 Dzień dobry. Witam wszystkich na naszym ostatnim panelu, zatytułowanym Dezinformacja i Demokracja. Jesteś... Witam szczególnie wszystkich tych, którzy dopiero teraz do nas dołączyli. Jesteśmy w tej chwili już na żywo. Ja nazywam się Jan Piasecki. Jestem kierownikiem projektu cyber odporności. Zanim zapowiem naszych gości, chciałem jeszcze właśnie wszystkich naszych nowych widzów poinformować o szczegółach technicznych projektów. Więc przede wszystkim nasz projekt jest finansowany z funduszy EOG oraz z Narodowego Centrum Nauki. A więcej mogą się państwo dowiedzieć o naszym projekcie na stronie www.webimmunization.cm.ujot.krakow. Wskład naszego konsorcum badawczego wchodzą cztery instytucje. Ja jestem przedstawicielem Uniwersytetu Jagiellońskiego Colegium Medikum. Poza tym jest Uniwersytet w Oslo, Politechnika Pozoznańska i Instytut Pharmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk. Ta konferencja jest współorganizowana przez Uniwersytet Jagielloński Colegium Medikum oraz Instytut Kościuszki. Tym z państwa, którzy właśnie się z nami połączyli za pośrednictwem platformy i cct.io. Chciałem powiedzieć czy poinformować państwa, że istnieje taka możliwość, że mogą państwo zadawać pytania. Te pytania później muszą być, jeżeli państwo to pytanie wyślą. Istnieje odpowiednie okienko pod transmisją live stream w aplikacji. Jeżeli państwo to pytanie wyślą, no no zostanie zaaprobowane przez naszego modloderatora. To wtedy będzie widoczne dla wszystkich użytkowników aplikacji i później oczywiście na koniec naszej sesji to staramy się to pytanie zadać w zależności od ilości pozostałego czasu naszym mówcą. Dodatkowo mogą się państwo za sobą porozmywać za pośrednictwem specjalnego chatu. Ten chat umożliwa grupową dyskusję, czyli on się znajduje po prawej stronie w dole ekranu. Mogą państwo dyskutować albo między sobą ze wszystkimi użytkownikami aplikacji, albo mogą państwo swoją informację zaadresować do jednego konkretnego użytkowika. Dodatkowo jest jeszcze jeden chat, w którym my państwa informujemy. To jest chat po prawej stronie, w którym my państwu przekazujemy wszystkie informacje, które dotyczą kwestii technicznych czy organizacyjnych. I teraz już myślę, że mogę jednocześnie witać i przedstawiać naszych gości. Najpierw ich przedstawię, a później poproszę ich o zabranie głosu. Więc naszym, moją pierwszą rozmowczenią będzie pani Anna Mierzyńska, która jest niezależną analityczką mediów społecznościowych. Współpracuje ona między innymi z Okoprez, gdzie ukazała się między innymi też o oczywiście seria bardzo ciekawych artykułów poświęconych ruchowi MEGA, czyli takiej alt prawicowej międzynarodówki inspirowanej Trumpizmem. I ta międzynarodówka była oczywiście zaangażowana w bardzo wiele akcji dezinformacyjnych. Naszym drugim gościem jest pan Łukasz Król, który jest badaczem, wykładowcą, moderatorem i trenerem bezpieczeństwa cyfrowego. Pracuje w Kolegium Europejskim w NATO Linie. A naszym trzecim mówcą jest, no, może nawet nie tyle gościem, co współgospodarzem całej konferencji, jest pan Paweł Gwiaździński, który jest doktorantem w naszym projekcie, zajmuje się filozofią i kognitywistyką. Między innymi zajmuje się takim ciekawym zjawiskiem, jak substytucja sensoryczna, czyli w jaki sposób można przetłumaczyć jeden zmysł na drugi, na przykład jak odczuwać kolory albo słyszeć kształt. Ale przechodzimy już do naszego pierwszego gościa, do pani Anni Nierzyńskiej. I chciałbym pani na początek zadać takie podstawowe pytanie o definicji, jak można byłoby zdefiniować dezinformacje. Czasami używa się w tym kontekście też takiego słowa angielskiego, który nie ma dobrego odpowiednika w języku polskim, jak misinformation, czy te terminy właśnie dezinformacja, fake news, się od siebie różnią i co oznaczają. W tym znaczeniu, o którym mówimy, dzień dobry w ogóle, dzień dobry wszystkim, tych, którzy nas słuchają i oglądają i wszystkim współczesnikom naszego panelu. Myślę, że najszerszym terminem, o którym tutaj w tym kontekście całej konferencji możemy mówić, jest oczywiście dezinformacja. Dezinformacja to jest cały, duży, celowy proces przekazywania z niekształconych, nieprawdziwych lub zmanipułowanych informacji, celu osiągnięcia jakiejś konkretnej korzyści. I głównie celem korzyści są tego rodzaju, że chodzi o to, by odbiorcy podejmowali decyzje, czy zachowywali się, czy podejmowali jakieś działania, pod wpływem tych nieprawdziwych informacji. I to jest proces, który można oczywiście i różnie dzielić, mamy do czynienia z dezinformacją zewnętrzną, dezinformacją wewnętrzną, zewnętrzną, czyli z jednego państwa do drugiego państwa, wewnętrzną, czyli taka, która dzieje się w danym państwie. Możemy też przyglądać się temu w ten sposób, że my najczęściej kojarzymy to z fake newsami, w takim popularnym odbiorze mówi się o fake newsach. Tymczasem proces dezinformacji to jest zjawisko dużo szersze i fake newsy mogą być jego elementem, ale coraz rzadziej są szczerze mówiąc. Dlatego, że klasyczny fake news to po prostu nieprawdziwa informacja, w pełni nieprawdziwa. Na przykład wytworzona zupełnie przez kogoś, wymyślona, czy przekazująca nieprawdziwe, fałszy wydane. Takich fake newsów mamy coraz mniej. Najczęściej mamy dzisiaj do czynienia z informacjami zmanipulowanejmi, czyli takimi, które mają pewne informacje zawarte w sobie, pewne fakty prawdziwe. Natomiast często zniekształcone jest na przykład kontekst albo zniekształca się inne fakty, czyli część jest prawdziwa, część nie. Albo interpretacja jest fałszywa, fakty jest prawdziwy. Więc takie zniekształcenia informacyjne, dzisiaj mamy dużo części niż fake newsy. I to też sprawia, że teraz trudniej je rozpoznawać jako fałszywe i utrudnia zauważanie dezinformacji, z którą mamy do czynienia, zwłaszcza w sieci. Mówił Pan też o zjawisku misii informacji. No tak możemy to przetłumaczyć, tak? Polega to, to jest przede wszystkim zjawisko, które polega na tym, że mamy do czynienia znowu z nieprawdziwymi informacjami tyle, że nie celowymi. I dlatego mówimy o niej dość, dość rzadko. Posługujemy się najczęściej badając zjawiska nie tylko w sieci, ale ostatnio przede wszystkim w sieci. Mówimy przede wszystkim o dezinformacji, jako zjawisku najszerszym i o procesie. Dezinformacja to jest proces, to jest też ważne, o czym powinniśmy pamiętać. To się nie dzieje. W jednej chwili to nie jest jednorazowa sytuacja zniekształcenia informacji, z którą mamy do czynienia. Tu dużo częściej w tym procesie mówimy o narracjach, o takich opowieściach o świecie zniekształcających świat, które przez długi czas są, że tak powiem, znaczy nadawcy tych komunikatów starają się wgrać do świadomości odbiorców. I to są długie procesy, często trwają wiele lat nawet. I dopiero po tym okresie możemy mówić o rzeczywistym sukcesie takiej akcji dezinformacyjnej. Tak, to rzeczywiście bardzo ciekawa kwestia, tą główną różnicą, która właśnie odróżniałaby dezinformacji od tej informacji, byłoby to celowe działanie, które ktoś podejmuje, po to, aby wpłynąć na naszą rzeczywistość, najczęściej rzeczywistość społeczną czy polityczną. Właśnie moje drugie pytanie jest takie, dlaczego przysłowiowy Jan Kowalski lub jeszcze nieprzysłowiowa Janina Kowalska, która ma swoje konto na Facebooku czy na Twitterze, uważa się za świadomego politycznie obywatela na kogoś, kto chce brać udział w życiu publicznym. I żyjemy teraz w takim okresie, który jest bardzo niespokojny, w którym dzieje się bardzo wiele ważnych rzeczy. No i my przecież żyjemy jeszcze w demokracji i chcemy mieć wpływ na to, co się dzieje w sferze społecznej. Dlaczego powinniśmy się jako właśnie tak przeciętni użytkownicy Twittera czy Facebooka obawiać takich akcji dezinformacyjnych? Co tutaj może być dla nas zagrożeni? Po pierwsze powinniśmy się ich obawiać dlatego, że jako użytkownicy sieci, aktywni użytkownicy sieci, jesteśmy na celowniku ludzi, którzy takie akcje dezinformacyjne generują, ponieważ oni wpływają dzisiaj dezinformacja poza niektórymi mediami tradycyjnymi. Przede wszystkim jest widoczna w mediach społecznościowych. No i czyli jesteśmy potencjalnymi odbiorcami takiej akcji, to jest pierwsza kwestia, a druga kwestia jest taka, że no to jest przekazywanie nam fałszewych danych czy stworzenie sytuacji, w której my podejmujemy decyzje na podstawie fałszewych danych. Myślę, że to jest zagrożenie, którego po pierwsze nikt nie chce, znaczy naprawdę nie znam ludzi, którzy by się przyznali i powiedzieli tak, ja chcę być zmanipulowany i pod wpływem tych manipulacji podejmować decyzje, czyli na podstawie czegoś, nieprawdziwe i fałszywe. I to, więc no przede wszystkim to nie jest coś, co jest komfortowe dla nas. Zawsze wolimy wiedzieć, znać sytuację, mieć prawdziwe dane, żeby na ich podstawie podejmać decyzje. I to zarówno dotyczy decyzji codziennych, niewielkich, jak i decyzji o dużo większym znaczeniu. Po trzecie, wreszcie, bardzo trudno dziś zauważyć tą dezinformację, zwłaszcza w przestrzeniach, w których się ich nie spodziewamy. Nie spodziewamy się tej dezinformacji, ponieważ bardzo często okazuje się, że to nie jest tylko tak, że mamy do czynienia właśnie z fake newsami, które krążą wyłącznie wśród osób zainteresowanych polityką, czy może gospodarką. Okazuje się, że jedną z przestrzeni, która jest bardzo silnie infigilowana pod tym względem, jest tematyka zdrowia publicznego, w ogóle zdrowia ludzi. I to nie jest wcale odkrycie teraz w czasie pandemii COVID-u, ale już wcześniej badano prawie 2 miliony tweetów z lat 2014-2017, które dotyczyły zdrowia właśnie. To było badanie, które miało pokazać, w jaki sposób medycy mogą się komunikować lepiej w sieci. No i po zbadaniu tych tweetów okazało się, że tam jest ogromna ilość dezinformacji, która wtedy dotyczyła głównie szczepień, czyli była przeciwko szczepienią. I okazało się, że były tam aktywne m.in. złośliwe kontra rosyjskie, ale nie tylko, bo nie jest to wcale domena wyłącznie kontra rosyjskich. I dzisiaj można powiedzieć, że ta sytuacja jest jeszcze bardziej pogłębiona, ponieważ w tej tematyce zdrowia mamy ogromną ilość dezinformacji, która się połączyła z dezinformacją na temat szczepień. I naprawdę jest bardzo trudno znaleźć wiarygodne informacje w tej dziedzinie. No a dzisiaj możemy, wiemy to doskonale, że to, aby wiedzieć rzeczywiście, ja wyglądam sytuacja chociażby w dziedzinie pandemii, no to to jest rzeczywiście ważne dla nas. To nie jest tylko ważne, nie wiemy, bo w polityce będzie rządził ktoś ten albo inny, ale jest ważne dla naszego zdrowia i dla naszego życia. Tak, no, mówiła pani i o kwestiach zdrowo-obotnych i właśnie o tej dezinformacji, która jest rozprzestrzeniania, powiedzmy, z terytorium federacji rosyjskiej. Można powiedzieć, chociaż bardzo się boję, jakichkolwiek urusofobicznych fobii tutaj, uruchamiać, ale oczywiście przypomina się też ta historia ze Związku Radzieckiego, który rozpowszechniał fałszewą informację na temat wirusa HIV i tego, że został on naleziony, czy stworzony przez CIA po to, aby w jakiś sposób kontrolować, czy zaszkodzić społeczności afroamerykańskiej. Właśnie, bo tutaj, gdy mówimy o dezinformacji, to często się to też podaje w kontekście bezpieczeństwa narodowego, w kontekście właśnie takiego nierkonwencjonalnego konfliktu pomiędzy państwami. Jakie są w tej chwili obecnie największe trendy dezinformacyjne w polskiej przestrzeni sieciowej? Kto za nimi stoi? I jak pani myśli, jakie są krótkoterminowe i długoterminowe cele tego typu akcji dezinformacyjne? Zanim do trendów przejdę, to jeszcze może uzupełnię tu kwestię państw, żeby nie było tylko Rosji. Z działań Facebooka, z działań innych platform społecznościowych, które starają się wykrywać tą dezinformację i usuwać ją. Wiemy, że takie akcje dezinformacyjne kreują też inne państwa. Chiny, Iran, część środowisk w Stanach Zjednoczonych, o których ja pisam, zresztą w tych materiałach, które pan przywołał. Też wiemy dzięki pracy brugselskich analityków w tej chwili pracują nad raportem dotyczącym Indii. Więc to nie jest tak, że tylko Rosja się zajmuje dezinformacją, chociaż Rosja z całą pewnością zaczęła ten proces wojny informacyjnej tego rodzaju. W naszej przestrzeni informacyjnej polskiej te wpływy rosyjskie są bardzo ważne, bo to jest jedno z głównych państw, które tutaj akurat operuje. Muszę i rany niespecjalnie jest z nami zainteresowany, a Rosja jest. I z całą pewnością obserwujemy tu od lat takie podstawowe trendy i narracje. Znaleźla wymierzona przeciwko Unii Europejskiej, narracja wymierzona przeciwko NATO i od 2014 narracja wymierzona przeciwko Ukrainy. I to jest widoczne w bardzo wielu różnych działaniach. Jeżeli chodzi o takie działania, rzeczywiście widoczne i to na przykład, kiedy mieliśmy wiosną ćwiczenia na to Defender 2020, to było określonych, znanych już wcześniej badaczom portalach, które tego typu dezinformacje podają. Natomiast pojawiały się informacje o tym, jakie te wojsko natoskie są złe. Tam na przykład pojawił się taki zupełnie nieprawdziwy news o tym, że za pomocą chyba tureckiego samolotu do na teren Polski pod osłoną tych ćwiczeń, przewożone są bąby atomowe amerykańskie. Za chwilę już wylądują i będziemy mieli w Polsce całe składowisko amerykańskich bąb atomowych. Na przykład taka dezinformacja. Ono się potem określi w specyficzny sposób rozchodzą, powielają je portale, na które ci, którzy tworzą akcje dezinformacyjne mają wpływ, potem to się rozchodzi w sieci, też przez określone konta w mediach społecznościowych i nabiera jakiegoś tam wymiaru. Do niektórych osób dociera, do niektórych mniej, ale zawsze do iluś odbiorców dotrze. Inny przykład to też dotyczący ćwiczeń Defender 2020, kiedy już się zaczęła pandemia, a te ćwiczenia jeszcze trwały. W Polsce już była pierwsza część lockdownu wiosennego. Pojawiły się informacje, że to właśnie żołnierze na to przynoszą tego wirusa i zarażają obywateli kolejnych państw przez to, że się przemieszczają w ramach tych ćwiczeń i że to jakby głównie, oni są rozsewnikiem koronawirusa. To też było nieprawdą, ale też było cały czas w sieci funkcjonowało i to dziś można się na tego rodzaju informacje natknąć, a wczoraj chociażby znalazłam informację o tym, że szykuje się rozłam na to, to też jest nieprawdziwa informacja i ten rozłam był oparty o to, że za chwilę ma wybuchnąć trzecia wojna światowa. No i trzecia wojna światowa to jest taka klasyczna narracja rosyjska widoczna w Polsce, kreowana m.in. przez sputnika Polska też od wielu lat, ale nie w wielu miejscach w sieci pojawiająca. Można powiedzieć, że jak słyszymy o trzeciej wojnie światowej, która za chwilę wybuchnie, to, że gdzieś u źródła takiej informacji zapewne jest dezinformacja rosyjską. Tak, ja mam jeszcze na koniec takie pytanie, które dotyczy też właśnie w pewnym sensie i naszej podatności na dezinformację czy fałszywej informacji, które są w sieci, ale też na to, w jaki sposób zmienia się współczesna polityka, ponieważ pani pisała o tych akcjach właśnie kierowanych, czy jakoś w pewnym sensie pozostającej i pozostających w ideowym związku z prezydentem Trumpem i z tymi ludźmi, którzy wynieśli go do władzy. I pytanie jest, czy my jako obywatele, jako osoby, które chcą brać udziału w życiu publicznym, możemy sobie w jakiś sposób radzić z tego typu wewnętrznymi akcjami dezinformacyjnymi z trollami w internecie, którzy mają nie tylko legitymacje partyjne, ale też często są urzędnikami państwowymi lub na państwowych posadach i ponieważ oni zakładam w jakiś sposób omijają też te struktury cyberbezpieczeństwa, które powinny nas chronić. Czy jest jakiś środek, dzięki któremu moglibyśmy się właśnie na te dobrze zaplanowane akcje, które mają określony ideologiczny profil uodpornić czy przed nimi broni? Myślę, że podstawowo naszą bronią jest świadomość nasza własna i pewna doza nieufności niestety, o czym mówię z przykrością, ponieważ uważam, że dobrze funkcjonujące społeczeństwo to funkcjonujące, to społeczeństwo, które ufa sobie w pewnym stopniu. Tymczasem, żeby chronić się przed informacją, przed dezinformacją niestety musimy się wykazać pewną dozą nieufności, ponieważ musimy sprawdzać tak naprawdę informacje, które do nas docierają, sprawdzać źródła, sprawdzać nadawców, zanim podamy dalej zastanowić się nad tym, co podajemy dalej, kto jest nadawcą, czy warto to podawać, czy nie warto, czy może lepiej poczekać, sprawdzić w innych źródłach, zobaczyć, jaki jest kontekst. Cała przestrzeń myślenia krytycznego i świadomego podchodzenia do informacji, które do nas docierają, edukacja w tym zakresie, to podstawowe działania, które mogą nas ochronić, które budują u nas tą odporność wobec procesów bezinformacyjnych. Myślę, że przynajmniej część tych akcji bezinformacyjnych nie będziesz miała na nas wpływu, bo będziemy je rozpoznawać od razu, jak wypraktykujemy się w tego rodzaju działaniu. Natomiast też nie ma co ukrywać wszyscy, w jakimś stopniu jesteśmy na te akcje desinformacyjne podatni i nie ma co liczyć na to, że nigdy się na żadną nie nawierzemy. Też warto pamiętać, że jeżeli się na co się nawierzemy to można to napisać o tym na swoim portalu, usunąć coś, co podaliśmy, co jest nieprawdziwe. Czasem nawet przeprosić, to jest lepsze, niż brnięcie w promowanie błędnej informacji. Bardzo dziękuję. Niestety musimy przejść do, albo w pewnym sensie też na szczęście, musimy przejść do kolejnej rozmowy. Myślę, że będzie jeszcze okazja i będziemy mieli pytania o typu publiczności, więc przechodzę teraz do Pana Łukasza Króla. I do Pana kieruję właśnie takie pierwsze pytania. Jaka jest odpowiedzialność sieci społecznościowych, tych korporacji, które posiadają i projektują aplikacje, dzięki którym możemy porozumiewać się między sobą, a więc takich aplikacji jak Twitter, Facebook. W jaki sposób one są odpowiedzialne za szerzenie dezinformacji czy fałszywych informacji w sieci, czy jaka powinna być odpowiedzialność? To wspaniałe pytanie i tak trochę przywołuję mi teraz do pamięci jeden z moich ulubionych nagłówków z amerykańskiego Wired Magazine. Czas Mark Zuckerberg, know what Facebook is. Czyli czy sam Mark Zuckerberg wie, czym jest Facebook? Ponieważ wydaje mi się największym problemem z portalami społecznościowymi w tej chwili to jest to, że to są strony, które cały czas brną w przekonaniu i próbują i siebie przekonać, jak i regulatorów, świat i tak dalej, że są firmami czysto technologicznymi. A jednak to już nie są portale, które są czysto technologicznymi spółkami. Portale, spółki, firmy, korporacje, które tworzą naszą społeczną infrastrukturę, demokratyczną infrastrukturę i społeczą infrastrukturę. Więc wydaje mi się, bardzo ważne to jest po prostu zrozumienie ogromnej odpowiedzialności, które takie firmy powinny mieć, a do której się nie przyznają. Że algorytm Facebooka to jest fascynujący i w sumie też Twittera i YouTube'a. Ale najbardziej Facebooka, ponieważ przynajmniej w Polsce są tylko wszechnie używane od Twittera na przykład. I algorytm Facebooka, które decyduje na jakiej podstawie promować jakie treści. Więc na przykład jak się pojawiało Ice Packet Challenge to wtedy algorytm Facebooka bardzo lubił takie treści mocno, wizualne, filmy i tak dalej, więc ten mem, jeśli to można nazwać memem, się rozszerzył w tym czasie. Dlatego, ponieważ w tej chwili po prostu była taka przypadkowość historyczna prawie, że algorytm Facebooka bardzo, bardzo polubił treści graficzne. Ale popatrzmy na to z punktu widzenia takiego, które politycznego. Że gdyby na przykład były dwie partie polityczne i jedna partie polityczna wolałaby postować takie mini essay na Facebooku, a druga partie polityczna chciałaby się dzielić bardziej treściami wizualnymi memami i pewnego dnia Facebook by zmienił swój algorytm powiedzmy miesiąc przed wyborami, czy coś tym zają. I ta zmiana algorytmowa by na przykład doprowadziła do tego, że widzimy 90% treści jednej partii, a 10% drugiej, ponieważ na przykład algorytm preferuje treści wizualne, to jednak mogłoby mieć ogromny wpływ na wybory. I tak samo na przykład w Stanach Facebook wypróbował tę narzędzie, że jak ktoś głosował, to może kliknąć, że ej, ja głosowałem w tych wyborach. I oczywiście są różne badania na ten temat, ale jednak niektórzy twierdzą, że to bardzo, bardzo mocno podwyszyło frekwencję. I co jest ciekawe, to że na przykład ostatnie wybory amerykańskie miały rekordowo wysoką frekwencję i to w sumie dzięki tej rekordowo wysokiej frekwencji też można powiedzieć, że Biden wygrał. Więc nawet coś, co wydaje się bardzo pluralistyczne, jak na przykład akcentowanie, powiedzmy, treści graficznych na treściami tekstowymi albo na przykład takie małe, behavioralne mechanizmy, żeby zachęcić ludzi, żeby głosowały, to jednak po pierwsze wpływa na pewną grupę demokraticzną, a nie na drugą, a po drugie to naprawdę może zdecydować o wyniku wyborów. Więc tutaj już od samego początku widzimy, że Facebook udaje, że jest koncernem technologicznym czysto, ale jednak Facebook już się staje kluczową infrastrukturą społeczną, która tak naprawdę może zacząć zdecydować o tym, kto wygrywa wybory, a kto nie wygrywa. I teraz wolniutko, wolniutko Facebook do tego się zaczyna troszeczkę przyznawać, ale dalej jakby Facebook próbuje podejmować kilka kroków związanych z bezpieczeństwem, kilka kroków związanych ze zwalczeniem, bez informacji, tylko żeby jakby regulatorzy i rządy się do nich zbyt nie przyczepiali. Więc tak samo widzieliśmy na przykład przed wyborami do Europarlementu w 2019 roku, gdzie Facebook tak samo stworzył tak zwane war rooms, czy jakby salę bojowe, w których po prostu pracownicy Facebooka dni przed dosłownie wyłapywali i raportowali na temat dezinformacji. Wszystko dlatego, żeby Facebook po pierwsze nie szerzył zbyt dużo dezinformacji, ale po drugie, żeby nowo wybrane Parlament Europejski od razu nie patrzył na Facebooko jako główny wektor dezinformacji. Więc wracając do tego, jeżeli Facebook nie jest firmą technologiczną, to czym jest Facebook tak naprawdę? Wydaje mi się, że nikt nie wie realistycznie, czym jest Facebook. Facebook jest i Twitter, i YouTube tym. Mówi głównie o Facebooku, bo jest największą w Polsce. Facebook jest taką dziwną hybrydą i zgadzam się w sumie z dziennikarzami takimi jak Ryan Heath, którzy uważają, że Facebook powinien być regulowany bardziej jak firma zajmująca się mediami, bardziej jak na przykład gazeta, wydatnictwo, stacja telewizyjna. W sumie Facebook w tej chwili jest w tym biznesie. I tutaj jeszcze jedna ciekawa rzecz jest taka, że po wyborach Baydena gazety całkowicie zaczęły inaczej pisać o Trumpie. Czyli przedtem Trump był w Stanach głową państwa, więc jak Trump powiedział coś, co było powiedzmy dezinformacją czy coś, to i Twitter, jak i gazety miały taki problem, że z jednej strony są częścią tego ekosystemu mediów, więc muszą portować na temat tego, co mówi głowa państwa, bo głowa państwa to bardzo, bardzo ważna osoba w państwie, ale z drugiej strony oczywiście gazety też nie chcą sprzeżyć dezinformacji, więc cały czas jakby mieli taki problem. Z tego, co pamiętam, Facebook też ma taki problem i Facebook do tego podchodził w taki sposób, że nie usuwali treści, przynajmniej w czasie wyborów do Europarlamentu w 2019 roku, nie usuwali treści przez zarejestrowane partie polityczne. Więc na przykład, jak powiedzmy, z krajana prawica błoska dzieliła się jakimiś fałszywymi wiadomościami na temat powiedzmy sytuacji migracji, to Facebook albo nawet mową nienawieści, to Facebook tego nie usuwał, dlatego ponieważ to się liczyło jako partia polityczna, więc jakby Facebook już się coraz bardziej zaczyna zachować troszeczkę gazeta, raczej nie jest jako portal społecznościowy, albo jak zamknięty klub, gdzie ludzie się dzielą swoimi opiniami, więc wydaje mi się, że za niedługo będzie też tak samo podobne jakby odpowiedzialności związane z gazetami, z mediami, wydaje mi się tak, tak powinniśmy trochę Facebooka traktować w tej chwili. Więc mają dużo odpowiedzialności, ale przede wszystkim najważniejsze jest w tej chwili, zanim możemy w jakikolwiek sposób mówić o tym, jaka jest wina Facebooka, Twittera, YouTube, jaka jest odpowiedzialność, najpierw musimy zaradać tak naprawdę pytanie, czym to w ogóle jest, czym są Facebook, YouTube i Twitter. I to jest temat na o wiele, wiele dłuższe rozmowy. Tak, to rzeczywiście jest bardzo ciekawa kwestia, bo pan mówi coś takiego, że mamy jakiś algorytm, czyli program, który działa w jakiś określony sposób, na przykład promuje jakieś określone treści i teraz on sam w sobie może wyglądać niewinnie, ale kontekst społeczny, kontekst polityczny, w którym ten program funkcjonuje, nadaje mu pewne określone znaczenie, czyli na przykład takie znaczenie, że promuje na przykład treści jakiejś określonej partii politycznej. Jest ten kontekst, jeśli można tak powiedzieć, nadaje pewne szczególne znaczenie tym fragmentom kodu komputerowego, który decyduje o tym, co pojawia się w naszym tak zwanym fidzie, czyli w tym, co widzimy, gdy korzystamy z jakiejś konkretnej aplikacji. Ale tutaj też bardzo często w tym kontekście mówi się też o tym, że tutaj istnieje jakieś sprzężenie zwrotne pomiędzy tym, co preferują ludzie i tym, jakie informacje są podsuwane. Bardzo często też oskarża się, czy Facebooka, czy na przykład takie portale, jak YouTube, o to, że są odpowiedzialne za radykalizację poglądów swoich użytkowników. I moje drugie pytanie właśnie dotyczy tego, w jaki sposób pojedynczy użytkownik może się bronić przed algorytmami, które chcą, jeśli można tak powiedzieć, czerpać jak największe zyski z tego, że przyciągają naszą uwagę, żeby korzystują nasze poznawcze słabości, naszą skłonność do pewnych treści, czy mając wiedzę na temat tego, jak działa Facebook, czy Twitter, czy YouTube. I tego, że mamy jakieś psychologiczne skłonności do oglądania coraz bardziej na przykład drastycznych treści, czy możemy się jakoś przed tym broni, jako użytkownicy, czy są jakieś narzędzia, które możemy stosować, żeby się nie dać na to nabrać. To jest wspaniałe pytanie, jakby ma tyle różnych wymiarów, więc tak jak gdyby musiał zatuitować jedną odpowiedź, to niestety powiedziałem, że żeby uciec od algorytmu, to musimy nie używać Twittera, nie używać YouTube'a i nie używać Facebooka. Jeśli chodzi o radykalizację algorytmową, to na pewno całe badania z poprzednich kilku lat sugerują, że istnieje. Chociaż w tej chwili wyszedł bardzo ciekawy paper z Cornell University, który właśnie twierdzi, że radykalizacja istnieje, ale nie na poziomie algorytmowym, ale o tym też, że to mogę troszeczkę później porozmawiać, jeżeli pojawiają się jakieś pytania. Ale ogólnie jest tak, że w tej chwili generujemy tyle treści, że w sumie potrzebujemy jakiegoś redaktora. Że to nie jest tak, że po prostu mogę czytać wszystkie treści, które zostały wygenerowane, ale ktoś musi właśnie to redagować. I jak na przykład jest powiedzmy taka organizacja, jak na przykład The Guardian albo BBC. BBC jest wspaniałym przykładem, ponieważ BBC jednak ma pewne swoje kody, ma pewne swoje normy. I BBC, i nawet BBC te kody i normy wychodzą z legislacji brytyjskiej, więc jakby jest ogromna transparentność przynajmniej w teorii, co do tego, jaki jest etos redagowania BBC, jakby co BBC traktuje, w jaki sposób i co dla nich jest ważne, a co nie jest. I niektóre właśnie redakcje mają albo próbują mieć taki etos, że na przykład próbują opisać, że jak głowa państwa coś powie, czy to powinno być na pierwszej stronie, czy nie, różne takie rzeczy. Więc problem jest taki, że w tej chwili nie tylko jakby działamy z redaktorami w formie ludzi, ale też mamy redaktorów cyfrowych, czyli algorytmy. I tak trochę patrząc na to, kiedy jest generowany treftim na Facebooku, na Twitterze, na YouTube, to algorytmy są tutaj nieuniknione. Po prostu to nie byłoby możliwe, żeby był jakaś grupa ludzi w San Francisco, którzy siedzą w biurze Facebooka i po prostu wybierają i codziennie najlepsze treści. To jest po prostu niemożliwe. A druga rzecz jest taka, że po prostu to jest oparte na tylu różnych punktach danych, że nie jesteśmy w stanie nawet zrozumieć tego algorytmu, jak on działa. I najprawdopodobniej Facebook i Google sami też nie wiedzą, jak działają algorytmy, bo są po prostu oparte na tylu, tylu miliardach punktów danych. Więc dla mnie to fajna jest taka analogia trochę prawie makroekonomiczna i mikroekonomiczna, że mogę powiedzieć, nie wiem, że jak na przykład zdecydowaliśmy, że jakiś sklep odniósł ogromny sukces gospodarczy, to jednak z jednej strony możemy zauważyć pewne trendy makroekonomiczne, które doprowadziły do tego sukcesu tego sklepu, ale nie możemy jakby powiedzieć, że to przez ten trend makroekonomiczny dokładnie można to przetłumaczyć na takie, takie zyski w tym sklepie. Po prostu tak samo jak w makroekonomia system algorytmów jest zbyt skomplikowany, aby go jakby ogarnąć w taki prosty sposób. Więc dlatego wydaje mi się, że jedyne co możemy tak naprawdę robić, jeżeli chcemy od tego wszystkiego troszeczkę uciekać, to jest troszeczkę właśnie sięgać do transparentności i do jak najbardziej transparentnych systemów, jakie możemy znaleźć. I jednym z nich na przykład jest Wikipedia, bo na Wikipedia to od razu widać całą historię edytowania artykułu, widać też dyskusję na temat artykułu i jakby uzasadnienia tych różnych decyzji redaktorów w Wikipedia. I tak samo na przykład wydaje mi się, niektóre bardziej otwarte źródła, może tak samo BBC też powiedzmy mapę, więc twój kod redaktorski itd. Tutaj nastawiłem specjalnie tło, żeby Państwo nie musieli oglądać moje kuchni, też ustawiłem właśnie tło Krakowa i to pochodzi z OpenStreetMaps. OpenStreetMaps to taka trochę Wikipedia mapowania świata, czyli mapy, które zostały 100% zbudowane przez woluntariuszy. I tutaj tak samo, jakby każda decyzja na OpenStreetMaps jest bardzo otwarcie udokumentowana i to się właśnie różni od Google Maps, że wiemy, wiemy, kto jakby może nie wiemy, jaka osoba stoi za każdym dodaniem ulicy do OpenStreetMaps, ale wiemy i mamy dostęp bardzo, bardzo otwarty do tych danych. Do takiego stopnia, że jakby OpenStreetMaps może często angażować w konflikty polityczne związane z tym, jakie terytorium jest, jakie czy ta Państwa jest suwerenne czy nie, raczej po prostu chcą jak najbardziej udostępniać otwarte dane i potem mieć jakby inny transparentny sposób decyzyjny. Więc wydaje mi się, że musimy znajdywać jak najwięcej organizacji i źródeł, które mają transparentny sposób robienia decyzji, powinniśmy zachęcać nasze redakcje do tego, ale niestety w tej chwili Facebook będzie takiego transparentnego sposobu decyzji nie mają. I wiem, że ktoś zadał takie pytanie, że jak Mark Zuckerberg i Jack Dorsey, czyli prezesi Facebooka i Twittera byli z Kongres Amerykańskim zadawał pytania, ktoś powiedział, że powinniśmy zadać takie pytanie, że w tej chwili jak kupujemy na przykład jedzenie, to tam jest lista składników, dlaczego algorytmy, na przykład Twittera w Facebooka, nie powinien także zawierać takie listy składników takich, że w tej chwili ten algorytm jest zbyt skomplikowany. Więc pierwszym krokiem powinno być, żeby zachęcić albo legislacyjnie zmusić Facebooka i Twittera do tego, żeby stworzyli algorytmy, które są wystarczająco otwarte albo wystarczająco zrozumiałe, żebyśmy mogli na ich tematy skutować, a potem żeby je jak najlepiej dokumentować i jak najlepiej się tym dzielić. Sorry za taką długą odpowiedź, ale bardzo chciałem pokazać tak, bardzo dziękuję, no niestety mamy dosyć ścisłe ograniczenia czasowe, miałem jeszcze dla pana przygotowane jedno pytanie, ale być może dopiero zadamy je w sekcji przeznaczonej właśnie na pytanie, ale z tego co pan mówi, to w pewnym sensie właśnie stworzyliśmy takiego smoka, czy takiego potwora, z którym nie za bardzo wiadomo jak sobie poradzić, jest na przykład taki ruch zwany na polski, można by to było przetłumaczyć jako cyfrowy minimalizm, który namawia do tego, żeby jak najmniej korzystać z tego typu urządzeń. Pan proponuje bardziej takie rozwiązanie open source, czyli transparentności, dostępności tej informacji tego, w jaki sposób ona się tworzy. Jak najbardziej, tak, jak najbardziej i też uważam, że jakby musimy zaakceptować fakt, że jakby redakcja i rola redaktora jest nieunikniona i przez to także jakakolwiek rola algorytmu jest nieunikniona i tak trochę nie możemy wrócić do nie wiem, do lat 30 i 70, że po prostu żyjemy całkowicie bez algorytmów, bo w tej chwili już generujemy zbyt dużo informacji więc nie możemy myśleć o tym jak żyć bez algorytmów, musimy myśleć o tym jak żyć z lepszymi algorytmami i z bardziej transparentnym procesem decyzyjnym. Bardzo dziękuję, więc w tej chwili przechodzimy do trzeciego naszego panelisty. Paweł przygotował trochę bardziej akademickie wystąpienie z użyciem prezentacji więc Paweł oddaje ci, tak jak to wcześniej zostało fajnie określone przez Rafała oddaje ci ekran. Proszę. Dziękuję bardzo Cieszę się, że mogę brać udział w tym spotkaniu. Ja bym, jak ja bym powiedział chciał troszeczkę bardziej akademicko przedstawić czym jest desinformacja, ale też postawić pewne pytania i zarysować problemy które stoją przed naszym projektem cyberodporność. Podzielę się z państwem swoim ekranem. Nie wiem ta ramka jest widoczna Tak myślę, że wszystko wygląda ok. Cały slide widać. Więc tak, temat mojej prezentacji to jest desinformacja, definicje, mechanizmy, działania oraz wielkie pytania. Więc chciałbym zacząć od tych wielkich pytań. Pierwsze takie wielkie pytanie, które sobie bym postawił to jednocześnie całą projektowi. Jakie zagrożenia dla demokracji niesie ze sobą desinformacja czy to co dla państwa, którzy siedzieli wcześniejsze panele określamy jako cyberodporność, czy web immunity. To jest, wydaje mi się bardzo, bardzo społeczny, ważny problem. Drugie, takie wielkie pytanie, które przed nami stoi to w jaki sposób możemy tą cyberodporność mierzyć. Znowu państwo, którzy śledzili poprzednie panele pewnie jakieś tam idea już na ten temat mają. Natomiast pytanie dalej jest otwarte, bo nie mamy jednej dobrej miary, jednego dobrego testu, który byłby w stanie tą cyberodporność mierzyć. Poza tym jeżeli już zmierzymy tę cyberodporność, no to pytanie teraz w jaki sposób możemy zainterfreniować w taki sposób żeby uodpolnić ludzi na desinformację albo sprawić, że w tej desinformacji było mniej. Czwarte pytanie to takie pytanie troszeczkę bardziej zjedzimy designu i padań rzetecznościowych czyli czy możemy zaprojektować internet w taki sposób, aby użytkownicy rzadziej ulegali bez informacji czyli od poziomu technologicznego designu internetu czy możemy coś tutaj zdziałać. No i ostatnie pytanie, które sobie stawiam to jakie cechy indywidualne i mechanizmy poznawcze decydują o niskiej cyberodporności co jest trochę podwiązane z tym jak mierzyć cyberodporność. Tak więc pewnym problemem filozoficznym, który mnie frapluje i kontekście desinformacji jest to, że tak naprawdę nie do końca jako filozofowie, jako naukowcy jesteśmy zgodni z tego czym w ogóle jest prawda. Opieram tam analizę na podstawie świetnej książki Borydana Achwadeńczuka obecnie w filozofii uważamy, że mamy trzy takie główne dominujące teorie tego czym jest prawda. Najbardziej popularna jest klasyczna teoria prawdy, która w dużym uproszczeniu, w dużym skrócie mówi, że za świętem Tomaszem prawda to jest zgodność i korespondencja tego co jest umyślane z tym co jest w rzeczywistości. Więc jest to bardzo atakcyjne, no bo mamy po prostu pomysł, że jakiś koncept wchodzi w jakąś relację z rzeczywistością zewnętrzną i ta relacja ma tą charakterystykę korespondencją. Nie do końca na pewno zgodną o czym ta korespondencja jest, jakie są barunki, możliwości prawdy i tak dalej. Jest dużo, dużo problemów z tą klasyczną koncepcją. Więc mamy jeszcze dwie inne popularne. W drugą jest pragmatyczna teoria. Kto my w dużym skrócie możemy w ten sposób określić, że prawdą jest to co pozwala nam skuteczne działanie w rzeczywistości. Jeżeli mamy teorie, która pozwala nam zbudować samolot, to pewnie to jest prawdziwa teoria. Po pierwsze z taką teorią prawdy, nigdy nie mamy tego przejścia do rzeczy samej w sobie, jeżeli akurat nas to interesuje i tak taką ontologię chcemy przejąć. Prawda jest po prostu czymś, co ma się sprawdzać, jest narzędziowa. No i też mamy przykłady z historii, na przykład model Aresty Teleskot telemejski, świetnie służył na przykład egipcjanom do przewidywania zjawisk na niebie. Ale był oparty o takie założenia, jak dochodził na przykład Ziemia jest w centrum Wszechświata i tego typu rzeczy, które dzisiaj wiemy, że są nieprawdziwe. Natomiast model działał, więc jakby pragmatyczna teoria, prawda, wyuznała, że w tym momencie jest to też coś prawdziwego. No i ostatni model tego, czym jest prawda, to jest koherencja, czyli spójność. Jeżeli nasza teza jest spójna z pewną ramą poznawczą, którą przyjmujemy z pewną paradygmatem, który jest przyjmowany w nauce, to możemy powiedzieć, że jest prawdziwa. Również to jest odejście od tej klasycznej teorii i również to jest taka zbudowanie narracji, która pasuje do naszej historii i to jest krytają określenia, czym jest prawda. Więc są trzy takie teorie, które, jak Państwo widzą, są bardzo różnie i nie ma, są fajnie i różnych z tych podejśń, nie ma zgodności z tego, która jest najlepszy. Oczywiście jest to ważne z tego powodu, że, jak media mówią, żyjemy w erze postprawdy. Za wikipedią cytuję, postprawda, czyli sytuacja, w której fakty są nieistotne kształtowanie opinii publicznej, niż odwołania do emocji i osobistych przekoneń. Postprawda to specyficzny stan życia społeczno-politycznego i intelektualnego, wysoko rozumiętych krajach demokratycznych, który został wykreowany przez media, oraz przez osoby pełniące ważne funkcje publiczne, głównie polityków. Efekt to sprzestrzenienia się populizmu, który wypaczył pierwotny sens uprawienia polityki w krajach demokracji parlamentarnej, ponieważ wykorzenie już życia publicznego walkę na argumenty i idee i możliwe do zrealizowania pomysły, a w to miejsce wprowadził grę na emocjach i tanią sensacji. Epoce postprawdy podstawowe wartości, to jest prawda w mediach i życiu publicznym, zagrażone są z poczuciu cynizmu i skrajnego załamania wszelkich cenionych niegdyś wartości, na przykład prawdy, uczciwości, rzetelności i dziennikarski. Więc rysuję bardzo czarny obraz oczywiście, ale z jednej strony my filozoficznie jesteśmy pewni czym jest prawda w nauce, a z drugiej strony w życiu społecznym i politycznym wydaje się, że w ogóle to czym jest prawda i czy prawda ma wpływ na nas staje się coraz mniej istotne. Więc to są takie dwie uwagi w te naprzątek, chciałem zgłosić. Przejdę teraz do omówienia tego czym jest disinformacja. Czy misinformacja w oryginale właśnie była to raczej tutaj misinformacja, ale jak moi poprzednicy zauważyli w polskim języku najogólniejszym terminem określającym to zjawisko jest disinformacja, więc zdecydowałem się na to. No i Liang swoimi współpracownikami, w swoim tekście z 2019 wymienia zjawiska związane z disinformacją następujące. Więc po pierwsze mamy nieintencjonalnie rozpowszechnioną mylną informację, czyli właśnie nic informacje, intencjonalnie rozpowszechnioną mylną informację, czyli to co klasycznie nazywamy disinformacją, crowd terfing oprócz tego trolling, czy również bardzo bardzo znany. Ciekawe jest to, że mowę nienawiści również wrzucają jako disinformacje. Jest wydaje mi się to sensowne, no bo mowa nienawiści najczęściej jest albo przesadzoną, albo nagiętą prawdą i wydaje mi się, że jest disinformująca. Podobnie jak z mową nienawiści cyberbullying, czyli prześladowanie, dopłuczanie zwłaszcza młodzi ludzie się w tym specjalizują. Oczywiście fake news, plotka, niezweryfikowana informacja, miejska legenda, urban legend no i na koniec spam. To są badacze wymieniają to jako rodzaj disinformacji. Jak wspomniałem w języku polskim nie mamy dobrego terminu w języku angielskim mamy kilka bardzo eleganckich terminów, które dobrze to ze sobą dobrze rozróżniają te różne zjawiska. Więc oprócz disinformacji disinformacji możemy mówić jeszcze o misinformacji, czyli mylnej informacji która jednak nie jest rozpowszedniona intencjonalnie, w przeciwieństwie do disinformacji, która działa zawsze intencjonalnie i z drugiej strony mamy jeszcze mal information, którego też ciężko bardzo przetłumaczyć na język polski to jest udostępnienie informacji która może być prawdziwa ale w celu jakiegoś sabotażu. No i oczywiście fake news, czyli informacja medialna która jest fałszywa. No i możemy te rodzaje disinformacji również podzielić na pod względem fałszywości informacji i szkodliwości i szkodliwych zamiarów osoby, która tą informację w sieć wysyła. Więc informacja oczywiście nie jest fałszywa i nie ma szkodliwych zamiarów. Jak wspomniałem mal information, ma szkodliwe zamiary może być prawdziwa. Misinformation jest fałszywa, ale niekoniecznie wiąże ze sobą szkodliwe zamiary. No i bez informacji spełnia oba te warunki. Chciałbym teraz powiedzieć Państwu dlaczego myślimy że pewne informacje sprawiają wrażenie prawdziwości. Badanie również było przytaczane z 2016 roku, z tego co pamiętam na Kolamia University badacze przeanalizowali prawie 3 miliony tweetów na platformie Twitter, czyli postów i okazało się że prawie 60% osób, które udostępnia artykuły nie klika w linka zaprzed te udostępnieniem. Co oznacza, że te osoby udostępniają te artykuły tylko i wyłącznie na podstawie nagłówków, zdjęcia i bardzo powierzchownych powodów. Więc interesującym pytaniem dla nas jest dlaczego czasem jest tak że ludzie patrząc na bardzo powierzchowną informację mają wrażenie, że ona jest prawdziwa i badacze Schwartz-Jalbert w swoim tekście określają to jako wielka piątka prawdziwości, wrażenia prawdziwości czy trwachines effects i wymieniają cechy tego na co się składa to wrażenie prawdziwości to jest kompatybilność czyli ta informacja musi pasować do mojego światopogądu do tego w cywierze, musi być spójna z tym światopogądem również bierzemy oczywiście pod uwagę wiarygodność źródła z którego ta informacja pochodzi, oczywiście nie zawsze to źródło jest rzeczywiście wiarygodne to jest źródło, które uważamy również ilość dowodów lub ilość argumentów podtrzymujących tą tezę, którą widzimy jest po jakimś krytajum no i bardzo ważny konsensus społecznej i więcej osób zgadza się z tą tezą tym częściej myślimy, że mamy to wrażenie prawdziwości tej informacji ale jeszcze oprócz tego mamy kryteria, które potrafią wpływać na to wrażenie prawdziwości więc niektóre z nich są bardzo zaskakujące na przykład przejrzystość tekstu badania pokazują, że potrafi wpłynąć na to, czy informacja jak tę patrzymy wydaje się prawdziwa, godna zaufania akcent osoby, która mówi, również wpływa na to, czy myślimy, że ta informacja jest prawdziwa, kiepski akcent zławe mowa obniżają to wrażenie prawdziwości bardzo mocno przebadanym efektem jest zdjęcie przy tekście okazuje się, że wystarczy, że przy tekście rzuci się zdjęcie, które jest tylko luźno związane z informacją, którą publikujemy ale nie musi wnosić niczego do tej informacji, nie mówimy o jakimś wykresie badacze na przykład stosowali w eksperymencie coś takiego, że publikowali zdanie że rafa nie potrafi skakać i wrzucali do tego zdjęcie głowy że rafa no i wystarczyło, że ta obecność zdjęcia głowy że rafa potrafiła zwiększyć poczucie prawdziwości tej informacji bo osoby, które nie miały tego zdjęcia, mniej wierzyły w tą informację no i takich przypadków jest bardzo dużo, to będzie później bardzo ważne jakość dźwięku oczywiście wpływa podobny efekt akcent na jeżeli mówimy o nagraniach łatwe do wymówienia imię to też już było mówione na w obszednich panelach jeżeli mamy trudne do wymówienia imię nawet w tekście czytanym jeżeli czytamy tekst osoby, która po prostu nie jesteśmy w stanie zapamiętać imienia to również będziemy mniej wierzyć w tą informację no i oczywiście jak już wiadomo od czasów najstarszych propagandistów informacja powtórzona wiele razy również staje się bardziej godna zaufania no i teraz jak to ma wpływ na strukturę mediów, jak sygnalizowałem, że można spojrzeć na dezinformację pod względem designu internetu więc spójmiemy na to w ten sposób spojrzeć to jest oczywiście strona naszego naszego projektu web unicejszy zaproszenie na event co tego teraz Państwo są świadkami i zobaczmy co się tutaj dzieje jeszcze jak patrzymy na Twittera przeciętny tweet ma trzy takie wskaźniki, może być podany dalej może być cytowany i może być polubiony więc pamiętają Państwo jednym z kryteriów jest powtórzenie jeżeli dużo moich znajomych chce uczestniczyć w tym wydarzeniu to najczęściej olii tweetują podają dalej tego tweeta więc na mojej ścianie, w moim feedzie ta informacja pojawi się wielokrotnie jednocześnie zwiększając moje poczucie prawdziwości niezależnie od tego czy ona jest rzeczywiście prawdziwa po drugie, z tego samego powodu te polubienia dają mi informacje o tym, że mamy jakiś konsensus społeczny że dużo moich znajomych, bliskich mi osób które uważam za źródło prawdziwych informacji i którym ufam zgadzają się co do tej informacji nawet pod fałszywą informacją duża ilość lajków może sprawić, że będę się zastanawiał coś w tym musi być no i oczywiście łatwa do zapamiętania nazwa to też sygnalizowałem mamy taki łatwy do zapamiętania oczywiście po polsku to jest cyber odporność więc również może mieć wpływ na zaufanie tego tekstu Twitter jest słynny z tego, że te Twittery muszą być krótkie jasne, przejrzyste i tak dalej ma jest bardzo z TikTok'a organizzona ilość tekstu, więc jasność przejrzystej z tekstu oczywiście również no i to co sygnalizowałem zdjęcie, w większości mediów społecznościowych każda informacja jest zestawiona ze zdjęciem ten efekt zdjęcia jest naprawdę niesamowicie mocny co więcej te efekty mogą się ze sobą łączyć są badania, które pokazują, że zdjęcia z tak zwanego stock, czyli takie zdjęcia, które można nadal mu udostępniać do artykułów i tak dalej przez to jest szansa, że widzieliśmy je wielokrotnie potrafią jeszcze bardziej zwiększać tą podatność, o ile się informacje ten efekt prawdziwości co jest ważną rzeczą, którą warto zapamiętać no i oczywiście sama struktura tego jak są zbudowane media społecznościowe prowadzi do tego, że tworzymy trochę towarzystwa w zajemnej adoracji, a więc są to grupy złożone z osób, które mają poglądy kompatybilne z moimi i spójne z moimi nie folowujemy najczęściej osób, z którymi się nie zgadzamy których nie lubimy, których nie chcemy widzieć na swojej ściani więc na tym chciałbym zakończyć, przypominam również te pięć wielkich pytań, które przed naszym projektem stoją i które mamy nadzieję na które mam nadzieję odpowiedzieć jakie zagrożenia do demokracji jest informacja, w jaki sposób możemy mierzyć cyberodporność jakiego rodzaju interwencje są skuteczne i czy można zaprojektować internet w taki sposób, żeby użytkownicy ulegali rzadziej informacji, taki etyczny etyczna inżynieria, etyczny design, jakie cechy indywidualne lub mechanizmy zawsze decydują o cyberodporności Dziękuję bardzo za uwagę Bardzo, bardzo dziękujemy Pawle, jesteśmy prawie już nie mamy czasu, ale myślę, że ponieważ po nas nie ma żadnej innej sesji to mam nadzieję, że nasi gości nie poczują się bardzo wykorzystani i jeżeli poprosimy ich o to, żeby zostali z nami jeszcze chwilę, naprawdę chwilę, żeby każdy mógł powiedzieć przynajmniej na jedno krótkie pytanie i poprosiłbym właśnie naszego małoderatora pytań Michała Pikpikse, który zbiera pytania z forum aplikacji ICCTIO o przeczytanie o zadanie nie więcej po jednym pytaniu do każdego z panelistów Dzień dobry, więc tak wspinęło do nas jedno pytanie, jest ono dość długie Czy można interpretować upolitycznienie i upropagowanie mediów publicznych w Polsce jako narażenie naszej odporności stadnej na dezinformację poprzez rozmontowywanie autorytetu i etosu dużych podmiotów medialnych To rzeczywiście jest długie pytanie wiele elementów Tak, wiele elementowe i ja nawet nie wiem czy ja je rozumiem Moglibyśmy poprosić o powtórzenie pytanie jeszcze raz? Tak, postaram się jakoś przeredagować w mery moich możliwości ale chodzi o upolitycznienie mediów i to czy można to traktować i interpretować w taki sposób, że nasza odporność stadna niejako na dezinformację jest przez to zaburzona mianowicie przez właśnie zmazywanie autorytetu i etosu tych dużych podmiotów medialnych Ja myślę, że my mamy dzisiaj problem nie tyle z upolitycznieniem mediów bo to jest, trzeba by się było zastanowić jeszcze jak to rozumiem osoba która zadała pytanie, ten hasło upolitycznienia mediów, natomiast my mamy raczej problem w tym znaczeniu z upolitycznieniem mediów, że niektóre media straciły obiektywizm przedstawiają bardziej propagandę i w tym zakresie też dezinformacje niż obiektywne informacje No i tutaj rzeczywiście mamy do czynienia z czymś, to moglibyśmy nazwać zaburzeniem odporności stadnej Myślę, że też trzeba sobie jasno powiedzieć, że mówiłam przede wszystkim o telewizjach i teraz tak, telewizje są w Polsce nadal podstawowym źródłem uzyskiwania informacji zwłaszcza w pokoleniach starszych niż 35 plus w młodszych pokoleniach internet jest podstawowym źródłem informacji w tych powyżej czy wiek średni, wiek starszy cały czas telewizja zwłaszcza oczywiście publiczna która jest dostępna w całej Polsce, a nie wszystkie prywatne telewizje są dostępne w tych regionach kraju zwłaszcza poza różnymi miastami Więc to, co pokazuje telewizja ma ogromny wpływ na odbiór rzeczywistości To też było widać kiedy po wyborach nie pamiętam już których ale z tej ostatnich serii wyborów pojawiały się takie materiały organizacji podorządowych tych tanków, które pojechały w teren rozmawiać z ludźmi jaka nie inaczej i ci ludzie często mówili kalkami z telewizji to były dosłownie przeniesione teksty które są w telewizjach często słyszalne więc widać było jak bardzo ludzie przyswajają sposób myślenia o rzeczywistości zapośredniczają ten sposób przez kanał informacji jak nie jest telewizja i jeżeli tak ważny kanał komunikacyjny nie przedstawia informacji w sposób obiektywny tylko dezinformuje oraz sieje propagandę to ma ogromny wpływ na to jaki sposób ta rzeczywistość jest odbierana no i w znaczeniu zaburzenie odporności w tym znaczeniu, że to jest jeżeli to jest główny nasz kanał komunikacji główny nasz kanał odbioru rzeczywistości to bardzo trudno jest znaleźć jakby podważyć ten obraz, który ten kanał pokazuje trzeba dużego wysiłku ze strony każdego odbiorcy żeby zdystansować się do tej informacji sprawdzić źródła zobaczyć czy to jest prawda czy nie chyba, że dotyczy to czegoś czego ten odbiorca doświadcza na własnej skórze, wtedy jest oczywiście dużo łatwiej zweryfikować informacje czy to jest prawda czy nie to dzieje się dzisiaj podczas pandemii, kiedy z jednej strony jest opanowana, a z drugiej strony ludzie widzą, że karetki nie nadążają przyjeżdżać i zabierać ich bliskie do szpitala, bo w szpitalach nie ma miejsc. To jest moment natychmiastowej weryfikacji tego, co słuchać w telewizji ale jeżeli sytuacja nie dotyczy tak łatwo weryfikowanych dziedzin życia no to rzeczywiście jest trudno zmienić ten obraz rzeczywistości bardzo często ludzie wchodzą w ten przekaz, który weryfikują w telewizji i już przy nim pozostają. Ja myślę, że politycznie nie jest niemożliwe problemem i pani Agatę bardzo ładnie to opisała ale ja bym odwrócił to pytanie czy skoro u politycznienie i ujednolicenie na racji czy działania propagandowe w których na bieższe są skuteczne to czy w ogóle była tamta odpolna stawna, bo wydaje mi się że właśnie celem byłoby to żeby ponimo tego typu działań społeczeństwo nie uledzało się myślę, że to raczej obnażyło brak odpolności, a nie wpłynęło negatywnie na pogłębienie być może też, ale przejeździ kazało, że ta odpolność nie działa. Ja nie jestem specjalistą od zdrowia publicznego, ale tutaj pojawiają się takie analogie natomiast jeżeli mówimy o tym czym jest zdrowie publiczne to bardzo często rozumie się w dwóch kategoriach to znaczy z jednej strony zdrowie publiczne jest pewnym agregatem czyli pewną cechą zbioru całej populacji czyli dana populacja jest tym bardziej zdrowa od strony zdrowia publicznego im bardziej zdrowi są poszczególni osobnicy natomiast od drugiej strony mówimy też o zdrowie publicznym wtedy w danym społeczeństwie istnieje jakaś infrastruktura która zapewnia zdrowie publiczne czyli istnieją odpowiednie procedury monitorowania, zapadalności na choroby istnieją odpowiednie środki które pomagają zahamować rozprzestrzenia określonych patogenów na przykład maseczki czy właśnie środki higieny osobistych w pewnym sensie mówimy z jednej strony o takiej odporności osobniczej czyli na przykład o edukacji własnej a z drugiej strony nie na przykład o jakiejś konkretnej infrastrukturze medialnej która ma jakąś określoną strukturę i może wpływać na to co poszczególne osoby osoby myślą to także tutaj to na pewno są te dwa wymiary obecne Michale do ciebie się zwracam czy jest jeszcze jakieś pytanie tak myślę że to będzie trochę łatwiejsze do zrozumienia też czy regulacje prawne menisione na social media nie grożą cenzurom i ograniczaniu wolności słowa może to pytanie skierujemy do pana Łukasza Króla aż szybciej tylko celebrałem bo to jest to jest wspaniałe wspaniałe pytanie i właśnie po prostu mam przyjaciół którzy nad tym siedzą i już nad tym głupują przez lata i lata jakby nie mają żadnej powiedzmy tak jak jest na przykład wydaje mi się na mediach społecznościowych nie tylko chodzi o to aby było aby była wolność słowa w stosunku jakby takim że nikt nie zabrania ale też musi być pewna wolność słowa ludzie uważają że to jest miejsce w którym mogą się wysłobić mogą mieć swoje opinie więc na przykład jeżeli powiedzmy że na przykład jest konferencja feministyczna na którą na przykład wchodzi radykalna grupa prawicowa albo radykalna grupa narodowców i zaczyna robić zdjęcia i spisywać na przykład nazwiska osób w teorii ta konferencja feministyczna dalej ma wolność słowa w praktyce jednak będą się bali i nie będzie to środowisko ale będą chcieli się wypowiedzieć więc wydaje mi się żeby mieć pewien poziom dyskursu zawsze jednak musimy mieć pewne standardy na którym jest zgadzane ponieważ inaczej będzie taki problem że ludzie że wolność słowa będzie ograniczona nie dlatego ponieważ ludzie są cenzurowani czy dość trudno zajął ale dlatego też ludzie po prostu boją się wypowiedzieć albo dlatego ponieważ będą się bali jakiegoś mobingu i tak dalej za wszystko co powiedzą więc to jest pierwsza sprawa druga sprawa jest też oczywiście taka że jednak te platformy są platformami czysto prywatnymi i jednak te platformy mogą samy decydować na to co pozwalają a te na co nie zezwalają i to też jest ciekawe w jaki sposób jakby każda taka platforma ma pewne swoje normy i pewne swoje standardy ponieważ one są potrzebne żeby utrzymać jakąkolwiek społeczność więc uwielbiam takie przykłady forów bo już było kilka takich forów z których po prostu prowały być albo alternatywami do facebooka twittera albo reddita ponieważ bali się cenzury na facebooku twitterze albo reddicie i w tej chwili na przykład założyli ten serwis parler albo parley albo jakkolwiek kto się wymawia ale co ciekawe to że serwis parler założyli po to żeby uciec od cenzury ale jedną z pierwszych rzeczy którą zrobili to są własne zasady żeby ludzie jakby nie wchodzili im z treściami które dla użytkowników parler są politycznie niedopuszczalne więc jakby prawie od razu wprowadzili własne zasady ponieważ wiedzieli że po prostu wprowadzenie wspólnoty wymaga pewne zasady i to jest to samo że na przykład tak zwany subreddit czyli podporum na reddicie we donald które wspiera donalda trumpa teori też uważa się jako takie forum bardzo politycznie i poprawne gdzie ludzie po prostu uciekają od cenzury ale we donald cały czas banuje ludzi którzy w jakikolwiek sposób jakby zakwestionowali donalda trumpa więc to jest dla mnie ciekawe że po pierwsze wszystkie te fora które próbują uciec od cenzury facebooka i twittera bardzo szybko włączają własne metody cenzury i swój własny echo chamber m.in. dlatego ponieważ jednak żeby wprowadzić jakąkolwiek wspólnotę jakąkolwiek dyskusję to są zasady więc mnie to w ogóle w ogóle mnie to nie martwi że są pewne zasady i jest pewne moderowanie treści ale co mnie jednak martwi to jest że to są zasady które zostały jakby tylko wprowadzone przez te firmy więc to w sumie w tej chwili tylko facebook decyduje więc oczywiście facebook się kieruje różnymi rzeczami więc na przykład kieruje się też w wielu państwach lokalnymi prawami co do zabronionych treści co do zakazów propagowania totalitarnych totalitarnych treści i tak dalej ale ogólnie jakby facebook, twitter i youtube same sobie zdecydowały co jest zabronione, co jest dozwolone jednak dobrze żeby byłaby szersza dyskusja pomiędzy ngosami, pomiędzy społeczeństwem obrotyckim, uniwersytetami i politykami żebyśmy w końcu zrozumieli bo facebook sam w sobie już jest taką szeroką platformą że to nie tylko platformą firmy ale też w szerszności ma takie wpływy społeczne że jest zbyt ważną platformą żeby ją zostawić tylko w firmie więc musimy jakoś uzgodnić te zasady ale jakoś nigdy może z wyjątkiem kilku takich platform na których naprawdę nie polecam wchodzić czyli 4chan nikomu nie udało się stworzyć platformę bez zasad i nikomu nie udało się stworzyć platformy bez zasad i nawet te platformy które uciekają w danej cenzury ciągu miesiąca założenia zaczynają banować użytkowników którzy trollują ich poglądami politycznymi które są inne od własnych więc po prostu taka jest rzeczywistość więc zasady zawsze będą tylko najważniejszym pytaniem jest kto decyduje kto implementuje i kto kodyfikuje te zasady bardzo, bardzo dziękuję za ten głos niestety proszę państwa musimy już kończyć nie chcę bowiem nadużywać cierpliwości i na koniec chciałbym właśnie wszystkim państwu podziękować wszystkim naszym panelistom i również osobom które były zaangażowane w organizację całej konferencji tym które moderowały pytania, tym które były moderatorami poszczególnych paneli w sposób szczególny chciałem wyróżnić 3 osoby które przyczyniły się jakby do organizacji tej konferencji i jeszcze chciałbym podziękować panu Kamilowi Mikulskiemu z Instytutu Kościuszki on pomógł nam szczególnie na początku w obmyśleniu koncepcji całego tego wydarzenia po drugie chciałbym podziękować panu Aleksandrowi Kuleszymi Milerskiemu który jest właścicielem Platformy ICCTIO i nie tylko nam tą platformę użyczył bez żadnych opłat ale dodatkowo był naszym wsparciem technicznym przez cały okres trwania konferencji no i oczywiście chciałbym podziękować naszej kierownik administracyjnej czyli pani Agnieszce Lempard za to że właśnie przyczyniła się do tego że całe to wydarzenie mogło zostać w odpowiedni sposób synchronizowany i rzeczywiście się odbyło dzisiaj nie chciałem chwalić dnia przed zachodem słońca poglądam przez okno już prawie słońce więc mogę powiedzieć że udało się przeprowadzić te konferencje dziękuję jeszcze raz wszystkim i do zobaczenia także dziękujemy bardzo dziękuję bardzo do widzenia