 Gerrit Witzen, dokters lief en leed, het camera op skeura. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname behoort tot publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden of vrij wilgen, ga naar LibriVox.org. Camera op skeura van Hildebrandt. Gerrit Witzen, dokters lief en leed. Twee jaren later zat de jongeling, die wij als medekenskandidaat verlaten hebben, als medekensdokter in enige Gelderse stad aan Dombijt. De camera die jij hier gekozen had, was nog zoveel mogelijk op ten voet van een studentenkamer ingericht. Het eerwaardig geluid van een grote huiferland, dat de lijden met een paarspouder aan een behangse was vastgemaakt geweest, had in tussen in het waar moedige lijst gekregen. Maar het geveelde mensenbeeld, de doktoren zo aangenaam, hing ook hier, als tweedergarde van die zekere tabel, waar ook men een zachte overgang, den Apollo van Belvedere, in een kickfors veranderen ziet. Maar waar was het vrouwenbeeldje, dat zo sprekend op klaartje donzen gelijk? Lang had hij het te lijden nog voor zijn ogen gehad, maar daar de vriend van het zweetkamertje, die in het geheim was, had hem over de schoenen met de deuf op het hoofd lastig maken. En zeker Rotterdamse herinneringen, hem daarbij in kleur in het aangesicht juichen, was het zagjes aan na het achtervertrijk verhuisd, zonder op te houden, hem ook daar somweilen een bloos op te wangen te brengen. Twee jaren verliepen, Gerrit werd oorder, en zoals hij meent de wijzer. Hij zag vele andere meisjes, en dat ontbrak niet aan kleine verliefdheden voor een dag, of een week of een maand. De schoenen klaar aan, geraakten op den achtergrond. In Rotterdam kwam zij niet meer. Meneer en mevrouw Vernooye werd de schaarste hem bezocht. Haar naam werd zouden genoemd. Het portretje geraakte bij andere kunstvoerbrengselen in een portefeuille. Heden echter, daar wijden dokter aan zijn ombijt vinden, zien wij de herinnering aan een bevallig meisje weder bij hem opgewerkt. Voor hem ligt een brief van een vriend uit het zweetkamertje, die hem meldt dat hij het hart van een kolonneel van murft heeft en zijn een schone dochter, in spijt van zijn kneverbaard, getrouwd. Hij kan niet nalaten, erbij te berichten, dat de vooroordelen bij de krijgsmam tegen zijn persoon bij nader inzien toch zo sterk niet geweest waren, als hij zich in het eerst wel verbeeld had. Hij ook al getrouwd, mompel de gerrit, een zoekend advocaat. Wat heeft hij mevrouw nodig? Maar ik, die zoekend dokter ben, ik behoorde lang gehuw te wezen. Welke dokter krijgt een degelijke praktijk, zolang hij niet een degelijke vrouw heeft? Een degelijke praktijk. Hij had nog zo goed als in het geel geen praktijk, met zoveel te meer collega's. Nog gisteren was er één kerstvers van de Utrechtse Hogeschool gearriveerd. Hij had geen praktijk, met zoveel te meer tijd, die hij toch niet in zijn geliefde boeken mocht doorbrengen. Of moest hij niet op straat gezien worden, alsof hij iets te doen had? Moest hij niet beleefd zijn en bezoeken afleggen, alsof niet zijn beters maakte? Zowel als zijn patent betalen, als of hij zijn patent verdienen kon? Eén geluk was er voor Gerrit als hij aan huw bedacht. Vele jonge doktoren verkeerden in het volgend roosterloos dilemma. Ze hebben in een vrouw nodig om praktijk. Ze hebben praktijk nodig om in vrouwen te krijgen. Maar Gerrit Witte was bemiddeld. De heer Notaris had acten genoeg gemaakt in zijn leven om zijn zoon het doen opmaken ter gewenste huwwerksacten mogelijk te maken. Al was het ook dat zijn keuze viel op een meisje dat behouve haar deugd en haar schoonheid niets ten huwwerk bracht. Had klaartje donzen iets meer? Was klaartje donzen reeds gehuwd? Hij wist het niet. Maar waarom dacht hij nu weer aan klaartje donzen? Het sloeg negen uren. Gerrit klede zich en begaf zich naar het Militaire Hospitaal. Waar hij bij gebrek en eigen praktijk het in voorrecht achten het zieke bezoek van een chirurgijn maillor te mogen bijwonen. En vandaan hadden weinige zieken in achterbuurten en stegen. Die hem door een oude collega wel wereldwerf opgedragen. Hij hoorde met het uiterste geduld hun een vreemd soort geklachten aan. Lopende over geruis, suzelingen en drilligheden in zijn koop. Knoepbringen in zijn hals. Stikten in zijn long. Draaien van het hart. Water over hetzelfde hart lopende. Water gauw. Koekeren van winden. En wat die smeer zei. Met en benevens lopende wurmen. Vliegende jichten. En stegende moeren. Toen weder naar huis. Zijn er ook boodschappen? Antwoord als gisteren? Nee. Daarna moest de oude collega bezocht en verslag afgelegd worden van de opgedragen patienten. De oude collega was een man van een zeventig jaar die op zieken en gezonde grondde. En daardoor veel ontzag onder beide had. Zijn taal is geen orakeltaal. Zijn recepten werden al cibilijntse bladen op prijs gesteld. En zurks vooral door de arts en eimengels die de oude dokter afgoederen. In geval die enigstens ernstig waren schreef hij er gewoonlijk vijf in de 24 uur. De jonge dokter kon het daar moeilijk naar de zin maken. Reeds verkoor hij het grote deels door de militaire praktijk in het hospitaal bij te wonen. De bloedseugers hadden desgeleerd een grijzaad sympathie in genen delen. Voor dit maal echter bleef het schroen op de non-misura Kutem dat zich anders dagelijks er haalde achterwegen. Ik heb hoofdpijn, zei de oude collega. En het leidde hen dat mij vandaag. Wees zo goed in de achtermiddag in buitenpatiënt voor mij te bezoeken. De dochters van vrouw Seymens, de sprankendo. Een mooie wandeling. Geen kunt met de kulte terugkomen. De meid is zwaar ziek. De opgedragen taak was witsen niet onaan genaan. Sprankendo was een schilderachtig gehoogde, de minder verlachende heuvelen, terzijde van de grote weggelegen. De wandeling derwaarts mocht in groot uur kosten. Na zijn maaltijd genutigd te hebben en vaarde hij ze welgemoet. Hij zou we buiten verblijf voorbij gaan, waar hij eenmaal de schoenen klaren had zien zitten, met de duif op het hoofd. Het geschieden. Mijn noodskeen en buiten verblijf zo uitgestofen als dat, waar ik dan zo graag leven gezien had. Het was een warme dag. Niemand waakte zich op het terras door een brandende zon beschenen. Aan den gansen voorgevel waren alle zonnenschermen zorgvuldig gesloten. Enige witte duiven zaten onbewegerlijk op het dak en schitterden in het velle licht. Zij daar de duiven, zei de witser, maar waar is de schoenen? Misschien logeert zij weer bij de een of andere tante, waar de een of andere hateling haar het hoofd maakt. Misschien, wie weet het? Staat zij op het punt zonwezen te trouwen. Arme vrouwen, die het ongeluk hebt een mooi gezicht te hebben. Welke strikkens pond men u geluk? Gij meent dat men uw liefde heeft met al de oppreigdheid, al de kracht, al de eenvoud in haar eerdse liefde. En onder dursen. Onder dursen zat het ongeduldig voorwerp deze misentropische bespiegelingen hoogstwaarschijnlijk aan een goede maaltijd. Witte moest weldraad en straatweg verlaten om het schone sprankendal op te zoeken. De kleine beek daad jeugd zijn naam nadroeg, wees hem het naast de pad tussen de vreugbare heuveren. Nu eens verschoel zij zich als een niets beduidende sprank, bijna reel onder overhangen, struiken en onkruid. Maar dan kwam zij weder dachtel en helder te voorschijn, met niet weinig drukte van een hoger grond afdaande. Eindelijk bereik de witzenden oorsprong, waar het water, zachtkens uit het stand opwelden en een kleine kom vormde, waaruit zich verschillende spranken in de onderscheiden richting overgladde kijkstenen in wegbaanden. In jeugdig ergbaar scheende het plekje, schaduwachtig en koeel, tot in een rustplaats te hebben uitgekozen. De bevolge jonge vrouw op het gras neder gezeten hield een vrolijke kroorboel op den schoot die tegen de waterbouwen en schuimkringels lachte. De jeugdige man met een glimlach op de lippen zag beurtelings naar moeder en zoon. Zee daar het geluk dat ik verlang, zucht de witzern. In zij pad bracht hem bij de wedewer, wie er dochter zijn er zorgen boefde. Het was haar enige kind niet. Zij had nog ene dochter, die met de nu zieke haar bijstond in het was- en bleekwerk, dat voor een gedeelte in haar onderhoud verzag. En daar en boven, in zoon die voorman was en een drie tal koeien verzorgde, dat zij op de omgelegene heuvern wijden. Het was een dier gelukkige huisgezinnen die geen vreemde hulpbehoeven wel nimmer gebrek is, maar ook nimmer overvloed en zuinigheid en werkzaamheid onombeerlijk zijn. Voor de deur vond onze aardst de oudste dochter een beeld van gezondheid, bezig in dier grote koper melkkannen te schuren, die in heuverachtige streken op het hoofd gedragen worden. Hoe gaat het met Bartë, vroeg hij haar? Oorlijk dokter, oorlijk, zei de derne, haar voorhoofd met het buitenste van de hand afvegende. Heer Om is erbij, en zij vervolgde haar taak. In zulke huishoudens moet zolang mogelijk alles in gang gaan. Slaagste en hogere standen, eerst het vergunnt, zich aan hun zieken te wijden. Gerrit Tratt binnen, op bevelvende oude dokter was het verslagen donker in de ziekenkamer. Op Weertse's verzoek, om een beetje licht te maken, reis een kleinige stoute die voor een stul op de knie gelegen had, op en stiet een luik open. Witse Tratt inmiddels voor de hoge en benoude bedsteden, waarin de zieken lag. Het was onmogelijk in haar en de jonge dochter van nauwelijks 18 jaar te herkennen. Nog voor weinige dagen was zij het evenbeeld haar gezonde zuster. En zo vrolijk als zij mooi was, maar nu lag zij machteloos uitgestrekt, met een bleek gelaad, tot acerig afstak bij de geert zwarte haren die oordeloos uit haar mutsje tevoorschijn kwamen. Haar wangen waren gans geslonken, haar ingevallen oog half gesloten, haar lippen zwart als inkt. Bart er, sprak Witse, met één haar drukkelijke stem, de zieken opende de ogen en stijde de vreemde dokter met verbazing aan. Hij nam haar bij de hand, die hand was drogersleder. De pastoor en de broeder stonden verslagen bij de bedsteden, wachtende op hetgeen de dokter zeggen zou. De moeder lag weder op de knien voor een stoel, en een roze kwam in de handen. Tienzij zei dat drie dagen niet had daar zijde gelegd. De pastoor schudde het hoofd. Zo is de sterven, vroeg de broer, die een keer al als een boom was en barst in tranen uit, als hij je woord van sterven uitte. De moeder zag op en stade, strak en angstig naar de dokter. Die hopen van neen, zei Witse, maar gaven het bed, gij bent uit te zieken. Nogmaal schudde de pastoor uit hoofd. Zo is de sterven, heer pastoor, vroeg de broer, andermaal, bij God zij alle dingen mogen, troosten de geestrukken. Maar op ditmaal schudde hij het hoofd. De goede oude hield van brachten. Frustra cum mochte bugnabis, zei hij tot Witse. Expecto Christen antwoorde deze. De ziekte is nog niet op haar hoogst. Doch, toen gij u pricht, voegde hij er zagjes bij. De moeder vloog op. Het doodvondes van haar dochter was getekend. Ze gaf in geel en eilde de deur uit. Gerrit eilde haar na. Hij vond haar aan de voeten van ene jonge dame, die juist uit een hitte wagen gestopt was en de leidselst nog in de hond hield. Mijn kind, mijn kind, riep de ongelukkige vrouw, de knieën der jonge dame omarmende. Mijn kindes dood. Haar stem, verzwakte, haar honden gleden naar beneden. Haar hoog zag de doodst bleek op de grond. Help deze vrouw, dokter, zij klaartje donzen. Zij leegt van haarzelfde. Is haar dochter gestorven? Neen, je vrouw donzen, staamelde Gerdond hoort. Her dochter is niet dood. En zo, Mieke, mij helpen wil. Haare moeder op de tillen en Gilles, u paard mag bezorgen. Dit laatste was niet nodig. Laat maar los, Mieke, sprach klaartje donzen, die een traan in de ogen had. Maar geen ogenblik, haar bedaardijd had verloren. En zij brachtzelf een verkleind paard bij het hek, waaraan zij vastbond. Intussen drog Witzen, maar behulp van Mieke de verstijfde moeder na een ander vertrek, waar zij haar op een bed neerlegden. Clara voelde hen op de voet. Wat moet er gedaan worden, meneer Witzen, vroeg zij. Drink in glas water, je vrouw donzen, spracht Gerd. Gelukkig dat zij hem herkent had. En laat dit meisje het ook doen. Wees zo goed de kleren van de oude vrouw los te maken. Laat haar als zijn ruiken, zo die er is, en vrijf de polsen en de slapen van het hoofd. Zie dat jij haar een teug water ingeeft. En hij begorf zich opnieuw aan het leger van borten. Na enige ogenblik kwam hij terug. Clara lag op haar beurt geknield. En hield haar hond de oude vrouw zachtjes in haar haren. Deze was een beetje bijgekomen en zag het schone meisje met een naamloze uitdrukking van dankbaarheid en liefde aan. Ik weet immers, vrouw Simon, zij klaartje, dat gijden moet niet verliezen zult. Bart is nog niet opgegeven en de goede god is er mochtig. Wij moeten allen voor één god verschenen, zei de oude vrouw, er aan denkende dat klaartje niet roemst was. En tot eenzelfde god pidden, ontwoerde Clara, en door eenzelfde troost getroost worden. Wat zoek gij, vrouw Simon, mijn paternoster, zei de oude vrouw, ik had het zo even nog. Als gij bent, sprak klaartje, laat het zijn in een vast vertrouwen op de macht en de liefde van god. Zulk bidden zal u versterken, vrouw Simon en god zal het verhoeren. Gij weet hoe gevaarlijk mijn moeder geweest is en zij is nu weer zo fris en gezond als ik zelf en Bart is zo veel jonger. Het was een bloem op aarde, zei de oude vrouw, en in glans van vergenoen kwam op haar geluid, daarop betrokken weer. Te denken, zei ze, dat ik haar bij haar vaarde onder de groene boompjes brengen moest. De dokter zegt dat er nog hoop is, vrouw Simon, als gij de moed verliest, doet gij zonde, zei klaartje, een paar grote tranen afvissende. De dokter bevestigde het. Kom aan, Myke, zei de oude vrouw, zei vermannende, doe mijn jakje dicht, ik ga bij Bartten. Maar gezult u goed houden, niet waar, vrouw Simon, vlede klaartje, kom gij nog eens weer, vroeg de moeder, klaartje beloofde net. Het was nu haar tijd om te vertrekken. Gerrit, hulp haar, het paard losmaken, met een whip van zij in het rijtuig. Gerrit trekt haar de leidsel, daar rijdt ze heen. Maar nog even zei haar paardje in, dat zolks kwalig genoeg scheen te nemen en met zijn kop trok en schudden ooit van zo'n kruppig een heetje te wachten was. Dokter, zei klaartje, hoe laat kom gij morgen bij de zieken? Reest in de vroegtige vrouw Donse, was het antwoord. Zou het gij terugkomen de even op wildhoef willen aankomen om te zeggen hoe het gaat, vroeg zij blozende. Zonder twijfel betuigde Gerrit volstrek niet voor haar onderdoende. En zij liet het heetje weder opschieten dat een sprong deed waarvan Gerrit schrikte. Geen nood, zeiden zij, wij kennen elkaar. En het hek van de werf uitdraaiende op een en wijze die geen Amsterdam scoutsierhuis overbeterd hebben, liet zij het vuurig paardje zijn hart ophouden aan de zandweg en draafde heen. Zou de dokter blijven na de stad te rijden, vroeg Giles, dank u, zei Witzen, ik wandel liever. En nog eens de beschikking erhoudende die hij gegeven had, nam hij de thuisreis aan. Zijn eerste werk was in hoge heuvel te beklimmen. Of hij klaartje ook nog kon gewaar worden, dit gelukte. Rustig zat zij achtera lustig paardje, dat zij meesteren kregeerden en eerlang vergunnen in den stap te komen. Met een onuitspreekelijk welgevouwen sloeg Gerrit haar gaarde. Welk ene ontwikkeling in dat meisje riep hij uit. Welk een klokheid, zoek een vrouwzome lijken, verlegen en links als ik altijd ben, zoals ik haar daar nu zie. Maar het hitje sloeg een beide hand, ze zei weg in. Echt dan niet dan na grootje lust geopen baard te hebben om een tegenovergesteld pad van haar bij in ogen schoot te nemen. Klaartje donzen was voor heden niet meer te zien. Maar morgen zet er aan de zunt 1840. Einde van Gerrit Witzen Dokters lief en leed. Bijvoegsel der derde uitgave tot de nareden en opdracht aan een vriend uit Kamerop Skura. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opname door jullie van Walgem. Kamerop Skura van Helde Brandt. Bijvoegsel der derde uitgave tot de nareden en opdracht aan een vriend. Bijna 12 jaren zijn verlopen en de toegezegde nieuwe vertoningen verschenen niet. Wel lagen reeds op het ogenblik d'r toezegging enige schetsen gereed. Maar het spelen met de Kamerop Skura, waardoor ze tot een boekdeel zouden zijn aangegroeid, moest ophouden. De tijd van het inkideren Ludoem, waarvan mij motten gesproken had, was met nadruk daar. Ik kon voortaan mijn instrument beter gebruiken. Sommige mijner vrienden beweren dat ik er sedert niet of weinig aan gehad heb. Andere menen dat het mij nog altijd goede diensten gedaan heeft. Zo dit laatste het geval mocht zijn, blijft het met een meer nadruk, naik Lucice Poudet. Intussen heeft een te grote belangstelling de uitgever tot een derde druk van Helde Brandt's boekske verleid. En zij wensen, het woord blijft natuurlijk heel voor hun rekening, zij wensen dient te verrijken met hetgeen zij maar al te wel wissen dat nog in de sedertlang gesloten een portfuie voorhanden was. Had zij moeten weigeren, dan zou het toch waarlijk geweest zijn, Lucice Poudet. Ik weet niet of de, te deze gelegenheid, forteers en tlichtgebrachte opstellen, beter of slechter dan de andere zijn. Maar het zou me verwonderen daar alle te samen de voortbrengselen zijn van eenzelfde geest en tijd. Veel is er in het gehele boekdeel, dat ik u, Tans, voor de derde maal aanbeet, dat ik nu anders zou gevoelen beschouwen en voorstellen. Veel dat Le Merit de la propos verloren heeft. Maar ik geef het zoals het is en voor het geen het is. Il faut juger desicré d'apriller d'et blijft een treffelijke spruk. Indien ik op dit hoge blik gelegenheid of genegenheid had om dezelfde vorm van schrijven te gebruiken, ik zou menen tot iets belangrijkers, iets geestigers verplicht te zijn. En vooral iets dat van een dieper mensenkennis een vruchtbare levensbeschouwing getuigde. Indien ik daartoe onvermogend waar, ik zou moeten zeggen, ik heb een dozein jaren te vergeefs geleefd. Waar de vriend, er heeft sinds ik u voor de eerst en tweede maal het meredeel deze minbeduidende opstellen opdroeg al vrij wat plaat gehad in en rondom ons. Het leven is ontzederd eerst duidelijk, maar wij mogen wel zeggen eerst bekend geworden en op onderscheidende wijze werden wij bij de ernstest levens en bij onszelf bepaald. Het is wel eens bang geweest daar binnen en donker daar boven. Er hebben tranen gevloeid van wie er bitterheid onze vrolijke jeugd ondanks al haar verbeeldingskracht geen tankbeel had. Gelukkig in die wij vreugden en ook vertroostingen hebben leren kennen waarvan de kracht en de zaligheid in onze jonge harte niet was opgeklommen. Zij zijn er en diezelfde die ons onze vrolijke jeugd schonk heeft ze tezijner beschikking en geeft ze aan die ze behoeft. Danken wij hem die ons een hart gaf om alles te gevoelen een hart waarin niets menselijks vreemd bleef en dat ook voor het goddelijke niet onaandoenlijk is. Ook in die speeltijd van onze geest die in dit boek de land herinnert stonden wij nu en dan still als op een aanraking met het hogere met het hoogste. De tijd is gekomen om daarin geheel ons hart over te geven en bij het waarochtige licht, alles en alle maar al reerst onszelfen te zien. Nee, het is vraag niet meer van spelen maar wel vanwege om kinderen te worden. En daar is een kind zijn waarin alleen de kracht, de wijsheid en de vreugde van de man gelegen is. 1 Oktober 1851 Laatste bijvoegsel zevende uitgave en nu het is gedaan. Deze zevende druk zal onder uwe ogen niet komen. Hij zult die niet opnemen met die genoeg glimlach die u zo eigen was en waarmee de door u elke nieuwe uitgave van dit boek deel werd ontvangen en begroed. Die ogen zijn voorgoed gesloten. Geen mensen zal dat bemindelijk gelaten meer zien. Onze boeken, onze personen onze vertoningen, onze werkelijkheden, het is alles voor u voorbij gegaan. Vriend mijn vroegse jaren en het ganze leven door steeds meer mijn vriend. Vriend en broeder, jij zijt mij van het hart gescheurd. Het graf is tussen ons. Ach, welke dag als ik u op dat ziekbed vond dat binnen 2x24 uur uw sterfbed wezen zou. Nog had ik enige hoop. Uw hoofd was zo goed. Jij werd nog zo dezelfde in spreken en vragen. 4 dagen later stond ik bij de voor u geopende groeven. Nooit zal ik die begrafenis vergeten. Nee, ik had me niet vergist best de kerel. Toen ik onder al de vrienden mijner jeugd u de eerste plaatsen mijn hart gaf. Ik had niet te veel gewaagd toen ik voor een uur iets meer dan 30 jaren in deze bladen en de hele vaderland een zo gunstig denkbeeld van u poogte in te boosmen als mij zonder al te zeren uw beloof uit te wijden, maar enigszins mogelijk was. Het segel is erop gezet. Alle hebben voor en na u de man bevonden die ik u nu gezien en aangeduid had. En jij zijt zo hartelijk beminten en oprecht beweend te graven getaald als weinig stervelingen mag gebeuren. Het was één na eerste dagen van april. Zondagmorgen wij brachten u buiten de stad op het kerkhof van het bekoorlijke Ubergen. Hoe heugd het mij dat ik het met u bezocht had voor 28 jaar toen dat graf voor het eerst was open gegaan omdat dierbaar kind die lieve jongen te ontvangen. Over uw wiensverlies uw hart nooit geheel heeft opgehouden te bloeden. Nu was het nog zo stil op straat de meeste mensen nog in de rust en geringen luidjes langs uw voerweg waren op en kwamen als wij voorbij reden aan het open venster en in de deur en keken zo bedrukt en schudde zo bij moet gedhoofd want daar ging die goede beste dokter dier in die 35 jaren zoveel geholpen en zoveel die hij niet helpen kon met zijn hartentalen en deelnemend gezicht vertroost had en die ook voor ons mensen zo goed geweest was. Buiten de poort sloot zich ongenodigd een lange, lange reeks van rijtuig met deelnemende vrienden aan rondom het graf verdroemd zich in dichtes gaar mensen van allerlei leeftijd dan denkwijze betrekking op u zoveel aanwezigen zoveel bedroefden van uw meede broeders in het mensliefend Gelder-Artsen ontbrokken niet één maar wie van uw vrienden dier bij kon wezen wilde ronbreken ook jij dronkt door de menigde heen om te zien waar hij gelegd werd en liet de paarden de paarden, trouwe voorman die hem zo menig menig maal naar zijn buiten patiënt gereden had en ook tans en functie waard en dikke traan rolde in uw bakkenbaarden vele hartelijke woorden werden gesproken woorden van smart van liefde van hoogachting van tank van troost, van gebed van die diepe wogene stemmen heb ik gehoord ook ik spak omwoord wat ik zei de weet ik niet meer maar wel wat ik gevoelde nog gevoel ik het toen ik vier weken later dat plekje nog eens bezocht was het mij geworden en alles groen men had me gezegd dat langs de weg naar Uberge de nachtigaal reed zo vervloedig te horen was maar ik bevond het opdien mocht je niet al zo was er het nachtigaal waar wij het mee deden en zo gerne de echte in horen wilde als er geen echte waren past er het nachtig halen anders niet maar als ik bij u graf stond dan mijn eenzaam hart vol werd daar hoorde ik op eenmaal de echte daar gief hij aan luid en klaar met die lange uithalen met dat krachtig georgel dat niemand hem nadoot het scheen mijn lied de ubereren vriend van gezang vriend van schone natuur al wat schoon was en welluidend vriend in alles van het echte rust zacht deerbare broeder jij hebt in uw heiland geloofd bij hem hoop ik u weer te zien uw beeld rust in mijn hart en zoet is mij de gedachte dat zolang dit boek in nederland gelezen worden zal ook uw naam in nederland niet zal worden vergeten 1 juni 1871 in memoriam abrahami school van echmond md natalis 4 oktober 1810 d natalis 31 maart 1871 multis ilibonis flibili zokidid nulif flibilior kwam mihi heldebrand einde van bijvoegsel der derde uitgave een vriend vooruitgang uit camera op skeura dit is een librifox opname alle librifox opname behoren tot het publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar librifox.org opname door marcel koenders camera op skeura van heldebrand vooruitgang klein klein kleutelken wat doe jij in m'n hoofd je plukk met al de bloemkers op en maakt het veel te grof spoken oh, ik heb al een eerbied voor ons beter ligt maar het spijt me razend dat er geen spoken zijn ik wens daar aan te geloven aan spoken en aan tovergoldinnen oh, moeder de gans lieve moeder de gans laarzend van 7 meilen onuitwisbare bloedvlek op die noodlotte gesleutel en gij, stroom van rozen en parlen uit den mond der jongste dochter hoe verkwikt het gij mij in mijn jeugd kon de historie van de roodkapje al zeer goed vertellen zaterdag, zavonds, als zij haar bijstand kwam verlenen bij het vouwen van de was alvoren zij dat gewichtige werk aanvaardde in het schemeruur en de kleinste zat op haar schoot en speelde met haar zilveren keurkentrekker in de gedaante van een hammer hoe blonken haar oude ogen als zij den wolf naboosten op het ogenblik dat hij toebeet zeker, vader Jacob en zijne kinderkus is een heel mooi boekje de brave Hendrik is alle bravest maar ik had toen een afkeer van al die geschriften op wie het titel prijkt voor kinderen voor de jeugd en wat betreft titels als raadgevingen en onderrichtingen zij waren mij een gruwel als kind begreep ik de nuttigheid van het nuttige niet zozeer maar ik had een mooie uitgaaf van moeder de Gans en de omslag zonder titel en al de bladzijden boven en beneden als een jachthond behangen van de poetische zede leer aan het einde van ieder verhaal cursief gedrukt begreep ik niets maar ik begreep het verschrikkelijke van het zuster Anna zuster Anna ziet genoeg niets komen en dan het frekend zwaard van den opgedaagden broedig oh die blauwbaard die verschrikkelijke die gruwelijke die heerlijke blauwbaard was mij zijne geschiedenis de gehele verzameling toch was ik er enigszins bang voor als ik het boek in handen nam draaide ik eromheen met een zekere begeerige schuwheid als een en mug om de kaars eerst las ik al het andere eindelijk viel ik op den vrouwenbeul aan beet toe en verslond zijn een historie mijn ademloze belangstelling mijn bleke wangen mijn kippenvel mijn omzin naar de deur mijn hever schrikken mijn vrouw vol viel of iemand binnen kwam dat alles staat mij levendig voor de geest en ik wänste dat ik dat alles nog zo voelen en genieten konden geloofd gij dat die tijd verloren was dat zulke 1 uur niet op mijn vorming medewerkte dat het mijn verbildingskracht niet uitzetten sterkte en haar voedsel gaf en nu waar mijn moeder de gas van die dagen gebleven is weet ik niet mijn jongere broers en zusters hebben er nooit zoveel werk van gemaakt ik heb ze nooit in hun handen gezien de kinder onsredagen lezen alle handen nuttigheid geleerdheid, vervelendheid zij lezen van volwassenen die zij niet begrijpen en van kinderen die zij niet zouden durven na volgen eerst van engeltjes in jorkies en broekjes die hun spaargeld aan een armens geven op het ogenblik dat zij er speelgoed voortdachten te kopen later van grote mannen na hun begrip versneden en pas klaar gemaakt en dan worden zij altijd leersame jeugd en heren kinderen genoemd men weet niet dat of schoonmenig volwassenen wens kinder zijn er geen kinderwereld is dat ze graan een dienntitel hoort geven het verstandige woord van van de palm tot de jeugd ik wil u niet vernederen, maar opheffen is voor de meeste kinderautoers een onbegrepen wenk en wie wil altijd leersaam en liefheten kinderen zijn er te bescheiden toe doch, dit alles verandert onze kleine moorsbroekjes zijn anticipaties op volwassen mensen voor hen bestaat van moederschoot af geen enkel vroombedrog geen enkele wonderbaarlijke jockemeer moeder de gans is veracht zij weten dat al wat zij vertelt onmogelijk is dat er nooit katten geweest zijn die spreken konden dat er geen moeiterwereld uit een pompoen ene koets kan maken zij weten dat ze Nikolaas niet door hun schoorsteen komt dat wie aan den zwarte man gelooft van zijn verstand beroofd is dat alles natuurlijk toe moet gaan met handen gemaakt of voor geld opgekocht worden, het is mooi het is verstandig, het is beter en toch geloof ik dat het geheel afsluiten die op boven natuurlijke wereld uit volstreek beperken der kinderlijke begrippen tot het gebied van het fysiek mogelijke zijn de kwade zijde heeft en in menige jeugdige ziel den grond ligt voor het later skepticisme rationalisme of tenminste tot een zekere koelheid voor een menigde van zaken die anders op het gemoed plegen te werken waarlijk, met maak der jeugd te veel indrukken onmogelijk onze kleine mannetjes zijn al te verstandig, al te wijs ze leren te veel opzinnen en zintuigen vertrouwen en dat weder spannend van te willen zien en tasten al voor ons aan te nemen blijft geleerd hoe kinderen vroeg van hun lieve her spreken die alles ziet en hoort even dan ook niet te zeer tegen die verhalen der kinderkamer met welke indruk een dagelijk geloof veel beter strookt dan met dien van uw volksnatuurkunde vroegtijdig inprent maar geef reest dat uwe kinderen bang, vreesachtig, lafhartig zullen worden, ey lieve indien dat in hun bloed of in hun zenuwen is zullen zij het toch worden, zo niet verspoken dan voor beesten, voor dieven voor struikrovers de kinderzieel wil haar verschrikking hebben het wonderbaarlijke hoe gelokkelijk is het of is het uwzelfde niet aan genoegen spook en wondergeschiedenis te lezen ik voor mij leest Zwedenborg liever dan Baltasar Bekker gij doorbladert de mil en hun wii met genoegen één onze eerste mannen leest ze ze dat onheugelijke jaren dagelijks gij gaat over ballet te zien gij zij de vrijwillige dupe van Inne Faust Niel en hun cheval de bronzen het bovenzinnelijke het onbegrijpelijke strilt u wel nu die trek is bij uwe kinderen nog groter, later jeugd dan haar wonderen, aan haar al het schitterende, de schatrijke fraziering aan haar prismontagne aan haar de schone slaapster aan haar de reis de breiberg en luilekke land voor u de flauwen doorwere werkelijkheid voor u onze kleine grote mannen onze wakende, leliken en onze arme wereld waar mij niets om niet beeft dat is eerlijk gedeeld of zou gij willen dat kinderen zo wij zouden zijn als gij kinderachtig zijn dichters, schrijvers, schilders onder ons geloofd gij niet dat gij veel oneindig veel aan uwe minnen uwe kindermijt, uwe grootmoeder verschuldigd zijn hebt gij u zelf wel niet eens betrapt op een indruk in de kinderkamer om te ontvangen kunt gij u niet voorstellen dat de schone wereld uwe idealen daar is aangelegd daar al eerst bevolkt en zou gij tegen het opkomend geslacht vreed kunnen zijn zoveel voor de kinderen maar inderdaad, ons alle lof is droeviger geworden zie dat mensen opleidig aan het opdekken der waarheid is gegaan de verziering is meestal mooier, het bedrog lereuten kiezen lui de servable ripvolterre en het waren te wensen dat hij het wat beter gevoeld had de lelijke spotter hij zou er zoveel niet uit gekleed hebben hij zou niet mede geholpen hebben aan het afbreken onze schone luchtbalijzen aan het verwoesten onze heerlijke dorado's arme tijden in plaats van wonderdieren en wonderkrachten natuurlijke historie en fisica in plaats van toverij wat heeft de poeisie al niet verloren geen vogelfeniks meer zich in zijn ambagraf van geure goud verbrandende en uit zijn as herlevende geen salamander meer in het vuur ademende geen palmbomeer te welen gegroeiende naarmate hij meer gedrukt wordt in spijt van het engelse wapen geen eenhorn meer geen vliegende draak, geen basilicus ongele beronde bouffon en andere liefhebbers van zijn stempel hebben al deze geslachten uitgeroeid dreiging en moordblazende tegen alle illusion is het als of zij eender grote maaltijd van al deze gedierten hebben aangericht het zou een schoon onderwerp voor een belangrijke roman kunnen zijn nera of de laatste der zee meer minnen de familie haat tussen het geslag de nature onderzoekers en dat der geheim zinnige zeebewonsters konden treffend ingeschetst worden en wat zijn wij op een aantal punten van onze vader om onderricht de padden zijn niet vergiftig en hebben geen diamant in het voorhoofd het was anders een schone allegorie en een morele waarheid de valvis is geen vis en jona heeft in een haai gezeten de ooyvaars dragen hun zwakke ouders niet als eneas op den rug de olifanten gelijken meer op mensen dan de apen men moet niet geloven dat de jakhalzen de prooi voor den leeuw opsporen dit alles hebben die heren ons geleerd en voor alle schone wonderdieren die zij ons hebben weggenomen gooien zij ons enige elendige verdroogde mamuten en ichtio-sauri en mastodonten naar het hoofd waarvan wij alles geloven moeten wat zij ons zou kiezen te vertellen ik betwist het nut die wetenschappen niet maar maken ze ons het hart niet koud de schone natuur blijft nauwelijks schone natuur als ze met haar zo koel bloedig geclassificeerd en geanatomiseerd heeft sla ze op die boeken der natuurlijke historie met hunne klassen, orden familien, geslachten, soorten met hunne natuurlijke en kunstmatige stelsels hoe dik wels zult ge je te vergeefs naar een vroon een hartelijk woord van bewondering en verrukking zoeken, waarlijk men heeft de wonderdoende natuur te veel oncijfert te veel met passers, ontleekmessen en vergrootglazen nagelopen geuten, of een ander maar ik meen dat het geuten was sprak uit mijn hart toen hij microscopen en vergrootglazen met zijn bandvloektrof ons oog dacht geuten, of die andere ons oog en ons schoonheidsgevoel zijn slechts ingericht en geschikt om de schoonheid hun wereld te begrijpen die onder het bereik onze gezinnen valt daarom moeten wij onszelf het onrecht niet doen ons in een wereld te begeven waar wij geen zin, geen medegevoel voor hebben die ons aan andere afmetingen gewend en voor andere vormen ingericht, lelijk moet voorkomen en inderdaad daar is voor mij gemoet iets ondankbaars, iets onbescheidends in, in het bezit de grote aarde nog datgene te vervolgen wat buiten onze herschappij ligt, een nieuwsgierigheid die wij dan ook gewoonlijk met walging afschuw of ontzetting boeten, of gevoel dat geen niet aakelijk mengsel, deze drie gewaarwoordingen toen de oxigenemikroscoop u de verschrikkingen van een droppel water vertoonden en Sidderem deed voor de afgrijsselijke gedrochten die er zich in bewogen voor mij, het geluk van desmorgens met een blij gelaad mijn lampet aan te grijpen en het heldere frisse water op mijn handen te gieten, heeft veel van zijn bekoorlijkheid verloren, sedert ik het klare vocht als een voermiddel die er afschuwelijkheden heb leren aanschouwen, sedert ik niet kan nalaten aan die monsterste denken met scorpioenstaarten en meer dan geefioen kluivend gewapend die er al kan erin bestrijden. Welke is uw gewaarwoording als jij bedenkt dat jij bij iederen tred duizend moorden begaat, bij iederen zucht duizend heerlegers verplaatst met iedere ademhaling ganse benden in ademt dat de kurs der min er duizenden verplettert, ja wat meer is dat jij in iedere pori uurhuit enigast vrijheid uitoefend, waarbij die van hatem winstend honderd poorten had, niets is ik voor mij wensde niet te weten dat ik zo overgoelend tieren ben waarlijk vrienden, dat alle leven is niet uit te houden, bedenken toch misschien heeft er op dit ogenblik een toernooiplaats in de hoeken van uw mond of een veldslag in den zoom van uw oor, misschien muurvrouw viert het uitschot der oneindig kleine een bagenaal op uw smetterlozenhals, misschien hooggeleerde, gaat er een rij van dartele eileltuidjes, tendans in de plooien van uw kin, ba het is afschuwelijk, hoe dit gebroed, afgeschut, hoe dit krioelend heelal ontlopen, helaas aantrekkingskracht en middelpunt schuwende kracht, de onverbindelijke wetenschap zegt het beletten het u, zalige tijd toen gij het niet wist, toen komt gij in uw gedachten schoon zuiver alleen zijn, maar gij hebt van den boom de kennis regeten en zijt u zelf een afschuw geworden, ik voor mij geloof dan maar liever aan de Edammer C. Maramin zie daar voor de natuur, hoe ging het met de geschiedenis, ook daar moest, tot in kleinigheden toe de waarheid, de koude waarheid hartnekkig vervolgd worden, ik keur goed dat nieuwe onderzoekingen aan een Sardinapalis recht laten wedervaren en veranderingen maken, niet minder gewichtig dan die van medicin Malgré-Louis als hij het hart van de linker naar de rechterborst verplaatste, maar bijvoorbeeld de ton van die ogenis is een klein hutje geworden, alsof de grootste ton niet ruim zo aardig was als het kleinste hutje ter wereld van de wolvin, die Romulus en Remus zoogde, in een gemeenfrouwsperson gemaakt David was ook klein niet en Goliad niet zo heel groot men bedoelt het Hebreus als men van Erasmus zegt dat hij twaalf jaar oud was eerhij het ABC-machtig was de Pannekoeken die Saar-Peter te Zaandam had, waren zo'n gemeen gebak niet en zijn scheepstimmeren was juist niet veel, en dan al die steden gesticht door mannen die nooit op die plek zullen geweest zijn en al die mooie gezegden die zo mooi niet waren mede bedoeld was en dan die heerlijke gezangen welke geen dichter gehad hebben en dan die bekompenheid om getallen te rectificeren Leonidas, verdedigde Thermophile, wel met slechts 300 Spartaanen maar daar waren nog andere honderden bij, dat geen Spartaanen waren in plaats van dat Sint Ursula met 11.000 maagden de Marteldood onderging onderging zij dien met 11.000 maagden en dan, dat uitlachen als wij medeleiden hebben bijvoorbeeld met tasso en pretrarca door te zeggen, de één had het zo hard niet te verrara en de andere was niet zo heel geliefd zie, indien een geesterschrijver gezegd heeft dat de historie niets anders is dan een fabel, waarom trends met overeen komt waarom zijn er dan zoveel spelbrekers die ons met een hatelijke glim lag overal iets ontnemen iets veranderen, iets verbroddelen ik geloof dat dit alles nuttig is maar ik zou erbij kunnen schrijven hey lieve, geef mij dat kleine boekje eens aan, daar van de rand die kanapé, ik dank u daar was eens een koning en een koning in nog iets, weet je wat mij verbaast dit, dat er wel onze tijd er zo op uit is, om alle vorige schietschrijvers en overleveraars beschaam te zetten voor het minste krulletje dat zij te veel of te scheef gemaakt hebben al is in het werk stelt om het geen onder haar ogen gebeurt zoveel mogelijk opgesicht en mooi gemaakt tot de naakkomeling schap te brengen wij, die op al wat nu geschiet medailleslaan, op alles oden maken al het tegen een woordige ten breedste uitmeten en zo pitoresk mogelijk voorstellen wij, die in de bewondering van onszelfen schrijven en zingen en alles, als in het vuurwerk onze opgewondenheid zetten wij, die aan alles wat het onderste is een romaneske, een ridderlijke tint geven wij nemen de goede voorgeslagten zo ernstig te biegt en vallen hun zo hard omdat zij hier en daar de helden en de wijzen, wat in het held en wijster zijn, geholpen hebben omdat zij hier en daar een lichtje een bloempje, een pareltje, een gordijntje hebben aangebracht het is onbillijk daar was eens een koning en ene koning in die zo bedroefd waren enzovoort dit stukje was door de auto losweggeschreven in de stemming, die het motto waarmee je dit malprongt aangeeft hij meende er scherzenden mee te velden te trekken tegen het automathematische in wetenschap en opvoeling onlogendbaar is het dat hem hier en daar een ernstige wenkje is ontvallen en wat daar waars en behartig zwaardig in zou kunnen zijn neemt hij ook nu niet terug maar hij wilde niet garenen dat men zijn opstel voor een opzettelijke smaadreden op wetenschappelijk onderzoek aanzag en het daarvoor hield alsof hij in kinderachtige lofreden op kinderachtig bijgeloof had willen schrijven aantekening bij een tweede druk van deze boutade in 1840 einde van vooruitgang opname door Marcel Koenders het water uit camera op skeura dit is een LibriVox opname alle LibriVox opnamen behoren tot het publieke domein de informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Marcel Koenders camera op skeura van Hildebrand het water neem ik kom van mijn denkbeeld terug dat er in spijt van Newton en Herschel ene verandering in ons wereldstelsel zou hebben plaatsgehaald mijn barbier had er mij bijna toe over gehaald die komeet van Hely had hij wel tienmal gezegd is niet pluis geweest en toen nu de winters wegbleven en het in italië kouder was dan bij ons toen de mij maanden november weer meeprachten toen ik zaterdags voor pasen en het was een late pasen van dit jaar over den straatweg narde en op de oudejaarsmorgen laatst leden drie bloeiende viooltjes plukten toen begon ik in den man met een lange blauwe jas en de zilveren oringetjes die altijd iets te scheren en altijd iets te praten weet om een loof te stellen en ik zijn met hem die komeet van Hely zal het hem gedaan hebben maar nu schijnen alle dingen weer op de oude voeten zijn en indien het al waarschijnlijk is dat wij een uitstap hebben gemaakt het is zeker dat wij weer zijn teruggebracht dat wij weer te huis zijn het is weer winter in januari mijn grootmoeder was trots op den winter van 95 toen er nog zo geen kagels waren en ik verhef mij 20 toen er van de 40 jongens maar 7 school kwamen van welke ik er één was wie de lof spraak die het mij van de meester bezorgde op een bevroren neus te staan kwam om niet te spreken van een kaartje van vleid dat mij ontging omdat mijn handen veel te rood en veel te koud waren om een mooi middelmaatschrift te schrijven op en tussen de lijn met zuiveren ophalen helaas, ik heb het in het schrijven nooit heel ver gebracht daarom laat ik nu ook mij drukken ik mag wel een wintergezichtje alle landschapsschilders beginnen met wintergezichtjes waaruit ik opmaken dat een wintergezichtje gemakkelijk en eenvoudig is er ligt, in die sobereheid de natuur, in de koude maanden iets aantrekkelijks iets plechters, iets kalmverhevens indien deze bevoren ruiten het maar wat beter wilde gedogen hoe zou ik het vergezicht genieten waarlijk, het is schoon een heldere blauwe lucht geheel klaarheid als wilde de zon met licht vergoeden wat zij aan warmte onthoudt een heerlijke noordse dag een telg der zon in sneeuwkledij maar de sneeuw is nog weinig hoe lievelijk rust dat weinige op de immer groene denne toppen al de andere bomen hebben het afgeschut ook de lange, lange beukenlaan met haren onafzienbare reekschouwen takken, heeft iets indrukmakends en het verre verschiet hoe duidelijk is het hoe schertekend zich dat rieten dak tegen den azuren hemel maar daar is iets, dat voor mijn gemoet al de schoonheid van dit wintertourneel bederft het is, moet ik het zeggen het is het ijs een heldere, frisse, noordse dag doet een mannelijk bewustzijn van kracht een besef van gezondheid ontstaan de koude geeft een edele moed zij sterk de ziel gelijk te spieren men weet ook wel, wat mannen en wat beginselen het noorden heeft voortgebracht welke gezonde, reinen, zuiveren en heldere denkbeelden er van het frisse noorden zijn uitgegaan welke edele krachten het forse noorden heeft ontwikkeld welke reuzen gewoonde sneeuwvlog in de baart te voelen en de hagelsteen te horen klettern op het harnas met daden in de vuisten uit het geharde noorden zijn opgetreden en daarom ik acht, ik eer de koude den zuiveren gezonde wind de blanke smetteloze sneeuw maar het ijs overgrun mij het ijs te haten de koude maakt de beweging noodzakelijk de luidheid onmogelijk of het moest de luidheid van het bed wezen alle inspanning, alle vleid iedere vermoeienis wordt met het zaligste beloemd dat men in den winter genieten kan warm te worden en dan de haart, die dierbare haart oog gij middelpunt, aller winter genoegelijkheden vuurig voorwerp der vuurige liefde van huismensen en huisdieren onderpant en ouder der huiselijkheid zelfe hoeveel verliest gij van uw bekoorlijkheden van uw waarde en uw gezag in die laffen, wakken flauwhartige, waterzuchtige winters men verachteloost men vergeet, mens spreekt kwaad van u tweemaal in de week wil de schoorsteen niet trekken zesmaal in de veertien dagen is het houten vochtig om te branden dagelijks zijt gij als een twistappel in de huisgezinne als de een uur te warm de ander niet warm genoeg aangestookt acht maar nu gij wordt van een noodzakelijk kwaad een onbeschrijvbaar geluk van ene gedochte dienstboden een gevierde prinses men moedigt u aan, men prijst men verheft, men bewondelt u gij wordt aanbeden uren kan men u zitten aanstaren gij zijt het ideaal van winterhel gewis voor de lustige vlammen gezeten een boek van een lievelingsschrijver in de hand in het vooruitsicht van een krachtige wintermaaltijd des middags of van opwekkelijke puns des avonds nu en dan een blik te slaan op het bevrozen toneel dat buiten is de helderheid van hemel, aarde en haard te genieten het flickeren van de witte sneeuw met dat der gele en oranje vlammen te vergelijken het is zalig maar het ijs waarom ijs? ja, het ijs is voor mij een voorwerp van afschuw het moest winter kunnen zijn zonder ijs ik ben minder winter ik gevoel dat ik dan winter nodig heb ik zie veel minder tegen het kortende dagen dan tegen onze natte schralen voorjaren op maar nog het glas water dat ik elke avond op mijn nachttafel gereed zet moest stollen, nog de lieve bredervijver waar ik hier het op heb, mijn microcosmos nog mijn macrocosmos moest bevriezen en waarom niet? ach, jij zou de vraag niet doen zo gij wist hoe dierbaar mij het water is het helderen levende water welke aandoeningen het in mij opwekt welke gedachten het mij toespiegelt hoe teder ik het beminn Kooper verhaalt van een zeeman die niet inzag waardoor er enig land op de wereld nodig was dan eventjes een klein eiland en dan ook nog maar den wil van het zoekte water zoverig gaat mijn hartstof niet het is het vaste land dat mij het water te meer doet waarderen maar ik beminn het dan ook met een gloed die allerzeen en stromen tezamer gedreven vocht niet in staat zou wezen te blussen zie, daar stort zich de schuimende waterval met daarvond geweld uit de hoogte neder in de diepte het is een prachtig gezicht een majestueus gedruis de zevent kleuren des lichts worden gescheiden de lucht dreunt en de wind voert het witte, vlocken geschuim wijd en zijd mede de harde rots ziddert en gehele brocken worden afgescheurd de pasgeboren stroom voert ze mede als lichte federen en ploft ze neder in de diepte waar alleen hij ze kan oplichten de water geisheid de sterkste de krachtigste de edelste der vier hoofdstoffen de aarde is tom, dood en roerloos maar uw stem is als de donder uw spraak heeft allerlei geluid gei leeft, geisheid als bezield gei beweegt u naar alle kanten als een kronkelende slang als een bevallige schone als een ontstuimig ros nog slagbom ontziet onzichtbaar is de lucht maar gei blinkt als een edelmetaal met maagdelijk smetteloze rijnheid uwe veerkrachtige oppervlakte werpt de vermogende straalem der zon terug en dood de trillend geluid huppelen naar uwe maat het vuur is afhankelijk van voedsel en lucht maar gei zegt vrij en u zelf genoeg sang ja, gei vernietigt zelfs het vuur waar het te vroeg naar de oppermacht staat over al de elementen schiet heen, koninklijke Bergstroom schiet heen en heers vervulde dalen, splijt de heuvelen spot met een trots en het zelfvertrouwen der vaste stof richt u een weg werwaarts gewild zwelschuimende verbreed u bruisende wordt gevreest en geëerd en leg u dan ter ruste de groot des brede oceans hij alleen is uwag gei zijt zijn waardig gei beide zult leven tot de hemelen met de gedruis zijn voorbij gegaan en alle hoofdstoffen branden zullen en vergaan gegoot, gegoot gei frisse stromen en heldere rivieren gei door aardat de aarde gelijk het bloed de ledendor vloeit van de kinderen der mensen wordt dat gei veracht daar is woestijn, verschrikking en hongersnood gezegende landen door u gezuiverd gevoet, verrijkt, gestiert en gelukkig gemaakt wel mogen gei dan hemel weerkaatsen en de wonderen des hemels weerspiegelen gei weldadigen wel mogen de zaden der lievelijkste bloemen nedervallen aan uw oevers de wilderigste takken, der schoonste bomen hun lommer, over u uitbreiden de geurigste kruiden van wederzijden u toewalmen geen omenkruin toch, spiegelt zich in uw ohelderheid en geen leelie buigt zich met liefde naar uw afrisse rippeling of zij groeien en bloeien door u de wijnbergen aan uw zomen voeden uit u de verkwikkende trossen en de goudgele oogst bootst het gedruis uw golfen niet na dan als een hulde u toegebracht gei door wandelte aarde goudoende en waar gei de oorden in liefde omhelst daar waren zij welvaart en vruchtbaarheid schone duchtrum op haar beurt moeders van vrede en geluk aan deze oever lust het mij te toeven en het heerlijk toneel te genieten met hoesierlijk een bocht beweegt zich de blauwe rivier over haar zachte benning en besproeit de groene zomen fris en vrolijk door haar bevochtiging de zon giet er haar licht overuit maar het is of zij haar straalend slechts even indoopt en dan schuchtig terugtrekt met een tinteling als van vuurvonken en diamant de lage wilg met zijn hollem knoken gestam de slanke popel wuivende van het zachte koeltje het hoge en dichter riet de scherpe blaren en de zwarte pluimen schuddende het kleine boerenhuis waaruit het blauwe rookvolkje geestig en langzaam opstijgt en in de lucht vervloeit de rood bonte koel tot de knien in het water een koelbad neemende op Ginse zandplaat het wordt alles getrouwverdubbeld door het klaren vocht en zijn dunnvrenis doet ieder voorwerp schone glansen kunt gijden en lust weer staan met mij in dit bootje te stappen rijd mij de hand al uw midden in dit bekoorlijk toneel brengen een ogenblik zal het geplast der riemen de liefelijke stilten afbreken een ogenblik de evenheid gestoord worden en dan zullen wij ons op de stroom laten drijven o, welust te drijven, te flotten zich te laten gaan losser van het stof ter aarde als een golf onder de golven zich over te geven aan den vriendelijke geest der wateren wiens onzichtbare hand u voortstuurt over zijn gebied zie, nu is het hemel boven en onder en rondom u en gij gevoelt u zelf het gelukkig middelpunt enersfeer van schoonheid en wilde dat gij uw luiten bij u hadden de zachte melodie is het lievelijkst op het water de Malse noten vallen erop neder als dons en zacht als de boezem ene vrouw het water ze op en verzoet maar versterkt als verquikte hem die aanraking zweef de toon van rimpel tot rimpel van golf tot golf en vervuld beide de oevers met een welust desgeluids waarlijk, het water is bezintuigd is gevoelig, het bemint al het schone het wel luidend toongeruis de zachte kleurscharkering de zoekend geur ik zou de riem niet met woestheid kunnen bewegen nog onnodig hun moermaken in een element zo aandoenlijk, zo teder ja, het edele water het doet de aarde leven het verheugt ieder landschap het is het schoonste siaraat aan het wilderig kleed der aardse schepping maar desavonds als zich de brede schaduwen neervlijen aan uw boezem de woestend licht doet trillen op uw evenheid en al de sterren in u haar glans verdubbelen dan, heerlijke vloed is er een stem die opstijgt uit uw bedding en roerend en verlockend spreekt tot mijn rezil dan is het geluk om den aller uiterste rand des oevers te staan mijn overgevende aanzoet en weemoedige pijns en telkens het windje zich verheft en in den stroom een stroomender plekje vormt is het, als of de loks stem inniger en verleidender wordt en het oog volgt uwe oppervlakte tot waar zij met de geheimzinnige schemering ineens meldt en duizenden gedachten duizenden herinneringen golven af en aan met uwe rimpeling het is een welust zo stond ik menigens schone zomeravond aan uw rand liefste allervijvers gij weet of ik u lief heb dans helaas, ik schrijf dit alles bij een groot konend vuur dans zie ik treurig naar u uit gij zei het een ijsklomp gij zei het verstijft roerloos dood voor weinige dagen zag ik de bleke winterzom nog schijnen op uw golving en de groene dennen ter linker de lommeloze groepen van akasias en beuken ter rechterzijde in uw spiegel weerkaatst en met welgevallen rusten mijn oog op het zonnig plekje dat honders en duivenplachten uit te kiezen om zich te verkwikken aan uw vocht helaas wat is er van uw gewoorden wat anders zijt u nu dan het misvormde lijk van het uitgebloeide schoon wat is het harde, gevoeloze ijs stof koude, zieloze stof als de logge aarde Shakespeare noemde het water vals, maar hij lasterde het water is zo oprecht als door schijnend het vlijdt niemand met de onmogelijkheid van gevaar die het waagt zijn heilig om in te gaan het is het ijs, dat vals en verradelijk is het ijs oh, het is dubbelhardig het is een bastaard het is, om het met één woord te noemen dat ik aan één onderzoom leraar verschuldig ben en dat een verschrikkelijk vondes van veroordeling uitspreekt het ijs is hybridisch ik wenste ditzelfde wintertuneel te zien maar zonder dat ellendige deksel op het geen de natuur schoonst en vriendelijkst en bezielst heeft toch werwaard in mijn ogen wende nergens ontdekken zij het voorwerp mijn reliefde het ligt onder deze dikke blauwe zerkbegraven en eidelen slaven van het vermaak dachtelen over dat graf nee, gevoeloze onvermurmbare korst beeld van onverschilligheid en koude vreedheid, nee ellendig namaaksel van glas mijn voet zal u niet betreden ik zal niet, als een lichtzinnige dwaas mijn zolen met ijzers schoen om u te vereren en de rustplaats te ontwijlen van mijn dierbare licht daar en mest u met de kostbare bloedderaarde maar we, u huigelaar die uit valse schaamte uw afkomst verlogend en voor uw minder een doorweld gaan roem vrij op uw sterkte, op uw geweld de boeien zullen verbroken worden ik zeg u, het zal doien in de lievelende wind zal het triom fliet de vrijheid weer klinken en de schone dochter der natuur zal haar een kerker uitbreken en opnieuw schitteren voor het aanzicht der zonne en laat ons nu nog ontstoken buiten 9 januari, 1838 einde van het water opname door Marcel Koeplers begraven uit camera op scura dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname behoren tot het publieke domein meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Marcel Koeplers camera op scura van Hildebrand begraven mijn vrienden men zal ons allen begraven ziet er uw lichaam op aan gezond, sterk vlug, gehoorzaam aan uw wil gevierd, gekleed opgeschikt er zal een tijd komen dat het daar neder ligt neder ligt op een bed hoop ik zieldoos, koud stijf in een enkele doodswagen hult onder een lang wit laken als een steen het is nu nog het uwe het zal dan het uwe niet meer zijn gij zei dan niet meer zo'n maar een ding men staat erbij liefde en genegenheid staan erbij en zo zei niet dan wenende het kunnen gaden slaan niet dan wenende ervan kunnen scheiden zij schamen zich bijna zoveel gevoeligheid zoveel eer te bewijzen aan een onding dat reden en godsdienst haar leren gering schatten zij schamen zich niet de menselijkheid zou het tegenop komen de liefde ziet hem dien zij heeft lief gehad nog in het lijk bemindelijke liefde men strekt u eerbaar en voorzichtig uit zo men u aanraakt om te voelen of gij reeds koud en hoe koud gij zei men doet het met ene zachtheid of men schoomde u wakker te maken men spreekt niet dan fluisterende in de sterfkamer o, voor wie? u teder beminde is het ene behoefte het doven lijk nog eens bij uw naam te noemen zachtkens en met eerbied flijk men u in uw laatste verblijf neerder staatig voert men met ongedekten hoofden ziet men de kist nederdalen met plechtig en ernst wordt de schop aarde erop geworpen dan eerst heeft men met dat dode lichaam gedaan maar neen wer licht schrijven achting of liefde een kort woord op uw zerk of planten zij ene vriendelijke bloem op uw zode en komen van tijd tot tijd om te zien waar men u gelegd heeft en u wordt te gedenken op de plaats waar hij niet zijt toch waar dat geen rust wat men het langst van u behield waar de menselijkheid van u afscheid nam ik weet wel dat het tot de verstandigheden onze dagen behoort dit alles bekrompen belachelijk en onnodig te vinden men heeft zoveel boeken gelezen ik weet wel dat het een sterke geest bewijst wanneer men den helden moet heeft van te zeggen het is mij om het even wat er na mijn dood met mijn lichaam gebeurt ik zal hem niet zwanvoelen om het even waar het lichaam zal ik zal hem niet te min dood om zijn het kan alleen de mijnd van belang wezen dat mij in een eerlijke begrafenis ten delen valt maar wat raakt dat mij ik weet dat men ten Engelsman bewondert die wilde dat dat ten algemene nutten knopen van zijn gebeemde en snaren van zijn ingewanden zouden gedraaid worden maar ik huw van ik weet dat mijn mensel in deze zo sterk is dat het reeds op onze publieke inrichtingen gewerkt heeft en de zaak er een doden minder omslachtig is gemaakt ik begrijp dat hiermee het vrij algemeen nalaten van den rouw in verband staat en dat men zijn manelijkheid toont door te zeggen ik wil niet dat ik sterf maar ik beklag de mensen die zo heel wij zijn en zichzelf zo menig zoete gedachten onmogelijk maken via gantse leven door eigen schuld een gedurige worstelstrijd is tussen hoofd en hart en ik spreek mijn wee uit tegen die grote mannen die de wereld zo hebben gemaakt toch bij hen door wie al die wijsheid is uitgelokt bij hen die de zaakles gevoelens zo ver trokken dat het verstand boos werd toen wij lang op eens anders kerkhof waarmee wij niets hadden te maken, geweend hadden en naar sterren en wormen en welkende bloempjes gekeken toen kwamen de tegenvoeters en de afbrekers de spotters en de prosaisten en dreven de andere het mode door de worm werd dood getrapt de serraf naar huis gestuurd de zerken werden voor afbraak verkocht de lange witte zakdoeken werden gemeen men zag nauwelijks om naar zijn eigen doden en daar hadden wij A plus B is C die deel van bloedwarmte tot vorst het sneeuw de grote ideeën het was een frisse maar op den duur om aangename koude wat nu die grote ideeën aan gaat ik laat nog gelden dat grote mannen ze uitspreken B eron mocht onafhankelijke genie die hij was en na al wat hij ondervonden had nog een zeggen dat mijn sterfendsmaar een enkel uur van vreugd bederf nog ijs dat vriendschap als ik sterf zal sidderen bij mijn baar schoon ik liever zijn zachtzinnige coupletten beginnende o, weggerukte in schoonheidsbloei lezen maar dat ieder schoolmeester en schooldjonge zich tot ene dergelijke grootheid van Ziel wil opheffen dat is wat fors dat vind ik belachelijk en ongelukkig tegelijk en als men de leer de onstervelijkheid als men de goddelijke openbaring durft misbruiken om mij te bewijzen dat mijn menselijk gevoel dwaas of schuldig is dan beklaag ik hem diep die de vriendelijke leer van het evangelie zo weinig verstaan nee, het is onnatuurlijk onverschillig te zijn of onstervelijk bekleedsel met eerbied, met belangstelling met liefde zal behandeld worden of niet of het in bekenden en dan levende dierbare grond zal rusten dan in verre landen of diepe zeeën zal vernietigd worden hij zult het niet gevoelen zegt hij, met een kalme glimlach zo gaat u bij uw leven niets aan het geen naar u een dood geschieden zal is het denkbel te leven in de gedachtenis der uhen u reeds nu geheel onverschillig laten hoop op den lof der nakomelingsschap waarvan hij niets hoort niets ondervinden zult u geheel koud of is hij veel leer een sterke prikkel voor u een ijver een troost enige bij de onaangenaamheden die de weg des roems u opwerkt bij de ondankbaarheid de stijdsgenoot of zo ge u daar overheen gezet hebt elieve zeg mij eens oprecht verheugd het u wel eens te denken dat u er beelden is in handen zal komen dat jij het liefst had dat na uw dood de ring die jij daar aan uw vinger draagt zal overgaan aan die welbeminde hand die hem dragen zal tot dat zij verstijft dat uw zoon in uw huis zal wonen in uw een armstoel zitten dat uw familie u zal segnen om de liefde rijke en edelmoedige wijze waarmee jij overuit u hebt beschikt verhaart uw gemoet eerst tegen al deze aandoeningen en zeg dan dat bij de dood alle gemeenschap tussen u en u ernaast een ophoud en dat het u om het even is hoe zij bij u responden staan waar zij uw lijk begraven zullen mij is het ene aangename gedachte en mij dunkt met zachtig spreiden te mogen hopen dat een vriendelijk een dieve hand mij de ogen zal sluiten en mijn hoofd goed leggen dat menige treurende gedaante in de eerste dagen dat sterfbed zal naderen om hem nog eens te zien dat menig zidderende hand mijn koude vingeren zal opvatten om ze mis troostig weer te laten vallen dat menig wenend oog met moeite aschijt zal nemen ook van dit niets betekend overschot en dat men mij met ernst en plechtigheid uit geleiders zal doen naar ene rustplaats mij dierbaar als de rustplaats van dierbaren ja, ook dat ik ga voel het ook dat zal mij een troost zijn te weten dat uitweerarmen mij de dood ook scheuren ik tot de zul kan ga die ik zal hebben beweend dat éénzelfde graf hen en mij en eenmaal hen die mij treurende overleven moesten zal besluiten dat wij daar allen te samen zullen rusten oh, het is niets het is niets ik weet dat het niets is maar het is een zoete gedachte en ik bid de verstandige der aarde mij niet uit te lachen maar mij te benijden men weet op wat wijze de gewoonte van in het heiligdom te begraven in de wereld is gekomen eerst bouwden men de kerken op de graven daarna bracht men de graven in de kerken waar de asdermartelaren rusten weer bloed en de kerk is daar richten de eerbiedige dankbaarheid de eerste christinnen het be de huis op de beste eerzeil later bracht men vaak hun dierbaar gebeenten uit het onaanzienlijk graf waarin het vernachten naar de kerk over en begroeverd onder het ouder in hun nabijheid te rusten was sinds lang de vroomwens van menigstervende en de eerste christendkijzer was de eerste die binnen de gewijde omtrek de door hen gebouwde kerk een graf begeerde het was een stoute wens maar hij vond al ras na volging en voldoening opgolgers van den grote bekeerden verboden het begraven in het heiligdom toch de christenheid vond het denkbeeld testichtelijk rust in godshuis te benijkbaar om ze op te geven het begraven in de kerken werd algemeen ieder beleide van de naam des heilands sterkte zich onder de vermoeienissen en de lasten des levens met het denkbeeld dat de heer hem rust zou geven in zijn huis en het scheen hem bemoedigend zijn een wederkomst al daar af te wachten elke zerk van het plafijsel werd een grafsteen en de gemeente vond het opbouwend het woord des levens te horen gezeten op te verblijven ter stervelijkheid en overlevenden en doden welvenden zich de gewijde bogen waaronder de leer verkondigd werd van hem die de dode levens maakt en ropt de dingen die niet zijn als of zij waren onze grootouders vonden dit alles nog troostrijk met uitzondering van weinigen was een graf in de kerk hun een dierbare en onschatbare bezitting geen bewijzen de schadelijkheid van de doden voor de levenden konden hem van hun stuk brengen en toch dat moest niet zijn onze eeuw was rijp om het offer te brengen onze onverschilligheid maakte het misschien gemakkelijk maar zo gij hier of daar nog het ouderwets christen ontmoet wien het grieft dat hij niet ruste zal in het graf zijn vaderen in de schaduw van het heiligdom waar hij en zij aan baden bespot hem niet betek u broeders het is een erbietwaardige zwakheid dat we weten wat ik bespotterlijk wat ik eigenlijk vind het zijn uwe wapenborden uwe grafnaalden uwe eerzeilen in de kerk uwe lofversen op stof en assen onder het oog van god en in zijn heilighuis op aarde geschreven het zijn de trofeen van dwazen trots wereldse eidelheid niedigen rijkdom verwaande wetenschap bloedig oorlog daar te pronk gesteld waar ootmoet en iabiligheid zich met gebukten hoofden voor het oog des heren stellen het is de hulde vaak overdrevenen altijd daar misplaats de hulde in het huis ter ere godsgesticht toegebracht aan alle soort van verdiensten waarlijk het is een vreemd en laat ik het zeggen belachelijk schouwspel die bonterei van allerlei deugden en gaven in het heiligdom geloofd geprezen en vergoed het zijn de deugden en gaven van den kreig der geleerdheid van het kabinet der kunst der meiverheid gehuldigd in de overblijfsel van allerlei neiging allerlei gedrag allerlei geloof en ongeloof het belgt mij niet dat de gemeente aan wie het oordeel niet toekomt hun allen gelijkelijk een plaats ingeruimd heeft in haar kerk maar dat zij er liggen als zondaren niet als grote mannen niet met een titel van natura want is opera niet onder de uitgebreide vleugelender vaam niet onder de bralende uitspraken van tijdgenoten en vereerders maar in stille afwachting van het oordeel deschinen die weet wat er in de mens is wildgijden namen uur grotermannen bijtelen en vergulden omlauren en omstralen wildgijden standbeelden oprichten zuilend stichten wildgijden deugden voor de naakomingschap vereevigen de jeugd door een doorluchtig voorbeeld en de eer die hun weervaart prikkelen naar de openbare plaatsen naar de academiepleinen naar de raadhuizen naar de trappen der paleisen naar de schouwburgen naar de markten met uur verheering is het heilige grond ombindt uw schoenzolen hier geenen namen geenen lospraken uit dan die de hemel wel gevallig zijn hier wordt alleen God en zijn zoon geprezen en in hun naam geroemd wildgij hier zuilen oprichten doet het zo vaak de heer u uit grote benautheden red in grote gevaar en behoed ebenezer tot hier toe heeft ons de heer geholpen maar hier geenen mensvergoding hier God alleen en het geloof ik weet dat onze protestantse leer het kerkgebouw niet als heilig doet beschouwen maar ik weet ook dat onze christelijke oud moet ons in zijn omtrek vooral de praalzucht behoort te verbieden ik weet dat onze strenge toepassing van het God te aanbidden in geest en in waarheid uit voorzichtigheid in aanmerking neemende de menselijke zwakheid niet dueld dat wij voorstellingen van christus en zijn daden op aarde in onze bedenhuizen ophangen maar veel minder voegen er die beelden welke er de aandacht van hem afleiden zijn eigen grootheid stildoen staan nee, niets niets moet de eenheid van doel in het heiligdom breken alles moet op God wijzen alleen op God maar of schoon dit al oude misbruik zoals het in mijn ogen is niet geheel met het begraven in de kerk en heeft opgehouden het is er toch aanmerkelijk doorgeven zullen onder den blote hemel rusten en wat men op ons graf mogen schrijven of oprichten het zal geen gemoedelijk kerkganger ergeren wel nu, dat denkbeeld heeft ook veel schoons veel zoeks veel zalers te rusten in een lievelijke streek te midden der natuur die wij bemind hebben in een zacht graf waar rondom het alles bloeit en groent hoe de winden waaien waarover de heerlijke sterren van de nacht schijnen ik kan even wel niet zeggen dat de Hoogrom en Neske begraafplaatsen onze dagen mij altijd even zeer aanstaan vele zijn veel te zwierig veel te bloeiend veel te gekunseld veel te rijk te overloaden met dichterlijke zinnenbeelden de dood is arm en heeft zijn eigen poëzie waar de natuur de begraafplaats schilderachtig maakt is het wel waar de kunst de dood verraadt het de menselijke zucht om alles op te schikken te zeer het verschilt als een wilde bloem en een gevlochte krans niet bij iedere zerk moet een roos geplant zijn niet over ieder graf ween daar staat zij geheel gereed om de doden te wachten het zijn hier niet droevijt en liefde die ze bij de rustplaats van het voorwerp haar vereringsplanten het is het overleg van de aanlegger die weet hoe het behoort die ze elke doden als voorbestemd een op liefde en achting veraard loopt mij bevallen onze oude dorpskerkhoven nog altijd het best en misschien te beter omdat zij zo weinig van hoven hebben onze oude dorpskerkhoven zonder een verwaande spruk of een heilige tekst die in ieders hart vanzelf opkomt op het hek zonder kunstmatige opschik zonder wilde zonder van buiten aangebrachte dichterlijkheid waar de doden schaar een brede kring om het huis godslaat in welks omvang het geizijdstof gepredikt wordt en welks toren ten hemel wijst verkondigen zij dood en opstanding met meer waarheid meer ernst, meer nadruk meer onverstierde welsprekendheid zij zij natuur geen smaak het hoge gras de zonder opzet opschietende bloem de eenvoudige gedenk tekenen het armelijke van het geheel komt overeen met de gedachten die mij daar vervullen geen mebegravenisprechtigheid werkte ook zo zeer op mijn gemoet als die zoals ze bij ons op het platte land plaatsheeft dan luidt de oude dorpsklok uit den toren en de kleine optocht komt langzaam nader geen beant geen nodiger met een gewichtige gezicht alleen de bloedverwamte de vrienden, de buren geen ander rijtuig dan de wagen die een overledenig gediend heeft om voor zich en de zijnen het eerlijk onderhoud te winnen voert hem nu ten graven en deze wordt getrokken door zijn geliefdpaard den deelgenoot van zijn arbeid met het gezicht in de grote zwarte huik verborgen zitten de vrouwen op de kist zelfen bij het graf spreek de leraar alle vriend een kortwoord de kist wordt neergelaten de naaste betrekking werd door de eerste aarde op en den eerst volgende zondag gaat hij over dat graf te kerken waar hij woorden van troost horen zal want in den kleine kring enerland gemeent heeft men bevrediging voor elks behoefte uit dit alles ziet men wel dat ik juist niet veel gevoel voor ceremoniële begrafenissen lange rauwslepen magna funera het is dikwijlsakelig zulke mommenspel te zien met aangetrokken rauwkledij en aangetrokken treurige gezichten maar het begrafen van stadswegen zoals dat er iets hier en daar plaatsheeft is toch een koud denkbeeld nee de buren moeten begrafen geen daartoe aangestelden die als op hoog bevel uitdierbare als waren hij publiek eigendom geworden komen op ijzen en weghalen terwijl de gewoonte hun verbied enige deelneming ook maar voor te doen maar zover gaat de koud bloedigheid in sommige plaatsen dat indien geen armzijd en niet hebt om uw vader of moeder of uw dierbare vrouw of uw lief kind een eerlijke begrafenis te geven men u niet van de kosten ontheft zonder op het rauw laken voor wij te schrijven van de armen dat is toch wat heel hard en neemt de ganse weldaad terug ik sprak met een woord van het rauw dragen ik wilde te deze gelegenheid mijn denkbeelden daarom trend blootleggen ik weet wel dat men somtijds uit aanmerking van de bekrompende omstandigheden waaronder men een groot gezin dalaat de bepaling maakt dat niemand het zwarte kleed zal aantrekken maar waar deze of een of andere nog geldige reden niet bestaat om een vrienden maakt bitt ik u die bepaling niet laat het nooit enig heel wezen die gey denkt dat u vrij staat nooit een gekozen partij worden waar geen niet van wil terugkomen gey weet niet hoe garne men over dierbare betrekkingen rouwt hoe zoet het is enige liefde doden voor het oog der wereld deze geringen hulp het brengen honderd vertogen over de nietigheid der uitwendigheden honderd bewijzen dat het rauw kleed niets bewijst honderd voorbeelden van huigelaren van lichtzinnigen wie het verveelde nemen niets weg van het zachtwijmoedige gevoel waarmee de hartelijk bedroefde het aantrekt en oh, ik weet op ten bodem uws gemoets eerst die wens dat men uw dood niet onopgemerkt voorbij gaat dat men het niet te veel zal achten iets voor uw nagedachtenis te doen maar uw verstandweersprekding wees dan zo hard vochtig verstandig niet weest natuurlijk eenvoudig menselijk en tenminste niet vreed jegens anderen ziet ik wenste dat al die filosofen al die studentenideen maar één hoofd hadden om ze met één enkele slag van de wereld te doen verdwijnen er heb je oh is zo weinig uitgestrekt dat het zelfschene kerk heeft maar welk vlek is zo klein dat het geen een begraafplaats behoeft daar is zij één lieve zandige heuvel van de warmen op bossen en hoofdneder ziet en in de nabijheid blinken de witte duimen enkele bewoners van de nabuurige stad daar bracht ik mijn eerste offer aan de dood daar legde men één mijna vroegste een beste vrienden weg ik was toen 18 jaar oud het was een helderen dag en de zon is geen lievelijk op het vredig landschap en het kleine kerkhof het gehele toneel staat in al zijn bijzonderheden mij nog levendig en helder wordt geest met enige daarnaast de betrekkingen en nog een vriend van de overledenen wachtte ik er het lijk op nog zie ik ten voorste dragen de kist tegen de heuvelopdorsen toen werd zij op de planken gezet en daarna voorzichtig nedegelaten op die ene zuster al mede ene jeugdige doden die enezelfde kwaal tentgraaf al gesleept het was geen kel het was een grafkelder van dat ogenblik af heb ik iets tegen grafkelders mij dunkt ze zijn zo kil de moederlijke aarde klemt zich niet om de doden opdat zij zijn stof met het haren vermengen maar hij blijft aan zichzelf overgelaten dit geeft onaan gename voorstellingen ook begraft men de doden niet veel eer brengt men hem weg de zon wie op haar helderen stralen in den gehele kelder en de witte kist met haar kopere ringen glinstelde in haar licht maar welderaar schoof men den zwaarde steen op de opening en het licht werd langzamerhand uit dat zonbeverblijf uitgesloten ik weet wel dat het dit was dat mij bijzonder aan deed en dat ik met belangstellende aandacht de zwarte schade hoe verder en verder over het deksel sluipen zag doodat zij de laatste lichtstreep had vervolgen maar het moest zo zijn toen ik het graf geliet had ik een vreemd gevoel het was mij duidelijk dat ik aan een en doever geplechtigheid had deel genomen maar dat ik hem had zien begraven die ik zo zeer geacht en bemind had bij Winsicbet ik zoveel de nachten had gewaakt die ik na zijn dood zo dikwelst beschoud had zoals hij daar lag rustig uitgestrekt met blijmoedigend glimlach en even voorhoofd dat hij nu in die donkere kelder lag voor altijd weg uit mijn ogen het was mij wonderlijk nooit bezoek ik dat kleine dorp of ik bezoek dat graf nooit geleidt ik iemand in den omtrek van die stille heuvel met blauwe zerken en groene zolen of ik wijs hem dien aan en zeg daar rust één mijne vrienden hij was een goed mens ik eindig zoals ik begon mijne vrienden men zal ons allen begraven oh dat wij aan als deze de zulken vergaderen die ons betreuren dat ons alle nagedachtenis in zegening blijven mogen zo slapen onstof in de schoter aarde totdat de grote een ontzachelijke dag de serem komt 1837 einde van begraven opname door Marcel Koembers