 At nandito po tayong ayon sa usapang pelikula at ang ating magigimpaksa ay ang usapin ng representasyon ng kababaihan sa pinilakang tabing. Ako po si Choi Pangilina ng UP Film Institute at ang ating mga kasama ay sinah. Ako po si Gaby Conception, abogada, but more importantly, ina, anak, at asawa. Ako naman po si Roland Olentino, nagkaturo sa UP Film Institute at kasabi ng manunuri ng pelikula ng Pilipino. So ngayon eh, pagusapan na natin ating paksa. So ang naisip mo ng tanong na magandang talakayan natin ay, bakit kailangan ba pagtuuna ng pansin ang usapin ng representasyon sa kababaihan sa pelikula? Sabi ko nang aba, tatanogin mo yan eh. Kaya nga nung yung pambunat na pagsalitan natin, inemphasize ko nakaagad na ako ay isang ina, isang anak at isang asawa. So yung portrayal ng kababaihan sa mga pelikula, kasi di ba para yung isang kasinungaligan pag inulit mo ng limasang po, isang mayyong beses na giging katotokana. Ganon din siguro ang portrayal ng kababaihan sa pelikula. Pag ganon at ganon na lang ang palagi natin nakikita, iisipin natin na ito na dapat ang dapat na maging imahe ng kababaihan sa tunay na buhay. At dahil ako ay more than anything ang isang ina, ayaw ko naman na paglaki ng anak ko na babae, iisipin niya na ganon din dapat ang magiging, ang sabihan ng kabataan ngayon na dapat ganon ang peg ng isang babae. So whether or not she's portrayed as the helpless one o you broken pag hindi natama ang nangyari sa kanyang buhay, ay hindi ganon ang gusto kung maging peg ng anak ko paglaki niya. Ang pelikula naman talaga, katulad ng actuala buhay, ay normative sa Sistema ng Patriarca. Iisipin ni ito sa Sistema na ito, mababanitigin sa kababaihan o may glass ceiling lamang ang potential ng kababaihan. At ang pelikula, makapangyarihan siya dahil nga kanyang makonvince yung maraming manunod na ganito pa rin ang pangpapahalaga sa babae na siya ay kailang maging mabuting ina, siya ay kailangan birhen na vida sa mga melodrama films, siya ay kailangan napag-tease at pasensyosa dahil sa huli, katulad nangyari sa pelikula, siya yung magtatagumpay, siya yung makakakuan ng kanyang Prince Charming. At nakukunvince yung maraming mga kababaihan natin, kailalakihan, na ganito yung kala karandin sa ating lipunan. Ay, pero gusto ko lang naman sabihin mo, lala naman ako objection na mahanap mo Prince Charming mo, lala naman ako objection na ikaw ay magiging mabuting ina. Pero siguro ang gusto ko lang sabihin na, dapat varied din, unang-unang dapat varied yung portrayal of women, there is no one peg. Pero meron yung ibang-classing portrayal na ayaw mo din, kahit na nagwagi siya in the end. Dapat meron silang ipapakita sa mga pelikula na yung babae hindi palaging pag na heartbroken ang kanyang salvation is in the form of a Prince Charming. Yung mga ganun. So dahil napupunta tayo sa usapan na yan, bago ako pumunta dun sa anong kompleksidad dapat ng representation sa women, sa tingin nyo saan may uugat, yung ganyang representation sa pelikula, saan siya may uugat, saan nagmumula yung ganoong mga stereotypes, yung ganoong napakakitid, napakahomogeneous, paglalarawan sa mga bapay, sa law ng pelikula, saan yung fuerza na pinagmumulan? Sa lipunan ng gagaling tunga sa systemang patriarcha, naku saan yung patron mo, landlord or husband ang nakapagdicta sa kalakaran ng buhay mo, matulad ng landlord, simula na mga panganaka, nga mamatay ka, dudulog ka sa kanya para sa dag-dag na financia, para ma-bindissionan ka, ma-binyagan ka, at mai-libing ka. So yung life and death cycle ay nasa privilege ng landlord yun. At ganoon din yung systemang patriarcha na, kung saan ay kung ano yung sabihin ng primarily male-centric na society natin, yun yung nagiging kalakaran. In terms of profession, pag mag-aaral ka, very gendered na din na pag nurse ka, babay, pag doctor ka, talaki. At may pamantunan na kung saan ay mas patahasyong kalalakihan, yung kaisang kalalakihan, kesa sa kababayan. At yung pelikula ay nagiging lunduyan lang or parang bangkalang para paldausin itong, ganitong klasing kalakaran na mamayani sa lipo na natin. Mahapun, nakikinig ako sa isang forum tungkol din sa pelikula. May nagbangget na speaker na ito naman ay itatanong natin kegabi, na matagal na panawan sa college of law o sa abuga siya, karamihan daw lalaki ang nakapasok doon. Datin siguro, I think katulad din yung tiranong mukhanina. Kasi gano naman talaga yung kwentong buhay natin. From early on, in the early century, sanggang into the 50s. Pag nakakita ka ng black and white film na pa ka, yung mga stereotype, sa isang office scene. Ang secretaria palagin babay, ang boss palagin lalaki. Unheard of na merong boss na babay, kasi recently na lang yung breaking the glass ceiling, naman ang mga situasyon. Katulad niya ng college of law, datin naman talaga like in the 50s, pagkausap mo yung, sino ba yung mga tanyang yan, katulad ni ombudsman conchita. Nung panahong daw niya, siguro mga apat lima lang silang babay sa classroom, sa college of law. Pero ngayon, halos pantay na, kuminsan lumalabang kababaihan in the classroom. Pero kuminsan, sinisteriotype din ng mga kalalakihan, kung bakit ganoon, ah kasi yung mga babay, mas machatchagayan. Mas machatchagang, mag-aral, mas matataas ang grades ng college, kasi yung mga lalaki, mahilig umino, mahilig, hindi pumapasok sa school ay, ganyang, meron din stereotypes, whether or not it's true, whether it's bounded in reality, pero, but if you compare na, from the 1950s anggang ngayon, lumalamang narin naman ang kababaihan. At gusto rin natin, at nakikita rin natin yan, kahit papano, sa mga pelikula, na hindi naman ngayon palagit na ang boss, lalaki. Diba? So, kag-9 niyan, inisip ko, ito naman yung laging tanong, na magadang, maliwanagan, siguro yung manonood. Ano yung definition niyo, isas a stereotype, ay laging sex, object, ang kababaihan, sa pelikula. Paano niyo siya, ipapaliwa, nago ilalalawa na niyong, paano siya nagiging sex object, bakit, ano yung problema, kung ang turing ay sex object? Ang kalakaran sa pelikula, ang babay, sex object, kasi may attraction niyan, dahil ang pagangbabay, ay, sa tunay na buay, napat-silipan kapag nag-uhubad. Pero sa pelikula, nakikita mo siya nag-uhubad, at, ipapang bagay na, pribado mo lamang, dapat na, na tutunghayan, at parad lang sa babay, lang yung kanitong klasi, pagdanas, no? Pero ang pelikula ang ginagaway, binubu niyang niyang ito, kaya nakikita din natin, manonood, na ang babay ay, dapat ay, parang sexy, at, at, nakakapagatrak na, both, danger, at, perils sa kanyang, kalagayan. Yung bube-benta nga, dati na mga cine, di ba, yung mga, and they just have different names attached. At, sa kaya yung name na gagamitin mo, dipende kung, sa edad mo, kung anong ginagisnan mo. So, nung 70s, bomba, di ba, and then afterwards, nagkaro ng pitopito. Tapos, mayan pa sa laibang, mga ST, di ba? ST was that in the 80s or the 90s. So, makikita mo, kahit na, anong, kahit na, pangalan ng itawag mo dyan, ganun pa rin yung stereotype ng babae, dapat sexy, di ba? Kahit na action film, palagin magkakaroon ng, merong sa doctors, di ba? Kailangan, ang hahaba at sa kaya yung music na ginagamit, di ba? Yung music na ginagamit, yung actuations ng kababaean. Eh, makikita mo na, it's towards viewing the woman, ah, well, yun nga, as a sex object, yung, whether pagpapantasyahan siguro, whether it's a come on for the film, for the, for the men to see these women na sexy, well, palagin siyang staple sa mga movies. I don't remember in the 70s that they had extended periods of men, di ba? Taking off their clothes, or engaging in sexy poses, wala naman ganun e. Palagin yung kababaean ng ginagamit sa mga ganun classic, mga scenes. Un-danger niya dito ay, parang, kapag nakikita mo to sa pelikula, parang wala ng capacity yung woman na gumawa pa ng ibang bagay o maging ipapang bagay, maliigban sa pagiging sex object. So, sinisteriatype. Pero sa, ganun itong classic, sinisteriatype. Pero na ibang rules. Sa din naman yung palagin, ano, yung that suffering wife na alam niya, halimbawa, na yung asawa niya, ay meron ibang bagay, pero siya yung mag-TTS, pagdating ng mga asawa, siya ay, nagluluto, di ba yung matiising asawa, matiising inang... Kaya ang ginagawa ng pelikula rin, ay gawing competitive yung women. So, meron ganyang matiising woman, at pero naman sa doctoress na woman. Pero, hindi, yung sa doctoress na woman, kailang parusahan. So, kailang siya mamatay, kailang siya magbagong gawin. Para, pero yung, yung prince charming, ang pabalik sa matiising bagay. Sa pagtatapos ng mga Sharon Kuneta films, at mo, ano pang mga melodrama na babay ang vida, primarily. So, yung, pinapakinggang ko lang naman kayo, di ba? So, kailang kasi, kailangan ko rin matuto. So, siguro, marayl, itong babangit nyo, itong ayung, sinasabi na yung camera at rin pelikula, sa Oriental Show, makalalak, ay itong ayung male gaze, di ba visually at ideologically. So, kaya, domesticated, subservient, di ba? At napakabaynari no, paggalarawan sa kababayan. Pero ito, may tanong ako, ano yung demarcation, ano yung pagihiwalay na, itong pelikulang to ay yung may nagubad at may nagsex, pero may tuturing mo siyang maganda. Itong pelikula naman ay to ay, bagamat may ganon, pero ito ay, nag-objectify. O, kaya maganda ba yung pelikula, o hindi ay, nag-objectify siya. Nang, kababayan. Kailangan, siguro, ilagay natin sa complex situation yung, pag-uhubad ng babay. Ibig sabihin, ito naman, kailangan niya mag-ubad, para ma-ligo, kailangan niya, mag-ubad, para, mag-seks, sa limbawa, pero, may objectify yung babay, kapag yung, yung camera, naglilinger, para siyang, para siyang sex object. Ibig sabihin ito, para ang pinapan ng camera, yung desire ng lalaki, makonkorn niya yung babay, sexual, yung sexual prowess ng lalaki, ay, ay maging dominant dito sa babay natin. So, yung binabangit mo ang male gaze, parang, minimimik ng camera, o yung punto dubisa ng camera, yung punto dubisa ng lalaki na, nag-de-desire para dito sa babay natin. So, hindi siya maganda ang kalakaran niya, dahil, sino-socialized yung, yung manunod, kung paano dapat tunghayan, kung dapat tiya, ang babay sa, sa kahit sa tunay na buhay, parang hinubaran yung babay. Nakakait nakadamit ay hinubaran, ay, may ganoong mga pagaaral, ay, hubad naman daw sa pagkatao yung pagiging baba, ay, sa kahit anong texto. Dima, in-evento ko lang, in-evento. Dila, kato yan. At least in my lifetime, ang natatandaan ko lang, actually, I'm trying to think of what movies have I watched recently na, magpapakita na, yung movement away from the stereotype. Pero, actually, ang unalang napumapasok sa isipan ko, well, it's an American movie, yung Thelma and Louise. Diba? Kasi parang, ano sila, nag-escape sila sa mga, sa mga, sa mga, kanilang mga buhay. Diba? So yun yan natatandaan ko na parang, I think it's marked as an iconic fear in that sense, yung departure, pero sana nga mas maraming movies na, naganyan, yung breaking away from the stereotype, pero, nga ako ma-isip sa ngayon. Pero maganda yung punto ni Gabby, kasi nga, kailangan niya, hindi pari-pari ako yung representation ng babay, kaya nagiging stereotype. Kasi parang wala nang pwede yung gawin yung babay. Pero maganda, namin ang kontrapuntal na roles din ang babay, na kung saan ay, ay, siya yung, nakikita yung kanyang panggababay sa ibang dimension. So, kanyari, sa Pilipinas yung moral, yung sinasabing unang feminist films atin na, na tagayupi lahat ito mga, mga, kabatahang babay, at kung paano rin sila nag-break ng barriers o sa, sa really nilang buhay, at sa really nilang growing up period ito e. So, at sa panahon pa ng Marcos dictatorship, kaya, may pagka complex ba? At, babay pa yung nag-direct ng pelikula na ito, kaya, medyo umangat siya, pero pagkatapos nun, ay wala nga tayong ganong, tradisyon ako saan yung babay, ay, nagtatagumpay o, mas positive o, mas complex yung kanyang role dito sa pelikula. So, sa palagay nyo ba, ako naman magtatano, na curious naman ako, since kaya naman ang nasa film, ay, I'm sure ngayon, mas maraming female directors, and necessarily ba nag-equate yan, sa, moving away from the stereotype, naka-contribute ba sila, or it did not matter, you think na, although ngayon, pag nai-isip, kasi nabay yung mga Filipino female directors, parang romcom din ang trend ba? Tapo ba yung? Yung nag-construct ng romcom, bilang matagumpay na formula ng, star cinema, ay orchestration ang maraming women directors. Ibig sa man, for most parts, sila din ang nakatulong para, stereotype parang yung babay, at pati yung lalaki sa, sa ganitong classing, genre na, successful sa box office. Pero, meron din naman mga women directors na, nag-breakthrough ng barrios din, dahil hindi sila, ganung, pumayag sa ganitong classing stereotype, nabangit ko na kanina si Marie Ludi yung sabaya, at hindi naman sila ganung karami pa, pero paunti-unti, naisisimulan yung stereotype. Pag-inisip natin yung documentary film, sa bansa natin, a full length. Karamiya ng filmmakers, and documentary filmmakers natin ay babay. Na din i-discuss nila, in very interesting ways, yung, yung mga pinilini ng topic, yung Sunday beauty queen, alimawa, natungko sa, sa mga, kababayan natin, and domestic workers, na kapag nag-the day off, ay, ang pinag-kalibangan, ay magkaroon ng beauty pageant. So, sinundan nito, at very humane ng treatment dito sa, women organizers at women contestants ng, ng, ng pelikulan na ito, no? So, nagkiyakaro ng greater sensitivity, or war is a tender thing, ni, ja-ja-rumpak, natungko naman sa kanyang growing up years sa Mindanao, na, mainly Christian society, sa isang dominantly Muslim area, na, at yung mga problema ang kinaharap nito, at kung pa na yung large problems ay nagsisipin din sa, sa trouble ng kanyang familia, na, Muslim ang kanyang tatay, at Christian ang kanyang nani, at yung gali tong classy, ang burden sa, succeeding generations, kung bakit sila na hirapan pa rin, hanapan ng lugar nila. So, na explore, pero paunti-unti, dahil, mismo yung classy na system at ang filmmaking natin, kahit marami sa mga producers ay babay, si Mother Lily, si Donya Sissang, yung, si Santos, sa Star Cinema, kahit sila yung marakalakan, babay yung mga producers ay hindi na guarantee na, ang maraming filikula ay, kasi siguro may form, that formula that will guarantee the box office success, is what they're looking at. Actually yung sa tanong ni Gabby, na sa orientation din, kasi yung nung individual. So konyari, may mga ilang lalaking director din naman, na napaka-feminist ng orientation, so, limbawa yung SD film, na phone sex. Pero sa akin, iba yung, iba yung takbunong filikula nung, sa ending ay sinalubong niya yung procession ng Birhing Maria. So, na sa orientation, na sa, na pananaw din, so konyari, yung romcom, yung mga filikula nila, Joyce Bernal, hindi porket babay, ay masasabi mo naman, nag-papalaya sa, kababaihan yung mga filikula, kundi, tingin kong ay, lalung nag-mumuhon doon sa mga stereotype. So, pero may, may tanong pa ako sa inyo, nag-sukong maliwanagan, e, kaya nga maabot, na discriminatory na, discriminatory sa kababaihan, yung, awan, discriminatory naman, talaga ang stereotypes, pero, ano yung nakikita niyo, napaka-common, na mga stereotypes, sa filikulang Filipino, o even in Hollywood Cinema. Siguro kong isipin natin, ang iba-tibang genres, ang horror films, ang Bida Parati, ito ay babay, kasi ay, alangali naman lalaki, yang nag-tititili, habang pinapatay siya. So, may pleasure yung, audience, na babay, at talaga yung naging hysterical, abang, unti-unti siyang, nasa-threatin yung buhay niya. At yung yung, misoginist na klasi na, pag-construct sa kababaihan, dahil niya, regardless, maganda mabay pa, mabait na mabay, studios na mabay, sa pag-aaral, siya pa yung, nag-enjoy tayo, dahil horror film ngay ito, ang pagkatakot niya, nagiging source ng pleasure natin. Ako naman, actually, nung, binong kasi ako isang anak nababain, and I remember nung bata siya, inis na inis ako, kasi ang favorite, kanyang Disney Princess, ay si Ariel, the Little Mermaid, na sa lahat na mga princessa, siya naman ang pinakaayo ko. So, naging topic, bakit mag-galit nag-galit kay Ariel? Ang sabi ko lang, eh, kasi siya yung, ano, siya yung babay, na nakita lang ng minsan, yung isang guapong lalaki, abay gagawin ng lahat, di ba? Ang naging punot dulo ng buhay niya, ay para lang, di ba? Pinaputul niyang dila niya, para lang, lahat talaga, para lang makuhan niya ang prince charming. And for, I remember for the longest time, hate na hate ko, na yun ang paburito ng anak ko. So, ay, niya jo hindi ko type yung mga, di ba? Sabi nga, ito na mga nana yung Natoya, ang muna, di ba? It's a fairy tale. Pero sabi ko, pero ayaw kong ganun na, ang may embed sa isip ng anak ko, na, you know, for the sake of man, you can lead everything. So, recently, medyo naha happy ako, na even in that genre, di ba? ng mga princesa, medyo hindi na siya yung stereotype of a princess. Di ba ngayon, meron na silang yung sinamogwana, sinakalimutan ko, kung sinay yung... Simulan there. Gray with the red hair. Simulan. Di ba na silang ngayon, ang nagiging hero, di ba? That women are now able to save a family. Women are able to save a town. People are able to save a tribe. And that women are able to save a whole community. So in that sense, ko ano yung hate na hate ko datin na type of film. Na, at sa kayon di ba, ini-implant na lang yung idea sa mga musmus na na these little girls, di ba? So, buti na lang, in that sense, nagkakaron din ang shift. So from that kind of woman to somebody who is actually a possible hero for our time. So, ko punta ko dyan sa bakit kailangan natin isulong, di ba? O, anapin yung pagpapakita ng complexity, di ba? Kanina na banggitan yung nyo ang dalawa na kailangan complex, di ba? So, bakit ang tuntungan, isulong natin itong angari na complex yung mga tauhan, di ba? Vis-a-vis stereotype. Malkailangan din dun sa mga kababaihan mas lalo na yung mga impressionable na mga bata, di ba? Like my own daughter. Kailangan nilang makita na dapat complex din sila, they don't, di ba? Ang mga reactions nila, dapat complex din, di ba? Ang isang issue ay hindi lang mga masasolve na meron isang ready na sagot, di ba? Ang kairapan ng buhay, halimbawa, ay hindi masasolve the minute you find your prince charming, di ba? Na ang mga problema sa buhay, mga aring masolve, di ba? Kumin sa nang mga problema sa buhay ay financial in nature, their economic in nature. So, dapat maimbib nyan na while finding a suitable partner is not a bad ideal in life. Ay dapat din maging complete ang babaika para hindi ka dependent sa kalalakihan. Dapat ikaw ay financially independent, dapat meron ganun silang peg, dapat financially independent ka para hindi ka dependent sa isang lalaki na magiging subservient ka, kasi ang feeling mo there is no way out for you and you have to be dependent on a man to be able to survive. So, dapat complex yung mga characters natin para yung pag yung ideation ng mga kababaihan natin in their impressionable years, alam nila na dapat complex din sila na maraming facets ang kababaihan na dapat din nilang i-explore. Dahil kung hindi nga tayo tin gagawin mas complicado ang representasyon ng babae, pinapasok lang siya sa default peg ng patriarchy at gatulad ng inimbadi sa lipuna kailang maging mabuting babay ka kailang para maging mabuting asawa para magbuting ina, magbuting lola. Ibig sa po yan, ang attachment mo parati sa evaluation ng sarili mo pagkababay o pagkatao ay nakadipende parati sa ibang tao, ay primarily sa ibang lalaki at hindi lang naman maganda yung kailangan katulad na binabangit ng Gabi ay kailangan marialize mo yung sarili mo yung self-worth. Bago mo, marialize yung maging mahalaga mo rin sa isang pamayanan sa isang household, sa isang bansa. So, at hindi mahakabute kapag lahat ng pelikula natin o kalakahan ng pelikula natin ay puro formula ang pinapaliwanag na pwede yung kahantungan ng babae lang. So may tanong ako sa isanda ang tao ng pelikula, nabah? So tingin nyo ba umunlad na, nakaruna ng pagbabago sa punto natin ngayon sa representasyon o paglalarawan sa kababaihan sa loob ng ating mga pelikula. Nakaruna ba ng malaking pagbabago o malaki pa yung babakahin para ito ay tuloy ang mabago? Ako sa palagay ko, yung sa akin nga, as simple as itong mga Disney movies, talagang na rin ang improvement nila and I think it's important, especially sa mga ganyang mga movies nga, na talagang ang manonood ay yung mga bata, di ba? So importante, yung bata palang ang mga ideas na iniimplant natin sa mga utak nila, sa umpisa palang gano na of strong women, not dependent on men or dependent on others or pati yung mga mga movies natin na napapanood ko in my lifetime yung mga old films, di ba? Makikita mo naman na mas nagiging complex ang mga portrayal ng kababaihan, hindi sila relegated to the wife, the secretary, or the contrabita and there's a, di ba, the good wife and the contrabita. Nag-move on na tayo, maramin na ring movies that have celebrated women power and in that sense, I think merong improvement. Ako naman parang may changes na nangyari, pero more work needs to be done. More changes need to be undertaken. Kasi nga, na medyo may pagkabagal din yung pelikula dahil siyempre ang gusto niya, ako ano yung din yung bebenta at this time. So yung mga variations to the theme, ay bebenta, pero hindi pwede yung lahat ay variations. Ang malik paratisha sa formula nakunsan, ito yung medyo bebenta. So kailang mas marami pang trabaho na gawin para maging produktivo yung representation of women. Kailangan din siguro mas magkaroon ang political awareness na mas maraming women directors and women staff at technicians at filmmakers ang e-hire para magkaroon din ng makabulong pagbabago. Hindi naman pwede ito dalin siyempre ang asa natin sa kanila ay yung mga male stereotyping at orientation pa rin sa women's roles. Ang question ko lang, sa palagay niya ba even in the film industry may glass ceiling pa rin ang kababaihan or mas progressive ba kasi mas libero lang mga tao? Pwede ito dalin natin si mga mother lily at donya sisang ay maternal, kahit na sila business like, very business sa kanilang so ang tawag nila sa mga doting mother or grandmother sila sa kanila mga stars at babies nila, regal babies ang tawag nila, pero hindi it's all about cash inflow sa mga women producers na ito. So ibig sabihin, kailang magbago yung paradigm na hindi lang niya yung staffing magbago, pero yung mismo yung representations yung pagbakala sa patriarchy na given naman na hindi siya tama isang makatarungan lipunan at kahit na mga kalalakihan opres sa patriarchy does not allow them to be emotional or to be seriatived in sila or binaburden sila na kaya maging breadwinner, kasi kaya yung lalaki So ibig sabihin ay kailang mag liberate ito, parang ang magkaroon ng kung ano gusto mong gawin sa buhay mo within the boundaries of morality and consideration, tolerance for others, ay pwede mo magawa kaisang adon sa puro formulaic na ito lang one size fits all cookie cutter mold lang pagdating sa roles of men and women in society Dag-dag ang po lang yung patriarchy kasi embedded systemic, sabihin na sa systeman ng production na sa systeman ismong naratibo ng pelikula kaya bagamat nakausog malayo na, pero malaki pa yung kailangan discursuhend sa larangan ng representation ng babay at representation ng kasariyan So panghuling tanong ko na ito ano sa tigin yung kailangan natin gawin pa para higit nga mapaunlads yung pelikula at yung larangan ng panonog na makakawala at makalagwan sa napaka patriarchal, napaka makalalaking orientasyon ng pagtingin sa pelikula at ng ismong paglikhanong pelikula Ako bilang bilang nanae bilang nanae role ko una-una, kasi ang mahirap kasi kung ang pelikula ay sumasa-lamin sa buhay di paulit-ulit yung dinang kanilang at cycle So sigurong may isip ko at my part, I have to kailangan ko mag-umpisa within my home which means na yung anak ko ay dapat pakitaan ko rin ng e-amplo ng halimbawa na hindi rin stereotype kailangan ko rin umpisahan Well, actually masyadong ayata akong successful ay pati yung mga anakong lalake very conscious na dapat walang special treatment yung anakong babae or a simple thing like picture taking at sinabihan ko yung anakong babae mo po ka dito yung mga anakong lalake bakit siya? Bakit siya ang kailangan po kasi babae siya yung mga ganyan So in simple things within the home na hindi purkit babae itong function mo hindi purkit lalake ikaw dapat ang gagawa because we need to start somewhere otherwise, we will never we will never get away we will never break away we need to start planting seeds para pag medyo lumakai halimbawa yung anak ko pag siya ay na sa skuelahan na nagtatrabaho na siya rin ang mag-uumpisa dapat hindi siya dapat mag-iisip na po na sa opisina siya ito din lang ng role niya So in trying to I guess what I'm trying to say is from all quarters from where we are whether we're at home whether we're in the school parang you always have to start na yung paunting-unting pagtitik-tik diba dun mag-uumpisa para magkaran ng pagbabago para din yung mga yung mga pelikola natin will be able to also reflect the change in society in the same way I think napag yung pelika lang mo will merong extra effort na ang kanilang mga peg ang kanilang mga heroes at heroines ay hindi na yung mga stereotype pero lumalabas na yung na ang ambida ay kababaihan So yun naman ang mapipikap So it still is a cycle pero pwede yung mag-iba So pwede yung mangaling sa bahay at ibang outside factors but at the same time I think we need to use film we need to use movies as a partial vehicle towards achieving that change Sa pagtuturo alimbawa kapag hindi mo nirendahan yung mga student pag nagpapag group report ka alimbawa ay puro babaya nag-report sila yung sila yung maspasipa sila yung nag-notes daw habang nakakoron ng discussion So sila ang pinag-report So nang nirendahan mo yung yung group reports nang pakatapos nila mag-report dapag sa next group formation naman ay iba naman nang mag-report until eventually lahat ay nakapag-report at ganoon din sa classroom discussion ang lalaki hindi nagsasalita for most part sa graded recitation sa mga klase namin unless nga talaga sa Pilitan-Muntinawag at ka sabi pang kapag daw ang tinapag lalaki daw nag-volunte sa recitation mas nag-be-build up yung teacher dun sa ideas ng lalaki kaysa sa bibong babaya na parating nag-resite So kailangan ay medyo aware ka na sa ganyong classroom dynamics kailangan sa classroom exchange lahat ng tini ay napapakinggan at hindi wala ka nabubura na mga tini wala sa classroom nato at kailang maging conscious din sila na sa mga papel nila sa requirements nila sa klase ay hindi din pwede yung pumapasok lang sa loob ng stereotype whatever comes as convenience na na klase ng kalakaran din so kailangan nilang i-defy din at yung din na nang inahanap mo naman kapag nakikinika sa report sila o sa presentations o even sa formal papers nila o creative projects nila alimbawa na may bago itong sinasabi na sinasabi nito ay may a bit of a defiance sa naging kalakaran natin sa lipunan at yung yung maglalagikin ng premium kaya sa mga so-so na ito lang din ng yainyari at ito lang din yung isasalaminin nila sa kanilang mga pelikulang ay gusokit ang tanungin nico naman paano mo ito isa sa buhay itong ganyong pagbabaklas sa barriers sa sabating ko na nagtanunga ako pwede rin mga may akong gusto yung hindi sa akin kasi tama din si Gabi nasa hindi lang naman pelikulang component o cultural text nasa socialization din sabihin maraming units ng socialization sabihin kung niya rin personal yung nila kaya yung kaka patriarchal talaga noon ngunit yung pamilya ko ay hindi iganon nga at higit itong lumalim nung ako yung nagaral sa totoo lang nagarala ko sa UP nagarala ko ng literatura at nakita ko yung mas mas masisteng pagsusuri sa penaguhugatan ng patriarchya heterosexismo at ngayon naman itinatranslate ko siya asa mismo nalarangan ng aking tuturo so itinatranslate parang dapat pro-active yung stance lagi hindi lang ang bilang gurok kung hindi bilang individual na magigistong baguhin sa kaya yung panlipunan at isang isyong aidon ay malansag itong patriarchal na orientation so siguro dahil tayo ay atabangan nalang ulit niyo ang susunod naming episode gusto ko sana mahinga ng huling pananalita nama kaugnay ng pelikula at ng kababaiyan akawan babalik lang din sa unang sinabi natin bakit ba ayaw natin ng merong stereotype bilang isang abogado irelate ko na ngayon sa experience sa lawyer itong mga victima ng abuse di ba yung violence against women ito rin siguro ay isang resulta na yung kababaiyan ang feeling nila ay unang-una pwede silang maging victima na ang tingin nila sa kalalakihan ay ok lang nagawin sa kanila ito kasi yun ang kanilang nag-isnan so kaya ako gusto umalist yan sa stereotype na yan kasing ang effects sa buhay ng kababaiyan ay napakalawak at napakalawig is that the correct term yung down the road later on when they're older nare-relive nila yung buhay bilang isang stereotype as an abuse woman who must take it and should not fight the system yun siguro isang gusto natin palitan which is why we should change the stereotype of women na mapanganip na usipin natin yung pelikula bilang entertainment ay may take away sa maraming manunod manunod natin patriarchal values na women ay mababang uri women needs to be this or that or need not be this or that at yung men will eventually rule this patriarchal world hindi siya pwede mag-i-turing natin na libangan dahil meron siya mapanganip na sinasabi sa atin para sa kinahaharap natin kalakaran ng relasyon na babay at lalaki sa lipunan kung sinasabi na isang piloso po na women hold half of the sky ay dapat ikigilalanin natin yung effort ng kababaiyan sa ganitong kalesin pagpupusige na ilagay sa ayos ang ating bansa at ang ating lipunan ang ating mga tahanan at pamayanan sa larangan na mas sensitivo sa pangayilangan ng bawat nilalang at mahalaga ang pelikula ay presure natin na magkaro na mas maraming representasyon sa babay at sa lalaki sa mundo dahil ito din ang magbibigasing ng idea sa ating mga manunod na marami pang pweding tunguhi ng babay talaki sa mundo maliban sa isang systemang patriarcha at napakagandang discussion maraming salamat kaya Gabi at kaya Roland at ito naman po ang isang yubto at episode ng usapang pelikula dahil ang usapang pelikula ay usapang buhay