia pełnej pikantery, niespodzianych rozdziału nemrod rozdział pan z książki sklepy cinnamonowe nagranie LibriVox wszystkie nagrania LibriVox należą do domeny publicznej więcej informacji o nagraniach lub wolontariacie na stronie LibriVox.org Bruno Schultz sklepy cinnamonowe pan w koncie między tylnymi ścianami szop i przebudówek odnoga zamknięta między komorem wychodek i tylną ścianę kurnika głucha zatoka poza którą nie było już wyjście był to najdalszy przylądek Gibraltar tego podwórza bijący rozpaczliwie głową w ślepy parkan z poziomych desek zamykającą i ostateczną ścianę tego świata spod jego omrzonych dyli wyciekała stróżka czarnej śmierdzącej wody tego błota nigdy nie wysychająca jedyna droga która poprzez granice parkanu wyprowadzała w świat ale rozpacz smrodliwego załuka tak długo biła głową w te zaporę aż rozluźniła jedną z poziomych potężnych desek my, chłopcy dokonaliśmy reszty i wyważyli wysunęli ciężką omrzałą deskę z osady tak zrobiliśmy wyłą otworzyliśmy okno na słońce stanąwszy nogą na desce rzuconej jak most przez kałuże mógł w więzień podwórza w poziomej pozycji przecistąd się przez szpary która wypuszczała go w nowy przewiewny i rozległy świat był tam wielki, zdziczały stary ogród wysokie grusze rozłożyste jabłonie rosły tu z rzadka podażnymi grupami obsypane srebrnym szelestem kipiącą siatką białowych połysków bujna zmieszana niekoszyna trawa ukrywała puszystym kożuchem falisty teren były tam zwykłe trawiaste z dźpła łąkowe spierza z tymi kitami kłosów były delikatne filigrane dzikich pietruszek i marchwi pomarszczone i szorstkie listki bluszczyków i ślepych pokrzy w pachnące miętą wykowate, błyszczące babki na krapionerdzą wystrzelające kieśćmi grubej czerwonej kaszy wszystko to, splątane i puszyste przepojone było łagodnym powietrzem podbito błonkitnym wiatrem i napuszczone niebem gdy się leżało w trawie było się przykrytym całą błonkitną geografią obłoków i płynących kontynentów oddychało się całą rozległą mapą niebios od tego obcowania z powietrzem liście i pędy pokryły się delikatnymi włoskami, miękkim nalotem puchu, szorstką szczeciną haczków, jak gdyby dla chwytania i zatrzymywania przepływo w tlenu. Ten nalot delikatny i białawy spokrewniał liście z atmosferą dawał im srebrzysty szary połysk fal powietrznych cienistych zadumań między dwoma błyskami słońca. A jedna z tych roślin żółta i pełna mlecznego soku w bladych łodygach nadęta powietrzem pędziła ze swych pustych pędów już samo powietrze sam puch w kształcie pierzastych kul mleczowych rozsypywanych przez powiew i wsiąkających zgłośnie w błękitną ciszę. Ogród był rozległy i rozgałęziony kilku odnogami i miał różne strefy i klimaty. W jednej stronie był otwarty, pełny mleka, niebios i powietrza. I tam podścielał niebu co najmiększą, najdelikatniejszą, najpuszy strzą zieleń. Ale w miarę jak opadał w głąb długiej odnogi i zanurzał się w cien między tylną ścianę opuszczonej fabryki wody sodowej, wyraźnie pochmurniał, stawał się opreskliwy i niedbały, zapuszczał się dziko i niechlujnie, srożył się pokrzywami, zjeżał budiakami, parszywiał chwasem wszelkim, aż w samym końcu między ścianami, w szerokiej prostokątnej zatoce tracił wszelką miarę i wpadał w szał. Tam to nie był już sad, tylko paroksyzm szaleństwa, wybuch w ściekłości, cyniczny bez wstyd i rozpusta. Tam rozbestwione, dając upust swej pasji, panoszyły się puste, zdziczałe kapusty opuchów. Ogromne wiedźmy rozdziewające się w biały dzień ze swoich szerokich spódnic. Zrzucając jest siebie, spódnice za spódnicą, aż ich wzdęte, szelesne dziurawy łachmany oszalały mi płatami, grzebały pod sobą kutliwe to plemie wękarcie. A żarłoczne spódnice puchły i rozpychały się, piętrzyły się jeden na drugich, rozpierały i nakrywały wzajem, wzdętą masą blach listnych, aż podniskie okapstodoły. Tam to było, gdzieem go ujrzał jedyny raz w życiu, o nieprzytomnej odżaru godzinie południa. Była to chwila, kiedy czas oszalały i dziki wyłamuje się skieratu zdarzeń i jak zbiegły włóczęga pędzi z krzykiem na przełaj przez pola. Wtedy lato pozbawione kontroli rośnie bezmiary i rachu by na całej przestrzeni, rośnie z dzikim impetem na wszystkich punktach w dwójna sub, w trójna sub, w inny jakiś wyrodny czas w nieznaną demencję, w obłęd. O tej godzinie opanowywał mniejszał łowienia motyli. Pasja ścigania tych migucących plamek tych błędnych białych płatków trzęsących się w rozoglionym powietrzu niedołężnym z gzakiem. I zdarzyło się wówczas, że która z tych jaskrawych plamek rozpadła się w locie na dwie, potem na trzy i ten drgający, oślepiająco biały punkt wjudł mnie, jak błędny ognik przestrzał budiaków palących się w słońcu. Dopiero na granicy łopuchów zatrzymałem się, nie śmiejąc się pogrążyć w to głuche zapadlisko. Wtedy nagle ujrzałem go. Zanurzony po pachy w łopuchach kłócał przede mną. Widziałem jego grube bary w brudnej koszuli i niechlujny strzem psurduta. Przyczajony jak do skoku siedział tak z barami jakby wielkim ciężarem zgarbionymi. Ciało jego odyszało z natężenia, a z miedzianej, błuszczącej w słońcu twarzy lał się pod. Nieruchomy zdawał się ciężko pracować, mocować się bez ruchu z jakimś ogromnym brzemieniem. Stałem, przygwożdzony jego wzrokiem, którym nie ujął jakby w kleszcze. Była to twarz w łuczęgi lub piaka. Wjechać brudnych kłaków wychrzył się nad czołem takim i wypukłym, jak była kamienna utoczona przez rzekę. Ale czoło to było skręcone w głębokie bruzdy. Nie wiadomo czy ból, czy palący żar słońce, czy nadludzkie natężenie wkręciło się tak w tę twarz i napięło rysy do pęknięcia. Czarne oczy wbiły się we mnie z natężeniem najwyższej rozpaczy czy bólu. Te oczy patrzyły na mnie i nie patrzyły. Widziały mnie i nie widziały wcale. Były to pękające gałki wytężone najwyższym uniesieniem bólu albo dziką rozkoszą natęnienie. I nagle z tych rysów naciągniętych do pęknięcia wyboczył się jakiś straszny, załamany cierpieniem grymas i ten grymas rozbrał w siebie tamten obłęd i natęnienie, pęczniał nim, wybaczał się coraz bardziej, aż wyłamał się ryczącym, harczącym kaszlem śmiechu. Do głębi wstrząśnięty widziałem, jak chłucząc śmiechem z potężnych piersi, dźwignął się powoli skócek i zgarbiony jak goril z rękoma w opadających łachmanach spodni uciekał, człapiąc przez łoposące blachy łopuchów wielkimi skokami. Pan bez fletu, cofający się w popłochu do swoich ojczystych kniej. Koniec rozdziału Pan.