 Salam də ilə izləyiciləs, akşamız xəyir olsun, elbət də bizi Azərbaycan'da və Riyondda izləyən insanlar üçün akşamız xəyir olsun, diyək. Amma bizi okeyan notaynıda izləyənlər var, onlara da hər vaxtınız xəyir olsun, diyək, bürünki canlı yayın başlayaq. Bir riyon 2023-ci ildi bugün, şaqların BNKM dafəsi günüdür, əzbalarımızı təbriq ediyək. Gerçəydən Azərbaycan uşaqları bugün xoşbəxtlər mi, Azərbaycan uşaqları doğru düzgün gidə alanma görürlər mi, doğru düzgün təhsil var mı bizim ölkədə, uşaqları intelektual imkanlarını artılması üçün, hökumət üzərinə düşənlər həyatə keçirirmə artıq, ilə 70 ilə yaxındır ki, bəki 70 ildən artıqdı ki, dünyada BNKM dafəsi günüdür kimi geydolmur, amma təsiflər olsun ki, bizim ölkəmizdə son illərdə uşaqları olan münasibət heç də viraya açan deyil, 2006 ildən etibarən uşaqların maddib təminat üçün, nəzərdət durulmuş, və də səviyyətlər dönəmində bax, bizim bəyənmədiyimiz və müstəqirliyimiz uğrunda səviyyətlər dönəmində və də uşaqları uşaq pulu və edilir. Əslində uşaq pulunu kəsidilməsi, bir də səviyyətlər dönəmində nəslajcini ortayasqarı təsiflər olsun ki, bax, niyə beləyilirlər, niyə uşaqlar bugün etyajları var? Azərbaycana 2006 ildən üzübəri gələn nifpullarının müqabirində, əslində bu uşaq pulu və maddi təminatları daha çox almalıdır. Sosial muhabidiyyətlər daha çox artmalıdır, amma insanlar çörelə intana çəkilirlər, o cumədən də bizim köprədərimiz uşaqlar bugün uşaq puluna belə deyik məhrum ediliblər. Uşaq puluna məhrum edilən köprədə bir tərəfdə, ölkədə an bağım pensiyası kəsidənlər bir tərəfdə, hələ başqa problemlərdən bağlıdır danışacaq. Programımızın qonalı Tanmış İksatçı Alin Dr. Nazım Bəydəmlidir. Nazım Bəyı xoş gördüyün. Nazım Bəyı xoş gördücüsü hər vaxtınız kəri olsun. Aqşamın sir, təşəqgür edirəm dəvətə görə sizdir və təbaşaçlarınızı salamlayıram. Çox təşəqgür edirəm Nazım Bəyədə bir yünlən başladım mən. Sizin də bir yünlən bağlıya qindiyəcəyələriniz var. Çox təşəq bu niyə beləlmir? Bax bundan ötürü dəfələrləsiz iksatçılar, hökumətə bunun mənbələrin də göstərimsiz, niyə istrarlıqlar, niyə Azərbaycan bəkarına bu şəkildə münansibət var? Bələ, mən bugün ölkədən mövzud olan karrupsiyanın müşvetin məblərinə demirəm. Ölkənin dövlətin resursuları hesabına bu şaqbunu təmin etmək mükündürsə, niyə bundan qəsir? Mən sahil babayı münansibəlamalarını dəfələrlə izləmişəm. Məbləqi elə təqdim edirlər ki, sanki həmin məbləq əl satmazdıxalı ki, Azərbaycanı bize bank vəhbərinin ölkə bu düzəsindən oburladığı 5 milyardır kesirdik. Hər haldı bunlar siz daha yaxşı bilirsiniz. Siz eşilək. Buyurun Nazım Bəyədə. Örfət Bəyək, təbii ki, mən də sizin təbriklərə qoşunur, amu şaqları təbrik edirəm. Və sizin və bizim nəsildən daha yaxşlı dəsinlər, Savit Fagı ilə bağlı nasdajı istərəm qapılsa da belə bəri hesab edirəm ki, bu işləri biz bölüşmə vəliyik. Sizəri bir komunist rejimi ilə idara olunurdu. Qaqlan hep sanasiydi. Bak, mərək ki, sosial yönümlü olaraq ilk göcə çarpan bəzi adlımları var. Ancaq əmin olun ki, vətandaşlarımız da əmin olsun ki, bu quruluş insanlığın inkişafı üçün deyildir. Və o, bu qaqımların nasdajı istəri, mən bölüşmərə. Ancaq təbii ki, hər bir quruluşun özünə məxsus müsbət tərəfləri də var idi. Nazım bəri, o nasdajı istəri suyunu yaratırlar, on demək istirəmdir. Təbii ki, bu bir daha ona gəlirəm ki, bu, çox təsür edirəm ki, bəzi idareçilər bizdə bizim vətandaşlara o svəveti unutmamaqı, müstəqirliyi sanki gözlən salmağa yönəlik belə adlımları atınlar. Və uşaq pulun verilməməsi də təkitlə, bunun inkar edilməsi də elə o sirdən ayrılmamamaq üçün bir vasitəyə çevirir. Yəni, müstəqirliyi gözlən salmağa üçün bir adımdır. Və bu, heç də, mən hesab edirəm ki, bu 5. kalun deyilən kreminin maraqlarına xidmət edən bir algı yaratmaq çabasıdır. O çıqaldı uşaq pulu verilməlidir və ev verilməlidir, dedikdə bir mənaqlı olaraq dövlət valiyyələn bərabər gələcək nəslin sağlam böylməsi üçün bir öhtəliyini yerinə yətirməlidir. Yəni, qısaca bütün civil dünyada olduğu kimi uşaq pulu da verilməlidir. Bu, dövlətin o ifadə edir, yəni, həmişi atalık qayrısı, atalık qayrısı, belə ifadələr var vətandaşlarımız ilində. Atalık qayrısı sözdə yox, əməl də həyətə keçirməlidir. Uşaq pulu həşdə bir nisdə buna biz toqummuşuz. Həşdə demodrafik problemlərlə bağlı deyir. Yəni, vətandaşların təhbiya artımı, toqumu stimullaşdırmaq üçün deyir. Bunu şırlaşanlar, bunu dələ gətirənlər nə xiksadi proseslərdən, nəyək social proseslərdən məlumatlıdırlar. Yəni, onlar sədəcə müdafiəq hətərinə, hökumətin yalınışlarını müdafiə etmək üçün belə pirlər səsləndirirlər. Məhə, eysə bilərəm ki, Azərbaycanın xiksadi imkanı ona imkan verir ki, ona şərayət yaladır ki, vətandaşların yaşayış gününü mütəmin etmək üçün, eyni zamanda ailələrin sosial ifanı yüksərtmək üçün, uşaqların hər tərəhli inkişafını və sağlam böyükməsini təmin etmək üçün, dövlətin mütləq mütləq maddi qaqdqları olmalı, ailəl bütçəsinə. Və hər kəsin yaşayış mümumunu necə sosial dövlət olaraq biz elan etmişi, yəni, fərəndumda mənə səs vermişi, onu təmin etmək edirlər. Bir daha uşaqları təbrik edirəm. Və həralda belə günlərin olması bir də hökumətə və digər quruluşlara, belə deyək ki, onun vəzifəsini xatırlatma bir şüksətikimi ifadədirəm, və sizə təşəkür edirəm ki, məvzunu bununlalaşdırınız. Belə bir əvvət izləyici sual var, izləyicimizə təşəkür edirəm. Soruşur ki, uşaqbılı verilmir, ana və uşaq ölümlərinə görə qafqazın lideri yiqiq, həcəsdə oğulan uşaqların sayır sürətlə artır. Bu yaratılımı yox, cırlaşma gədik, gönən fondumuz 2050-ci ildə tamamilə yox olabilər. Bəssitcə. Mən təbii ki, belə kardinal olaraq danışmazdım. Yəni, deyək ki, pəssimiz notla danışmazdım. Ancaq 2006-ci ildə, bilirsiniz, qərarların qəbul etməm mekanizm, azərbaycının çox təhəsif edərəm ki, yuxarıdan aşağı xərəkət edir və qəliqəl qərarlar qəbul edilmir. Mən əminəm ki, normal, sosial, mudafiyyəs sistemi doğrudan da qərarların qəbuluqla asaslandanılmış, hökümətdə bir təkliflər verilmiş olsaydı, hökümət bunu dəyərləndirilmiş olsaydı, həsrəhbərlik də buna o çey verərdir. Yəni, ne problem oldu ki, bu qədər xaçlanın vasayetlərin müqabilində ailələrə hər hansı bir yardımın həyata keçirilməsində qıdər tuvlətə əlavə yüxtürkü. Asas olanı bu verilən vasayetlərinin doğrusunuz, bilirsiniz, mükləq əksəriyyəti əlavə iqsadiyyətistim ullaşdırır. Əlavə vasayet verilməsi, en zamanda onun yenidən bergi şəkilindən azı 30 vaiz-i qəriqə edər dövlət bücəsində. Yəni, dövlətin bu qədər xərcinin, yəni, xərç kimi imətləndilməsi doğrı deyilm. Əslində, hökümət sağlam böyük mən vətandaşın şağın gələcəkdə daha çox hərcini çəkecək. Yəni, belə demək müstəq əsləlikdən mə olsun, əlilikdən mə olsun biri var ki, yəni, o uşaqlara da fidanlara bənzədə, onlar böyüdükcən, yəni ilkin olaraq aya usta durana qədər, böyüyənə qədər, o formal olaraq onu deyiləm. Onlar normal qidalandırmaq, normal istirahidini təmin etmək lazımdır. Əncə qələb ucuları buna imkan vermirsə, bunu nəcər baş verəcək, nəcər baş verər və təbii ki, müəyyən bir müddəttən sonra həmi zihni, həmi fizik olaraq qerdə qalmış uşaq olacaqsa, qerdə qədəmiş vətandaş olacaqsa, gənc olacaqsa bunun ölkə eksaadiyatına bəl ölkərin gələcək, nəni hiç bir qaqsı olməcək, əksinə, dövlətdən qəçləri artacaq. Yəni, bunu bu elementar məsələləri bilməyən emək və sosial müdafiəsi nazirli və yaxud digər quruşlar, bunu, yəni, bu qədərmi kasaqtılar bu baxşıdən buna. Yəni, mən bunu çox mənfi qarşılıyrəm və həsiə bilirəm ki, təbii ki, belə notlular vətandaşlardan gələcək, belə signallar gələcək və dövlətdə sahib çıxımaq məsələsi. Yəni, bəzən onu yenə də təkiləri edərəm, bəzən evlatları qumətləndirələr, gələcəyən əskəri kimi xulana, təbii ki, vətəni qormaq lazımdır, vətəni qormaq hər kəsin borcudur. Ancaq bu şəkildə qormağın da doğrulmadaqı qənaətində ya. Çünki, profesyonal ordu yaratılmalıdır. Ukrayna-Rusya muharibəsi indi, əslində Rusya'nın işxal təcavizi bir daha nosubut edir. Ordunun idiklərinə müqaisiyətdikdə siz görürsünüz, Rusya da bilirsiniz ki, məcburi çağırışlar və çağırış sistemi fəaliyyət göstər. 18 yaşından tamam olunuş bütün kişilər məcburi əskərliyə müddətlə hər bir xidmətə də çağırılır. Ukrayna-Kəbiye ki, muharibə dövründə məktublaşdırsa da bu çağırıcaq, profesyonal ordu yaratılır. Artıq dövüşə nordunun idiklərinə müqaisiyətdikdə biz görürük. Rusya nidikləri dəfələrinə ölçə oldu. 8-10 dəfə canlı etkisi var. Daha çox nəyə ki, Ukrayna ordu su. Nenisə ilə NATO-likələrin təcrübəsindən də biz onu görürük. Yəsil, Azərbaycan ordusunun ərimanistan ordusuyla dövüşən zaman, Kəbiye ki, rəzlərimizi işqaldan azad edən zaman profesyonal hər bir hissələrin dövüş gənliyilə, dövüş əfəkliliyilə, çarışçıları dövüş əfəkliliyik, fərqli fərqli şeylə. Bu baxımdan, əgər bu məsələyə toxunur, mütləq o deyə ki, əskərlərin hər bir xidmətdə olanlardan, cümlədən diqər xidmətli dövələrin də qulluqçu kimi, hər bir qulluqçu kimi, silahlı qurbələrin fərqləri kimi, iştirak etmiş və şəhəd olmuş şəxslərin, suqorta pulunun ən azı on dəfə artırılması nəm mən tərəfdə arayan bu gün, çünki bu, bizə utanış verici bir iqsadi göstəricidir. Yəni, Ermenistanə nənazı bu rədəmə görə biz 6-7 dəfə qeridəyik. Dikar ölkələrlə müqaisiyyətdikdə biz dəfələrlə qeridəyik, çünki o, Qampulu deyilən, vətəndaşlarımızın azlandırıda Qampulu deyilən, o vəs. 11 min manar çox gülünç və təqiq bir rəqəmdir və bunun on dəfələr nən artırılmasına ihtiyaç var. Və profesyon ordu yaradılan zaman təbii ki, bunlar nəzərə alır. Ona görə, məsəlisə, 150 min ordu saklamak lazım deyil, 50 min sakla onun təbii ki, iqprofkasını, onun təhcizakını, onun hazırlığını profesyonal seviyədə hərdə keçirir. Uşaqlardan biz keçirik, keçtik belə bu haribi məsələlərə, çünki uşaqpulu ilə bağlı vətəndaşların muradiyyətinin əksər konteksilində biz baxanda görürük ki, gələcəyən əskər və ilaqı və s. Yəni, təbii ki, bunun ona gələmdir. Nasir deyici deyəcidə yazıb, Nazim bəri. Diyə ki, 2023-ci ildən uşaqpulu verirseydik, uşaqlara qayıq olsaydı, bu qədər dövlətdə boşanma olmazdır, 10 milyonundan çox yanağızı 13 milyonlardır. Yəni, təbii ki, gələcəyən əsləyici deyik. Ağırılı bir şeye toxunursuz siz. Rüfət bəri, çox təşəkkür edirəm vətəndaşımıza da, gələcəmizə də onu bürğuluyur. Azərbaycanda çox təsim edirəm ki, rəsmi statistika görə, hər 100 nikahtan 1. ilə 30 səhqir, yəni keçəlinin statistikası da bu ildə daha da artıb. Yəni, aşağı yuxarı rəsmi və qeyri, rəsmi siz bilirsiniz ki, azərbaycanda çox təəsim edirəm ki, son dövrulərin trendi də var ki, də yəni rəsmi nikahta az pişir verilər, nikaq mögabilələrini pişir verilər. Və ailələr ailə burulduqdan sonra, ən azə 50 faizi bəzi hallarda daha çox faizi. Yüzü rəsmi statistika da bu aşağıda, əncə qıyallıqda 50 də yuxarıdır. Bu faiz ailələr dağılır, yəni 1. il. Bir gəl statistika biz nəzər yetərsək görürük ki, təbii bu sahədə azərbaycan ailə mədəniyyətinə uygun olmayan qəssirlərdən bəri formalaşmış azərbaycan ailə institutuna qasolmayan bu halisələr baş verir. Və məhsuliyyətdən yayınılır. Və beləliklə işte gəl icra şövbələrinin alimin tadı ilə həmin şəxslərin məhsuliyyətdə cəlb olunması çabası eyni zamanda axtarışa verilməsi və deyə gəl. Yə ki, bu həminə qavruksiyarın rüşvet xorluluğa artırır. Yəni zamanda məhşət səriyyəsi də problemləri qabardır. Həm də bu cinayətləri artırır. Yəni, məhşət səriyyəsi də olan cinayələr. Çünki məcbur olur. Mən xırda oğurluqları, xırda məhşət problemlərin əslində bu xırda cinayələr, iqsadi cinayəl kontekstində mən bütün bunlar iqsadi vəziyyətin pisiləşməsin nələlə qələndirirəm və təbiiq dövlət bunun qarşısını uşaq pulu verməklə gizmən alabilər. Təbii ki, ailələrinin dağılmasının bir çox səbəbirləri də əhsəs olaraq maddi təminatın az olmasıdır söt-sövbətdən yaranan, maddi sığıntıdan yaranan problemlərdir və intiharlar ansı ki, bizim üçün əslində xas olmayan, bizim ailəmədən yətlər üçün, təkirəl edirəm, azərbaycanlılar üçün bu xas olmayan küsusiyyətlərdən də bir növü, bu intiharların çox almasıdır. Tüm bunları biz analiz eləndə görürük 90 faiz intiharların əksəriyyəti maddi sığıntıdan, çaresizlikdən olan məsələlər. Sosial dövlət olan ölkədə necə olabilər vətəndəş maddi təminata görək? Yəni, heç qəs lüksəyətdən deyibdə. O elementar təminatı olmadığına görə çıxılmaz vəziyyətdə qalır mələ kaydınal addımlara üstünlük verir. Və bu, acılı bir faktir. Hökübət bunu dərk etməlidir və bunun qarşısı alınmalıdır. Qarşısı dediyim ki, minzibati yollar vəndir. İqsadin metodlar nən, təşfiq nən, vətəndaşların məşquulluğunu artırmağın daha çox vəsəliyyət qazanmağına şərəyət yaratmalı. Ailərin üstünlüklərin möhkemləldirilməsi ilə bağlıdır. Çox təhəsif ki, ailə və uşaqlarla məşquullanın profil qamitə çox təhəsif edirəm ki, fəaliyyətsizdir. En isi ilə parlamentin müvafiq qamitəsi də bu iştimaəyyətin çağrısına məhəl qoymur. Araslarə müxtəlif grant laheləlilə dövlətin və s. pəyiləməxilə güya erkan nəgahların qarşısına alınmaq və yaxud və s. və s. Təbii ki, bunları dövlətin əranızı bir grant yəyən tırnaq arası troll təşkilatlarına əhansı 5-10 milyon mənaq paylamaqla sanki bu problemi dövlət ölçicinin nə nə qatın iştimaəyyətin üzərinə o iştimaəyi numayindələrə də deyirlər. Onların oranda ciddi qəbul olabilməz cəmiyyət üçün. Örnək de olabilməzdə. Çox təhəsif edirəm ki, son zamanlarda bu kontekstə, niyəqin o sualada ailəcəsiz toxunarsız, bərbat vəziyyətdə həm də dövlətin iştimaəyyətlə münasibəti, əks münasibəti belə deyək ki, əks signalların verilməsi dövlət hansı signallı verir, vətəndaş cəmiyyət hansı signallı qəbul edir. Tüm bunlar çox mənfi olaraq mənfi istiqamətdə gedir və mən çox, deyək həyəcən təhəbinin çalınmağının tərəfdəriyəm və bunu sürətləndirmək lazım. Nazim bəyi izləyək ki, biraz da mənim bayakif kirməyi künafələtdir, tərləm məmədəddir. Yazır ki, Rüfət bəyi kimi girin birinci ildən rəsiya da yaşamışam, iləcən yəgid. Vandal Putin-i pis deyir ki, amma o 2. Şahı 650-min Rus puluyundan veririz, 3 yaşına qədər 100 dolar veririz. Yəni, demək istəyirəm, bizi Azərbaycanı möcud iktidar hansı hallara saldı ki, bir vandalım belə biriniz deyəlilər, xifətini şəkirik ki, biz niyə orada yaşamadı? Hələmən Avrop ömkələrin deyirəm. Hələmən, Skandinaviyə kimi sosial, rəfaq tam təmlə olan ölkələrləmi qayisə edir. Rusiyyələmi qayisə edir. Hələ, uşaq pulunu kəsmiş, uşaq pulunu verməmiş, digər tərəftən də ötən elin açıqlamasına görüb, 300-minə yaxın ölkədən pensiyə kəsi biləriz. Pensiyə kəslənlərin bəzləri belə qanunsuzdur, amma gerçədən bu ölkədə 80 manad, 100 manad, 250 manad, 300 manad, onun həsrətində olan insanların 95 faizi mən cəsarətlən deyərəm, ona ehtiyajlıdır. Bak, pensiyanı kəsməyənə insanları bir daha bu ən minimum yaşayış həddindən belə məhrum edədik. Səkədən, pensiyaları barəsdən ətkinizə işidək ki, bak, bunun bir çözüm yolu olabilməzdi mi gerçəyələn insanları bu şəkirli də daha ağır durma salaydılar. Yəni, mən bunu qoyu başqa öl mövziyə keçəcəm. Amma mövzudur, qaydəzə mövziyə. Hər şey bağlaşıb. Hər şey bağlaşıb, amma insanların həyat tərzində gün və gün ağırlaşma girdi, bindi, hansalərdə bağlaşma var, pensiyadan sonra o vaxtda danışa. Buyurun ölmətli Nazım. Təbii ki, pensiyə qanun vericili Azərbaycanında çox 2006-dan bəri daha çox dəşirlən bir mövzudur, dəşirlən bir pensiyə qanun vericili yolu və həçkəs də qani ərtilir. Təkcə dövlət qunluqunda və hüquq mavzu organlarda çalışanları, deputatları və belə deyə ki, siyasirəhbərləyə, siyasirəhbər bəzi fələrdə işləyəmlər qanidir. Çünki onların pensiyası çox yüksək təin olunur. Və onlarla məqaisədə milyonlarla vətandaşımız təbii ki, 200 pensiyaya mövdaşdır, çünki pensiyaya kapitalı ilə əsalları 2006-dan böyənə. Bunu uzakini etməmiş, mən bir daha Rusiya qalın, qaydın vandalı Rusiya. Təbii ki, Rusiya da daqil olumakla, uşaqların muhabiniyyətlə, hatta uşaqların tətilət çıxan zaman kani qunluqaqları onların deyək istirahatini təmin edilməsi üçün dəfəlik muhabiniyyətləri verilir. Ermenistan'dan tutunuş Qurdustan da daqil bütün qosafet ölkələrin əksər yerindən uşaq kulu deyiləm muhabiniyyətlər müqtuləq formalarda var və bunun deyək ki, bu formada olması, hatta belə keçmiş təvət ölkələrin də deyəm, bu sosial öhtəlihlərdən irəli gəlir və belə tipli məsəlilə Rusya'dan sadalandıqda, insanların belə ki, o nastalji hissləri əslində doğru olmayan hisslərdim, əni qeyd edim ki, bizim bütün beləalarımızın mənbəyi və deyək ki, məsuliyyət Rusya'nın üzərindədir, bizim bu bəziyyətdə olmağımızın də bir çox Rusya ilə bağlıdır. Buna gürə, mənbətəndaşımızı çox gözəl alın, İram. Yaşayaraq, müqtuləq cəmiyyətlərdə müqahis etmək daha faydalı, daha gözəldir. Ancaq deyim kimi o bəyənmədiyimiz Rusya'da belə, ətdə belə kanikul vaxtları, uşaqları kanikula çıxan zaman uşaqların istirahət üçün, onların ulaq yerlərə və digər yerlərə getirməsi üçün, muhabinətlər verilir. Yəni, bu bir tərəftən də tədii ki, nöbbbət uşağında olmasıyla bağlı, doğumla bağlı və digərlərlə bağlı, muhabinətlər mövcuddur, bu misallar təhəsürf ki, bizə ölməkdir. Yəni, mətəndaş, bu mənada, o zaman biz deyəndə ki, savət tifagı pisti və ya Rusya pisi idi, bizim müstəqirliyimiz yaxşıdır. İnsanlar təhəbi ki, müstəqirlik yaxşıdır vətəndaşı olmaq fərəhçisi ilə keçirirlər, ancaq digər tərəftən maddi sxıntılar olduqda, insan deyir ki, mən niyə bu ölkədə yaşamalı, mən digər ölkələrə getimələyəm və daha çox sosial təminatör ölkələrə özür tuturlar və belə ölkələr də Avropa Birliğin ə haqqın olan ölkələr, digər ölkələr sibil dünyaya o bağınla, müxtəlif yollarınanda ölkədən gedirlər yaxşı beyinlər beyin haqqını davam edəcək, çünki gençlər bu perisiyeti bir görərək ailələrində olan prosesləri görərək gizləyərək daha yaxşı yaşamağa gələcəkdə evlatlarını yaxşı təminatlı ölkədə yetiştirmək üçün məcburu olunlar ölkəmizdən getməyəm və bu bizim gələcə genəfondumuzu dediyimiz genəfondu təlüçü alxın alır, alır, alır, alır pensiyalarla bağlı əksər pensiyaları hansı ki ixtisar olunuqdırına qarası MFSU nəzəlinin raportuna uyğun olaraq 180.000 saxta pensiyacılar müəyyən ettik əslində saxta deyilən pensiyacılar da bunlar məcburiyyətdən əslində həmin alıqlan ki, måsl essesələrin dövlət kuruşlarının muhtarlıq şəxslərinin elilə saxtalıq-saxtaqarlıqı vətəndaş edə biləməz ki saxtaqarlıqı dövlətməmur edir bə dək ki, vətəndaş işliliyən bağlı birulacə işliliyən müəyyən etməyət alıqan istəyir, onlara alternativ ələlək-muhtarlıq-rəkləni pensiyazı təyədə etmişdilər ildər boyu bu prosesun kökündə duran bu neticəni, bize gösterən dövlətin digər sosial budafiyaya sisteminin işləməyəməsin. Mən işsizlikləyilə bağlı, bu yaxonlarda bir araşdırma parmışdım və işsizlik suqartasından daha doğrusu. Siz bilirsiniz ki, bir də çəyildi işsizlik suqartasıyla biz həm də özəl sektər vəsaət ödürüyü, əməhəqqın fondurundan bir faiz edənilir. 2022-ci nin yeçunlarına görə bu vəsaət təxidibəyin 150 milyonundan yoxarı toplanır. Və bu vəsaətin cəmi cümün 8-5 milyonu işsizlərə soğurta kimi, yəni, işsiz muamiləti kimi vəsaət verilir. Digər əsas isəsi deyə ki, müxtəlif PR kampaniyələrə, müxtəlif otosib əklədlərinin saklanılmasında dövlət özü ayrıca bir qurumlar təşkil edir. Daha çox dövlət bücəsi hesabına əsində müxtəlif qurumlar yaradır, ângətliklər yaradır və onu da vətəndaşdan toplanan ələvə və bəriyi üçün kimi təsil edir. Bunun əsisində bu bəriyi üçün. Bu işləkdən soğurta əgər o soğurtanın hamsı vətəndaşlara yetmirsə, işsizlərə yetmirsə, demələ, bu dövlət bunu əvəssizi olaraq götürür. Onun borcu onu yağıq tokluyun normal bir fondda idare edip daha daha artırmaq və gələcə işsizlərə vermir. Bu bir ələvə bir maliyə mənbəyi kimi düşünülmüş bir prosesdir. Və bunu da belə bərba edirlər. Bunu da bərba edirlər. En isi ilə digər fondları da biz analiz etmiş olsak görə yonların işləməm mekanizmi necədi toplanan və s. nəcur toplanı şəhvaf idare olur mu? Də görə əmək sosial müdafə nazirlinin bütün əməlləri, tırnaq arası əməlləri əslində vətəndaşın yoxsullaşmasına, vətəndaşın səhrid vəziyyətə düşməsinə və vətəndaşın müdafəsiz qalmasına hesapladım. Yəni, bunu bilərəkdən təbii ki, etmirlər, heçkəsi bunu haqqında düşünə bilməz ki, normal dövlət qurluqunda çalışan işçilər, nəyə bunu beləyə etsinlər? Deməli, burada idarətçilik problemləri var. Və burada deyər ki, sosial müdafə fənsefəsinin, dövlət fənsefəsinin yerində oturuşmaması var. Duna yanaşma səftir və sosial müdafə təmin olunmur. Yəni, vətəndaşın sosial müdafəsini təmin olunmur. Və bu bir şəxsdən aslı deyir. Yəni, göstər iş ola bilər ki, bucca vəsayetlərinə qanayət edir. Yəni, bu o demək deyil ki, siz ən ehtiyac olan şəxslərin alternativ təklif etmələri. Yəni, o, dərinə qarası osaxtda, fənse alımın şəxslərinə, hətəsini siz baxın. Görün, hardanlılar, kimdirlər, nəcirlər, nəkərələr, bunlar maaşa hardan alınlar, nəyə dolanırlar, onun təminatı var mı, işsirlikləm bağlı, digər məsələrinə bağlı. Siz baxanda görürsünüz. Yəni, cümlədən, əlliliyim müəyyən ilmasi ilə bağlı. Yəni, təsəbəl edin ki, media sızmış materialları. Yeni zamanda mənim də şahid olduqum, təfələrinə qohu məqrabalardan da belə insanlar var. Tanımadığım şəxslər də muradcə ediblər. İngə dərməndə də misal var. Sizdə də o real adamlar var ki, bunlara əsizdə əlliliyə olan şəxslərin əlliliyə deyəki ləğolub. Və bunu hansı meyərlərinə həyətə keçirir. Yəni, bir meyər qalıb orda. Adama yəriyirsə, yəriyə bilirsək, gəzə bilirsək, o deməli, sağlam kimi qiymət verirlər ona. Yəni, adamın, çox muxais etmək, dizdən aşağı qayıqı yoxsun, əllili verir. Yəni, çox-çox təsür edirəm ki, bu meyərlər hardan götürülür, nəcə götürülür? Bu, nə qədər doğrudur? Nə qədər reallığı əksəkdirir? Bə, yüz binlərinə vətandaşın beləcə, əlliliyələv olub və onlara alternativ təkilif olunur. Eynisi ilə qazilərə, hansı ki, ərazıb tölübiz uğrunda qan töküblər. Eynisi ilə şahid aylələrinin təminatilə bağlı digər məsələləri. Biz bütün bunlara kobleksiyanı aşanda görürük ki, dövlətin əslində dövlət varlı kimi görsənir, dövlət təminatilə kimi görsənir. Anca dövlətin, bu yaxınlarda dövlət gücəsində ələvə və dəyişirlərlərlə bağlı qanun lahiyyəsi, yəni kim uzakır olundu, olunmadı, mən onun izləmədəm. Anca maliyyə nazirliyi, deyəsə onu təqdim eləmişdir, deptatlara. Burada ən çox vəs. nə ayrıldığı sahələrə biz baxanda görürük ki, dövlət qulubunda çalışanlar, həquq muavizi oryana dövlət təminatilə bağlı kimi görsənir və tikindik quruculuğu işlərdən daha çox vəsahəti ayrılır. Və sosial xərçlər, demələ, əvvəlki bücədə keçəninin sonunda qəbul olunmuş, cücü dəyişirliklə. Yəni, beləlilə artıq vəsahət varsa, məntiklə, dövlət həququmət, bunu sosial ehtiyaçlar olan vətəndaşlara münasib vəddoğra yönərtməlidir. Anca biz yenə də tikindik quruculuğu qada 6 ilə adı altında olan mənim səmələrə yol açan bu lahələri. Yəşəkkürlər Nazim bey. Maralı fikirlər yazı bizləyicilərimiz. Məsələn, güneşti bir adlı izləyici yazır ki, ailələr qurulun, qurulan ailələr, uşağlı, ya uşağsız dağılır, uşağların dünyaya gəlişir. Azalır doğulan uşağlar normal, qidalamamadan, cən azalığından pusulmuş bütün yaşlı bəcava qazidiklərə tutulurlar. Sonra bir başqa izləyicimiz yazır ki, maşallah ülkədə uşağla bağlı problemi yoxdur. Məsələr quraqəmlə bir üçi dəfə artırmaqla olar. Bir qərbəyə təşəkkürlər. Tərlan Mehmetov yazır, rüfət beymənim, ən yaralı yerindir uşağı. Ufa da yaşamışam, dördün sinifə qədər uşağlara dört mağada rusulu verirlər, augusun 15-indən sonra sinitiyabrın birini qədər paltır alsınlar deyə. Bakın, həmin uşağlar vələ bugün Rusya ordusunda savaşmaqda imkində edir. Amma bizim uşağbulu kəsirlən uşağlar, kimli halkınızı il doğumlu, bu güncəbə bölgəsindədilər. Görün, bizim millətimiz nə qədər sədə alətli millətdir. Terminalları, ödəlmdən pulun zərinə, hər kədər uşağbulu verirlisin, tərəbilək üçlər bir şəkidə yazsınlar. Bu da itirazın gizlirə sürətləyə elə biləcəyini ördür. An dola ki, nəcəsi olaca izləyicəyə, təşəkkür edirəm. Bakın, mən bayaqları bağlaşma tində isəyəsindən danışdı, nəcəsi Nazim bəyik. Bütün parametrilərdə bağlaşma var. Artı üç-dört gündür, bəki də bir kevbtədir. Hər kəsin telefonuna mesaj qəlir, yəgin siz də bunu yaşamsınız. Su ortalar insanları hədəliyirlər, su ortaş hirqətləri ki, evləriniz su orta olunması yünün birində siz cərmi olacaqsız, yəgin, yəgin, yəgin ki, bundan bağlı. Yəni, insanları, indi də aftan bilər su ortaşı ilə bağlı, yeni rəqəmdər açıqlanır. Mən izlədim, araştırdım, gördüm ki, 40 faizə qədər su orta qeymətləri qaldır. Bakın, bu ölkədə insanların pensiyasını kəz, işləyənləri minimum əməyəqqın 15 faiz qaldır, sonra supermarketləri 50 faiz, su ortaları 40 faiz qaldır. Bu prosesdən, bu hakimiyyət hara doğru getmək istir. Bu insanlar hər parametirdə bütün kriteriyalar üzrə basqa altındadılar. Hər sahədə bağlaşma gedir, amma insanların həyət dərzi, bizlərin bundəksasiya normal orkuyada qorunmaldır, amma Azərbaycan niye bu qədər anorbal orkuya çevirildi bu bakımla? Mən bağlaşma ilə başlayayım, dediniz kimi, təbii ki, keçən elin bağlaşması, bu elin 6. ay olacaq və bu el də müşahəd edilir bağlaşma. Keçən elin bağlaşmalarını hükmətinə etiraf etdi, tələbini 67 faiz idi səhviyyətməsə, həlləz sədov çıxırından bunu gedirətmişdir başına Azər. Eynisi ilə hükmət etiraf edir ki, bu bağlaşmanın əsas səbəbcəri həm də iğraç məhsulların bağlaşmasıdır. Yəni, bunu əsaslandırılır əsasən küya pandemiə dövründən sonra lagistik problemlər, hərçlər klanlar. Əslində ilqal məhsulların bağlaşması, kömür qorqanlarının həm də təqnaqara söz fəaliyyətib əyəndəmə qibətlərinin artırılması və eləqir və səhək. Yəni, bu suyunu qibət artımlı yerədən əslində həkumətin özüdü strukturulardır. Həm də həkumətin qamlal xidmətlərinin bağla pardağı siyərsət. Və bu siyərsət bağlaşmaya yönərik. Yəni, isər azər su olsun, isər azər qaz, azər ışık və eləqir və səhək. Bu qamlal xidmətləri göstərin də üvlətin şirkətləridir. Və təbii manapalislər, onlar da özlərinə uyğun olurlar. Tariqləri müəyyən edir. Qəşlərinə, səmərəssiz qəşləri çoxaldır və maya dəyərin otuzdururlar. Beləli, elə onu vətəndaşın o önündən çıxardırlar. Eynisi ilə ölkədə ölkərin daxili tələbahtını qida və istihlaşmalılarına təmin edə bilmədiyimizə görə həkumət də ki, bunu təmin edə bilmiyib. Çünki, iqsadi rəqabətlik mühütünü təmin edə bilmiyib. Ona görə insansılıq olan yerdə də təyi mallı bolluqu yaradılabilməz. Qeymətlər, aftim ulaşa bilməz. İqsadiyyatın əlip pasıdır. Rəqabət, rəqabət, yenidə rəqabət. Bu olmalıqış şəraibdə həkumət vətəndaşları yüklü. Vətəndaş da bir tərəftən də gəlinləri azdırsa, təmin olabilmirsə, deməli, onun yaşayış seviyası qətkədə aşağı düşür. Və statistik rəqamlarda bizim də qədərdə çox göstərsələr, yaxşı rəqamlar göstərsələr, yalnız da bu deyil. Də ki, bizim həkumətin verdiyi statistik adə təqribən yoxsulluq 5 faizdən aşağı qədəri işsizlik 6,4 faizdir. Kim ona inən arki? Rəal rəqamlar deyil. Bu ən azı 5-6 dəfə bu rəqamlar azalzılmış rəqamlardir. Doğru rəqamlar deyil. Və şunluqla bağlı da işsizliklə də bağlı və bütün yoxsulluqla bağlı olan statistik rəqamları ciddi adamlar inanabilməz. Və bunu yaradan təbiq həkumətin manapolya göz yumması. Həkumətin müxtəlif strukturlarına çalışanları, şəxsi bizdesini dövlət resulları heysamına idare etmələri. Dövlət satın alımalarının haqqında qanunun idare olunmaması, normal təndələrin keçirilməməsi və müxtəlif şəxslərin dəki dövlət resullarından yararlanması və şafhaflıqın olmaması. Bütün bunlar nəticədən nəya ortalığa çıxardır. Bir tərəftən böyük bir kütlə yoxsullaşma şəkildə davam edir, daha çoxalır onların sıraları. Diğər tərəftən az məqdardas faiz dövlətin resullarına yararlananların faizləri çoxalır. Və gəlirləri çoxalır. Bu ne edirlər? Təbiq ölkədən kapital aqanı çıxarılır, qarici ölkələrə eyni zamanda müxtəlif lahyələrin Azərbaycanında həyatə keçirilməsə üçün hər hansı bir qaricin vestanların bura gəlişi iqsadi vəziyyətin belə doğru olmaması, azad məkmələrin olmaması, parlamın nəzarətinin hökumət üzərində olmaması da qaricin vestanları qorxudur və qaricin vestanından, Azərbaycanından və sayət yatızdır bu. Bütün bunlar möqasiyətdikdə biz baxırıq ki, hökumətin təbiq çıxış yolları var, islaqları davam etdirmələ də aparmalıdır sözdə yox, əməl də islaqlar olmalıdır və real sahibkarlara dəstə yolunmalıq. Bunlar baş vermirsə təbiq ki, bu bahalaşmanın önünü kəsmə yolmaz. Nə qədərdə siz inzibati yollardan hər hansı bir sahibkarın üzərində daha doğrusu iqsadiyyət nazirlənin antiziziyyət departamentinin əməklərlərini göndərsəz də sahibkar real sahibkarlara yolunmaya dəyəri artıbsa, şirqsə təbiq ki, qimet artımı da olacaq. Burada hər hansı bir danışıxtan, çünki real bazarda həm maliyəs sektorunda həm sigurta sektorunda sigurta hədə indi keçirəm. Fəxidmət edəm, aləqəq məminlərə məxsus olan sigurta şəkənləri. Tahtınladım ki, bugün gündəm dölanıda taşınmaz əmlaikinin məcburi sigurtalamı umyatcaq sigurta nın çönüllü sigurta hissiyyəsi azərbaycının inkişaf etdirilmir. Çünki raqabətli iqsadiyyət yoxdur. İnsanlar da sigurta adisesi başverdikdə sigurta adisesində görə kampensiyası almak da çətirini çəkilmir. Azıxı, qibari sigurta növləri davam etməkdir. Siz bəya qeyd ettiniz ki, başınların iqbari sigurta sartıq nəya görə artıq, bunun da səbərin var. Geri rəsmu olaraq, sigurta şirkətləri öcə məhdəşlərinə qadaqan etmişlər bunu da mən ictimailələştərim, cidim yeri gəlmişkən ki, deyək, ucuz maşınları, test-test, qazaya uğraya biləcək ektimal olan köyünə maşınların sigurta alamasınlar. Bir tələbdən də cəkə o piriyuslar, digərlər, hansı ki, bu əh... İcbaris sigurta iqbari sigurta siz dediniz, Qasqo sigurta da ya icbari icbaris sigurta dan gedir. Bəya təsəvərdən edin ki, Azərbaycanda nönsəs sigurta şirkətlərinə lisəncəlar verirlər çünki o sigurta şirkətləri nə qədər çox qazandıq nə rəğmən onlar bu sigurta hadisələrin ödəməkdə, ödəmə istəmirlər, də belə deyək, Yaxşı maşınları, bəhalı maşınları sigurta ya daha çox, yəni icbaris sigurta dan gedir şövbət, və ili təzi olan maşınlara önəm verirlər, nəyək ki, önə maşınlara. Beləliklə, sade vətandaşların kasıq təbəqərinin hansı ki, bu tərəftən də, bu mənada çərimələrə, təvələt yol polisi də sigurta olmadığına görə çərimət ətbəq edir. İndi də daşınmaz əmləkə qadirəm. Daşınmaz əmlək nə bağlı sigurta, icbaris sigurta, gündəmə gəlif, kürdaşqınları zamanı və əslində bizim iqsadi siyasət qamit əsimdə olanlar bilirlər ki, bu məsələrin təşəbbüs qəri mən olmuşam ki, əgər kürdaşqınları zaman bilirsiniz ki, yüz binlər nevlər su altında qaldı, vətandaşlar çox ciddi ziyana vuranlar, dövlət gücəsindən də buna, və s. küllü məqdarda və sayətlər xarşıdəndi, və onların bir çoxu da mənim sənəndi. Mən o zaman təklif etmişdim ki, təbii ki, dünyaya tədürbəsinə örəyələrik bunu qeyd edirəm, daşınmaz əmlək nə vaxsı vurtalanmalıdır məcburi. Təbii ki, belə zəzlələ bölgələrində, sürüşməz onalarında, çayd və gönlərin, acımlədən dənizlərin yerlərdə, taşqın ehtimalı olan səhələrdə və dikə, təbii falakətlə bağlı olan yerlərdə, çünki dövlətin sqorta nədir? Dövlətin üçünü azaltmaq. Onlar icbar-i sqortalanmalıdır, çünki o binaların ticindisi zamanı, ticindibələn zamanı, cəzələr vəlilən zaman, bunun icbar-i sqortası olmalıdır. Və bununla istifadə edərək, təbii ki, soradan bunlar təklif olunmadı, uzun müddətdən sonra, indi də artıq çünki daşın mazamlaqların sqortası məcburi xaraktir daşir icbarı olaraq və indi artıq təqbiq etməyə başlılar, hətta bunu cərimədə təqbiq eləsindir. Yəni, belə deyək ki, məncəs, azərbaycanında 25 minə bu midarda sqorta şirqətləri var, bunların nəksəriyyəti dediyim ki, müxtəlif qurumlara məxsustur, xoldiklərə məxsustur, və bank alə qarxıyasının strukturları da, tərələn olaraq strukturlarınıdır və bunlar da, deyək ki, o durduq yerdə, iş görmədən əlini aqdan qaraya vurmalan gəlirmən və hədi və vətəndaşları məcbur edilər həz, həsi, azərbaycanında qər orta hesabından 4 milyonuna yuxarə 4 milyonu ətirafında, yəni orta statistik götürürəm bunu, vətəndaşların sayına görə. Əgər mənzil varsa, bunların 4 milyonu orta hesabından mənzilin ətlici varisquartəsəllə manaktan ortaq olaraq götürülük və bunlar, görün, asranamik məbləqidir. Havadan götürülmüş bir məsai və gədiyim kimi, bu suqorta şirqətlərin mənfəyət üçün edilən bir attımdır. Vətəndaşı düşünmək yox. Təsə verilir ki, mən üç mərtəbəli bir villada yaşı iran, də bir otaxlı xüruşroflə evdə. Mən də əlmənatə duyurəm həmin vətəndaş dəlmənatə duyur suqortəyədə, icbarisq suqortəyə hansı ki, mənzilərin suqortalaması ilə bağlı. Bu nədə də ədaləklidir? İkinci bir məsələ, çox məqəbəli binalda hansı ki, özel mülkətdədə və digərlərdədir, vətəndaş niyə bunun məcburu icbarisq suqortələ etməlidir? Və niyə məcburu edilməlidir? Niyə buna cərimə tətbiq olunmalıdır? Və, dediyim kimi? Burada əgər məsələ məsələ qonşuya zələr vurmaması üçün, onu məcburu edilməlidir. Nə də ki, icbarisq suqortanı aftama bilmənlə olan sürücülük məsulətin o zaman suqortalamağa gündəmə gətirirlər? Təbii ki, belə izdəh edirlər ki, başqasının başında məsuləti suqortalanır. Daşınmaz əmlaçda belə bir problemi yoxdur. Yəni onu soruşacaq edim sizdə, müqaisək üçün. Ha, gəli, bilisiniz mi, Azərbaycanında azad iqsadiyat olmalarına görə, rəqabətli mühüt olmalarına görə suqorta da suqorta institutu təbii belə rəqabətli mühütlə inkişaf edir. Çönüllü suqortadan gibi. Niyə bizdə həyər suqortası azdı? Onda sual edilək, həyər suqortası həyər suqortaların sıfırtamondan əçə faizidir. Niyə, məcburi suqorta növləri tavamlı artı? Bə bütün bunlar, Azərbaycanında necə ki, məmur səhərlərinə şərayəti yərədən, o cümlədən suqorta şirkətin də məmur səhərlərinə aydı olduğuna görür, bunların ələbə kənil mənbələrini dövlətin resursları ilə, dövlətin izbate resursları ilə həyətə keçirilmə. Yəni, dövlətin sanki ümumi ahalinin rifahı üçün yox, onun maddiyyətib üçün deyil ahalinin yəni bir qorub şəxsin maraqlarına xidbət etmək üçün düşünülmüş müxtələ baddımlar artıblar. Bə bu, ümumi yenə geniş müzakır olunmalıdır və əgər o icbari suqortların gətirən hörmətli kanun verizlikdə səs verən deputatlar bunun mahiyatını bilmiş olsaydılar, tərqindolmuş olsaydılar o zaman mən dediyim hansı ki kategorialara ayrı maqlazım idi hansı kategorialar məcburu olabilər digərləri, təbii ki, bazarmün o asbətləri siz automatilinizi gedin, necək casco suqort edersinizsə ilə məzilinizdir qerdin suqort edindir o sizin işindir. Məzvurdan şövbək girdi. Dövlətin də muna məsuliyyət daşım aladır. Dövlətin bəcədə ilan iləməriz dəşək ki, sən gedip denizin qirağında sahəlidə, misal olsun, bir külün qirağında hansı 5 metri girdi, hərdəki cazəb yoxdur. Orası də qanu vəziliyindən cazəb. Orada eftikirsən sə, daşqın olan zaman sənin çökəcək və bunun məhsuliyyəti səniq üzərəmdən. O cəman sən münasibətini cibari suqorta eləniq yox, çöləli suqorta eləniq həllirləməz. Də də ki, agrar sahədə həra hansı bir məhsulların əkilməsi ilə bağlı onun suqorta hadisəsi başverdikdə onunla cödənilməsin məhsuliyyətləri. Yəni, hökumət lazım olan yer üçün, umumu əhalindir, fao üçün işləmir, əhal üçün sərfi edən kanunları icraya yönərtmir, onun icra mehsuliyyətlərinə sərfləşdirmir. Ancaq, digər məsələlələri, hökumətin isərisində olan və yaxud yoxarlığınız farış gələn məsələlərə məsələləri həllədir. Niyə bugün dünə, nəvlim bugün Rabidə və Nəqliyat Nazirliyinin rəhbəri niyə çıxışı edir ki, Bolt və Uber taxsiləri, və d. bu tüklü taxsilər halsın ki, xidibət göstərirəm vətənləşlər, onlar kanun vericiliyi pozurlar və onlar haqqında ölçük götürüləcə və elə atır və s. Yəni, bazar subiyəklərini və qəbət mötü yaradan sen standartlarını tətbiq edə bilərsən, sən qanun vericiliyi ilə bulubla davan edib başqa bir şirkətə şələyət yaratma olmalısa və başqa şirkətin müəvqeyə, hökumərin müəvqeyə maliç olmasına, sən cəhərət yaratma olmalısa. Sualım onunla bağladı, Nazim bəqur, sualı da təkmilləşdirək, yer gəlmiş yəni bugün paşa su ortağının idariyyətini sədir seçilib, yeni rektorlar şurasında rəhbəri seçilib və hansız su orta şirkətinə müraca edirsen, bir başı gedib paşa su ortaya, bədə müəvqeyə olmalıq ki, ülkədələ su ortağının 90 faizi paşa su ortaya aydın. İndi son vaxtlarda bu paşa holding, taxi xidmətindən başlamayacağıdan bağlı da bir anons verirdi, verirə quluru olsun deyək, amma bu paşa holding bir özəl kaşqılattı, özəl qorundur, bunun açıqlamasının ardıca ölkənin rəbidə və kususu texnologiyalar, eyni zamanda o nazirliyin adı da hər gündəyəşir. Çox çıxda eşliməd görə hə, yüksə et, yüksə et, yələmək. Yüksət nəbə bir paşa bu gün əksəriyyətin istifadə etdiyi bu belbə bold şirkətlərin də hədəf aldı. Buradan nə göründür? Yəni, o biri tərəftə tutakı paşa holding bundan bağlı, failətə başlayırsa, hansı adına olursa olsun, bu şirkətlərdə vur çıqar, manapoliya, indi insanlar açıq etrafiləyə Nazim beyn. Mənim də aftan bilim var, sizin də aftan biləriniz var. Məsələ budur ki, insanlar bu və yediği yəni şəkildə məzbur olur, taqsidən istifadə edəsiniz. Bəkə, dünyada ən ucuz taqsi barkıdadır, ben bunu cesarətlə deyə bilərəm. Niyə bu ucuz taqsiye, taqsi sürücüsü də məhkum edilib? Amma insanlar bu ucuz taqsidən faydalanırlar, o ortada qalam kiçik məblərdən, o taqsi sürücüsü də evinə bir çöre yaparır. Bu da rəyalıqda, niyə küsləbilik var? Küsləbilik təmin oldu. Səvətlər dönəmində də, sonraki dönəmdə də taqsi məhəmşə müşquil olur. Bakının çərzində 5 rubli dəmşədə, o da çox böyük bir paraydı. Mən demək istəyəm ki, indi yenə də manapoliya gəldi ortaya. Biz bananın manapoliyasını, kartofu manapoliyasını, neftin manapoliyasını gördük, indi taqsi sürücüsü başlır. Və taqsi sürücülərini, mən düşünürəm ki, yaxın aylarda çox ciddi bir problem gözləyir. Nə təklif edirsiz bir iksidatçı alim kimi? Bak, bu problemi taqsi sürücülərini nə gözləyə bilər? Onları nə edsinlər və bundan bağlı hakimiyyət nə özünü insanların hədəfini buyur? Bəki, insan faktorunun mümumiyyətlə qabul etmir hökumət. Buyurun. Mən təbii ki, vətəndaş olaraq, bizim araxlandıran istəhlakçı yer, biz hamımız. Dediğimiz kimi öz atomabilimiz olsa da, bəlzən şəhər mərkətdə və də gəliyyəllərə parqlanma olmalarına görə problemlər olduğuna görə, əsas olaraq, belə taqsilərdən istifadə edir, bə mənət vətəndaş olaraq çox qane edir. Əsas olaraq nə oldu ki, əsas beyiər burda bilirsiz. Təbii ki, o fırsatdan istifadə edərək, həmin taqsil sürücülərinin sövbət aparıram və əksəriyyətdir məcburen bu işə gəliblər, əlçatan olduğuna görəm. Əlçatan olmaq, təbii ki, burada rəqabət, müəyyəm, bir məna da çoxluq olsa da, şirkətlərin sağa çox olsa da, zaman zaman zaman zaman bunlar daha iyi aqşı xidimət göstərəcəyələr, yəni öz-özünə tənzimləyəcələr və bazarın da əsas beyiərə budur. Bazarda həngər izibatı əlinən, izibatı barbatla, giri burda hər hansıb bir hökumram mövqı yara dəcərsən sağlısı çi şirkətə, bu daha problemli olacaq gələcəkdir. Nidə ki, nəqliyyət nazirliyi zamanında əslində, ictimai nəqliyyət sektorunu inkişaf etdirməyəyə vəz də yer üstün nəqliyyət vasitəsi olaraq, aftaməbirləri, tralebizdəri, trambayləri, bütün bunlar normal inkişaf etdirməyə vəz də hükmət, təbii ki, o səkiləri də sattı, yolları də sattı, yolların qırahanı olan əraziləri də sattı və marşurutları belə demək olsa, marşurut istifadəçlərini də sonradan yavaş yavaş sıradan çıxartdı və Bakinaqliyyət həngendini siz gördünüz də fəaliyyətini vətəndaşlar gördü. Durduğu yer də bir dövlət özü müdaxilə edir, bir şirkət yaranır, həllət də böyle dövlət şirkətli olmuş olsa da belə ona şəra et yaranır və Bakubas deyilən bir şirkət dövlət bir cəsə isamına yaranır və o zərədən işləyir. Və bütün bunlar təbii ki, rəqarətin olmamasını, dövlət istəyisiz özə sektor olsun, və şimdi Pasha Khaldin binalını çəkdiriz və yoxdur onun taqsir ehtimalını, bazarla bağlı, istiyisiz dövlətin özü olsun. Yəni, burada istəllən halda, bu rəqabətli mühüt olmalı ona görə, oları iflas edəcək mühütlək. Yəni, zamanında zərədən işləyəcək. Yəni, siz də belə görünə bilər ki, ilkin olaraq görünə bilər ki, bunlar təkih, təkih, hökumramı, çünki bazarın əsas mahiyyəti, liberal bazarın əsas mahiyyəti onun rəqabətli mühütlə fəaliyyət göstərməsidir. Yəni, o, deyirlər ki, bazarın görünməz, həli bu prosesləri nizamlı, gimətləri də keyfiyyətində və digər. Onu görə, biz, mən onun aqibətinin didən görürəm ki, belə şirkətə gəlir, belə inzibati yollarla nələ, də kökümram mövqaya gətirəsə də, bunun aqibəti yaxşı olmayacaq, yəni, ixsadi aqibətindən yedir. O üçü qaldı, deyimiz kimi, təkəldə cəmləşmək həbi ki, vətandaşlara ziyan, dövlətin də siyasəti, təsələn də dövlətin mərkəc rəha hakimator qanlardan, onun nazirliklərin digər qurumlarının siyasəti, bütün bazar iştiraşlarını eyni gözləm baxması, hər kəsində hüquq və bəzmə bələrinin təmin etməsi. Həmin o iqsa, həmin o nəqliyyət nazirliğinə, o suali vərməl ağzımdır ki, sizin vəzifəniniz nələni barətdir. Yəni, siz şarayətə ilə yaradın ki, kanun vericililə tətbiq edin ki, bazar iştiraşçıları, ustandartlar üzərində iştiraşçılığı olsun. İkinci bir tərəktən, bunlar vericilərdir, zamanında vaxtında vericisini odasında, eynisi ilə o digər məsələlər hamsı qüq gözlən salmaq tədbirləri görülür. Bunların hamsı heç də yeşisiz də deyil, kifayət qədər şikayətlər də var, ancaq şikayətləri əsas qətirib, deyək ki, siz naxtçıvanın slobunu görmüştür siz əvvəllərdə. Bəzi qoçaklar, bələ, deyək ki, qeyri, hökumət təşkilatları, jurnalistlər, filanlar naxtçıvanında, taksi sürücülərinin vaət formada geyilməyə, maşrınların istirak eliləməyi, səligə, səhmanı qözə çarpırdı, deyək ki, qözə soqurdular ki, çaşbakıda də bərolardı. Ancaq sonradan da, amma biz artıq, biz bilirdik onun arkasından hava, və 8.000-i maşrın 32.000-35.000 məcbur edif öz şirkətini yaradı, bunun vasitəsindən deyək ki, həmin taksi sürücülərinə, verib onları özünə qul kimi işlədən bir sistem mövcuduydu, bir idarətli mövcuduydu. O da ki, məhdi cətibarın Azərbaycana, Azərbaycana mücəsindən ayrılən, dağ təhət səhvəridilik 500-600 milyon, bana təhət döz qazandıqlarını da belə səmərəsiz kaşdımələrə ortalqa çıqdıq və bütün bunlar bir örnəkdir. Yəni, iqsadi proseslərə müdaqlə etməyə olmaz, hökumət dövlər, qurumlare, hökumət qurumlare bu prosesləri nizamlamalıdır. Yəni, hamya şəra eti eyni yaratmalılar, yoxsa mən sahibkar olanaq, digər bir məmura məhsiz sahibkarın əldərə qəbət aparaq bilməyəcəm isə burada hansı keyfiyyətdən söhbətkədə, hansı qiymətin aftimallaşdırılmasından söhbətkədə, burada mümkün deyil. Ona görə adətən-adətən izibatir isuslara arxalanara, hər hansı bir biznes lahiyyəsini həyata keçirənlər bilməlirlər ki, izibatir isus nə zamansıq kurtaracaq, nə zamansıq onun arqasıda durmayacaq və bazar araşdırmasa, farmadan belə istesal sahələrinin və yaxidiməs sahələrinin izibatir isuslara arxalanara yaradılması məntəksizdir və uzun ömrülü olabilməz. Yəni, bu, dədiyim kimi, taqsi məsələsində nəxçıvan təcrübəsini biz görmüşük, taqsi mövzusunda, digər ölkələrin təcrübəsində də biz müşahid edirik ki, dövlətin vahid siyasət olur, təbii ki, bunu müzakirə mövzusudur, nəyə görə tətbüq olulsun, hansı tariflər müayen olulsun, dədiyimiz kimi vətəndaşı əvçatan olsun, vətəndaşın qayıqlandıran məsələləri həllilləmək olsun, həkumətin görəbı budur. Həkumətin görəbı deyil ki, yüxarının hər hansı bir, hər məmür öz yanında öz yerində işləyən, yüxarının daha yüxarlarını xoşuna gəlmək üçün ona bağlı olan şirqətləri və yaxud bağlı ilan elinəm və yaxud onun patronajda qulan şirqətlərin daha hökümrə mövqət çıxmasına şəhər həri yaratmalı deyil. Yəni, bu doğru yanaşma deyil. Əslində, onlar bir numunə olmalıdır. Mən önceyi dedim ki, əgər belə bir şey, zəzzələdən vəl-vələn hər hansı bir məmurun, hər hansı bir baxtında olabilər biznes adamı olub, ona da mən şüphəyləyən yanaşırım. Belə bir, Azərbaycada belə bir numunələr yoptur. Kimsə hər aslı bir biznesdən gəlir, privazifəyə qoyularsa, zəzzələdən vəl-vələn o iki qat numunəli olmalıdır. Çünki həm dövlət havuna bir ərkan olmalıdır ki, bu biznesində öz biznesində patronajlı qəliləməbə. Azərbaycada bizdə nə baş verir? Əni, vəzifəyə çatanlar öz qohumə qəbalarına, yaxınlarına, örbaşına yığırlar və öz biznesi səalənlə inkişaf etdirirlər, başqalarını bazardan sıçdırmaq hesabı. Bu doğru yol deyil. Bu halallıq da deyil. Bu müsalimansılıq da deyil. Bu bazar eksəniyyatından uygun deyil. Bu müyətsin heç nədir? Yəni, mən nə deyim? Əgər, o yolu seçirlərsə, onların seçimi deyil. Azərbaycadan yenə deyirəm, məhudənif, Azərbaycanda mühdəli məmurların, yarattığı biznes strukturların, biznes primidəllarının aqibətini görmüşəm. Bir daha budan xatırladın, bir daha uyarı edim ki, normal sahibkarlara heç bir vaxtı məhudən işbirliyinə getmirin, heç bir vaxt onun inkiyazlarından öz biznesiniz inkişaf etdirmək üçün yaranılan məhud var. Məhud, məhud, məhud köməy olmadan sahibkarlara inkişaf etdirmək, Azərbaycanda mümkündür Nazim beyim. Az mümkündür, əndən mümkündür. Yəni, demək istəyəm ki, Azərbaycanda onun çalışın normal iş değil, heçkəsinin qoltuğunla altına girdi. Əmin olun ki, bir zaman o qoltuğ altında olduğunuz adam da bənzifədən çıxarlabilər və siz automatik onun qürovuna çeviriləcək siz. Nəcə ki, bu Azərbaycanda dəfələrləm baş verir? Yəni, dəfələrləm belə hadis əlal olup, daha bir... Faktil kompani sizləndə problemi yaşayırdı, gözümüzün önündə də, həb səri əndə, özə Ağır Cəzab edilər Nazim beyim. Yəni, biz on imunələr onu yürə deyirik ki, yəni, teçək bundan deyir. Yəni, tam 2003-cildən bəri, o zamanlən bəri, ondan qabaşı vaxtlardan da bəri, müxtəlif şəhslərin vəzifədə olarken, biznes-pramideları yaratması, bövlət rəsullarından o şəhslə rəsulları kim istifadə edir, müəyyən bir astronomik bəblərdə Daşın Mazamlar və Zavut Fabri beyət kurmalar ondan sonra, nəcə dəfə bu işlərin əldəyişmələrinin bir şəhədi olmuşuq. Nəcədəsi Nazirlərin işlərin çıxarlanından sonra, milyartlarla məsəhidin olduğu qurda onun yenidən əldəyiştirilməsinin şəhədi olmuşuq. Və mən bir mənalı olaraq normal sahibkarlar onu görə səslərinə, keç vaxtı belə işlərinə məşğul olmir. Başqasının haqqını yeməyə qaldırməyə. Çünki siz bazarda rəqabəti pozursunuzsa, bir kimin isə arxasında gizlənərik başqasının təkərinə daşatırsınızdır, mütləq bu təkərin size də dönəcək. Yəni bu problemi siz mütləq yaşayacaqsız. Olanınızı, qalanınızlarınızdan gidəcək, hərst olunacaqsız. Və Rasim Məməd olun misali da size örnəy olsun, digərləri də belələri çox olub, çox görmüşük. Sonradan tapanlar, sonradan vəzifəyə gəlip hansıya, nəyə görəsə zivvələrə qalxan insanları, sonra başaşaqlı qətmələrinin şahidi olmuşuq. O yara buna sevim bəyin. Hər hansı bir kürsətdən istifadə edip bölgələrdə, rayonlarda harası bir vəzifəyə qoğullar, adam bütün yerləri zəbt elləktirir. Camaatın firmir, təsərfatlarına suvarma suyu vermir, nəbələ mutlaq sahələrinə öz yaxın adamlarına verir, çenək sahələrinə onun kimi. Dəvlət resulərinə o cümlədən, dəvlətin yaratdığı imtiyazlardan sahəkarlığa köməhlə bağlı, dək ki, sahəkarlığın şafbondundan verilən və sahəklərinə dəkələri, bu şirqətlərə gedir, bu yaxın adamlara gedir, o qara bağda ayrılən və sahəklər olduğu kibirlər. Yəni, ehinisi ilə. Zəbəli nəcbərinin, temiz halal yollan qazanılmış, qazanılmış və sahəkilərə çatmayacaq, əmin olun, və onlardan bir gün cəzalarını çəkəcələr, yəni, mümkün deyil ki, nə zamansı bu göstərəcə yolların özrrəndəmi, evlatlarından amma, çünki, bu xalıqın pulu, xalıqın heysamına və yaxu baş qasının haqqını yəyərək, olmaz, bu mümkün deyil. Bu mümkün deyil, şəzın müddət davam eləsim. Bir izləyicimiz Lüderbəy yazır ki, başıda hər üçün əfərdən iki taxi faaliyyətlə məşğul olur. Bu da bir azı riyallağımızdır. Bir müddəh bu pandemiədən öncə gənclər daha çox şarlıq saraylarında aftiyan xidmətlə cəlbə olunurlar. Sonra pandemi yollu, ondan öncə ticinti sektorunda daha çox gənclərimiz var idi, sonra ticinti sektoru çöktü 2015-2016-dan sonra. İndi də taxi ilə məşğullar, buna daha kemiyyət əl qoyur və bu insanların taliyyəni yəcə olacaq. Mən düşünürəm ki, buna bizdən deməkdir, ilə izləyicilər. Bizə deyirlər ki, eləsiz danışırsız, bizim dişimiz danışmaldır. Bunu susur, bunu qəbul etməkdən sə danışma daha yaxış deyilməkdir. Üsluması bu problemin ştumaləşməsində yardımçı olur. Bizdən deməkdir, və bugün örmətli Nazim Bəylə, iqsat doktoru Nazim Bəyləmirli ilə bərabər. Bu məsələrə aynat tutduq, qalır, aqidar organların bu məsələlə nə bağlı doğru düzgün deyirləndirmə parmaları. Əslində mən izləyicilərin bir fikrini qaqlıram ki, bu alkimiyyə son 15-lərdə heç əsahə üzrə qalqın xeyirini bir adım atmayın. Amma bunun gələcəyi də sosial partlarışlara çevrilməsində nəzər almalarında fayda var. Nazim Bəylə çox təşəkür edirəm, dəyəri ziləyicilərə təşəkür edirəm, canlı yəmizi burada sona çatdırıram, tanır vətəmizi, tanır mülətimizi qorusun deyəri, bir daha əzballarımızı bu günkü binə xapuşalarımı dafə gün nasibətlətlə bilək, sizdən sağ olun, sağ olə qalın. Sağ olun, sağ olun, təşəkür edirəm. Sağ olun, sağ olsun.