 Magandang araw muli sa ating mga manu-nogot. Welcome to another episode of Cine Pinoy. At ako po ang inyong likod, Dr. G. Javier Alfonso. At ngayong araw, isang SICAT, okay ba yan? SICAT na Queer Film Director. Hama kakasama natin. Nagsimula bilang isang writer and director ng mga TV shows noong 1990s. Pero nakilala sa mga SICAT na LGBT films noong 2000, tulad ng lalake sa parola, at Lee Hem and Antonio na tinagori ang classic indigay films ng mga kritiko at manu-nogot. Nung nakaraang dikada, ay mas nakilala pa. Dahil sa mga tanyag nagawa, tulad ng unfriend na naipalabas sa Berlin Film Festival, kasal na nagwaragin ang best film sa Cinemalaya Independent Film Festival, Gino and Marina nominados sa iba tibang award sa gawa-turiyan. At walang kasariyan ang Big Mang Bayan noong 2020. Mga kaibigan, ikinagalak ko na mga kasama ngayong araw na ito ang isa sa mga haligan ng Queer Filmmaking sa Bansa. Os sa lito, Altarejoz o mas kilalabi lang Jay Altarejoz. Magandang happen po. Magandang, magandang happen sa iyo. Graben man yung haligay. Haligay? Kato huna mahalo. Magang sabihin nila. Alam ko naman na sikat ka na na umpa. So it's important for me, maraming yung mga miembro ng LGBT community na nakapano sa yung pilikula. May, alam li na ako na sabi ng mga pilikula mo na nagbigaydaan upang must lalo pa nilang makilala ang kanilang identity. But I just want to get to know more about you. Ikaw, can you tell us, who is Jay Altarejoz? I am a worker, I am a worker of Filipino films. Yung yung unang tingin sa sabi li mo mga gagawa. Katulad ng maraming mga gagawa sa Pilipinas. Isang mga gawa nagseng gumawa araw-araw. So yun yung ginagawa ako, nagtatrabawa ko araw-araw, hindi kailangan mag-shooting, hindi kailangan nagsusulat ako, nag-edit. And then, yun. Way of life. A way of life. So nagsimula ka bilang director ng mga TV show sa GMA. At katulad ng ganyan kita, kamahal. Dalig sa poy. Tell us about that experience. And yung shift more from television to filmmaking. Okay. I think I would like to say that. Diksimula ako na privilege. It was easy for me. And for very first, I always say this. The very first director I met and worked with was the Ishmael Bernal. So can you just imagine working with him. Yung yung yung sinabi ko sa isang post na parang, yung mga pre-production namin became edis na on the conditions of the country, of the workers. So ganun siya. So ako, observe lang ako. Nag-abserve lang ako kasi wala akong alam ay. Ganun akong tao yung alam ko, pagwala akong alam, then I would say I will listen. Especially, kilala mo naman sa mga. Anong tao siya. I mean, malaking tao in all aspects. So ganun yung ganun nakiksimula. Tapos, nung nang trabaho na ako bilang kung AD sa Viva, sabi ko lang one day gusto ko nang mag-direct, sabi ko sa kaibigan ko sa Verenic de Rosario. And then she said, okay. It was that easy for me. Parang natural na co-shift. And during the time, it was really hard. Alam natin yan. Hindi madaling mag-indirector. Hindi madaling matawag na filmmaker. Parang ngayon, we throw those words around like, I mean, pero nung talaga you worked hard for it. But anyways, so umula nung, pero nang akong hindi binibilang sa filmography ko. Na I did, I think in 2000, yung kiss mo ako. Hindi ko sa binibilang talaga. Kasi paki-ramdang ko, hindi ko siya pedigula. Kaya matagal ako ang hindi gumawa ulit after that. Kaya 2007 nalang kulit ako. Parang na throw makaya at that. Na throw ma talaga ako noon. Na throw ma talaga ako. Kasi, anyway, I'm working with them again now. When you started your film career, yung pag-shift mo sa directing gay independent sales. Ka-doctong yung hindi. Ka-doctong yung hindi ko. Yung hulaki sa parola at Liam e Antonio. Tapos na punta ka doon sa queer filmmakers kasi kasama Chris Pablo, Brilanti Bendoza, Aureus Solito. So masasabi bang at that time kasi yun yung biglang dumana para movement siya in the path sa LGBTs plus sector. Parang nagkakaroon ng unti-unti ang pag-tanggap sa mga koenton na nangganggaling sa community. Pero it was a different time than now. I mean, I remembered our films would be shown yung mga madidilim mga sirang sinahan sa rekto. And then when we did parola in 2007, that started the gay films to be shown at the malls, katulad ng Galleria at SMPad at NIME. So parang yun yung, that's somehow, yun yung ano na parang hindi dapat, hindi na natin, ipalabas yung mga pelikula natin dito sa mga maroroming sinahan, sa mga babahong sinahan. Because it said so much about us, and we should claim our space. Kung sa mall, may spatio ang bawat bahagi umiambro ng LGBTQIA o kahit na ano paman sa mall. So ipisabihin, yung pelikula natin, pwede dapat mapanood sa mall. Hindi lang natin siya, irreligate dyan sa mga second grand theaters na kung saan may mga criminalidad pa ng nangyayari at na-attribute pa sa community kasi minsan kasama pa yung ibang miambro ng community. That's within the distribution area. Let me go back to the style of your filmmaking. Aside from Ishma, sino pa ang nagkaroonang impact sa yung pagawa ng pelikula? Merong ba? When I was younger, I think it was Almudovar. I've always loved the color and the temper and I like it. It's warm and it's sexual. And real. And real. Pero ito, nagkaroon ka ng struggle sa censorship. Yes. And I'd like you to talk about that. Okay. Suerte ako kasi may umaharap, yung mga earlier films ko may umaharap sa censors, na iba, hindi ako. Then, na ilulosot nila katulad ng lahim ni Antonio, na parang na-approved nila despite the long sex scenes and lalaki sa parola. But when I started producing my film, then I had to contend with them. But meron kasi ako na, meron ako ang framework. Alam ko, may higbit sila. Tinig nang ko ko anong klase yung mga members ng tuto hiyon. Nakita ko, na sino mag-review sila John Keatley, sang lawyer. These are all middle class people and my film was like, ang larosa buhay ni one, yung life sex performance. So, what I did was, kinausap mo sila sa English. You know, it was really sad, their lives like that. Because, hindi ko sila alabanan kasi, tayong lahat, may principiyo na tayo sa panahon yung ngayon. Diba, konyare, may ayaw sila sa pelikula ko, sasabi nila, ayaw ko yung kasi ganito. Tingin mo bang sang speech ng isang artist ko, sasabihin ko, I'm fighting for my freedom. Will change their... May set values na yan. No. So, you have to work within that. So, what I did was, become one of the home owners, association member na parang nakigiyan sa hanila in their burgues way at all. So, so, what do you want? You want this to darken a bit? Yeah, yeah, just a bit. All right, all right. So, I knew how to... Pero nila laro ko talaga. It was a subversion. You know, mayro na kung plano sa sarili ko, yung parang gano na. Alam ko, kasi kung tungkol sa censorship, dapat pumunta tayo sa congress. So, kasi batas yun e. Dabang, kahit maggangawa tayo sa harap ng MTRCB, sa bin lang naman nila. We're following the law. So, Pero mukha na convince mo. So, yung na. So, dapat wala talaga. Yung naman ng tayo natin. Freedom of expression. You have done your films, yung coming of age. Diba. Kasi napapansin ko, paggambisa mo, mayroon, batang lala. You have that. Dihim ni Antonyo. Pinkla. Halo, halo. Diba. So, how personal are these films? Diba. Personal experience ba ito na ginawa mong pelikula? I think, oh, personal siya. Ganun-classing, ganun na kung klasing mangagawa ng pelikula. At ganun din na kung klasing tao, na baka personal ko. At ngayon na, nakita natin na ang personal ay political din. Kaya hence, the change in the way we tell our stories or the way we see the stories. Mas lumawa dahil dun sa pagtingin. Ang personal ay political, atang political ay personal. So, mas napalawak niya yung pagtingin natin sa mga karanasan. Hindi naman kung kundin ang sambaya ng siguro. So, maganda yung expansion manong nanon. What is personal is political. In fact, let's be particular, itong walang kasariang. Ang dingbangbayang, lima? Your most recent film. Yes, yes. And, you know, dami nagsalitatong ko dito at nakita yung tapang mo. Going into this. At, diba, yung shift niya. Hindi naman shift kasi what is personal is political. Pero you're talking about pagbabago, pero tinawag mo rin siyang propaganda. So, ano natin yan, idoktong natin. But, upisahan mo with being political and personal. So, my film since 2007 have been about LGBTQIAs, particularly of experiences of gay men. And then dun natin hinahanap karapatan natin bilang miembro ng LGBTQIA class community. So, ganun din yung karakter nung sa walang kasariang ang dingbangbayang na nagsimula sa film lang kasal, si Paolo, isang filmmaker. So, sa kanyang paghahanap at naggrunchan ng si Paolo dun sa bago kong film ay ang pamanking niyang sikian ay pinatain ng mga police. So, para sakin, kung anasang ganun, magahanap siya ng husti siya. Magahanap siya ng tutong husti siya kung di niya makita dito kung di niya makita dito sa kalunsura, nahanapin siya kung sa kanayunan niya makikita. So, ganun yung parang yung mga piligula ko datin nagtatapos siya sa malungkot yung lagi nalang kawawa yung vida talo. Sorry, yun ang found story. I mean, it's a critique. True. Because found story doesn't allow you for redemption in the end. I mean, you end up with this and that's all. I mean, especially those who do sorry, this can be very controversial, but especially those who do real time. But you see, parang lugmuk na nga tayo and then kaya sinasabi wala naman talagang nanulog. No, I have it, but I'll go to that later. But kaya naisip ko, dapat beginan natin ngideyaman lang kung ano yung pwede natin gawin sa mga sa mga situasyon na lugmuk tayo. Pwede tayong lumaban. So yun lang naman, so bilang filmmaker, bagay natin sila, mag-imagine tayo ng masamaayos na Pilipina. Siguro, masamaganda sa Hakina Bokasan. Ayon. Gada yung answer mo do na. May bayat mo mo. In your career's film director, anong yung most challenging film na ginawa mo? Paano mo hinarap yung mga mga challenges do? Ayon naman lang yung humaharap. Maramiyan ko niya rin yung dati at gusto ko na rin to pagusapan ng anong nang ko niya rin yung may ginawa ko ng 2015 tapos it was about a woman seeking temporary protection or their against her husband, abusive husband and then I was I was accused of hurting the actress. I mean can you just imagine what the fuck? I mean this world we are living in, you know you're making a film about that and then there was this accusation para sa akin but I faced it nang derecho lagi naman. Parang ako I will not apologize for just for the sake of apologizing and keeping peace na lang because I know time and again that time will prove you right kung tama kay. No, kaya may tanong dito noon eh. May anong ba? Hindi, but it's really collaborating with the set of in the actors throughout your career. We're talking about we're talking about Ray, Dula, Rivero, Mark Fabilia and recently Oliver Aquino. Pero yung style ng pagawa especially specifically difficulty in scenes like sexy etc. Ano ang iyong approach sa paghulma ng exena? Magkaiba na sa ngayon kaya sa dati. Okay, yun nabuskuman ang madinigya. Prior to 2019 or 2019 I did Gino Tomari and it was nominated Ran 19. Yes, of course. And it was very difficult because it was about a porn film, making a porn film. At some point I had to be that director that making a porn film not feeling anything like do it and it should wider. And then after that I had to see my psychiatrist. I had to talk to my lawyer. I had to had a debriefing. Ganong ka-kapektado? Kasi parang ako kunasong ko yung sarili ko yung parang hanggang saan nyo ipagagawa mo sa kapwa mo para lang sa sinasabi mo art. Is it even worth it? Alam mo yun. I mean you've seen the scenes there. Kung exploitative ba yun? Yeah, yeah, yeah. Pero during that time Hindi. I just wanted to to make it. I was doing a film about making a porn film. So I to have that frame of mind but I will not do it again. Okay, okay. So ngayon parang approach na lang dyan whatever the actors can give, can share yun lang yun. Kung gusto nilang magubad, magubad sila kung kaya nila pero dapat gusto lang nilang ishare yun. Yes, yes. Dapat na na iniwala din sila sa ginagawa nila. So yung eto naman experience as a queer filmmaker do you think that local independent cinema has helped in representing LGBTQIA plus this particular sector? I think the the independent cinema has always been biased towards I mean biased the words kids use it now biased like they like they like it. So the independent cinema has always been biased towards LGBTQIA mas nurturing mas tama siguro kasi giving space to the margin yes, yes. that's the main nakatulong naman talaga eto yun naging nga nang talaga namin dahan talaga namin para mas mapalawak pa yung audience. So great. So yun din ang what sabi mo okay naman pero is there anything more that can be added to this ano pa ang pwedeng mapalawak? I mean I'm not saying okay naman tong ngayon okay sa panahon that we are recovering from the pandemic we need work yun yung ano ngayon trabaho trabaho para sa groupon namin trabaho sana sa mas marami So ano pa yung kailangan siguro tulong talaga sa industria hindi lang sa LGBTQIA films kundi tulong sa industria mula sa gobian isang magandang structure or program para sa mga mga gagawa One time I attended a forum and they were talking about road map of Philippines entertainment industry up to 2018 and they were like saying we can be the next Korean in terms of output I was like and he asked like so what is the road map for the film workers I mean we should imagine something like atung sinasabi ko sa groupon namin naparang dapat tayo hindi natin po problemahin yung bahay yun yung bahay pagkain yung edukasyon yung parang ganun So dapat yun yung road map natin sa mga magagawa ng Pilikulang Pilipino na sana magkaroon tayo nun eventually ng bahay pagkain yung edukasyon na hindi natin po problemahin at magiging mas productive pa tayong mga magagawa ng Pilikula Correct because a filmmaker and also as a queer filmmaker What advice do you give to young filmmakers who want to venture into making films about LGBTQIA+, Ito naman ay bilin hindi lamang sa pagawa ng LGBTQIA+, stories but for everything like in general Yeah in general know your subject research not only read but be there you know umano makisama sa mga taong gusto mo ikuwant o yun yun lang talaga at dapat tanwing nalaging sarili nila para saan at para kanino ba yung mga ginagawa nila para magapasok tayo sa Netflix para maging ano ba tayo para saan film makers So huwag natin ihiwala ako sakin lang lang ikuwant ng bilin sa mga estudiante namin na naggali sa me huwag yung ihiwala yung sarili nino sa Pilipinas sa kalagayan ng Kapua Pilipino at yung yun dadalin mo sa pagawa ng Pilikula anuman yung gagawin mo Pilikula maparomcom auror or whatever action kasama yung karakter mo kasama ka sa Pilipinas and dapat tama ang pinapakita mo huwag na tayong magdag-dag sa pagsihrang ginagawa sa ating kasay sayan at sa naratibo na ating sambayanan tama na kung ganun din lang tayong batang film makers na dadag-dag lang tayo sa ingay na to baka kailangan tumigil na muna tayo parang ganun lang naman but otherwise kakampidapat natin yung bayan yun lang naman yun kaya ako may niluto kami workshop na ang anulang talaga namin sana yung makagawa kami kami sinisikap namin ngayon sa 2076 collective na yung mga pilikula namin ay alam mo may pagmamahal sa bayan makabayan kasi yung maaabot ng masa kaya dumating na kami sa bagong yung dun ngayon ng pagawa ng pilikula na tell us about that kasi yung 2022 yung 2076 collective yan ay yung anun namin natin baka kuhan kailangan natin mag-entertain pero the same time kailangan din natin mag-arouse ng curiosity tapos dapat yung pilikula natin may call to action ano paman yan parang may gagawin tayo may crisis may problema sa pagibig kailangan may gagawin ka parang ganun so kaya meron kami workshop ngayon na gusto namin syang sukatin yung pagawa ng pilikula talagay yung parang kasi laging nalang sinasabi magkana bang magmawan ng pilikula sagot natin Depende dahasa ganyan isi andami ng piligdahanan ang fokus namin ngayon yung mga tao namin dapat pag tinanong may shooting tayo ilang shooting days magkano yung pera mo dapat sapat ang sweldo muna ng mga tao bago yung ibang budget mga mga gagawa muna ang budget na inilalaan sa pagawa ng pilikula kasi minsan tinitipid na yung mga tao ay pakeusapa mo nalang nag-buyed ka na dung sa artista 50 mil I don't like it my God that's 55,000 pesos in this poor country I mean that's too much for one day tapos yung isang mga gagawa limandaan anong naran that's too much yun yung gusto kung ano namin natin habang natin ang maayos na pamamaraan ang pagawa ng pilikula we want eight hours of work pero dapat erikalibrate din natin yung pagingin natin na akala natin special tayo kaya antas ang mga bayad sa atin kaya sa director meaning ko antastas kung para ko niya rin sana kaya ina-appreciate ko talaga siya that's why I work hard korek alam mo ang feeling ko sa sabong ka na sa passion ayoko lang talaga nang sobrang yung inequality there's so much in quality in our industry and people don't realize it they don't feel the privilege that they have in having this 20,000 pesos a day na na bayad habang maraming walang trabaho at sana yung nang makita natin bilang mga gumawa gawa ng pilikula ayun lang sorry ano lang dyan ito lang talaga dyan ito lang talaga sana yun ako sa yun so okay pero tayong anong shift ako ito yung fast may questions ako like say lang ang sagot yung sang salita what is your favorite pastime or hobby during COVID-19 ng lockdown tayo editing three words that personally describe your style of film directing brave sa palang yun colorful and bold okay that's fast enough now people you think would never do something that people think you would never do but I would but you will action film yes okay okay I did an episode out of at Telesine and I loved it ang barilan okay favorite working environment beach oh okay local celebrity crush or whatever no I like I wish I can work with with Daniel Padilla okay so who is your favorite LGBT QIA plus film director okay ano na lang film well something that really struck me when I was a kid was the mountains of the moon I don't know if it was an LGBT film but there was a scene anyway mountains of the moon okay local film what oh Himala but gay film no Himala Himala's film alright so local actor Oliver Aquino may actor or actor actress oh now I like Sunshine Cruise oh I mean she's a revelation in our film Pamila Sa Dilim you should watch out for her and she's really really good what's your biggest what if what if I became a doctor okay favorite day in the week any day wow maraming maraming maraming sila maraming sila ay nako andami natin insights coming from our guests sa itong ating pinakatanya gay director and thank you so much for your time really Jay maraming sila so gusto kung sabihin at nandiyan tayo na nagtatapos ng ating episode nyo yung araw maraming maraming salamat Jay Altarejo sa pagpaponlak sa aaming invitation ngayong araw patuloy po natin ang kilikin ng pili ko lang Pilipino catch us again next time at tvup.ph at we will bring you another Filipino film artist for a chat I'm Dr. G. Javier Alfonso hanggang sa muli ito ang cine Pinoy