 Tweede deel van Hoogstuk 12 van het testement van mevrouw de Toonet, door Gerard Kellig, deze liefvoxtopname behoorten de publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. Toen Anastas en Henriette weder in het rijtagszaten, zwegen ze eerst geruime tijd. Henriette's hart was vol, want ze had zeer goed bespeurd hoe men over haar dacht, en ze had omziende aan de gezichten die haar allen naastaarden begrepen wat er gezegd zou worden. Anastas was met de zaak verlegen. Eindelijk zei hij, meer om het zichzelf op te dringen en Henriette gerust te stellen, dan omdat hij er werkelijk van overtuigd was. Morgen zijn ze de hele ontmoeting vergeten. Dat geloof ik niet, sprak Henriette, ijskoud. Hou wel zeker. Nee, laten we dit al kan maar niet wijs maken. Maar denk er waar niet meer aan. Het is gebeurd, en met praten wordt het niet omgedaan. Quaat is het niet, en de wereld zal later wel zien dat ze mij verkeerd heeft beoordeeld. Die kalme burrusting viel zeer in de geest van van sterren, die reeds vreesde dat de dag voor goed was bedorven. In de stad teruggekomen opperde zij het denkbeeld om nog eens te flaneren, om de fraaie winkels te zien, en daarna begraven zij zich naar het park, waar concert was, en Henriette sprak zo levendig en vrolijk, alsof ze aan de gehele ontmoeting niet meer dacht. En toen haar later nog andere half bekenden voorbijgingen en goeden, beantwoorden zij die goeden zonder enige poging om de schijn aan te nemen dat men zich in haar persoon vergisten. En nu, meneer van Sterren, sprak zij, toen het concert was afgelopen en zij weder in het hotel waren, wens ik u verder goede reis. Morgen keer ik met één der eerste treinen naar Kriesbach terug. Ik dank u zeer voor het genoegen dat u mij verschafd hebt. Maar, je vrouw Riemenie, u begrijpt toch wel dat ik u niet zo zal laten gaan? Wat bedoelt u, vroeg Henriette, hem met haar donkige ogen door dringend aanzinne, maar zo ijskoud dat Anastaz op het denkbeeld kwam, waar hij zelf volstrekt niet gedacht had? Ik zal morgen u naar Kriesbach brengen. Oh, dat is heel vriendelijk, maar laat ik u niet van uw reis afleiden. Als ik eens de oost ben, kan ik gemakkelijk alleen verder komen. Hoe laat wordt getrug reizen? Negen uurig gaat, geloof ik, de trein. Ik zal zorgen om acht uur in de ombeidzaal te zijn. Met een vriendelijke handruk en een glimlach nam Henriette afscheid en begaf zich naar haar kamer, terwijl Anastaz naar de zaal ging en zich aan de tafel zette. Bijna ter stond kamerde dames Ellers met mevrouw Winkelman de zaal binnen. Ze kwam er blijkbaar van haar kamer en moest de Henriette op de trap ontmoet hebben. Toen zij benetredende de zaal rondzagen, ontmoette haar op blikken, ter stond die van Anastaz. Ze staken bijna tegelijk de hoofden bijelkander en fluisterden iets. Ze hadden hem herkend, maar in plaats van nu in zijn nabijheid plaats te nemen, richten zij zich, zeer in het oog vallend, naar het andere einde der zaal, waar zich kort daarop ook de Heren Winkelman en Rootvliep neerzetten. De eerste groeten heelde effen, de ander gaf een knipoogje aan Anastaz. Dat knipoogje was de lond in het kruid. Wat denkt die ploegert van een rootvliep wel, dat ik zo'n vuilig, gemeene kerel ben als hij, sprak Anastaz bij zichzelf, in zijn drift woorden gebruikende die anders niet tot zijn vocabulaire behoorten. Dat zou hij doen, ja, maar zo diep ben ik niet gezonken, een lendige panier-parcée. Anastaz was woedend op de man die het vermoeden had durven uiten, al was het ook op zeer symbolische wijze, dat bij iedereen moest opkomen. Hij begon nu het onbedacht samen van zijn daad in te zien, en de woede tegenover Rootvliep was eigenlijk slechts een gewijzigde vorm van de toren over zichzelfen, over zijn eigen dwaasheid. Maar tegelijk met dit besef reez ook de overtuiging dat hij de vrouw die hij gecompromiteerd had moest redden, en de smet die op haar goede naam zou drukken moest uitwissen. Met die gedachte bezield, begaf hij zich te rusten. Hij kon eerst geen oog sluiten. Hij had dadelijk willen opstaan en haar rejette gaan om de belofte te doen dat hij haar goede naam ineer zou herstellen. Wij geren, kon zij niet. Hoe zou hij de zaak inkleden? Wat zou hij zeggen? En wat zou zij zeggen? En hoe zou Robert Rimini het vinden? Zouden zij er stond, samen naar Grisbach gaan, of zou hij haar laten vooruitreizen? Deze en onder de andere ondergeschikte denkbeelden woulde hem door het hoofd, toen hij opeens, dieper doordenkende, tot het besef kwam, dat, als Henriette Rimini mevrouw van Stern werd, hij ook voor haar zou moeten zorgen, haar zou moeten onderhouden. Kon hij dat? Zou hij zijn lessen behouden? En als hij ze verloor, hoe zou hij dan in de behoeften van een gezin voorzien? Toen dacht hij aan Tante de Toonet en de verloor een erfenis, en aan Lina Ochten, die hij op zijn best 24 uur geleden ten huwelijk had gevraagd. Had het houding tegenover Henriette, die toch zeker alles bemerk moest hebben, nu reeds haar zijn hand aan te bieden. Zou het hem later niet verwijten? Zou zij hem geloven, als hij verzekerde, dat hij nooit zo bijzonder van Lina Ochten had gehouden? En welke indruk zou het op haar maken, dat hij dat meisje toch had gevraagd? Maar dan dronk zich weder het besef bij hem op, dat zijn plicht hem geboot Henriette tot zijn vrouw te maken, en hij begon weder van voor en af aan de gehele gedachte gang te volgen. Het was reeds helderdag, voor hij insleep. De volgende morgen wacht hij ten acht uren Henriette Rimini in de ontbijtzaal. De nachtrust, hoekort ook, had hem calmer gestemd, en het geen hem tans op het besluit, waarover hij de vorige avond nog in zo pijnlijke twee strijd verkeerde, reeds lang bij hem onherroepelijk had vastgestaan. Het was met hem verlicht hard, dat hij haar goede morgen wenzde, en zijde dat hij haar degenerits besteld had. Ik dank u, ik zal niet ontbijten, zei de Henriette Cool, en Anna Stas merkte op, dat zij dodelijk bleek zag, en haar ogen de sporen verieden, dat zij lang had geweend. Ze voeg slechts een glas melk, dat zij leegdronk, met haar gelaad naar het vensten gekeerd, waar zij voor stond, als zag zij wonderveel in de verlaten tuin. De Kelna deelde mede, dat de omnibus voor het station voor was. Anna Stas had haar noodtaas reeds voldaan. Zwijgend verliet zij de zaal, gevolgd door de muzikus, die het ogen blik om te spreken nog niet gekomen achter, zolang zij in de zaal waren. Misschien bespied door de overige logees, maar zeer zeker door de bedienen, hoe onverschillig deze ook schenen, terwijl ze af en aan liepen. Bij het heen gaan, wie op zij slechts een zijdelinkse blik op Anna Stas, die op dienstreden afstands volgde. In de omnibus zaten verschijden personen. Nog Anna Stas, nog Henriette, spak aan woord. Aan het station gekomen, begaf hij zich naar het plaatsbureau. Henriette was hem voor. Ik mag toch plaatsnemen, vroeg hij. Dank u. Ik ga naar Appenweiler, meneer van Stern, spak Henriette cool. Ik ook. Gij? Een ogenblik vlikken daar Henriettes ogen, maar ze bedwoong zich onmiddelijk, en haar blik werd weder even dof en mijberend als hij tot hier toe geweest was. Ze liet nu Anna Stas echter de kaartjes nemen, en toen hij zich op het perron bij haar voegde, bleef zij staan. Maar ze sprak geen woord, en voeg hem ook haar kaartje niet. De trein reed voor. Een coupé eerste klasse werd voor hen geopend. Daar konden zij zeker wezen, dat zij alleen zouden zijn. Zonder enige aarzeling steeg Henriette erin. Ze wist nu reed dat de partij gewonnen was. Het duurde niet lang nadat de trein een beweging was of Anna Stas begon. Je vrouw Rimini, ik ben zeer onbedachtzaam geweest. Nu barst Henriette uit insnikken. Zwijg, meneer van Stern, spak ze, ik ben even schuldig als gij. Ik heb voor altijd mijn goede naam verloren. Toen ik op mijn kamer alleen was, heb ik alles wat er gebeurd was overdacht. Ik voel dat ik verloren ben. En toch, ik weet voor mezelf dat ik nooit, nee, nooit, iemand enig recht gegeven heb om mij te verachten. Bedar, Henriette, ik beter dan iemand anders, weet dit, maar door mij zeid gij in een toestand gebracht dat mij nu verdikken kan. Oh, als gewist welke nacht ik heb doorleefd, ik was op het punt mij wat leven te brengen, en nog. Laat ons verstandig zijn. Ik ben een man van eer, en wat ik misdaan heb, al is het niet anders dan een overtreding van de vormen wil ik herstellen. Dat is onmogelijk, riep Henriette snikkend uit. Onmogelijk wanneer u weigert, mogelijk als u er in toestemt mij vrouw te worden. Uw vrouw, daar pakste Henriette opnieuw in een hartstochterlijk snikken uit, maar het was niet uitsluiten droevheid die daarvan oorzaak was. In tegendeel, het was een heftige zenewachtige aandoening bij het besef dat zij haar doel had bereikt. Ze had overwonnen, maar niet volkomen nog. Haar echtgenoot moest haar nooit kunnen verwijten dat hij haar alleen uit medeleida had genomen of om een fout goed te maken. Hij moest haar zeggen dat haar nam uit liefde, en onder het snikken door spakt zij tot driemaat toe. Onmogelijk! Onmogelijk! Onmogelijk! Waarom onmogelijk, vroeg Anastaz, winsgemoet door zulke hartstochterlijke smart zo wek was geworden als was. Het huwelijk eist liefde, spakt Henriette, even haar snikken bedwingende. Dat was precies hetzelfde wat Liene met enige andere woorden ook gezegd had. Vrouwen schijnen dan al heel sterk aan het begrip te hechten, dat zelfs Henriette het verlies van haar goede naam eraan opofferde. En kunt jij mij dan niet liefhebben, vroeg hij, op naive, moedeloze toon. Meneer van Sterren, zeiden zij met zachte stem, het is niet voor mij dat ik spreek. Toen ik bemerkt had, hoe ga het slachtel verwart geworden van een klein krokket ding, had ik medeleiden met u, en daarom liet ik me over halen om met u naar Baden Baden te gaan. Ik vond het zo trurig voor u in de toestand waarin je gevekeerd het, om zo geheel alleen te zijn. Om mezelf en om de gevolgen dacht ik niet. Ik had ze moeten voorzien. En die niet zijn uitgebleven, is het niet meer dan mijn verdiende loon, dat ik er alleen voorboet, en alleen de schande draag. En nu volgte weder een snik bui, nog heftiger dan de eerste, die Anastaas gelegenheid gaf, om na te denken over het offer dat Henriette hem gebracht had, en te overleggen hoe hij haar smart bezweren kon. Geloof me, Henriette, begon hij. Die pijnlijke levenservaring, haar wan gesprekt, heeft mij de hart en der vrouwen nog beter doen kennen, en mij versterkt in de overtuiging dat ik... Henriette hield even op met wenen, om beter te horen wat Anastaas zeiden, juist op het ogenblik dat hij even nieuwsgierig was naar het geen volgen zou als hij zelf. De overgang was dan ook onmogelijk, er was maar één middel om een einde aan de begonnen volzin te maken. En dat middel geef Anastaas aan, door zijn arm te slaan, om Henriettes leest, haar naar zich toe te trekken en haar in kusten geven. Anastaas, zeiden zij, zichzelf afwendende, maar toen kusten haar nogmaals, en toen gaf zij hem een kussen terug. Ik heb u innig lief, fluisterde hij. Ik had uw lief van het eerste ogenblik dat ik u zag. Hoe was het mogelijk dat ik mijn ogenblik liet afleiden door die lina? Laten we daarvoor altijd van zwijgen, ik vergevent u. Henriette weende niet meer, ze begon nu ernstig te spreken, en toen werd ze volgelijker, en toen ze te oppen nou kwamen, zeiden ze, je moet nu een half uurtje geduld hebben. Ik kan met zo'n beheld gezicht niet bij Robert komen. De vrouw van de stationschef nam ze in de armen, en toen ze terugkeerde, terwijl Anastaas geduldig bij het rijdtruig je wachten dat hij besteld had, zag ze eruit of ze nooit een tranen had gestort. Rimini zag het twee tel aankomen, terwijl hij met zijn vrouw voor het gesloten raam van een salon zat. Hij had het gesloten, omdat het wat tochte voor Emily. Daar komt van sterren ook terug, zeiden hij. Hé, Rob, dat is vreemd, ik dacht dat hij naar Parijs was. Ik denk, zeiden Robert, dat hij je broer wordt, ja. Dan mogen we wel een nieuwe piano nemen, Rob, sprak Emily. Hij zal wel altijd muziek maken. Ja, kind lief, dat denk ik ook, maar ik moet eens gaan horen wat hij nu uitgevoerd heeft, ja. Met een lachend gezicht huppelde Henriette haar broer te gemoet. Heb je niet in de angst gegeten, Robert? Heer, wat een dwaaze vergissing. Ik ben gisteren te oos uit de trein gestegen, en toen kon ik niet meer hierin komen dan heel laat, en toen is meneer van Sterren zo beleefd geweest om voor me te zorgen. Rimini knikte even met het hoofd om de verdere geschiedenis te horen. En toen ik vanmorgen in de trein stapte, vond ik meneer van Sterren weder aan het station, en hij voeg me of hij met m'n mede mocht reizen. En nu heb ik het genoegen je mijn aanstaande voor te stellen. Rimini knikte enigmalen met het hoofd, alsof hij bezig was het geen hij gehoord had door hoe kan het te schudden om dan zijn oordeel te vestigen. Ik hoop, meneer Rimini, dat u mij als schoonbroeder zult willen erkennen en u het lot uur zuster met gerustheid aan mij toeverdrouwt. Geen reden voor het degendeel, ja, spakt Rimini, en rijkte aan een staas zijn twee vingers toe. Net, zei hij toen, ga jij het eens aan Emilie vertellen. Toen zijn zuster het hotel was binnen gegaan wandelde Rimini een eind voort als door een magnetische invloed aan een staas met zich trekende. Op zulke afstand gekomen dat debatgasten hij niet hoeren konden, vroeg de oudgast. Hoeveel bedraagt u schuld, meneer van Sterren, ja? Mijn schuld? Ja, ik mijn geld, niet anders, spakt Rimini droog, maar veel betekend. Ik verzeker u, meneer Rimini, meneer van Sterren, noem mij liever een cijfer, ja? Anastas begreep niets van die zonnelingen naop. Hij verwachte dat deze hem spreken zou over het verblijven baden baden, en daarom trendt enige opmerkingen zou maken, waarvoor wel grondbestond en die hij zich voorbereid had te beantwoorden. Maar in plaats daarvan vroeg deze hem naar iets waarvan het bestaan door hem niet kon worden ontkend, maar waarvan hij onmogelijk de omvang kon bepalen. Maar hoe wist hij indiaan dat hij schuld had? Natuurlijk, zei de hij, heb ik enige uitstaande rekeningen. Niet natuurlijk, zei de Rimini, maar hij moet niet meer verteren dan men heeft. Wat heb je als inkomen, ja? Dat heb ik nooit zo precies berekenend. De oud gast stond stil. U weet niet wat u verdient, u weet niet hoeveel schuld u hebt, en u vraagt een vrouw? Approximatief, begon aanstaas, dat wens ik juist te vernemen. Een duizend schulden of vier, vijf, dat is voldoende om de mond open te houden. En je schulden? Dat weet ik waarlijk niet, maar ik zou het kunnen optellen. Doe dat, zei de Rimini. Toen zweeg hij een geruime poos en wandelde voort. Maar je de omstond hij stil. Je schuld, zei de hij, zal ik betalen. Je moet schoon schip maken in je trouwt. Je zult wel spoedig willen trouwen, ja. Meneer Rimini, als men een meisje ten huwelijk vraagt op uw leeftijd, wil men niet lang wachten met het huwelijk. Dat heb ik aan je neef potwater ook gezegd. Wat ik voor doordoe wil ik voor jet ook doen. Ik zal je twintigduizend schulden geven en bovendien je schulden betalen. Geef me die op zodra je in Den Haag zeidt. Maar ik wil geen last van mijn schoonboers hebben. Ik wil een bankier niet zijn. Rimini keerde zich om en wandelde weder even bedaard naar het hotel. Terwijl Anastaz zijn prees over zijn royale wijze om zaken te doen en hem zijn plannen voor zijn huwelijkse leven ontwikkelde en raadvoeg over de keuze en de inrichting van een woning. Waarop de oudgast slechts met een enkel woord antwoorden. Rimini bracht zijn aanstaande schoonboerig bij zijn vrouw. Deze was zeer hartelijk en verklaarde dat zij al van het eerste ogenblik zijn er komst af duidelijk bespeurd had dat Anastaz vuus op haar zuster had en dat deze hem volstrekt niet ongenegen was. Mijn vrouw heeft een heldere blik, hè, zei de Rimini, en bleef verder zwijgend totdat van sterren afscheid nam. Toen hij met Henrietta alleen was en Emilie zich naar haar kamer had begreven, sprak hij naar haar enige ogenblikken ernstig te hebben aangezien. Gewaarlijk spelmeisje, het is gelukkig dat het goed afgelopen is, hè. Henrietta boog zwijgend het hoofd. Zij voelde dat zij Robert niet bedringing kon. Voor jou zal ik zorgen, zei de hij. Moeder heette ook Jet, hè. Einde van Hoogstuk 12 Hoogstuk 13 van het testement van mevrouw de Tonnet door Gerard Kerrig, deze lieve volksopname bood tot de publieke domain voorgelezen door Anna Simon. Hoogstuk 13, een onrustige avond en een gelukkige morgen. Een spoortrain die ons thuisbrengt gaat geducht snel. Als men op reis gaat, is het of men nooit te plaats zijn er bestemming zal bereiken. Man krijgt de indruk dat het station zijn ingevoegd en alles samenwerkt om de reiziger op onthoud te bezorgen. Maar de trein, die huiswaartskeert, verschwint te afstanden en het ene station vocht het ander voordat men erop verdacht is. Dorothea Rimini vond het zeer aangenaam. Gelijk de visser, die met welgevulde korf naar zijn huis terugkeert, verlangt zijn vangst te doen zien en prijzen, verlangde ook zij weer in Den Haag te wezen, het onderwerp uit te maken van het algemeen gesprek, zoals aan een nieuw engagement steeds de beurt valt. Zij hoorde het oordeel reeds van haar vriendinnen. Wat zouden die jaloeers wezen? Want Botwater was een man met wie men voor de dag kon komen. Vol maakt was hij misschien niet, maar erg fatsoenlijk en in de residencie is dit een eigenschap ter wille waarvan men vele andere over het hoofd ziet. Ze hoorde zich al feliciteren en zij zag zich al nakelken als zij met haar aanstaande in de tent of aan het badhuis kwam. Haar hoogste wens was nu maar dat het goed weerbleef en zij de volgende zondag de gewone bedeverter Haagenaars voor het inee naar het bos en desavonds naar het strand kon maken. Ook Botwater verlangde naar huis. Rijzen is, panfena, Rijzen levert ontegenzeggelijk zijnig genoeg ons op, maar het moet niet te lang duren en als men 25 jaar en langig aan een ministerie zijn dagen heeft doorgebracht, voelt men zich maar een half mens als men dag aan dag in onbekende oren moet zwerven, ver van zijn nommig en ver van de bezigheden die voor de ambtenaar dagelijks brood onmisbaar voetsel zijn geworden. Hij verlangde naar de agenda en zijn hoofd en hart waren vervuld met de stukken die betrekking hadden op zaken welke bij zijn heen gaan hangende waren. Een moedig die haar kinderen thuis heeft gelaten kan niet zo verlangen om hen terug te zien als Botwater verlangde naar zijn misivis, rapporten, requesten, dispositieën, adviezen, aanschrijvingen, circularis en besluiten. Zo vervuld was haar mede dat toen hij in gedachten verdiept zwijgend door het portiervenster staarde en Dorothea hem vlijend vroeg Je hebt hemers niet speed? Hij antwoorde A3683962 is zeker niet in orde gekomen. Bij Dorothea rees eens klaps de gedachte op maar slechts voor een ondenkbaar klein ogenblik dat haar aanstaande echtgenoot krankzinnig was geworden. Ze begreep echt dat er stond dat hij met zijn stukken bezig was, want spreekt de zeeman Garner van de Baren en de landman van de ploeg. De ambtenaar goudt zich bij voorkeur bezig van de ministerie en het toekomstige mevrouw Botwater was al gedurende de korte tijd van haar engagement in vele bijzonderheden van de departementen van algemeen bestuur ingewijd. Vroeger wist zij niet eens dat die bestonden, maar nu kenden zij ze allemaal en ook de namen van de ministers en de chefs en de ondergeschikten van Botwater en ze zag ze al op haar receptieavonden. Maar terwijl de referendares titulaire van zijn collega's en hun werkzaamheden en hun karaktersprak duwetea zich aan voorstelling te maken van de personen en hoe zij ze zou ontvangen en of zij als huisvriend hun bezoeken zouden of slechts tevenzitten zouden maken. Ook nu deelde Botwater haar in alle bijzonderheden mede wat A3683-962 was een van de gewichtigste zaken die hij ooit in behandeling had gehad en waarvan de retroacta twee loketten vulden. En terwijl Botwater en duwetea zich verdiepten in het gewichtige document en de geschiedenis verklaarde die hij nog nooit aan de mensen oor had toevertrout zat een Louis en Liene voor het andere portierraam heel aandachtig te kijken naar de mooie partijen die hij vooral precies van hetzelfde punt moesten zien en hun gezichten kwamen dan zo dicht bij alkandig dat ze geen woord hoeefde te zeggen om al kan er alles te doen begrijpen wat zij gevoelden voor al het schone. Voor hen ging de reis veel te snel. De tonet deed eerst het voorstel om een hulp te maken en de dames zouden zich te veel vermoeien. Hij wilde te mind de brug zien later te bingen de roogeskapellen en het Niederwald bezoeken. Wie spaden met de Griekskapelle was zo prachtig en toen hoopte hij op Zangoor en Zangoor's huizen met de Zwitserse valet en toen op Koblenz en Ieren Bruitstuin. Maar Botwater en duwetea waren onverbiddelijk en Liene gaf hun de naam van de mannetjes en de wijfjeslocomotief. Eindelijk was men te keulen. Daar zou men hulp maken om de andere morgen het laatste gedeelte der reis te aanvaarten ten einde op een geschikt uur thuis te komen en bij tijd van hun komst bericht te zenden. De telegraaf is een zeer goede instelling, maar niet in overeenstemming met de natuur van oude dames. Liene wist zeker dat Nicht vreselijk schrikken zou als zij een telegram kreeg. Zij zou ze daarom uit Keulen schrijven en eerst de andere middag vertrekken. Louis zou haar ook schrijven, en hij bestelde een dinee dat Botwater een rilling over het lijfjoeg. Die jonge lui! Zij kennen geen waarde van het geld. Hij kreeg er echter vrede mee toen de tonnet hem de geruststellende mededeling deed dat het een dineetje was het welk hij zich veroorloofde aan de dames en de heer Botwater aan te bieden ter ere van de aangename kennismaking. Dat mocht Botwater niet afslaan en deze onderweerp zich naar een zeer zwakke tegenstand. Eigenlijk was het ook niet meer dan billijk. Dorothea was zijn vrouw nog niet en als hij voor haar vervoer zorgde kon de andere licht het onderhoud voor zijn rekening nemen. Maar na het dinee had men geen lust om zo aanstond aan het schrijven te gaan. Mijn moest de stad eens zien. Pieter verzekerde dat er niets te zien was dan de dom en dat deze was gesloten. Marlina wilde volstrekt iets voor tante mede brengen en Dorothea kon Keulen niet verlaten zonder echte oude kolonje te hebben gekocht. Daar herinnerde zich Botwater dat hij nog een commissie te doen had. Hij had altijd nog de bracelet bij zich die hij Lina op haar verjaardag had willen geven. Hij had zich na de mislukte aanslag voorgenomen om het voorheb terug te geven maar dan moest hij toch iets anders kopen en het zou ook wel zo eigenaardig zijn als hij zijn verloofde iets van de reis meedoepracht. Nu hij het toch in zijn zak had was dat plan gemakkelijk uit te voeren. Hij behoefde maar even het gezelschap te verlaten een paar straten om te lopen en te regeren. De gelegenheid zou zich wel voordoen en ze deed zich voor. Nadat men oude kolonje had ingeslagen waarbij de tonnet weder het voorrecht verzocht om de dames een souvenir aan Keulen aan te bieden wat Botwater meende zonder om beleefde zijn niet te mogen weigeren aanvaarde Lina de bijna hopeloze taak om een cadeau te kopen voor haar nigt. Van alle moeilijkheden en tegenspoeden waar mede een toerist te kampen heeft is het zoeken van geschikte geschenken wel een der grootste. Men wil iets bijzonders hebben iets wat men in zijn eigen stad niet kan kopen en eindigt met iets mede te brengen wat in elke winkel in de stad zijn haar inwoning te krijgen is. Beter misschien nog en goedkoper zeker. Als het zijn heer geldt, zegt men bij zichzelf was het maar een dame. Moet men iets zoeken voor een dame dan vindt men dadelijk iets zeer geschikt voor een heer. Voor jonge dames zoekende zou men zonder moeite iets voor een oude dame kunnen kiezen en nu het een oude dame betrof ontdekte Lina niet. Nigt de toerist was zo eenvoudig ze hield niet van wilden of opschik en ze had alles. Bovendien, zei de botwater dante de toerist is een hoog bejaarde dame een mens van de dag deze stellen zo geen prijs op cadeau. In tegendeel, zei de Louis oude mensen zijn als kinderen zeker gegaan aan wat ik heb ook al wat voor tante gevonden dat is mijn geheim maar we zullen het toch zien als hij het koopt daar zal ik wel voor zorgen straks als we de dames naar het hotel hebben gebracht ga ik er nog eens alleen op uit. Botwater vond dit uitstekend dan zou hij ook gelegenheid hebben zijn bracelet te kopen eindelijk was de keus gevestigd een flacon als Lina de odocolonje erbij gaf zou het cadeau echt keuls zijn hoe dom dat men er niet aanstond aan gedacht had. door het Thea en Lina weder in het hotel waren gaf Louis aan zijn plan gevolg ik ga met u mede zei de botwater oh gekendeweg ja maar ik moet ook nog een commissie doen een cadeau kopen juist voor uw secretaris generaal of uw minister misschien de heren waren weder op straat hij liep eens wijgen naast de kander voort meneer de tonnet u hebt gevraagd om met ons de terugreis te maken ik had geen recht om dit te beletten maar ik hoop niet dat u daaruit enige gevolg trekking maakend zult welke meneer botwater mijn nichtje is jong en zeer lief dat zal ik niet tegenspreken antwoordde Antenaag maar zij is jong wel nu u zou het bij haar verwachtingen kunnen opwekken maar van de verwezenlijking grote moeilijkheden hebben kan lina ochten heeft geen voortuin het zou nooit bij mij opkomen een meisje te vragen omdat ze voortuin heeft dat is een zeer edel beginsel meneer sprak botwater en hij dacht aan het doel zijn eigen reis naar het trotswalt en de tonnet die ook alles wat er gebeurd was zo goed wist of hij het zelf had bijgewond zijden niet te begrijpen ik zou iets deden nu ik dit van u weet ging botwater voort zal ik er geen bezwaar tegenmaken dat u aanzoek om de hand van mijn nichtje doet met uw verlof meneer botwater u is toch haar volgt niet zo goed als haar volgt meneer dan te de tonnet is gewoon in alle belangrijke zaken zoals een huwelijk van haar nichtje zeker zijn zou mijn raad en voorlichting in te winnen als ik haar zeggen mag dat ik mijn geldelijke bedoelingen op het oog heb zal zij dit zeer in u waarderen en haar toestemming eerder verlenen ik dank u zeer voor uw wenk meneer botwater als mevrouw de tonnet uw raad vraagt houd ik mij zeer aan bevolen voor uw gunstig advies maar u zou het me genoegen doen haar er niet over te spreken voor ik zelf haar mijn verzoek heb gedaan maar dat is toch uw plan voeg botwater enigszins verschrik hij had zeer goed begrepen de student werkmaakte van Liene en hij had het met genoegen gezien omdat de verloving van hen de huwelijksplanen van Anastas zou vereidelen dat deze reeds afgewezen was daarvan had hij niets bespeurd hij had Anastas alleen zeer dom gevonden dat hij niet mede terugreisde en haar die Parijse commissie niet aangaf maar neer die nu in Den Haag kwam zou het te laat wezen als de minster de jongen de tonnet zich wat haasten bovendien hoopte hij als het deze uitsluitend op het nichtje was zijn invloed aan te wenden om het testament waarvan hij het concept kende gunstig voor zich te maken hij zou tante wel weten over te halen om zich aan de wet te houden dat Liene een legaat kreeg kon er nog door maar de wettige erfgenamen hadden hun er richten en die zouden gemakkelijker te bepleiten zijn wanneer Liene een echtgenoot kreeg zo ombadzuchtig als dit jongen mens de jeugd is nog zo zorgeloos die denkt nooit aan de toekomst de tonnet achter het evenwel niet nodig zijn aanstaande neef op de hoogte van zijn plannen en van de toestand te brengen hij vertelde hem dus niet hoe de ouderdame zelf het denkbeeld had ontworpen en dat eigenlijk een aanzoek geheel overbodig was hij liet potwater maar in de waan maar in deze verkeerde en dat was een reden te meer voor hem om zijn geschenk geheim te houden als het niet kwalijk neemt zal ik hier maar alleen binnen gaan spak hij dat komt juist goed wacht me hier als een schild wacht botwater liet de straat uit en de volgende straat in en keerde toen terug te minsten dat meende hij maar een keulen kronkelen en buigen zich de straten op een wijze dat een verendeling er de weg niet licht in vinden zal en Louis wachtte en bleef wachten met zijn net ingepakte fotografieleisje onder de arm het was een vrij gebeeldhoud leisje voor drie portretten hij moeite in het middelste het portret van Tante de Tonet te plaatsen met dat van Liene aan de ene zijde terwijl hij dan aan de oude dame zou overlaten voor wie zij het vak aan de andere zijde bestemde Tante zou dan ongetwijfeld zijn portret vragen hij zou zorgen dat hij het bij zich had en zij zou het genots maken waarop zij zelf bij haar haling gezicht had zoveel prijs te stellen zelf een echtgenoot te kiezen voor haar niet Liene Louis wacht een kwartier drommels dacht hij die botwater is nog moeilijker in het kiezen dan de dames of zou hij de winkel leegkopen eindelijk verloor hij zijn geduld de ambtenaar was geen kind meer hij zou wel thuis komen zo hij misschien al niet thuis was en de Tonet wandelde naar het hotel terug terwijl botwater van de ene straat in de andere dwaalde en vruchteloos hoopte dat het goed geluk hem weder bij de winkel zou brengen waar hij de Tonet gelaten had waar is botwater die de dames hem deden toen Louis zonder deze bij haar kwam he, is hij nog niet thuis goede god riep Dorothea, als hij maar niet nu wat die kapitein van de curaseers maar door, daar behoeft hij nu toch niet meer bang voor te wezen, zei de Liene ze zijn immers als vrienden gescheiden bang haar helde je vrouw Rimini geraakt botwater is nooit bang maar als hij hem tegen gekomen is dan zou hij misschien met hem meden of hij brengt hem hier dat zou hij misschien wel willen als die manfred erbij was de eerste hatelijkheid van haar vriendin beantwoordende ik hoop het niet, riep Liene verschikt wat is dat voor een manfred voeg Louis oh, niemand antwoordde Liene maar op een toon dat Louis volstrekt weten wilde wie die manfred was gunst Liene, zeg het maar er steek niets qua zin een Duits schilder die nogal werk van haar maakte werk ik weet niet hoe je daar aan komt ik heb met hem gedanst op het bal te rippelt zou, meer niet en hij heeft je zeker zijn portret niet gegeven gehad hem liever uw portret moeten geven zei de Liene wat bedoelt gedaar mede niet anders dan dat men iemand wie men veel verplicht is zijn portret geeft als blijk van erkentelijkheid Dorothea was blijk van boosheid geworden dus schijnt die meneer manfred veel aan uw verplicht te zijn, spakt ze scherp de tonnet had met stijgende verbazing de woordenwisseling tussen de beide dames gehoord hij was nog niet op die voet met één van haar had ons niet openlijk dat hij tussen beide bedurf te treden en hij had ook geen zusters die hem aan dergelijke schermutslingen hadden gewend maar bovendien hij hoopt te vernemen wie die manfred was wie eens naar mij nog niet had gehoord en die blijkbaar zulke een belangrijke rol gespeeld had, ook in het leven van Haag die hij hoopte dat eenmaal zijn vrouw zou worden hij was jouw loers op die man die de genegenheid had genoten van Liene, zelfs in een tijd dat ze een voorkomen recht had die te schenken en als hij op dit ogenblik in zijn nabijheid was geweest, zou hij hem uitgedaagd hebben vooral die laatste woorden van Dorothea Rimini sneden hem door het hart hij zag Liene aan met een blik die getuigde wat er in zijn gemoet omging en Liene gevoelde dat ze zich verdedigen moest maar hoe? haar oog onmoed uitzijnen en eensklappst kreeg zij moed als ik voor die meneer Manfred beleefd ben geweest zeiden ze dan was het om mij neef Botwater op een afstand te houden bij die woorden sprong Dorothea van de kanapé op hij duurde een ogenblik eerst er zichzelf een meester was dat is gelogen riep ze ernstig uit toen zij weder tot zichzelf was gekomen Botwater heeft nooit aan je gedacht en zeker zou de strijd nu nog veel heftiger en vinniger zijn geworden zo niet de persoon in kwestie zelf waren binnen gekomen het dolen moeden als Botwater een winkel binnen gegaan had haar een kleinigheid gekocht en voor een mark zich door één der kinderen aan zijn hotel laten brengen het spijt me zeiden hij tot de toonet dat ik u te vergees het laten wachten ik dacht wel dat hij uw geduld zou het verloren hebben en ook maar heenzat zijn gegaan ik ben opgehouden en ik vond ook niet dadelijk wat ik zocht maar ik hoop dat een souvenir van onze reis mijn doeren niet onaangenaam zal wezen Botwater haalde een pakje uit zijn rockzak en overhandigde dit aan zijn aanstaande hij was zo vervuld met zijn cadeau en vooral met de indruk die zijn lang wegblijven teweeg zou brengen dat hij geen ogen had voor de stemming waarin Dorothea, Liene en de toonet verkeerden en van hun kant gevoelde geen van hun drieën om hem op de hoogte te stellen van het gesprek indiel het die naam mocht ragen het cadeau gaf een heilsame afleiding en de werking op een baarder zich nog meer toen Dorothea na het benzine en bewonder te hebben het eensklaps op de zenuwen kreeg Botwater had niet gedacht dat zijn bracelet dit effect zou te weegbrengen het was wel een duur present en hij moest hetzelf erkennen dat het heel mooi was maar had iemand het op zijn zenuwen ervan zou krijgen nee, dat had hij nooit vermoed zilke een overwinning had hij nog nooit met een cadeau behaald kom Dorothea je had toch wel kunnen begrijpen dat ik je iets wilde geven in herinnering aan onze reis zei hij, vadelijk knorrend je moet je dat zo niet aantrekken het is te mooi veel te mooi zei de Yavorimini, wenend ondanks zichzelf gevoelde Botwater een onbestemd gevoel van Barau dat hij niet krachtiger had doorgetast bij het volvoeren van zijn eerste plan als die bracelet zo mooi gevonden werd door de dames wie weet of hij dan ook Lina's hart niet zal hebben gewonnen maar het was te laat met zachte dwang deed hij Dorothea van haar stoel opstaan en bracht haar naar het venster de tonnet begreep beter waar aan de tranen waren toe te schrijven en Lina ook het speed haar geweldig dat ze zich in haar drift had laten vervoeren tot die haterlijkheid al was het dan ook uit zelfverdediging geweest ze dachten over om naar Dorothea toe te gaan en op een bedekt te wijzen haar excuse te maken en terwijl ze daar aan dacht viel haar oog op het etui van de arwand en werkt tuigelijk nam ze het op en las op het stuk papier dat er onder lag en waarin het was ingepakt de naam van de Haagse winkelier bij wie het kostbaar kleinoot was gekocht ter sluiks wiep ze een blik na haar verloofden die beide in het hoofd van haar afgewend hielden zonder een woord te spreken en zonder geruist te maken vouden zij het verradelijke bladpapier toe en stak het in haar zak dat is mijn vraak vlust ze zij Louis toe terwijl ze haar vinger op de lippen legde ze wilde aan haar vriendin het onaangenaambe bewijs sparen van de waarheid ter woorden die deze zo hadden gegrift wat is dat voor een papier dat je weggenomen hebt? voeg Louis toen hij met haar voor het andere geopende raam stond en beiden het hoofd naar buiten brachten hun certificaat van oorsprong lachend weet jij daar ook van? oh ik weet zoveel botwater heeft zijn present niet in keulen gekocht hij haalt het in zijn zak maar hij is toch naar een winkel gegaan dat heeft hij je wijs gemaakt hij zal je wel meegenomen hebben als dat zo was maar hoe wist hij dat hij doortje Rimi niet zou krijgen je hebt me verteld dat er een engagement toeval was misschien was het voor een andere bestemd antwoorden Liene hij was zo lief aan dat hij ter stond begreep wie die andere was en hoe dat cadeau getuigde voor de juistheid van het verwijt dat Liene was ontvallen nu gezoon kostbaar documentbezit kunt gemijd anderen wel geven welk ander? dat portret een portret? ja van die duitser die manfret en wat wil je daarmee doen? boven een gloeiende kool houden maar Louis dat meent je toch niet? mag ik eens proberen? zeer zeker niet dat portret houdt ik en als ik je er dringend en ernstig om vraag dan nog niet toe ik pittje erom Liene luister eens Louis als ik je dat portret gaf zou het gewezenlijk denken dat die manfret iets voor mij geweest was in dat geval zou ik het zelf vernietigen maar omdat hij niets anders was een vervallig ontmoeten en die mij een grote dienst heeft gedaan en vanachter beschoudt misschien jou ook zou het heel ondankbaar van ons zijn om hem geen plaats te geven onder onze vrienden ik heb hem beloofd het portret te bewaren totdat hij beroemd zou zijn geworden geloof je me? ik zal nooit twijfelen naar hetgeen je zegt nu dat zo is krijg je morgenochtend het portret en ik vertrouw nu dat je het bewaren zult zou ik je niet even een kus kunnen geven heel keulen zou het zien bewaar dat maar voor thuis maar ik wou zo graag daar heb je mijn hand maar heel ongemerkt hoor Louis boog zich om iets van de grond op de rapen dat niet gevallen was en maakte een niet te bescheiden gebruik van het verkregen verlof als we nu nog schrijven willen aan nigt wordt het tijd, zei de Lina hardop oh ja, we moeten nog schrijven spakt door het her die ook geheel tot bedaren was gekomen met de verredingskracht van Pieter Botwater laat we dat elke op onze eigen kamer doen, hier zou er niets van komen we zouden te veel praten ik geloof ook dat het nu tijd is om een einde aan de dag te maken was het advies van Botwater we hebben een vermoeiende reis gehad en morgen wacht ons weder een lange tocht de brief zal ik morgen vroeg aan de concerten geven zal ik de uwen dan komen halen voeg Louis zeker niet, zei de Dorothea het voor Lina opnemende we zullen er zelf wel voor zorgen en als je u verslaapt daar zal ik wel op passen laat ik dan zo doen ik kom morgen langs uw kamer dan steek jij uw briefen onder de deur door dat gaat best en om te tonen dat het best ging haalt Louis een brief uit zijn zak en stakt die onder de deur door ik weet niet waar die aardigheden voor zouden dienen in een hotel schelt men een knecht en geeft hem de brief met een aplomb of hij zijn halve leven in hotels had gelogeerd juist meneer Botwater en de knecht teken de brief in zijn zak en gebruik de possegeltjes voor zijn eigen correspondentie ik heb geen duitse possegels zei de Lina nu, dan is het nog meer zaak dat ik de brief kom halen voor zeven de dames kom ik langs en als ik twee witte puntjes papier zie haal ik ze naar mij toe pak op uw briefen de possegels en bezorg ze bij de concerten de possegeltjes restitueren zeiden de ambtenaar die, nu het 12,5 cent gold betere stond bereid was om te betalen heel vriendelijk, maar ik heb toch niets aan die dingen als we weer in Holland zijn mijn naam afscheid de dames beheelden met elkaar dezelfde kamer en de heren zochten elk de hunnen op dat Dorothea en Lina het gesprek waarin zij door het binnenkomen van Botwater gestoord werden nog een poos voortzetten spreekt vanzelf daarvoor waren zij dames wel opgevoeden dames en zijde ook aan er precies wat ze op het hart hadden maar in de fijnste, scherpste vormen om te eindigen met een verzoening zo hartelijk of ze haar gehele leven duren zou daarop schreven zij beiden haar briefen Lina aan haar nicht Dorothea aan de oudste dienstboden van haar broerig Botwater legte zich ter rusten met het heerlijke bewustzijn dat dit de laatste nacht was die hij in een vreemde doorbracht Louis schreef eveneens een recht hartelijke brief aan zijn tante die vol was over Lina en toen die af was, schreef hij nog aan deze een briefje dat schier zonder dat hij het zelf wist de vormaannam van een vers alle logees sleepen reeds toen de tonet zich op de spring vieren matras weerp en lachend insliep gelukkige tijd dat mij nog lachend kan als men zich te slapen legt de volgende morgen voor zevenen kleden hij zich vluchtig aan om de brieven te halen en met de zijnen te bezorgen voor nummer 31 hield hij stil en luisterde of hij al was het dan ook maar de ademhaling van Lina kon horen hij neuride heel zacht ik wint er kleine pastillon en achter de deur klonk heel zacht dat zwartse woud bereist hij schon het was Lina's stem Louis raakte met het nagels de deur aan en onmiddellijk daarna hoorde hij ook hetzelfde geluid aan de andere zijde onder de deur lagen de brieven hij streek met de vingers tikend naar beneden aan aan de andere zijde volgden de vingers van Lina en toen hij de brieven wilde grijpen verdwenen de puntjes daarna kwamen ze weer tevoorschijn maar toen hij ze vast grib verdwenen ze weder het wordt te laat zei hij dat hij fluisterend terwijl hij zijn eigen brief aan Lina over de drempelsgoof toen hoorde hij aan de binnenzijde een zeer licht tikken in de richting van de knopte herdeur als of een muis er langs liep de deur ging open en een kleine hand kwam er doorheen met enige brieven Louis greep de hand en drukte er een kus op maar dadelijk vielen de brieven op de grond en verdwenen de hand terwijl de sleutel bijna onhoorbaar in het slot werd omgedraaid het was de brief van Dorothea aan haar dienstboden die van Lina aan haar nicht maar bovendien nog een couvert met een portret erin en omdat het portret was een blaadje papiergevouwen met dezelfde hand geschreven als het briefje aan nichte tonet wat daar in dat briefje stond laat zich wel gissen een onzijdig lezer zou zeggen niet maar voor Louis was dit het kostbaarste handschrift dat hij ooit in zijn bezit had gehad en hij las het wel 10 maal even als Lina het vers van buiten kende toen zij die morgen ookander in het openbaar weder ontmoeten van elk ogenblik dat Botwater en Dorothea hen niet horen konden of niet op hun letten maakten ze gebruik om het gebeurde van die morgen te bespreken dat in beide oog een interessant avontuur was en over de inhoud te praten van het briefje en het vers dat de schrijvers bleken minder goed te kennen dan de lezers zeer kinderachtig voor mensen van 23 jaar maar er zijn tijdperken in het leven dat iemand erg kinderachtig kan zijn zelfs Botwater en Dorothea ondervonden het einde van Hoogstuk 13 Hoogstuk 14 van het testament van mevrouw de Tonnet en Gerard Kellig deze liepevoxopname boven het publieke domein voorgelezen door Anna Simon Hoogstuk 14 het doel bereikt de vrouw de Tonnet was al 3 dagen lang ongerust ze was het eigenlijk al van het oogblik af dat in Den Haag de eerste post aankwam nadat zij haar brief naar Grisbach had verzonden toen moest zij even wel erkennen dat er nog geen antwoord kon zijn maar dat het zij uitgerekend had dat als een brief naar Grisbach 2 dagen onderweg was ook 2 dagen, begreep ze dat ze de 5e dag een antwoord van Lina kon hebben en dat antwoord kwam er niet zou haar voorgevoel dan zijn bewaarheid en zou ondanks haar brief Lina toch een betrekking hebben aangeknopt die haar hoogste wens vereidelen moest ze had ook duidelijker moeten schrijven waarom was ze ook zo geheimzinnig geweest ze had moeten begrijpen dat er gevallend zijn waarin men het met de discretie zo nou niet nemen moet ze had ronduit moeten schrijven Lina, ik heb een man voor je gevonden mijn neefde toonnet die ik een leiden heb ontdekt het zou mij zeer aangenaam wezen als hij uw man werd mijn nadatenschap is dan uw bruit schat enzovoort en nu had ze allerlei omwegen gebruikt Lina zou haar niet begrepen hebben en als zij thuis kwam zou het zijn ja nigt, dat had u bedan maar wat vroeger moeten zeggen en welke dwaasheid was het ook van haar geweest om dat jonge mens op reis te zenden de wereld is zo groot en Duitsland hier in Den Haag vindt men een kander soms niet ondanks de beste afspraken en nu zouden die twee jonge luio kander vinden terwijl de een van de ander niet afwist en zo zou kander al ontmoeten wat dan nog Lina zou in staat wezen om hem onbeleefd te behandelen en Louis zou het plan opgeven en laat er niets meer van de gele geschiedenis willen weten en dan wanneer Potwater maar eens bij haar kwam die zou misschien wel raad verschaffen ze zond hem een briefje waarin zijn onderhoud met hem vroeg en de jaagdheid ging zij zelfs zover om maar in te zeggen dat het een huwelijk van Lina betrof zodat hem verzocht werd spoedig haar te bezoeken maar Potwater was nog niet verschenen die moest het dan wel vreselijk druk hebben misschien zou hij die morgen komen het was al de derde dag dat er een antwoord van Lina kon zijn ze wachten hem aan het ontbijt hij kwam niet mogelijk op het uur van koffiedrinken als hij enige ogenblikken vrij had ook dit ging voorbij het etensuur naderte om vier uur ging het ministerie uit geen Potwater-daag erop mevrouw de tonnet werd ongeduldig onrustig zelfs zou er iets met Lina of met de tonnet gebeurd zijn had men hem geweigerd en zag hij het tegenop om die kwaarde tijding te komen brengen zij kon niet meer blijven zitten op haar gewone plaats voor het raam zij ging tot afleiding naar de bibliotheek daar lag toch op tafel de poot met de plaatjes waarin ze gekeken had de avond toen de riemen nietjes voor de reis het testament lag haar niet meer in een notaris had het nu onderhanden maar die had er iets van gemaakt dat dat misschien heel goed met de wet mocht schoken maar volstrekt niet met de ideeën en plannen van Julie de tonnet zat het hem maar gelaten bij de veranderde omstandigheden om als deze de wending hadden genomen die zij hoopte een geheel ander testament te maken maar als die omstandigheden nu eens niet die wending namen twee priven mevrouw de meid die zoal niet van het geheim toch van de angst haar meesteres deelgenoten was en daarom haar het terugkomst in de huiskamer niet afwachten om haar dan de brieven op tafel te doen vinden twee brieven riepen vrouw de tonnet en vatten ze aan of haar leven en dood ervan afhingen inderdaad was het een levensquestie voor de oude dame de ene brief was in een groot vierkant couvert gesloten en met een flinke staande hand stond er het adres op haar vader het hodier adhoek krasketera had geschreven in het adres op het roze couvert herkende ze dat er stond het schrift van Lina dus het is in orde mevrouw voegde oude dienst maagd ja traatje ik denk het te minste wel ik zal ze maar eens dadelijk gaan lezen ja dat moet u maar eens doen zeiden de oude en liet haar mevrouw alleen beide brieven waren uit keulen die van Lina luiden toen ik uw brief kreeg heb ik hem maar niet lang bedacht en besloot ik zo spoedig mogelijk naar u toe te komen het is hier wel mooi en plezierig maar ik ben er nu ruim 14 dagen en voor een badkeur voor iemand die niet sick is dunt me dat die tijd lang genoeg is vooral wanneer thuis iemand naar haar verlangt even als ik verlang naar haar ik ben dus de andere dag maar op reis gegaan maar we zijn in Heidelberg geweest en daar hadden wij op onthoud hier waren enige woorden onleensbaar gemaakt ik zal u dat alles maar liever vertellen als ik thuis ben want is een hele historie u zult er erg om moeten lachen niet dat doen we dan iets onder het thee drinken mevrouw de torennet werd ongeduldig zou ze dan Louis zijn misgelopen pijnste zij maar nee daar las zij een vluchtige blik op de verdere inhoud slaande het woord student en nu kon zij weder rustig voortgaan op het slot ontmoette ik iemand van wie ik u bij mijn vertrek sprak ook studenten op reis maar hij kon niet langer wegblijven en toen is hij maar met neefbottwater doort ze Rimini en mij teruggekeerd botwater riep mevrouw de torennet uit en ze veegde haar brillens af om te zien of zij ook verkeerd had gelezen maar het stond er misschien had liena zich versreven het volgende echter bewees hij tegen deel peter botwater kwam te griespach en hij leerde daar doorothea Rimini kennen en ze zijn nu geangageerd had u ooit gedacht dat neefbottwater trouwen zou? er komt dan ook een geschiedenisje bij dat ik u onder vier ogen vertellen zal dan zit doorothea tegenover me ze is aan negligee en ik moet zeggen het is tijd dat ze trouwt want ze begint vrij oud te worden niet ik geloof nooit dat ze nog geen dertig is die kleine opmerking was liena waarschijnlijk uit de pen gevloeid onder de indruk waar laatste gedachten wisseling met haar rivien in torennet heeft beloofd deze brief morgenochtend te komen afhalen ik zal hem onder de deur schuiven dat kan immers wel tante hoe kan ik dat nou weten of die brief onder deur kan doorgeschoven worden voeg mevrouw de torennet zich af min of meer vrevelig want ze vond het niet naar haar zin dat haar neef op die wijze behandeld werd maar ik kon hem toch wel binnenlaten in plaats van hem de briefen onder de deur toe te schuiven maar haar gelaad helde de geheel op toen ze verder las hij is heel aardig en gezellig en dat doet me plezier dat hij een neef van u is wak dat het u zeker spijtend zou als hij niet goed was hij spreekt met heel veel liefde van u en ik behoef u niet te zeggen dat er ook van mij geen kwaad van u hoort zeker zal hij u wel eens opzoeken als hij terug is dat denk ik ook wel aardig en gezellig hij is aardig dus meegevallen nu zal ik maar eindigen de reden waarom ik deze schrijf is om u bijtijds te doen weten dat wij morgenavond tegen half negen thuis zullen komen half negen thuis heerlijk! riepen wou de tonet uit en wilde ter stond de meid schedden om te vragen of wel alles in orde was voor de ontvangst van haar nichtje maar ze bedwonk zich de andere brief moest hij toch ook nog lezen en de brief was ook nog niet uit u zult het wel goed vinden dat wij eerst eens even bij u binnenkomen Louis, hier was over het volgende reeds begonnen woord de tonet geschreven Lina vond het blijkbaar wat al de familiage om alleen zijn voorname te zetten verlangt ook u te zien, zegt hij en aan de familie Rimini ben ik te veel verplicht om door Rotea niet te vragen om binnen te komen neefpiet zal dan natuurlijk wel meekomen en hij kan u dan meteen zijn engagement vertellen dat gaat aan een één moeite door en hiermee de eindigt u een liefhebbende nicht L-ochten PS, Doortje stapt in haar bed ze verzoekt wel de complimenten aan u zeg haar toch niet wat ik van haar geschreven heb ik hoop niet dat de brief te dik is om onder de deur te worden geschoveerd want dan weet ik heus niet hoe ik hem verzinnen moet adjönicht, tot morgenavond half negen L hij schijnt er toch onder door te zijn gegaan meest wel de mevrouw de tonet terwijl zij het ander couvert opende hoge achtertante bij het ontvangen van deze brief zullen wij nog slechts weinig uren van den Haag verwijderd zijn ten acht uren zeventien komt de trein aan waarmee er wij ten elf uren uit Keulen vertrekken ik mag me immers veroorloven daar stond u een bezoek te brengen want mijn hart jaagt me om u mijn dank te betuigen voor al het genicaan u bent verplicht mijn reis is van korter duur geweest dan ik me had voorgesteld, Marta Heidelberg ontmoette ik zeer toevallig op het terras uw Nigelina Ochten en aan haar gezelschap gaf ik de voorkeur boven de mooiste natuurtornelen ik ben met haar teruggerijst en mijn hoogste verlangen is Tans om met u te spreken en tot u de ernstigste wens te richten die ooit in mijn hart is opgekomen hier hield mevrouw de tonet eens even op om de mooie zin nog eens te herlezen en ook omdat er iets in haar binnenste omging dat een prikkelend gevoel aan haar ogen te weegbracht ze vereef haar bril wederens af en haar ogen tevens toen last zij voort hoe kort ik ook het voorrecht had met uw verochten in gezelschap te zijn ik voel grote sympathie voor haar en ik meen ook bemerkt te hebben dat zij mij niet ongenegen is ik vertrouw waar de tanten dat de inlichtingen die mijn volgt niet van dienaat zijn dat mijn gedrag of karakter een hinderpaal in de weg zouden stellen aan de vervulling mijn hoogste verwachting maar van het ogenblik af dat ik u niet je ontmoeten voel ik de kracht in mij te hebben om een beter mens te worden ik bezit wel het talent niet van de heer Anastaas van Stern hier moest bevrouw de tonet weder even de lezing staken wat heet die Anastaas van Stern erbij dat begreep ze niet en ze begreep het nog maar half maar ik verbeeld mij toch dat u niet je met mij gelukkiger zou kunnen zijn dan met hem met Anastaas nu Sennepa Jurecro sprak mijn vrouw de tonet glimlachend bij het denkbeeld dat die muzikers ooit naar Lina zou omzien maar hoe kam haar neef op het idee om er die Anastaas bij de haren bij te slepen trouwens, ze waren er lang genoeg voor in de hoop morgenavond bij u te zijn en u nogmaals mondeling mijn inner gedank te betuigen met de meeste hoogachting uw dienstwillige en herkentelijke neef Louis Jule de Tonet wat nooit gebeurde mevrouw de tonet had haar middag maar laten wachten en naar dit haastag te hebben gebruikt begaf ze zich weder naar de bibliotheek om nogmaals te brieven te lezen ze telden de uren die nog voor strijken moesten eer Lina thuis kwam en allerlei gedachten en plannen wilden haar door het hoofd zodat ze ten slotte zelf niet bewist wat ze doen of zeggen zou was heel enige jaren vooruit en ze zag reeds een kleine echte Jule de Tonet aan haar schoot taan die met de naam van zijn voorvaderen ook dienst voor tuin zou bezitten en misschien waarom zou hij de titel niet mogen voeren die zijn overgrootvader droeg en waarop hij toch alle recht en aanspraak had dan zou zij het hoofd gerust kunnen nederleggen het geslacht derde Tonet Bronteur zou in stand zijn gebleven in de rechterlijn mevrouw de Tonet had zich voorbereid op een zeerdrukke avond maar Pieter Bodwater had het anders beschikt hij bood Lina een plaats aan in de vizilanten die hij bestelde om haar ten huizen van haar nicht de Tonet af te zetten meneer de Tonet zou zijn weg wil vinden maar u en Dora komen toch binnen Riebline voor wie deze schikking een streep door de rekening was lief en nicht ik geloof dat het in de bestaande omstandigheden voegsamer is dat ik later bij Tante een bezoek breng niet waar Dora zeker Monami zei de Dorothea het zou niet in de vorm zijn juist niet in de vorm herhalde de ambtenaag met voldoening ook van zijn aanstaande vrouw het woord hoerende dat voor hem levensregel was geworden nicht zou het zeker heel aardig vinden hernam Lina als u even wel meent dat het beter is om later te komen mag ik er niet op aandringen maar ik wil zelf maar een rijtaag nemen nee zeker niet wij hebben u onder onze hoeden genomen wij brengen u dus thuis niet waar Dora zeker wij brengen Lintje bij haar nicht toen volgde een kort afscheid van de tonet dat zeer cool was en ook Lina scheidde van hem of Zelkander straks zouden weer zien en inderdaad toen mevrouw de tonet een klein uur met haar nichtje was samengeweest en had dat deze haar rijstverlet verwisseld had met een ander japon Peter stond en ze alle wederwaarigheden aan haar tante had medegedeeld ook van Anastas en van Pieter werd er geschuld daar zal hij zijn, zei de mevrouw Lina begon te beven en ze had op dit ogenblik wel gewenst dat hij het niet was zo lang het nog een frajage was waarvan niemand kennis toeg dan zij beiden had zich in ogenblik gebeefd maar nu het een ernstige, wezenlijke zaak zou worden en de mensen er zich mede zouden gaan bemoeien, geraakten ze onder de indruk en voor Louis nog binnen trat voegden zij bijna angstig mevrouw de tonet toe vanavond nog niet nigt en waarom niet, maar petit omdat, oh nee ik moet er nog eens over denken maar meisje lief wat zou dat nu verbeelden voei, je moet niet coquette worden Lina had geen gelegenheid meer om te antwoorden, de deur werd geopend en Louis trat binnen de ontmoeting van de oude dame en hij heeft de tonet, was zo hartelijk of zij sinds jaren met okander hadden omgegaan en na een lange scheiding ookander terugzagen aan Lina gaf hij een hand en zij voelde dat hij even sterk beefde als zij misschien zou hij niet durven en dat denkbeeld vond zij nog erger dan het vooruitzicht dat hij wel zou durven wat gebeuren moest, moest dat maar gebeuren Louis had ook zeer veel te vertellen waar hij praatte zo snel en zoveel om onmiddellijk daarop weer door te slaan dat tante om glimlachten op een hoge blik dat hij op het punt was iets te vragen wat hem blijkbaar op het hart lag begon Lina opeens een verhaal en nicht luisterde wedergoed moedig hoewel het haar niet bijzonder interesseerde wat er met die kutsieren op de kniebes gebeurd was eindelijk ging ze er toe over de jonge lui een handje te helpen je lui hebben veel plezier gedaan met me vooraf te schrijven dat je vanavond zou thuis komen gelukkig dat de brief onder de deur door kon Lina kreeg een kleur als bloed nu zou het beginnen Louis werd doodsbleek hij moest dan spreken u hebt dus mijn brief ontvangen en gelezen, begon hij en zag tante de tonnet aan zeker maar jongen maar ik heb hem nog niet beantwoord daar kwam Lina weer tussen beide ik heb misschien wat verwart geschreven maar die door Rimini zat me zo op de vingers te kijken het was net of ze lezen kon wat ik schreef dat is niet te hopen je hebt je niet heel gunstig over haar uitgelaten oh, dat verdiend dus ook niet als ik u alles vertelde Louis was opgestaan en dan een pakje dat hij zich ervuldig in zijn hoed had gelegd ik heb een kleinigheid voor u meegebracht tante, zei hij hij durf niet, dacht Lina domme jongen gemakkelijker kon ik het je toch niet maken dacht mevrouw de tonnet maar zij opende het pakje het was een zeer smaakvol fotografielijstje voor drie portretten dat is heel mooi, zei de zij maar zou toch liever gehad dat hij in plaats van met een cadeautje met zijn verzoek voor de dag waren gekomen nu, ik kank je wel het is een bewijs dat je aan mij gedacht hebt en aan nog wat, zei de Louis heel zacht waar aan dan dacht tante dat uw portret in het midden moest staan en dan in het pakje daarnaast dat van Lina ochten en in het derde pakje dat van haar man zo heb je dat gedacht dat is wezenlijk een heel goed idee van je geweest en als ik er nu dit eens inzette en de oude dame zette het portret van Louis erin dat hij haar voorsaan vertrek had gegeven en dat zij straks een pratende tevoorschijn had gehaald niet Rieplina, zo verschrikt of mevrouw de tonet het meest onverwachte en onmogelijke plan opperde dan zou het u mijn innerste wens vervullen zei de Louis opstaande wel nu kinderen laten we dat dan maar zo doen sprak mevrouw en ditmaal kwamen er wezenlijk tranen in haar ogen en terwijl ze Louis de hand omklemde of hij weg zou lopen als zij hem niet vast hield trok ze hem naar Lina was opgestaan en voor het eerst omhelst een zeilkander meneer en mevrouw de tonet brandtour privelde de oude dame einde van hoofdstuk 14 hoofdstuk 15 van het testament van mevrouw de tonet door Gerard Kellig deze Librivox opname behoort al de publieke domein voorgelezen door Anna Simon hoofdstuk 15 wat de wereld ervan zijde Den Haag is niet volstrekt maar het is verkeerig van schandalen en toen de familie Winkelman en Cato Zonne van hun reis terugkwamen hadden ze veel te vertellen maar een van de meest interessante reisavonturen was die ontmoeting bij Grisbach toen zij de muziekmeester Anna Staas van Sterren en Jet Rimini moeders heel alleen daar samen vonden, heel intiem dit werd natuurlijk altijd in diep geheim verteld maar juist daardoor vond het spoediger zijn weg een mededeling in groot gezelschap raakt vergeten teruf de een het overlaatende ander om het te onthouden maar zo'n klein geheim, zo op het kantje af dat niemand weet, behalve hij die het vertelt en hij die het hoort hecht zich vast aan het gemoet en het genot men had om een geheim te horen verhoogd men door aan anderen op zijn beurt het over te brengen wat zou men ook anders aan een geheim hebben als men het niet nu en dan eens vertellen mocht Heel Den Haag wist van het uitstapje van de muziekmeester met de jongste pauwin maar men wist er nog veel meer van wat er ooit gebeurd was de chroniek scandaleuse had van het onvoorzichtige tochtje een roman gemaakt die een moedig niet aan haar dochter zal laten lezen zelfs Botwater, de waardige hoofdantenaar werd erop aangezien hij was niet de referendares titulaire maar de aanstaande der zuster van die jevrouw Rimini die dat geval had gehad het van sterren en terwijl verschillende familien besloten of tenminste er ernstig over dachten om die meneer Anastaz niet langer te lessen haar dochters en zonen te vertrouwen en als ze er daarmee de voortgingen dit geheel zouden doen omdat hij zoveel talent en zulke contact had dachten anderen er even ernstig over om hem tot onderwijzen te nemen en van meer naar bij de helpt van zulke geschiedenis te leren kennen Anastaz kwam nog meer in de mode dan hij ooit geweest was en zie daar verscheen 14 dagen nadat het verhaal gelegenheid had gehad om zich in alle kringen verhaag zijn samenleving te verspreiden Anastaz van sterren zelf met Henriette Rimini aan zijn arm en mocht de boze wereld nu nog volhouden en het kwaader ervan te denken de grote masse vond de zaak voorkomen opgehelderd van sterren was artiest hij had ook weer als artiest gehandeld een ander zou hem visite aan de familie hebben gebracht en haar doodinvoudig Henriette's hand hebben gevraagd Anastaz had de Riminis naar Badewets te locken en toen zij zouden terugkeren ze had de trein gemist om zonder het belemmerend gezelschap van die in zichzelf gekeerde oudgast en ze zieke vrouw met het meisje zijn haar keuze te kunnen spreken en haar tot een gunstig antwoord te dwingen het was een artiest te gril het was geazardeerd maar geniaal hij sprak over zijn avontuur met de meeste openhardigheid en vond de een of ander het al verkeerd maar vergaf het hem Genieën houden zich niet aan de regels ter gewone maatschappij sprak er wel overheen maar ze liet toch min of meer doorstralen dat ze haar trots op was zulk een belangrijke rol inderdaad van een geniet te hebben vervuld en ze beschouwde het huwelijk met Anastaz van Stern als het grootste voerrecht dat aan een vrouw ten deel kon vallen ze had lang geaarzeld of ze wel ja zou zeggen want de vrouw te worden van zulk een man was een geluk dat ze zich eigenlijk niet waardig achten en zeker zou ze er nog niet toe besloten hebben indien hij niet door een list haar er bijna toe gedwongen had waar Anastaz zich eenmaal iets in het hoofd zetten moest het gebeuren en al had ze uit hem wel een weinig kwalijk genomen zijn doel was goed en aan een geniaal man moest maar het middel vergeven en de jonge meisjes zeiden onder Ookander dat van Stern wel dwaas was om zoveel omslag te maken voor Jet Rimini zo was ze toch niet maar overdoor sloeg men de handen over Ookander dat die een man had gekregen nu, zo iets ziet men meer zij, van wie men dit het minst verwacht ziet men het eerst gehuwd ieder kan de voorbeelden zelf aangeven maar dat om haar nog gedueleerd zou worden nee, dat had ging sterveling ooit kunnen vermoeden en toch was het zo de een wist het al van meer naar bij dan de andere door het te jezelf had het verteld op een zeer intieme vergadering van haar vereniging een botwater had het wel niet met zoveel woorden gezegd maar toch duidelijk genoeg doen uitkomen dat hij te Griesbach een affaire doneur had gehad met de kapitein van de zwarte curaseers en hij sprak van zijn getuige manfret een van de eerste schilders in Duitsland en van een heidelbergse student met een gekloofd voorhoofd en een sablehou over de wang maar toen men zag dat die Hollanders toch ook zo mak niet waren was hij begonnen, was de zakel de meest eervolle wijze op het terrein tot een bevredigende oplossing gebracht en van de sociëteit weiden die historie over naar andere kringen en de ambtenaren hadden nu nog meer wat zag voor die fatsoenlijke botwater die als het erop aankwam zich zo kranig wist te gedragen en als we hem zagen met Dorothea Rimini dachten ze te ontdekken welke aanlokkelijkheden deze dag bezat dat men om haarend wil zich bloot stelde aan een sablehou van een kapitein der zwarte curaseers en als hij bedachten dat om Dor Rimini was gedueleerd vonden vele jonge dames het onverantwoordelijk dat haar ouders zomers nooit naar een badplaats gingen daar had je nu Dor Rimini die toch een heel goede partij deed aan botwater en Jet Rimini die van sterren haalt gekregen en dan die kleine linaochten die ook al geancageerd van de reis was teruggekomen algemeen informeerde men waar de familie Rimini toch heen was geweest en Griesbach kreeg een grote reputatie onder de jonge dames in Den Haag en voor zieken was die badplaats ook uitmuntend maar wel Rimini zag haar na haar thuiskomst oneindig veel beter uit en ze maakte weer verzietes en zij die nooit iets wist te zeggen had nu altijd dus koer het is waar, het liet bijna uitsluitend over haar badreis maar beter over een badreis te spreken dan niets te zeggen en nu men wist hoe Emily aan het spreken was te krijgen sprak men ook meer met haar en langzamerhand begon zij zich aan te gewennen een gesprek te voeren ook met anderen dan Robert dat beurde haar op de maatschappij die eerst voor haar gesloten was geweest opende zich nu Emily begon genot in haar leven te vinden zijzelf werkte tot haar zeer stel mede en aan Haag had Grisbach een wonder gevocht op haar man had het geen invloed tenminste geen die zo ter stond bleek hij was nog even zwijgend en in zichzelf gekeerd als altijd maar het zijn men het op rekening van Grisbach wilde stellen of niet die lang verwachte beroerte kwam niet en hij bleef leven trots alles stille wensen van botwater die zich aan de afspraak hielden en hun zwagig niet tot pankeer gebruikten maar in hun hart zeer verlangden dat die goede Emily uit haar leiden verlost werd en Rimini zijn hoogste wens vervuld zag en altijd zou kunnen zwijgen ook tant er de tonnet al had zijzelf de padreis niet mede gemaakt genoot toch door de gevolgen zij, het mens van de dag scheef maar geen afscheid te kunnen nemen van het leven aan het brijlotsmaal van haar neef de tonnet uit linea ochten tien jaar jongig en toen zij een jaar later haar kleinzonten dop hield en de naam Jill hoorde viel er een traan op het voorhoofd van de stamhouder der de tonnet Brantourg gelukkig voor de kleine Jill dat zijn oudtante niet lang meer leefde hij zou voor zijn gansen leven bedorven zijn geworden maar zo hij al spoedig haar liefkozingen en geschenken miste hij kregen een legaat met geslacht der de tonnet Brantourg waardig en een klein kapitaal was er bepaald maar hij bestemt om als hij meerdere jaren geworden was de middelen te bekostigen die voor de herkenning van zijn titel vereist werden piet potwater en aan een staas van sterren werden niet geheel vergeten maar toen de referendares het miljoen had gekregen dat de publieke opinie en zijn ambtenoten hem toedachten vond hij het geraden dan haagte verlaten iemand van wie men weet dat hij miljonair is staat van de zijde zijn hervrienden en kennissen dagelijks bloot aan allerlei aanslagen op zijn beurs en het miljoen van piet potwater was zo heel groot niet aan een staas gebruikte het zijne om weder eens zijn schulden te delgen een operatie die hij tien jaar later nog eens kon verrichten toen aan Rimini, een maand na zijn vrouw het eeuwengeswijgen werd opgelegd maar voor aan een staas schelen schulden een behoefte en zo hij zelf soms verzuimen mocht ze te maken Henriette zond hem in dit opzicht trouw ter zijde ook in andere opzichten was hij waard de vrouw van een kunstenaar te zijn hij was haar ideaal nooit viel ze hem met het prooze van het leven lastig maar voegde zich naar al zijn invallen en luimen omdat zij hem wezenlijk lief had en ook aan een staas had al zeerspoedig in werkelijkheid oprechten liefde opgevat voor haar die hem geschaakt had want onder vier ogen maakte Henriette er geen geheim van dat de gehele badense reis een aanslag was geweest op haar tegenwoordige echtgenoot wiens eidelheid door zo doorgevleid was dat hij haar zou liefgehaald hebben al verdienden zij het nog minder lina ochtend was in beide oog een onnozel proozaïs kind en die advocaat tonnet nu ze gunden hem haag de heer en mev. botwater werden in het duodeesimo stadje waar ze zich vestigden de deftigste er in gezetenen en naarmate ze er langer woonden steeg botwater in rang wat zijn verleden betrof hij werd bovendien methouder buithoudig en kerkvocht en zo het stadje zijn naam al behield eigenlijk werd het de gemeente van peter botwater hij was de grote man buitenshuis binnenhuis was hij de echtgenoot van Dorothea Rimini van Louis en Lina was het onmogelijk te zeggen wie nummer 1 of nummer 2 was zijzelfen zouden het ook niet kunnen zeggen zij wisten alleen maar dat zij veel vondel kan daar hielden hun vijf kinderen gaven om veel te doen dat ze voorkomen vergaten de adelijke titel te vragen en slechts een burger gezin de nagedachtenis bewaarde van tante de tonet Brantour einde van hoogstuk 15 einde van het testament van mevrouw de tonet door Gerard Kellig voorgelezen door Anna Simon Nijmegen 2010