 Lazım gələndə seçki bataxlıqı yaradılır bu partil arvası təsirlər. Lazım gələndən bu partilərin parlamentə təmsi olunması ilə köyə real müxalifətin də parlamentə təmsi olunması, ideyəsi yaradılır və s. və s. Yəni, Azərbaycanda çox partiyallıqın təcrübəsində deyildik ki, Azərbaycanda 6-7 partilə olması kifayətdir. Dəyəri ziləzlər, kanun olsun, effirdən sizləyə salam yiyorum, effirdə mən Şəməyəməsiz iləyəm, Qonabbi Şəzərbaycanda demokrat partiyasının sərdəri, sərdəzə oluldu. Sərdər bəyi, xoş görürüz sizdə. Sərdər bəyi, yəni ki, məlumatınız var, siyasi partiyalar haqında kanun lahyəsi gündəm dədi, mətqu attasqlanan məlumata görə, sentiyab ön 28-nə, Milliməcisi də kanun lahyəsi ilə bağlı ürk istimayı dinləmə müəyyin edilip, sizcə yeni kanun lahyəsində etyəs vaidimi siyasi partiyalar haqında. Ümumiyyətlə, ürkü fəlsəfiə görə, kanunlar da pantercəmədə nə qədə çöynərisə, bir o qədər əinə yaxşı oturur. Yəni, qanunlar nə qədər uzun müdəlişləyəsə, bir o qədər həqi, bir real, kanunu cüz anır. İçincisi, ürkütə bilə bir məşhur fikir var. Pis işləyən pis kanunlar, işləmək yaxşı kanunlardan yaxşıdır. Bu gün bizim üçün problem hansısa kanunun qeyri təkmirlə olmasıdır. Bənə xaqqubə uyğun olmaması, bənə xatərcə və uyğun olmaması və hətə azabıçanda ki, iştimaar, siyasi, mülasibətləri uyğun olmaması deyir. Bizim ən böyük problemimiz azabıçanda kanunların işləmamasıdır. Buna görə də ən belə represiv, ən aşağıda kemiyyətli bir kanun olsa, belə o kanun işləyəcəksə cəmiyyətə hansı xeyrlər getirə biləcəmə. Dünyanın ən ideal qanunları olsun, ən o kanunlar işləməsi isə, formaların özləri ona işbərəməyətə yol. Azabıçanda əslində baxızda bizim problemimiz kanunları işləməm əslində, o kanunların təhmirləyindən bağlı titibə problemi yoldur. Və ümumiyyətli Azabıçanda kanunçulukta çox xusurlu bir təcrübə var. Həddən artır testiz kanunlar dənişdirlik, bəzi kanunlarda bir binə ziddiyyətləmə kanunlar var, kanunlarda boşluqlar var. Kanunlar ictima siyasi münasibətləri gerçə şəkildə özündə ifadə etmir. Bu bütün lütdə, bu siyasi partilakında kanun, bundan etsən dəkdirmət zəhtinələ bağlıdır. Ocaq oldu, konkret bu yeni müzakəyə çıxarlıcaq siyasi partilakında kanun. Biriniz siz demokratiyanın içi çox ziddi bir problemi var. Ondan bəri demokratiyadan da su istifadə edir. Bu gün Azərbaycanda 64 partiyalar var. Çox partiyaların sistem çoxlu partilə demək demək deyir. Azərbaycanda çox partiyaların sistemi yoxdur, yalnız çoxlu partiyalar var. Bu çoxlu partiyalar isə QHC, real-partik olarak mövcud olan siyasi partilə deyir. Hər hansı partiyanı üç nəfəl üzü olabilər, amma onlar ölkənin talihində müstəhətlə rol oynabilər. Nəcəki vaxtilə müsabat üç nəfəlinən yaradığında sonradan Azərbaycanda demokratik cümriyyətinin yaradılmasında öz faaliyyətini piknokrəsi nəcəki, kaministlər birinci qurul tadı 9 nəfəlindən təmsidə olduğu sonradan dünyanın qanatəsini dəyəcdilər. Yəni, burada sani elə bir əhmiyyatı yoxləsizdir ki, siyasi faaliyyət olsun. Bu 60-diran artıq rəxsm-i şəhidələyən ağzında partilə qeydiyətən çətcəyim. Bu qeydi partilədən yalnız 5-6-sür ölkədə gədən iştimaar siyasi münasibətləyə nə bağlı öz mövqilərin ortalığı qorlar, hakimətinin apartaqı siyasiya də bu və başqa də öz mövqilərin ifadəlilər eləcədən bənixal aləmdə gədən siyasət nə bağlı Azərbaycanda iştimaayatın məyin kəhsiminin münasibətlərin ifadəlilər. Yəni də qalan partilə yalnız səkidən seçiyə və yaxud da hər hansı bir başqa iştimaar siyasi prosesibdən məyin qurupların əlində kanlıktur bir alət kim istifadə onu və o lazım gələndə səkib ataxlıqı yaradılır bu partil arvastərisində. Lazım gələndən bu partilərin parlamentə təmsi olunması ilə köyə real müxalifətin də parlamentə təmsi olunması, ideyəsi yaradılır və s. Yəni Azərbaycanda çox partilələrin təcrübəsində deyə olduğu azın azaxlı vəziyyət var. Mən eləcəni ki Azərbaycanda 6-7 partilə olması kifayətdir. Bili siz partilələr bir liderlərə görəm formalaşir bir ideolojələrə görəm formalaşir bir də konkret maraqları görəm. Azərbaycanda 64 siyasi liderin olması görüştür. Demələ azəbizində ki, siyasi partilər lider, partilər deyir. İçindisi ideolojə götürsə, hər bir təmiyyətdə üç, maksimum bəzi təmiyyətlərdə, məsələn, Hindistan məsələn 4 ideolojə hakimdir. Azərbaycanda bir dintilə ideolojə bir də liberal ideolojə var. La, bu ideolojəlarında bədə də sintəzi götürsə, 3 əsas ideyadan, 6 dəndə əlavı idəyə meydəmə çaburat. Məsələn, mirləti demokratik dinti, demokratik və ya ətdə, mirləti dinti və ya ətdə bu dürə çarpaz sintetik ideolojəlar yaratımaqla bu da olsun la, 6 səhcizlərdənə partilərini yaratılmaz. Həm 64 dənə partilər hansı ideolojəsəslə yaranılır, hansı liderlərin ətrafında yaranılır və ya ətta hansı qurupları maraqlani fardəli. O baxımda Azərbaycanda partilərlə ölkənin siyasi həyatında heç bir əhəmiyyətə kəs bir rəmiyyətlə, ciddi təhsə edə bilmirlərinə əşidimə, bizim yəcana mövzurtluğumuz məyəm mələdə əşidimayətə məlum aqlandırmal, əşidimayətə tüştüyü vəziyyətə izdəyiləmək, o vəziyyətə tıqşı yollan göstərmək. Buna görə də mənə dələkəcə əcə Azərbaycanda bir çox partilərlə siyasi sistem yaradırıqsa, birinci növbədə bu kanustuçədə özəxilin təqmalıdır. Bizdən başqa digər çox partilərlə siyasi sistemi olan dövlətdən hamsın kanustuçəsində dövlətin çox partilərlə siyasi sistemi əsas qalandımasıyla bağlı, ayrıca maddə var. Azərbaycanda də dünyada yiyəcəni ölkərdik ki, burada kanustuçədə siyasi partilərlə ifadəsi yoxdur. Biz siyasi partilər ştumat təşkilatlar haqqında, qanun əsasında dəmər təşkilatlanırıq və ona görə də elə bizim siyasi partilərlə ştumat təşkilatlar qəddər ölkədə əmrətə maddə. Ona görə də qanunun də əşidimə yapacağıq, o kanustuçədə çox partilərlə siyasi sistem fiksi olunmalıdır, eləcədə siyasi partilərlə haqqında ayrıcına kanustuçədə maddə olmalıdır. Biliyəsiz, qanunla kanustuçiyon normalların həyətə çetirməsində reqləmetin hətələri. Bu yusualı olun. Azərbaycanda ki, siyasi partilərlə qanun, Azərbaycanda kanustuçədə hansın maddəsini həyətə çetirməsiz üçün qəbul edir. Bələ bir maddə yoxdur, kanustuçədə. Azərbaycanda siyasi partilərlə ifadəsi yoldur. Ona siyasi partilər haqqında qanun, antikanustun bir qanun var. Yəni, bizdə o qədə ciddi problemlə var. O qədə ciddi qanun borçdurqları var. O qədə qanuntuluk təcəbəsinə zid qanun vəcid-i təşərbüsləri var ki, yəni, bu problem bir deyil, beş deyil, on deyil. Ona görədirmən yeni qanundan da ciddi bir ölkədə, ölkədəki siyasi vəziyyatın dəşirməsində hansısa bir rol oynayacaqını görməm. Diya tələftən biliriz, biz Avrupa Şurası, Avrupa Şurası, əsas-fəs-fəsi bu şuran üzlərinin qanun vəcidlərinin Avrupa standartına əqunlaşdırmaqdı. Bunun üçün də bilirsiniz məyən komisiya var, gələk qanun layarları həmin komisiya gədə və həmin komisiya da rəv elə. Azabacının indiyə qədə qəbul edilmiş qanunlar həmin komisiya gədə müslumət rəyadın, ama hər təcəcədir. Bu cünədən siyasi partilə qanunda yenid Avrupa Şurası mafiko komisiya stəfəndən qeymətləndirməcək və baxmırıq hər təcəcədir. Bu baxımdan mən məsələrinin bir nəzəri bir də tərçürün problemlər olduğunu qəbul edilməm. Nəzəri problemlər də deyim ki, bu konstrukçerdə siyasi partilərin rolu təsmət olunma, çox partiləri siyasi təsmət olunma, müxalifət haqqında qanun mövcud deyil, əvvizəsi siyasi partilə haqqında qanunda çoxlu boşluqlar var, çoxlu məsələm səhki haqqında qanunlar zid, səhki məsələləz haqqında qanun ziddə etəşlər məqamlar var, dövrət və təhəmiyyətin həyatında iştirak, uyguquna ziddə olan məqamlar var, və s. və s. məsələrin. Məsələ, tutraq ki, indi qanunda məyəm şəqdülər qəbul edilməcə, biz baxadırsa bu şəqdən bütün konstrukçerdə ziddə. Yəni, bu qanunların konstrukçerdə ziddə olmazdır, də cəli. Pratikədə isə, ümumədə qanunlar işləmir. Məsələ, bu indi ki, mevduq olan qanunda elə bir ziddə bizim siyas fadətimizdə manuqdan hiçbir müddəi yoxdur. Dövvət partilə münasqada çox düzgün tənzimlərim oradan, zəmiyyət partilə münasqada çox düzgün tənzimlərim, partilələrin dövvətim və zəmiyyətin həyatında iştirakçı çox düzgün tənzimlərim. Yəni, burada qanunda elə bir ziddə problemi yoxdur ki, biz deyət ki, bax bu qanun dəşirmərsə, məsələ də bir zəvrət olunur. Amma bütün bunlara bax mərab indi proses yedir, hərə qədə gedəcəs, gəlcəcə cərtə edir. Sərdər bəyi, açqlanan məlmata gövə dövvət qeydə qanun alınmış, 19 partiya qanunlar həsinin hazırlanması məqsələdi ilə öz təkiflərini milli məlisət təqdim edib. Siz bir partiya sərdə olaraq öz təkiflərinizi təqdim etnisiniz? Sərdə də biz dövf təkiflərimizi təqdim edəmişək, arda səbək 20-30 də yaxan təşdə də vermişək. Sinəzələ tutuluşu bu qanunda məyəm bir qoşdurq var. Və yaxud da məyəm bu, də deyəm ki, demokratikla su istifata xallarını aradan qaldırıq və s. Maraqlıdır, hakimətə bu siyasi partiyalar haqqında qanunu dəşmək nəyə lazımdır? Şimdi bunu hakimətə soruşmaq lazımdır. Mənə də yaxud ki, hakimət orada elə bir müddalar salamaq istəyici bu partiyalar hakimətin siyasi maraqlarına əqun, fəaliyyət göstəyərsiniz. Onu da deyəm yaxudun ki, məlumatınız var. Hər bir partiyanın 10.000 nəfəriz vermaldı ki, o fəaliyyətini davam etsin. Qanum qəbul olunandan üç ay sonra əgər 10.000 nəfəriz vermiyyət isə onların hatun, fəaliyyətinin dayandalar daha deyidir. Bu qətiyyəl düzündür. Adilə nazında qeydiyətdən çəkdir. Həç şəhət siyasi fəaliyyətindən bağlı məhdurciyyət qoydur. Azərbücə qanustusiyasının 70. maddəsində görə. Qanustusiyada, nəzərdə töm vətəndaş yövquqlarını hər hansı bir ad altında məhdurlaşılma olmaz. Və azərbücə qanustasının bir qoşu yövqu quvaya maraq. Bu nə demət? Qanudda vətəndaşda da siyasi fəaliyyət yövqu verilibsə, dövlətin və dəmiyyət hətində işlət yövqu verilbəsə, kimsə, kimsə siyasi fəaliyyətdən çanara saklaşdırabilməsə, əzə bir şərtində. Söylbə, əbliya nazirləyi tərəfindən qeydiyətdən keçir. Burada da bəya bir normalar olmalıdır. Çünki bu həli hər bir azərbücəm vətəndaşı cərib mən resmi partiyəcimi fəaliyyət yəzə. Bu siyasi fəaliyyət başqa şeydir. Rəhimi partiyəcimi fəaliyyət çocuğu niyə, dövlət qeydiyətdən çəsimüş partiyələr automatik olaraq hər kiməkdən tərəkmə qaqılı olur. Elə də dövlət orqanlarından tərəkmə qaqılı olur. Bu baxımda bu tənzəmlənmə, dövlət orqanlarında məyəm məqridiyyətləri və fəaliyyətindən səhidlə. Və s. unan uyğun nəzəri olaraq, qeydiyətdən çəsiməklə də məyəm səhidlər olmalıdır. Birisi demokratiyanın elə ən vaazı və şətlərinən biri demokratik səhidləri elə anlarçalı, demokratik məhridiyyətlər. Müdlə bu məhridiyyətlər olmalıdır. Amma bu ümumiyyətlə ölkədə siyasi fəaliyyətdə və də partiyə quruculu buna aylat olmamalıdır. Yəni qanımda belə bir şey nəzəri tuturmamalıdır ki, məsələn, 12.000 nəvəl üzül olmayan, hər hansı bir qurup siyasi fəaliyyət göstərəməkdir. Bu qətqıq tamamı ilə qansu düzəri ziddi, beynəxayuq və rəziddi, qansu səhidlər bir başa quruq versəm pozulması deməkdir. Söybət, əddiya nazılindən qeydiyətdən keçib və hakimiyyətindən alternativ bir qurup kimi çıxidən quruplarla bağlı olabiləcidir. Təbvi ki, burada da səhidlərin qoyulması vaatibdir. Olda bir məqamda diqqəti çəki, aslanan məlumatda ki, hər hansı bir şəxz pakiyallara 10.000 manattan çox iani elə bilməz. Bu da bu pakiyalların fəaliyyətini məhdud ulaşdırmaq məqsədi var. Kimləslə pakiyallara dəstəyilməsin. 19.1. ildən bu günə qədərlə, biz deməliyələr ki, ciddi şəkildə rətandaşlarda öz yaxımlarımız istəməni kimsə pakiyallara iana verməkdir. Iana lərin məqtud ulaşması da qağınla ziddi. Azəbizə demək partilakıda qağınlıyor, partilar tutafcı ne iqsadı fəaliyyət göstərə biləldə, ne parlamenti olmayan partilat dəvlət tərəfində malələlər ki, bir dənə qalır iana lərin vasitəsi ilə malələləşmə. Burada bu səhidlə koyulması o deməkdir, dəvlət partilatın fəaliyyətinin iqsadı saxsalar tətbiqədir. Çünki nəyə? Məsələm, hakim partilanın 3 milyon 5 milyon tütçəsi olun. Biz isə 3-4 milyon, bizə yardım edilmək. Onlara daəcə səniz qoyulası deməkdir. Biz istəsək də 10-20 milyon artıq partilə fondu yara da bilmərik. Bu da onu göstərir ki, bu özlü də siyasi partilatın fəaliyyətin məhdud ulaşılmasına yönləmik bir normaldır. Mən ələcək ki, bunun iana verəndən iana verəmək, dəvlətin bura müdaqla etməkdir. Məsəlb, mən istəyirəm bu partilə 1 milyon ful verir. Sən öz pul mənim, sənə nə dəxil var? Məhdudiyyət qoyuluşu deməkdir. Məhdudiyyət qoyuluşu o deməkdir ki, partilələri 2 saat cərdin tələdiyəm. Sərdar bəyi, bu arada ölkədə qeymətlərin artmasına da toxunmanız istərdim. Bili siz ki, bu iləzində qeymətlə çox kəskin artıb məlum olduğu kimi çöyən qeyməti bu iləzində iki dəfə qanlarılıb. Son günlə istə, ətin qeyməti də daha da suiyyətlə artmaxtadır. Ümumiyyətlə, əksəl əzdaqla artmaxtdad qeymətləri. Hökumətin bu qeymət siyasətini nezə baxılsızdır? Bu cə qeymət siyasəti ilə biz hara gidiyiz? Əvar olun deyip ki, bazar iqsaadiyatında hökumətin qeymət siyasəti həyatəcəsimiz əqtəri yoxdur. Çünki bazar iqsaadiyatı adından da çövüncünün qeymətləri bazar məlilir. Hökumət nəyə müdə əqlətməlidir? Bu gün Azərbaycanda manakoli olduğuna görə bazar iqsaadiyatı klasik bazar iqsaadiyatı principiqlərin ətabı olmaq. Yəni, faxliq kuları, planlı iqsaadiyat kimi məyəm bir nəcə adam daxılı bazarı təmin edir və onlar da istəndən qeymətlə qeyməti qorlar. Yəni, demək istəyirəm ki, Azərbaycanda qeymətləri qaqmasın ki, səbəbə bir abyekti səbəfti ki, dünyada qeymətləri qaqılır mümətləri. Diyəcə, suyekti səbəfti ki, Azərbaycanda manakoli, mərtəkçirlər, hakimətlərin əlagası olan işbazlar, fırsəttən istifadirlər, bazar iqsaadiyatları da aldığında qeymətləri istəndən şilək aldırılır və vətəndəşlər var, yöktən çıxmasına çətib çoxaldır. Belə aldı, müdələk dövlət bu qeymət təsirlər məlid və müdaxil etmətməsin. Bu qədəş Türkiyədə defələrinin Türkiyə ölçünməti qeymətlərin yendirməsi ilə bağlı qərar qəbul edib və qeyməti sünün sürəttə qaldıran adamlar haqqında ən ağır cəzələ verir. Çünki Azərbaycanda bövləti yaxşı bilir ki, məsələn çömlükdən bu malhanslı qeymətləri gəlir və bir də biz bakırıq ki, məsələn 5 mana çömlükdən qeymətləri, 5 mana çömlükdən qeymət gibi dəherləndirmiş bir məsul və azı da 25 mana çömlükdən satılır. Bu isə onu göstəyəcəyədə, bu 25 mana uyğun çömlükdən qeymətləri dövlətə verircəyədə ya da ki, tutarıq ki, bunun bu dürə qeyri aldədə qeymət qönmət qeymətləri yoldur. Uduzlaşmanın əsas dəməl yollarının biri daha çox alternativ tərəqləri bazarına malhətməsin. Manapoliya bu alternativliyi aradan götürür. Yalnız iki üç nəfər ölkətlər ki, məyən bir malhətdir. O adamlara da islərinə dəməli qeymətdir. Üçüncün bir səbəb isə ölkət dəməl yollar ki, dövlət məmurlarının böyük əksəriyyətini bu malhətlərin insanların üzərində məyən bir açıqı deyim ki, hakimətlə malhətli olmasının ki, müxtələrin, insansörlərin, rüşvətlərin allar müxtələrin, adlar altında qanunu, qeyri qanunu, faizlər götürürlər. Bu bütün bu allar rüşvətləyəsə gəlib həmin dəməli malın qeymətlərin üzərində gəlir. Yəni, heç bir iş adamın, məsələn, rüşvət verəndən zoru həmin rüşvətlərin satır cələrindən çıxınır. Dərəl həmin rüşvətlə elə biləyin malın üstündə və yaxud da, məsəl, bugün kömri xidmətində faizlər qaldırılsa, dərəl həmin malın üzərində gəlir. Zərmə qaldırılsa malın üzərində gəlir. Qeymətlərin qaqmasın bir səbəbə də buradan meydana gəlir. Üçün dördüncə bir səbəb isə, dəmələlək ki, ölkədə bu pəreşərdə satış həyətə çetirilən marchetlər şəbəkəsi ki var. Bu marchetlər şəbəkəsi qeyri adı dərəzədə satış üzərində qeymətlər məhənəşdirilək ki, bu qeymətlərdə yenilən həmin malın qeymətlərin üzərində gəlir. Bələliklə dövlə səhərdindən daxı ulanan bazara vətəndaşın elnə gələnə gələnə, həmin məhsulun üzərində kimlər ki, nə qədər o məhsuludan xeyri götürülə dəbnə varası qeyriqlanı ulanan, həmin bütün o əlavı xətlər həmsi gəlir o məhsul üzərində qeymət kimi ifadə olunur. Ona görə də Azərbaycan'da qeymətlə durmadın adı, çünki Karabsi artı, çünki Manapoli, Cüjganı, çünki bazarda turakı tənzinləmə düzgünlə, marketlə, özləri bildiyi, faizləri, müxtələri, abdar altında faizləri qorlar, umanlığa satılmasını görə də vətəndaşıda var, yoxdan sonra. Haqimiyyət bu, dediniz Manapoliya, Bucu, Cüjganı adımlara, hansı ki, algı satqı bazar iksadiyatının üzerində üç müamlı qeydən adamlar var, siz dediniz kimi? Bu adamlara nə ciddi şəkildə siyasi-yə adə utamadın? Bazarda qeymətlərin qaqmasına təhsə edilən amirlərin hamsı haqibu və baş qəşirə haqimiyyətlərlə qaldırdı. Yəni, turakı marketlər, şəbəkçəsi haqimiyyətləri numayəndələrin əlinləri eləcə də ticər qeymətlərin qaldırması və ya da qeyri qanunu gəlir əldə etməm. Haqibiyyətlə təmsi olunlar bunə də edildər. Adıbətən döşdə edəmdir. Düzdərinin fəaliyyətin nəcəzdən qaqqan qeymətləri təsirə bilmirlərin? Bu cə hakimiyyətlə biz haqirizək. Gədiniz kimi sosuya gəlgin, nihti qeymətlər kəskin artıptı, insanlar var, yoxdan çıxır. Yəni, qalq olaraq bir iradə ortaya boyacağımız gün, nə zaman? Edimi şəhildə soru biləm olur ki, ağır sosuya ıqsade siyasət, vətəndaşların siyasi fəlləni gədib biz haqimiyyətlərin. Düzdə, xıxsəhdər olabilər, əslanlar olabilər, inqilabilər olabilər. Bu isə yaxşıya doğru bir şey demək deyil. Ona görə də vətəndaşlılar birinci nəbələ siyasi cərdən marifələrin əsəsi, siyasi aktivlik yaralarıza sə onda qeymətlərə təsirə biləm. Bakın, dünyada ən aktiv haqlılar, dünyada ən yaxşı yaşaya haqlılar. Avrupa əkələndə mütəamadə yürüklər kətirilir, mitinglər kətirilir, hökümetin siyasi hətmə təsirə etməcək, aylardan küsələrdə çadırla gurur və s. Amma cəridə qalmış, heç bir demokratik taqke nizamı, nizamı unan ölkələri də nə qədər vəzid ağır olursun, vətəndaşların içi yolu qalbi, bir ölkəlik tərkələmə içində yaranmış ağır vəziddə adaptat edib özün həyət səviyyəsi aşağı asamın. Çünki deməli bu qeymətlər qaldırsa, vətəndaşlar özləyərinin mələnin inşafından qalırlar, fiziki sarlamlıqdan qalırlar, eləcidə dünya döşlərinin artmasından qaldır və s. Yəni, qeymətlərin qaqması vətəndaşlarının bir insan kimi, sosial varlıq kimi, degradat səsə hesabına kampansat olun, bir ismisi vətəndaşı ocağın tərkəli, ona görəcə qeymətlə qalqır, buna görəcə üsyan olacaq və s. Bunlar hamızı yanlış şeylədir və sosialoca elminin aşağı çıxartdırı elmi hərqətlərə qaq vermir. Səldər bəyi elə bu sosial gergini fonunda qazilərin intiharlar yenə də gündəmdədir. Yəni gün ki, deyət edəsiz, bu günlərdə uza qayondan olan qazi Nazir Həsanov da özünü yandırdı, ona təyəni olan pensiyanın azalmasına görə. Yəni, bucun halla attıqca, bu sosial patlayışa gətirib çıxar bilərin, yoxsa... Əslənir baxsan, intihar halların heç biri normal psikolojik bir hərqətdir. Yəni bir şəkidə sülut olunca hər bir intihar faqdının arqasında ağır ruhu pozulun oturur. Hendi ki, haldə söhbət qazilərdən yedi isə mağarbə psikolojikasında olan vətəndaşlağımızdır və ona görə də bunlarda öz haqqılarını, baxca ev elmənlərdən torpağımızı alıptı. Hansısa bir məmurdan təqaqərdən alabilmir. Bu necə inandırıcıdır? Yox. Hökümədə qarşıdır, o qeyri qanıq faqdə cərtə məmurlara qarşıb bir barzaq varma qarfaq arasında gedir özünü öldürür, bəm özünü öldürəndə bunu təqaqərdə düzərəcəyət. Bunun hansısa bir pozulmuş hərqə olmadığı. O intiharın arqasında həmin adamın dərin psikoloji problemləri olduğunu göstərir. Biz bundan bağlı dəfələrinə demik ki, mağarbə qutarından sonra mağarbə də iştəkələrin adamlarla bağlı psikoloji yardım kampanel araya də cətirmələrdir. Mağarbə şərayəti, insanda çox dərin, daxılın traumatizməsəs verir. Düzdür. Bu demətlə ki, mağarbəya gedən, isdəndən adam sonra gəlir, intihara hazır olur. Amma bəzi insanları var ki, psikoloji ciddədən əmqacadan qeydə stabil bir vəziyyətlər olur. Mağarbə həmin o vəziyyətlə krəllaşdırır. Və adamlara da daxılın traumatizmi deyilən bir şey yaranır. Yəni, kisi bir qızıq gətlətə böyür, böyür. Aqında vətəndəşə elə bir vəziyyətlə gəlir ki, vətəndələ ölməkdən başqa o vəziyyətlə çıxmaqın yolun görür. Bu baxımla, bu intiharılardan, məmurların özbaşınalar arasında bərabərli şərası qoymaq düzgündə istərdir. Məmurların özbaşınaları, o intihar eləm vətəndəşlərdir ki, daxıl traumatizmi aktivləkdirməyəm bağlıdır. Bir qətlərdən, azıbcaq üçün mətək, intiharılara məcbur edən, faxılar ki, varo, dediyim ki, traumatizmi yaradan, onunla bağlı ağır cəzət hədbirlər ki, ömür. Məsələn, indiyə qədə netçə qazı özün yandırır, onların özünü qandırmağa gətirib çıxadan məmurlanır. Bizə Halbici kanunda özünü öldürməyə gətirib çıxanmağa görə məhsuliyyət var. Sen bir dövlət məmur olsan, bu adam öz haqların tələm eləyir. Sen bunu qəbul eləməsən, yardım eləməsən, iş verirmişsən, onun eləməsən, bu nə eləməsən və bu sarılam olan öz arasında bu dürə yardım eləyə bilir. Məlibə gədim ayağın etirib, qonun etirib, hansısa psikoloji bir tələm müadır. Bu, artıq normal adam kimi öz arasında alamdırmıyor. Bu nezi yaşama oldu? Dövlətin yolunda bu hərəkət elədiynə gürə, dövlətin borcudur ki, o adamı müdlət həmin elədir. Düzdür, şəhəd alələri, qazirlər və müharbiş traslarına bağlıdır. Dövlət çox nəhəng yardım kampanyalar hətək yetirdi və çox ciddi işlə görür. Mənzirlərinə təmlədirməsində, maşım verirməsində, protezlərlə, xarıştə müalicə istirahat versək. Ayrı- ayrı təhdə adamlar var ki, onlara qanunu yolundan, onlara edilən yardımlarından çıvaqləmlər. Yə də hansısa bir ahma öz və svəzini yenə etirməm, bir məbundan özlə gəlirlər. Bu zaman problem vəydanatıdır. Bu, Azərbaycanda bütün qazirlərin bir-iki faizində təşirir. Bu, şəhəd alələn bir-iki faizində, bu dürə laqət bir asrıda məharizda. Onunca biz, bu Azərbaycanda, ümum üçükləvi hal almış bir vəzəkimi dəyirlərisək, ədərəsizdir etmiş olalıq. Mən özümdə şəhəd aləzim, aləmdə çişət var, mən biləm ki, dövlət, ən qüstə seviyyədə onun ailə üzülərmədir, şəhələrinə özlərinə hərcə yardım edin. Təbii ki, məsələn, mənim də təhvərinə adam normal ki, orda mədəl alabilmiyiblər, haldır ki, haxladılar. Və yaxud da, maharibədə aldıqları xəsərdə görə, lazım olan dövlət tərəfindən qayıqın anəhətə olun. Bundan normal bir şey, dövlətə görür. Amma burada bu özünü öldürmək məsələrisinin dədiyim kimi, bir lavazda bu dövlətin sosial səhsərdən bir başarı qəsərdir. Problem özünü öldürən adamı mədə haxını psikoloji məziyyətindən. Səhərdə və bir məsələyə də dədikət etilməni istərdim. İləyə gəlmiş kən Sintiyabın 7-sində bir quf ana, hansı ki, o anaların dövlətləri, oqulları qeydü şəvatində hər bir xidimətdə olar ki, hər aç olurlar. Hizdin Tadıncisi Tərəsəsinin qarşısında etəz aksiyəsi kesildilər. Onlar tələb edirlər ki, ya bağlarımızı qaytarın ya da şəhid staksu verin. Onların dediğində qöyə şəhid staksu verilməsində də bir ail səskilih var. Bəzlər ismət edirdik ki, oqlu köyəlindən vurulub dediklərinə qöyə. Qöyələ köyəlindən vurulub qarşısında muharibədə olabilsin ki, o adam arxasın düşmənətə döndə köyəlindən vurulub. Üzü dök düşmənətə vurulub qabaftan vurulub. Söybət bundan cəddi, ələk bir adam, əhərbədə ətsə, əhərbədə həlaç olubsa hansı səbəftə asılmasın, şəhəttirəsiniz. Elə döv şəhətlə, həlaç onun adamında da şəhəttir. İslam dininə görə, amma dövlət şəhətləyə qanda cərəb bir qanun qabrədi. Və hamın qanunu göstərilət ki, məsələn, fadəl şəhət ki, dövələnə şəhət verilir, qazdə edir. Qasdə də həbdə hərbəyə cədib, hərbədə xəzə vəzulu şəhətdir. Şəhət nə, diməkdir? Evindən niyə tənən çıxıb cətcəsin dövəlatın xalqın qorusun. Evdən çoxdan başına taşın, ölübsə həbdə hərbəyəcəyə cəpsə hafizə olub, şəhət. Əgər o adam öz çönürlü fəaliyyəti yox, hansısa bir dövəlatın xalqın, mənəfəyin namilə fəaliyyətdə ölübsə o artıq şəhətdir. Məsələn, miniya düşəndir bəlzilərinə şəhətdir. Əstəri də kürlələnən təzəhətdə, xətədən ölən kürlələnə təsətdir, ölən adama şəhətdir, və ya da axta qəzidə ölənə şəhətdir, amma tərəşimizə başqa bir iyerdə belə dəyətdir. Bu düzgün deyik ki, qanunlar hamı tün eynidir. Və təmələtək ki, qanun qazda bələr bələtdir. Sağ olun, səhələn və təşəkəyətdir. Və də sağ olun, əslətə təşəkətdir.