 Naxçıvanın statusu qar siyox masqvam qavyəsi ilə müəyyən edilip bu sözləri kanal onun üçün ifrində yaymalanan açıq söz verilişində Milli Şuranın sədri Prof. Cəmil Həsənli bildirib. O, əlav edib ki, naxçıvanın rəhbəliyi ilə mərkəsi rəhbəli yarasında ziddiyətə görə muxtar risbublikanın statusunun ləğv edilməsi yalmış yanaşmadır. Cəmil Həsənli'nin sözlərinə görə bu məsələyə tariqı nüqdiyi nəzərdən yanaşmaq lazımdır. Ətraflı müsahibin öz dilindən dinləyək. İnəl xaq nüqabilələlərinə təsbit oldu, və bu günləri əgər naxçıvanın yerli rəhbəliyi idarəçilikdə nələrə sə yol verirsə, səhəflələ yol verirsə və yaxud da ki, orada o yerli idarəçilikdə insanların haqlarının taqdalanmasına yol verirsə, bu ona gətirib çıxartma malıdır ki, buna görə naxçıvanın statusu ləğv edilməlidir. Yəni, bu doğru yanaşma deyil, yəni, naxçıvanın statusu deyət ki, vergi nəzərliyi deyil ki, ona iqtisadiyyət nəzərliyi nə birəşdirəsin. Burada bir az məsəliyə həm tarixi nəqri nəzərdən yanaşmaq lazımdır. Məsələnin mahiyyəti nədir, əgər naxçıvanın bugünkü rəhbəliyi Azərbaycan rəhbəliyin təmin etmirsə, bunun dəyişdirilmə mexanizmləri var, yolları var, bundan istifadə etmək lazımdır. Amma naxçıvanın rəhbəliyi inən, mərkəzi rəhbəliyi arasında ziddiyətlər var deyibən, naxçıvanın statusu ləğv etmək çimi bir şey yanlış yoldur. Ən azından, ən azından belə deyətdə, mən aqı bir az tarixə mən belə dəmdə, ən də sizə belə bir şeyləri deyib, bu nə inən bağlıdır? Təstis müraciət eləyirlər qars müqaviləsinə, naxçıvanın statusu qars yox maskov müqaviləsinə müəyyən edildi. Və o müəyyənləşdirmədə də, yəni Rusiya inən türkiyas arasında imzalanmış maskov müqaviləsində öz təsbitin tapıqdır və orada da yanaşma belədir. Yanaşmada qeyd olunur ki, naxçıvan Azərbaycan Soviet Socialist Republicasının himayəsində olan ərazıdır, yəni ki, pratik taratıdır. Azərbaycan bu himayə darlıqı üçüncü bir ölkəyi cüzəşdə gədə bilməz və maraqlı bir şey deyim sizəki, o vaxtı maskov danışıqları gədəndə Nərmanov bəhbud çaxtaxtın iskini göndərmişdi, o maskov kompransına və bu faremili rovqə müəyyən ediləndə bəhbud çaxtaxtın iski Türk numayəndə hiyyətinin başçısı Yusuf Kemal Təngərşikdən xayşətdi ki, o ikinci bəndi çıxatsınlar, yəni ki, Azərbaycan bu protektoratlığı üçüncü bir devlətə cüzəşdə gədə bilməz. Yəni, birinci hissə qalır ki, naxçıvan Azərbaycanın himayə darlıqına verilir. Amma o ikinci hissə var ki, Azərbaycan bu himayə darlıqı üçüncü bir ölçəyə transver edə bilməz. Bəhbud çaxtaxtın iski çox çalışdı ki, bunu ləğmələsin və onda Yusuf Kemal bilirsinə, dədi ki, bilirsiniz, siz sosialist devlətisiniz. Bir gün proletar beynəl miləlçiliyini, proletar beynəl miləlçiliyini, elizdə dəstavus tutuq, bu ərazini yərimənləri cüzəşdə gədərsiniz. Bizdə ki, qeytlilər olacaq. Bu, vədə ki, ardınca nədir? Biz bu maddəni nə Rusiya görə, nə də yərimənislə nə görə burası alınır ol? Biz bu maddəni size görə burası alırıq ki, siz bu ərazini yərimənləri cüzək, ərimənsəni cüzəkdə gətməyəsiniz. Vəb, o masqfa müqabiləsində, o Naxçivanın statusu məsələsi, o oturuştu. 21 Mart, 21. ildə və oktiyabır da, 21. ildə oktiyabırında isə, kas kompransında, həlbət də, heç bir də işiflik olmadın. O masqfa müqabiləsində, o əlavə, necə formada gedirdi, orada içi əlava vardı. Biri batumdan bağlıydı. Batumun üzərində Gürcistanın süzərinliyi, Naxçivanın üzərində Zərbaycanın su verendi. Və o masqfa müqabiləsində, necə idi sə, həmin madı olduğu kimi gas müqabiləsində de özəxisin taxtı. Məkəs edində oldu. Bəli, bəli, fərb ondan ibarət edici. İrmenistan da bunu, yəni o sərhədlər məsələsin tanıdı, sərhədlər çızıldı və yer gəlmiş yəndəyim ki, İrmenistan tək Naxçivanla bağlı yox. Ümumiyyətlə, 20. ilin sevir müqabiləsinə, İrmenistan'a vəd ettiyi torfaqlardan, gas müqabiləsindən imkina etdi. Bu, türk diplomatiyasının çox böyükələvəsi idi bu, həmin dibirdə. Çünki bu, sevri keçirtmişdilər Türkiyənin boğazına, bunu boğmaq istəyirdilər. Faktiki olaraq ölkənin ərazilərinin yarsın verirdilər dəda, İrmenistan'a. Türki, İrmenistan hücuməti, yəni, İrmenistan səvet hücuməti. Kars müqabiləsindən, sevrin şətlərindən imtina etdiyin öz müqabiləsindən təsdiq elədi. Və, eyni zamanda Naxçivanı olan iddiasından imtina elədi. Bu, kars müqabiləsindən. Əlbət də ki, İrmenlilər zaman- zaman məsələni qaldırıldılar. Yəni, dəmək olmaz ki, elə bu müqabiləsini imzalandı və iş bundan kurtardır. 23-ci ildə, Azərbaycan, maskıbə və kars müqabiləsindən Naxçivanla bağlı deməli şətlərində dəyişik etmək istəyirdi. Yəni, Naxçivanın idarətiliyi ilə bağlı dəyişiklik etmək istəyirdi və həmin zaman Türkiyə buna yetiraz elədi. Və istəyirəyə not həvərtə.