 Təcili sürəttə, mən təkrif vermişəm sizin davasitənizdə bir daha təkir eləyirəm ki, mələkli masqaca inməsi, tələbi, kafalı maçanlar da istimai nəqliyyətdə təcili lər və edilməlidir. Yəni, bu bir puliyoma alətində sevdilip sanki. Dəyi əlçizləyicilər kanal olsun, əfirmdən sizlərə salamlaram, əfirdə mən şanı ümuməsizləyəm. Qonalım ki, Azərbaycan Həkimlər İsmail Birliyinin Sərdır Mavini, Həkim Radiolog Aydın El-Yevdi. Aydın bəyi, hoş gördün sizi. Salam, hoş gördün. Və sizi və əlçizləyicilər bizi, çox sağ olun. Teşekkür edirəm. Aydın bəyi, artıq biliniz kimi dünyada və ölkəmizdə pandemiya bitmək üzədik. Yəni, ölkə üzə gözləzlər çox aşağı seviyyə düşüklümiyolar. Bilirsiniz ki, artıq toylara və yas mərasimlərində qoydan məhdudiyyətlər də ağırdan qaldırılır. Amma buna baxməyərək, maska qadarası ağırdan qaldırılmı? Sizcə hazır ki, durumda maska qadarasının saklanılmasını həkəs var mı? Əslində belə deyəktə, pandemiya azalıq yox, biz deyə bilərik ki, artıq pandemiya bitip. Çünki mən son cümlərin statistikasına baxmış amm, təqri bən 40 əlli civarında cümdəli yoluqma işlə edir. Ve 40 əlli yoluqma sayına görə, bu sayda yoluqmaya görə pandemiya adı artıq qoyma olmaz. Cümdəli millərlə yoluqma olmalıdır ki, bizdə deyik pandemiya. Hal hazırda pandemiya azalmış oq, bitmiş hesab edə bilərik. Və bu cünki qapalı məhkanlarda və ictimahin əqliyətdə maska cəyinmət tələbinin qüvvədə qalması çox təsüflər olsun ki, hal hazır üçün bir absurd bir məsələdir. Yəni, təcirli sürətdə, mən təkrif vermişəm, sizin də vasitənizdə bir daha təkirə edirəm ki, dimələ, maska cəyinməsi tələbi qapalı məhkanlarda ictimahin əqliyətdə təcirli lər və edilməlidir. Yəni, bu bir puliyoma alətinə sevdilip sanki. Yəni, qəflətən polisi məhdaşları ya dimələ, uniformada və yaxud da ki, mülki cəyimdə, daxil orunlar ictimahin əqliyətdə və yaxud da ki, qapalı məhkanlara və insanlara cərmələr yazırlar. Yəni, aqı bu məntikə sığışmır. Çünki, hazırda pandemiyanın bir qoxusu yoxdur. Və ahalinin maddi durumu bilir hene vəziyyətdədir. Çünki, son vaxtlar həm əvzak, həm qeyri əvzak məhsulların qimetləndə bahalaşma var. İnsanlar maddi çətinli çəkirlər, maddi sıkıntı çəkirlər. Və belə bir durumda onlara bir cərmə yazma, cərmələmək artıq bu, heç bir müsləbiya sığışmır. Yəni, pandemiyanın qızgın bir vaxtında ölkəmizdə, maska cəyilməsinin belə deyək ən qatı tərəftarlarından biləmən olmuşam. Amma hav hazırda bu məsələlənin heç bir yeri yoxdur. İnsanları cidmək lazım deyir. İnsanları cərmələmək lazım deyir. Çönüllü elan eləmək lazımdır. Kim istəyir cəyinsin? Amma maska cəyilmədiyində görə cərmələmək absurq məsələdir. Bu məsələ təcizil aradan qaldırmalı. Kimlər sizə maska qalaraqasının aradan qaldırılmasında maraqlı deyilir? Bilirsiniz nə tərdəməsələ. Bu da artıq gün kimi göz qabanda də. Yəni kimlərə ki, bu cərmələrin yazılması, yığılması, insanlardan bu pulların yığılması kimlərək lazımdırsa, kimlərə sərf edirsə, onların maraqıdır. Yəni, bu gün maska cəyilmətələbi, tibbi baxımla bir aktual məsələ deyib və bir çox o kələrdə də artıq bu aradan qaldırılırdır. Aradan qaldırılmayan yerlərdə də, cərmələr yoxdur. Bu çox absurq bir məsələdə. Aydın bə, bu pandemiyanı əsas kətirib, hələdə qusarətləri asmullar ki, pandemiya bitməyib. Yəni, bu səbəb göstərməyə ekiyəs var, mümumiyyətlə qusarətləri asılmalı mı, bildiyiniz gədər bu Rusya quayna asında, gədən muhaibələ nələ qədər, soydaşlarımız Rusya Zərbaycan Sərətində günlərdir, qalıb azsuz vəziyyətlə. Mən təbbi ki, tibbi baxımından buna bir yanaşma eləyə bilərəm. Yəni, pandemiya baxımından. Hal-hazırda bayaq qeyd ettiyimiz kimi, yəni, yoluqma, minimum regimelərdədir, ağırlaşma ondan da minimum regimelərdədir, yoluqan şəxslərdə. Ona görə də pandemiya bəhane eləyib, Sərhətdə hər hansı bir insanı saxlamak çəlirəm ki, bu yersiz bir məsələdir. Yəni, əcər belə bir ehtiyatlanırsa müvafi qurullar bundan, peyvət pasportı varsayın azından adamın və yaxuddakil test analizi verə bilər Sərhətdə, mənfi çıxıbsa o insana manetini trətmək lazım deyil. Yəni, artıq pandemiya aktualıqın itiribdir. Yəni, pandemiya bəhane gətiril. İnsanların həyatına maniq olmaq artıq yersizdir. Aydın bəyi, eləyəyə gəlmişkən icbari tip bir sigortanın tətbiqindən də bir diqqət etmək istəyərdim. Bilirsiniz ki, ötənilin apelayının birini ilə icbari tip bir sigorta bəkişərdə daxılılmaqından ölkəz və tətbiq olunu, ancaq insanların əksiyayəti bu icbari tip bir sigortadan faydalanmadıqları qeyd edirlər. Adətən bunun üçün parkinikalarımı müəzət edib gönləş almaq lazım olur. Hiz parkinikadan gönləş alabilmirlər bilərlər. Sizcə bu icbari tip bir sigortanın tətbiqi niyə normal fəaliyyət göstərmirir? Bilmətlə bunun kökündə dayanan səbəflər nədir? Albətlə ki, bir ölkə olaraq bizdə icbari tip bir sigortanın tətbiqi yenidir. Yəni, bir ilikil ərzində biz elbətlə ki, idiyan bir icbari tip bir sigorta alazada tələbiq oya bilmərik. Nə dimali tip bir xidmətdən yararlanan bir vələdiyətdə əhalin imanında soruq, hədəki tip birçisi olaraq. Amma yenə də çox problemlər var hansı ki, bu problemlər olmayabilərdir. Və ən vacib məsələrdən biri, təbii ki, burada tip birçicilərinin madirifah halıdır. Yəni, çox təsiflər olsun ki, icbari tip bir sigorta başlayanından sonra həkimlərin əkçisəriyyətinin madirifah halında həllə ki, negatif təsirini qoyur. Dicər tərəfdən, dimali əhalidə də, dimali çox ciddiyyə qətən haqlı narazlıqlar var. Əvvələr onlar siz niyən ki, və patilim qalardan göndəriş almaq sürünə qədər növbələr, gözlüyüdürlər və s. və laxır. Və son vaxtlar mən dəqiq bilmirəm, əşk timə görə göndəriş məsələsində biraz yumşaldırmalar var, çi bəzi tip məhsələrinə, dimali əhali insanlar, dimali göndərişsizdə, dimali şəxsit fəsqəsində mürazı dilə bilərlər, bilmirəm, nə dərizədə. Unudur amma belə bir məlumot mənə eşitmişəm. Diyicə tərəfdən, dimali səhiyyənin inkişafı, ümumiyyətlə, tip bir xidmətin inkişafı, tip işçilərinin çiğnindədir. Burada birinci növbədə təmin olunmalı şəxslər tip işçiləridir. Əcət tip işçiləri, dimali onların madir fahalıq, xüsusən, təmin olunarsa o zaman onlar bundan stimul alarak daha keyfiyyətli tip bir xidmətin işə daha çox çan yandıracaqlar təbii ki. Amma tərsüflər olsun ki, dimali bu icbari tip bir sqorta prosesində deyə bilərəm ki, ən axtrıncı yerdə nəzələ alınan tip işçilərinin dimali madir fahalıqdır vəziyyətidir. Çünki mənim çox tanlıqın insanlar var, iş deyirlər, dəvlət tip məsələrin də həm hekim, həm qeyri hekim. Tərsüflər olsun ki, sqorta əlavələrin verilməsi bəzən aylarla çəkir. Və yaxud da ki, məsəl üçün bəzən birik ki, muaynəsindən həkimə 98 qəfik orda sqorta əlavəsi hesaplanır. Yəni, külməli apsür traqəmlər bu nəyə gətirib çıxardır? Bu ona gətirib çıxardır ki, yerdən qalxan gənslər, abitüriyyentlər, baxır ıqsa seçim eliyirlərdə, düzdün mü ki, ənə hansın versicəcəcəsin, hansı qısa seçsin, baxırlar tibbiştirilər nə, görülə ki, tibbiştirilərin vəziyyəti çox ağacınacaqlıdır. Ona görə də, bak, son illərdə artır, tip sahəsinə, gədən abitüriyyentlərin saya azalmışdır və gəttircə daha çox azalacaq. Niyə? Çünki, gəns insan 6 iltibun versicə çoxmalıdır. Ondan sonra 3 il, 4 il, 5 il rezidentura təhsil almağıldı, ıqsa sahib olmağıq üçün. Yəni, bu 10 ilin nəticəsində gədəcək 3-100-400 manət maaş alacaq və qəhbik kuruşdan bir sigurta lavaqlar alacaq. Ona görə də o gənsilər artır tip sahəsinə meylə etmir. Meylə dənlərdə düşünürlər ki, onlar sonqları ki, tip bir təhsilini diplonuna sonqları ki, inkişaf etmiş ölçələrdə davam edəcək. Nəticə inkişaf etmiş ölçələrdə tip bişsilərinin vəziyyəti, yəni, maddi baxımınla daha yaxşıdır. Yəni, bu cünki, bu sahədə olan, bu politika, bu səhiyyə siyasəti çox düməli burada çatışmazlıqlar var. Önümüzdə ki, illərdə biz cibdik tip bir qadır çatışmazlıq ilə bir mənəl olaraq rəstlaşacaq. Təcilib bu surəktə bu məsələ həll edilməyəndir. Və yaxud da ki, həkim rezident işləyir, o alitəsirli bir insandır. 3-150 manət o maaş alacaq. Bu çox kisi pürmədlərin. Yəni, həkimlər bir tərəfindən məndirəm. Əhali tərəfindən də, əlbət də ki, əhali tərəfindən də, vələ, mən işidirəm deyirlər ki, nolsun ki, sigorta var, hansısa bir cərahe əməliyyət üçün, əlada onlar gedip pul ödüirlər ki, o əməliyyətlər onlar üçün, onun üçün. Yəni, dikər tərəfdən, deməli, xəstəxanoların, maddi tekniki bazaları tip məsələrinin, bəzləri var ki, yaxşıdır, amma əksəriyyətində ciddi çatışmazlıqlar var. Bəzən muaynələrdən keçmək üçün mürəkəp muaynələrdən keçmək üçün bəzən misal üçün ancaqrafiya muaynəsi deyil, və yaxud əməliyyəti muaynəsi, və yaxud fazitron emisiyon tomografiya muaynəsi. Həstələr çox növbə gözləməli onlar, mələ, mələ müəstələrə gedikəl edilirlər. Yəni, burada da ciddi çatışmazlıqlar var. Və mən əlimdə bir belə diyəti, mən fakt yoxdur, mən o strukturlarda işləmirəm. Amma mən tikli bir nəticə nəticəl, mən tikli nəticəl onların çıxır ki, yəni əməliyyət icbari tip bir suporta və ümumiyyətləyə halinin sağlamlılığı üçün bütcədən ayrılan vəsaidlər də ciddi yeğintirlər var. Yəgin ki, lazımı qaydasında o tətbiq edilmir, istifadə edilmir. İstər dərman preparatlarını almasın, istər avadanlıqların, istər tip bir kütmət, istər tip bir şilərinə verilən məvacıqlar bayaq qeyd elədir. Yəni, digər tərəfdən biz bəzən görür ki, ən sağda dərman preparatları tip bir lavazımatlar bizim ölkəmizdə istiyasal edilmir. Niyə? Niyəcə? Dərmanların qiyməti sobaqları artıq unun da bir səbəbi, təbi ki, o şu dövlətdə olan muharibə ilə bağlıdır. Dansı ki, biz dərmanlar bizə Rusiyadan, Ukrayna'dan, Belarusya'dan və s. gəlirdi ölkəmizdə yəgin ki, onların itxalında artıq problem var, ona görə. ən sağda dərman preparatlarını öz ölkəmizdə istiyasal etməyərim. Biz muhasib dünyaya bakırıq ki, dəməli, həm pandemiya oldu, dəməli qafanmalar oldu ölkələr arasında, hər bir ölkənin, dəməli tip bir lavazımatları dərman vasitələrinə pandemiya dövründə nə qədəri ehtiyacı artıq? Dərman preparatlarını olunması getirməsi bir problem yaradır, sətinli yaradır. Bu bir tərəfdən, diki tərəfdən də, bəş verən muharibələr və s.b.bizə bir signaldı ki, biz maksim çalışmalıq ölkəmizdə tip bir lavazımatların dərman preparatlarının dəməli geniş istiyasalına başlamalıq. Əc təqdir də bu problemlə cətiç artıcaqdır. Alin bə, sizin də qeyd ettiniz kimi ölkə halisinin vəziyyəti o bədə öləyə açan deyil. En zamanda insanlarımızın əksəriyyətini də sağlıq durumunda problem var. Maddi durmaşaq olduğu üçün muayinə və mualizəndə normal vaxtında etirə bilmirlər. Bu halda, bu icbaya tip bir surotanın tətbiqindən vətəndaşlarımızın sağlamlaşdırılması prosesinin getməsi mümkündür mü? Hazır ki, vəziyyət nə xeyrə bədə ki. Bir siz deyiliniz kimi insanların rahat şəkildə tip məsələrinə müradzət edib, onları bir əsəp stres keçirmədən hansı ki, məsələn, cədirlərik əsələr tip məsələrin də elə şeylərinə rəstlaşırlar ki, əsəp sistemi daha da cəlcənlər şək stres keçirdirlər. Bəsinin təziqi, üç səri qan təziqi bəsinin şəkəri qaqır, əslərik bir vəs. Amma mən burada bu məsələdə tip məsələrin də çalışan tip işçilərin biz qıniya bilməlir. Yəni, onlara nə göstəriş verirlər, onların onu eləyir. Və bu sahədə ciddi muharifləndirmə qusurları var. Yəni, əhalinin hələdə əksəriyyəti bilmir ki, o rahat şəkildə cidib ərazi üzrə və hətta qeyri ərazi üzrə. İstədiyə bir həkmə, yəni, skorta qanını görə əcəri süksəsinin əhalinin sağlanılı aqdında qanını görə əhər bir vətəndə şəxsin ədimələ qanının əcəzi nəri çox istənilən həkmi seçmək ihtiyarı var. Çün, mən istirəm, məni bu həkin muayin eləsin, bu həkin muali cələsin. Yəni, bu barədə ciddi muharifləndirmə problemləri var. Mən belə başa düşürəm ki, yəni ki, müvafiq qurunlar maraqlı deyirlər bu məsələdə. Yəni, bu qədər internet televizyaları var, bu qədər dövlət televizyaları var, bu qədər kütəv informasiya vasitələri var. Durmadan əhalinin bu barədə dimələyi muharifləndirmələ lazımdır ki, yəni, bələli, hər bir şəxs rahat şəkildə cedib, müraicət edib öz sağlamlığının isər profilaktik məxsətlə isər sədə şəyhəti olarsa, ansızlı qəstərinin diagnozu qoyulması mualicəsi umalicə edilməsi, üçün rahat şəkildən hər cət edə bilər. Bu məsələlərdə birinci növbədə təbliğat muharifləndirməm məsələrdə zəhiddir. Aydın bə, bilirsiniz ki, bir addan artıqdı Rusya qoyna aradilərini təcavüz edib qoyna şəhərlərini bombalamakta davam edib. Bu qoyna da çox böyük hümantər fələkət yaşanmasına səbəq olur. Bir həkim kimi qoyna da yaşanan bu hümantər fələkət məhsiz insanların öldürməsi uşaqların öldürməsi size mizə təhsiyedir? Bu barədə də istəyərim bir şey? Əlbəttə ki, çox pis təhsir edir. Mən hər kimi və hər kimlikdən də kənə bir insan kimi bu, əlbəttə, hissi bir insanlıq çərçiləsində sığmayan bir müharibə hücum təcavüzdür Rusya tərəfindən və təbii ki, hal-hal zırda nə qədər yaralanan insanlar var, ulan vətəndaşları var mən eşdiyimə görə 125 uşaq dünyasını itirib nə qədər uşaqlar yaralanıq da orda doğum evlərinin bombalanması, qəstıxanaların yaşayış məntəqələrinin, binalarının əlbəttə ki, bir həkim olaraq mən deyə bilərəm ki, bu heç bir insani çərçiviyəsi mür tibbi çərçiviyəsi mür çox vandalizm bir vəşirlik kimi bunu qeymətləndirmək olaraq, ən azından digər tərəfdən, Ukrayna əraçisində atom elektrik stansiyaları var, bildiğimiz kimi və bir nisi dəfə təhlüçə oldu atom elektrik stansiyalarında bloqların zədərəməsi inən bağlı fikirlər oldu, düzdü sora təsdikin taqmadı yaxşı çi amma bütün dünya buna ki, mən bir radiolog kimi radyasyadan azdan çoxdan məlumat olun bir insan kimi deyim ki, radyaktiv eləməntlərin yarım parçalanma dövirləri var, yəni öz aktivliyinin hamsını yox hətta yarısını itirmək üçün misal üçün oran radyaktivizatoqlarının milyon illər bəzən milyardır lazımdır ki, o aktivliyin itirsin, yəni bir çox radyaktiv eləməntlərin şualanması, yəni onların bıraqdığı şualar, milyon illərlərin davam edir. Əgər bu bloqlarda zədələm olarsa və yaxud da ki əgər hər hansı bir nüvəsi vaxanın tətbiq olarsa o zaman bundan təkün quranına yox, bütün onşu dövlətlərin ahalisi çox ciddi həm radyasya baxımından və radyasya olan yerdə genlərdə dəyişilər başverir, nəyik insan da bütün zanılarda, hevanlarda, davacılarda bitkilərdə və bu mutatsalara getirib xərçəq əsləylərin artmasına qan əsləylərin artı qalqan varib əsləylərin qaracək əsləylərin bütün organ sistemlərin zədələnməsində getirib çıxardabilər. Ona görədə bu insanlıq vaxımından qətə yol verilməzdir. Radyasya məsələsi bir nömrəli bir təhlükər məsələsi kimi istər iki dövlət muharib eləsin, istər 10 dövlət muharib eləsin, həm təcavizkar, həm bircət dövlət tərəfindən 10 derecədə radyasya məmbələri qorunmalıdır ki, əhali bundan əziyyət çəhməsi yoxsa çox ciddi fəlakətlərə getirir çıxardabilər. Saqsa umaydın bəyi təşəkyüdür. Siz məsələm.