 Salam deyirli izləyicilər. Hərbələniniz xeyri olsun. Giddi Naya Burkimi 23. vaqi vaxtil əsad 20.02. Kanal 13 Bakuifin və Kanal 13 xəbər internet platformları zanlı yayma başlayırıq. Sabah şəzəfəri günü dəzərbaycanda, deməli, hən kəndində para dolma aldı. Nələr gözlənir vaxta? Sövbətimiz olacaq, əlbəttəki. Ama bugün əsas mözumuz, bu qara balışı durunmam əlbəttə yanaşı, orta doğuda baş verenlər Amerika Bileşmiş Dətlərinin dövlət kağıt, Ankara səfəri, Türkiye səfəri və əldə edilən sonuzlar. Əsas dikləti orta doğudadır, orta şəkdədir və orda geri şəkdən biz cam bazarı var. Buna səssiz qalmalı dolmaz. İriyanoguya ki, nədən başladı? Ama bugün o gündə insan, qırqanın ayrı gücdənləri nəra etməyə bilməsin. Çox sədərdik ki, regionda süt olsun, regionda terörün kökü qəsilsin və məntələ qaqları, dinz yanaşı bizcə barışıçısında öz həyatlarını davam etsinlər. Təyəli izləyicilər çox dəyəli qonalımız var. Ankara'ya bağlanırıq. Ankara'da Qafqas Strategii Araşdırma Mərkəzinin rəhbəri Profesör doktor Hasan Oxtay hocamız bizim canlı yəngdadır. Salam birəm Hasan beyi. Salam hocam, hər vaxtın, hocam yenidən qoşulun, yenidən qoşulun sorun deyil. Və el dəyəli izləyicilər, biz dəyəli. Geldi mi? Tamam, başlayab, tamam. Buyurun hocam, hər vaxtın siqir olsun bir daha. Həyru vaxtınız, həyru Ankara'dan bakıyor, Türk dünyasına, selamlar. Selamlar bizdən, bu Qarabax Savaşı boyunca sizin də təkət Türkiyənin insanları, təkət Türkiyənin bir hər bir sahidəki insanlarından əlavə, türkiyə insanlığında, türkiyə siyasi çevirələrin də, bu Qarabax zəfərin də böyük rolu olub, onların başında gələn birisizsiz, o isimlərin başında mən düşünəm ki, profesor doktor hocamızın da adı var. Təşəkürə yəni, sizəbə sizi zəfərdlə təbrik edir. Sabah şu anın zəfər günüdür, şu anın fəti günüdür. Şəhidlərimizin ruhu şal olsun deyilik, gələrimizə can sağlıdır. Bu gün o zaman ilk öncə Qarabax'da ki, zəfər paradına bağlı sizin fikirinizi eşidək, məlumatımız var ki, orada Rusqoşunları da iştirak etməyədilər. Çox istəyərdik ki, orada Türkiyə hər bir kantingenti iştirak etsin. Sizcə Rusların o paradda iştirak istəkdər, hə də parad olmayı buna göre istək deyirəm, nədən doğur, Ruslar bunlar ilər və sabah o paradda hansı mesajlar doğabilər. Buyrun Hasan Hocaq. Ət, həbinizi Ankara dən səlamla, saygı ilə səlamlıyorum. Hail akşamlar dülüyorum. Hail akşamlar. Sin də ifadə etdiniz gibi bir parad göstərisi yapılacak. Hatırlarsınız, 10 qasım barış anlaşmasından sonra Bakü də bir parad qeçmişdir. Orada İlam Aliyevlə Recep Tayyberdoğan önündə Büyük bir zafər keçişi oldu. Hatta orada Recep Tayyberdoğan'a bir şiir oqutmuşlar da Ayazın ota yediye, Arazı komilə doldurmuşlar deyə. Ondan sonra da İranla, Türkiye və İranla, Azərbaycan asılı ciddi sıkıntı olmuştu. Tabi şimdə şuşa da, hətta hən kəntində böyle bir paradın keçirilmiş olması da onun devamı olaraq deyələndirmək gələkir və bunu alqışlamak gələkir. Çünki, önəmdir bir zafər. Azərbaycan 30 yıldır işqala altında Rusya tarafından, Ermenistan üzerindən işqala altında tutan topraqlarını işqaldən kurtardı. Hatta Dağlı Karaba iləyə giri də biz sizin programlarınızda və diğer programlarda çıxış yaptığımızda orada dombaz modeli gibi model riski tl kəsi ilə qarşı qarşı olduğumuzu və bunun də rəhəl dəvrədisi bırakılması gələkirlə giri fikirlərimizi sizin kanalınız, vasısanızı da ifadə etmişdik. Yəni, özellik də Ukrayna kriz öncəsi 10 qastım anlaşmasından sonra Rusya laçın koridor üzərindən Dağlı Karaba orada yaşayan Ermeni halkını bir anlamda defaqda olaraq kontrolatla tutmaq arzusundaydı. Amma daha sonra Paşinyan Azərbaycanın topraq bütününü tanıyıq Karaba probleminin Azərbaycanla Rusya arasında çözülməsi qəriqli nifat etdikdən sonra Putin ansızın bir konuşmasında dədi ki Paşinyanın Azərbaycanın topraq bütününü tanımasından sonra satec dəyişdirmişdir, və Azərbaycan yedi rayonun işqaldən kurtarıq şu şey aldıktan sonra Karaba ayaqlaşacağı zaman, yani Dağlı Karaba'da ki işqali son verəcəyəz, Rusya nün talibi və dayatmasıyla 10 qastım anlaşması imzalanmışdı və 10 qastım anlaşması nəticələnmə 10 qastım anlaşması hər hən gibi 5 yıld keçəli olacaktı amma nəticə itibariya 10 qastım anlaşması 5. yılın ammadan Azərbaycan Lachin koridorunu kapatıb Dağlı Karaba'da hər hən gibi bir statünün oluşmasına müsade etmədir bəl olunca da özəlikdə Paşinyanında Azərbaycan topraq bütününü tanımasın neticesində, Azərbaycan Dağlı Karaba bölbəsindəki əlmeni yapılanmaidə dəvrədışı bırakaraq orayı kəndi topraqlar içerisində bütün dünyaya qəbul ettirdi 1993-də Pakistanın dəstdəyi ilə Birləşmiş Milletlətdəki dəstdə ilə aslında Dağlı Karaba Azərbaycanı topraq olarak tanınmış və Birləşmiş Milletlətdə bu konuda bir sürü karar almışdı fakat fiilən Rusya, əlmenistan üzərində bu bölgeyi kontrol edip güney qabqas ya da askerli və siyasi varlığını dəram etdirmək ağzısındaydı fakat Ukrayna krizi gəlişən konjüktürel durumlar və Türkiye'nin Azərbaycanı vərmış olduğu ən üst düzey, üç noktadaki dəstdəklə Azərbaycan öncə yedi rayonunu sonra da Dağlı Karaba'da ki qondarma yapıyı dəvrədə dışı bırakaraq bugün bir zafər göstərisi yapma aşamasına gəldi təbii Rus askərləri bu paradda olmasını anlama geliyor. Olmalı mı, olmamalı mı və ya da 20 yan var 1990-da Azərbaycan topraqlarını tərk etmik zorunda qalan Rus askeri bugün resmi olaraq Azərbaycan topraqlarında hangi qaya yəmə atıq bulundu ayrı bir tartışma konusu bu noktaya gəlməsi bilə aslında oldukça önəmli, çünkü daha öncə Azərbaycanı topraqlarının 5-də biri Rusya kontrolündəki Ermenistan tarafından fiilən işqal edilmiş durumdaydı fakat Azərbaycanı da Ermenistan arasında bir ihtilaf oldu və bunun çatışmaya döndüyü dolayısıyla bu işqal məsələsinin Ermenistanın Azərbaycanı oldu və Rus heç ismi gündəmə gəlmiyordu amma nəticə itibari ilə gəlişmələr Ermenistanın ərkən Rus rəyləri işiklərin bozması süreci Rus rəylə Azərbaycan arasına səvkətli və Azərbaycanında dağlı qarabağda işqali qaldırdı, amma şimdə Rus askerlərinin 10 qasım anlaşması qəriyi, barış anlaşması qəriyi dağlı qarabağda qalma gələkçəsi ortadan qalqmış durumda çünkü Azərbaycanı da Ermenistanın çatışma ihtimali söz konusu deyil böyl olunca da Rus askerlərinin anlaşması ilə barış güc adı altında Azərbaycan topraqlarında bundan sonra qalmaması qərekir, fakat hızlı olayların hızlı bir şəkildə gəlişməsi və nəticədə şuanda Azərbaycan topraqların herhangi bir Ermeni azınlığın qalmamış olması və Azərbaycanda Ermenistan arasında herhangi bir çatışma olma ihtimali devrə dışı qalmasından dolayır Rus askerlərinin bugün olmasa gündəmə gələcək Tabi, aynı səkildə Ermenistan da kəndi topraqlarında Rus askerlərin olmasını istəmüyor istəməyincədə bəlk ki, Rusya Ermenistan topraqlarında ki, askerlərinin Azərbaycan topraqlarına çəkərək Güney Kafqasya da Azərbaycanla Rus arasında birikil anlaşma imzalanıqraq Rus askerlərinin qalmasının önü açılacakmı, önümüzdək günlərdə mərki şu olabilir Rusya, Güney Kafqasya dan çıxmaq istəmiyə bilir və bu noktada Azərbaycanla yapıcaqları iki il anlaşma Özəlliklə, Türkiye Cumuniyyət Devleti ilə Azərbaycan arasında imzalanan Şuşa bəyan nəməsindən 12 gün sonra Rusya ilə Azərbaycan arasında imzalanan Moskova bəyan nəməsindən Rusya, Güney Kafqasya da askər bulundurabilmək adına Dağlı Qarabağda hən kəntində bundan barış güc adı altındakı Rus askerlərinin Azərbaycan topraqlarında qalma süresi uzatılabilir bunu zaman göstərəcək amma şu an Azərbaycanın bunu konuşmaktan ötə Dağlı Qarabağda Azərbaycan anayasasını qokuqunu qarik kılmanın getirmiş olduğu həyacan və zafər kutlamalarını yarın idirak edəcəz Bu Azərbaycanın devlətləşməsi bir milletlətləşməsi açısından önəmli bir durun. Artıq bundan sonra nasıl ki, ikinci dünya savaşı bittikdən sonra Fransa-i savaşdan qalib çıqaran Dögül, İngiltərəyi önəmli bir qalibiyyət elədədən Churchill savaş bittikdən sonra seçimlərlə, demokrasi qəreyi iktidarlarının devlətliği gibi bəlkə bundan sonra Azərbaycanda daha farklı taləplərlə, halkın taləpləri ilə yürsürəcün başlamasının da aslında önə açılmış olacaq. Şimdə ya qadar Azərbaycanda Dağlı, Karaba ve Şqalatna ki yedir rayondan dolayı halkın taləpləri sürekli ərtəleniyordu haklı olaraq, amma bundan sonra devlət yönətimi ilə halk arasındaki uçurumların qapatılması devlətin halkı için, milleti için sosyal rəfa artırmaq adaləti yaya bilmək və gelir səviyyəsin düzəltə bilmək için çalışması qərekməkdədir, çünki artıq bahanesi qalmıyor. Artıq dünya 21. 100 yıllı nələsə ilk çeyreyni tamamlamış olduğu bir çağda modern dünyanın yönətin biçimdərinin artıq Türk dünyasının hər bir noktasına, hər bir köşəsinə yayılmasıını taləb etmək Türk milletinin fərtlərinin ən büyük taləbi arzusu və bəqdəntisidir. Bu bağlamda Azərbaycanın öncə yedir rayonunu, sonra Dağlı, Karaba, Şqalatna kurtararaq, Azərbaycan toprak bütünün içerisində deyələndirilməsi bu da haqlı olaraq bir zafer geçişi ilə paradı ilə taşlandırması qadar güzel anlamlı bir şey olamaz. Təbək gönül istərdik ki, 10 qasım anlaşmasından sonra Makudə gərçəkləşən parad gibi, yani Erdoğanla Aliyevin nəzarətində gərçəkləşən parad gibi, bu paradda da yine Erdoğanla Aliyevin nəzarətində olması aruc edilirdi. Fakat Rus askərinin bölgedi olmasının nəzakəti naziklinlən dolayı da Rus askəri bu geçit törendərinin də yer almasına anlam yükləməmək gələkir. Ama bunu da geçici bir olay olaraq deyəlindirip, önümüzdək günlərdə Rus askərinin bölgedən çəkilməsinin alt yapısını hazırlamak gələkir. Təşəkürlər hocam. Hər halda dediklərinin çox deyəlidir. Zətən hərlərə imza atanını deyirlər, sonura bir demokratik sesimə gediblər. Pürkiyyədə də bu hallar olub, amma zəfərdən sonra yox, hətta bir devrimdən sonura yəni, 80-ci iddən sonura Kenan evrim prezident oldu sonra demokratik seskiyə imkan yaratıq. Yəni, hətta diktatorlar belə sonuzda demokratik seskiyə imkan yəni, hocam. Mən belə anladım. Yəni, hətta 200 dünya səbaşından sonra demokratik səkim oldu. İçinin dünya səbaşında biliyəsiniz dogaul, hətta yenidən dogaul, sonra demokratik seskiyə gittik. Fransa halkı, dəgola təşəkürət dedik, siz Fransa-yı savaşda qalip kıldınız, amma bundan sonra küsurət, demokratik küsurət sizə təşəkürət ediniz, yenə bir yönetim getirdilər. Aynı şəkildə çörçildə, aynı şəkildə, iki dünya səbaşında sonra iktidara bırakmaq durumunda kaldı. Türkiyədə də iki dünya səbaşından sonra demokrasiya geçildi. 1945-də iktidara qaldı, demokratik seçimlərə gidildi və Adnanməndəris iktidara gəldi. Yani inönü iki dünya səbaşında çörçülə, ondan sonra dogaul lə, Stalinlə diplomati mücadərisi vərən ismətün önü iktidarını Adnanməndərisə bıraktı. Dolayısıyla dönəmsəl olaraq zorlukların yaşandığı, biraz da şartlardan dolayı hət yönetimlər uygulayan yönetimlər rahatlama sisteminə geçdiklərində də seçimlər oldu. Məsələ, 1960-da Türkiyədə bir askeri darbi olmuştu. 62-63-də seçimlər oldu. 1980-da Türkiyədə yenəsində ifadətdiniz gibi bir askeri darbi elə yönetimlər koymuştu askerlər. Ama 1983-də, 1983-də seçimlərlə, demokratik seçimlərlə simil iktidara iktidara gəlmişti. Türki tozal gəldi, ilə mi? Evet, Türki tozal gəldi. Bunlar artık Türkiyədə, dünyada demokratik sistemlərində olaqın iktidara işlə işin önündə kimsənin durma şanslı söz konusu deyik. Teşəkküllər hocam, bunu nədən dedim? Türki bayaları siz dediniz ki, zəfərdən sonra Degolu misal getirdiniz. Ona görə, mən də əlav etdim onu. Hər alda, bir cəndə şərgin ilk demokratik cümhuriyyətini 105 yıl öncə qurmuş bir durum olaraq bir demokratik şəraiyyətdə yaşama haqq edən bir millətik. Bunu siz bizdən də daha gözəl bilir. Siz bir Qafqaz Şunaz, bir Azərbaycan Şunaz olaraq. Mən qısa Türkiyədəki siyasi durumdan bağlı da sistem fikirinizi alaq, ondan sonra Bilinkelin Türkiyə səfəri medialarda, Bilinkelin Türkiyələ anlaşdı. Nədən anlaşdı? Bunu sizdən işidək. Qazda muhasirədədir. Qazda nə zaman düşə bilər? Bunu sizdən Azərbaycanda Qazda'daki durumdan bağlı fərqli fikirlər var. Türkiyədə fərqli fikirlər var. Yəni, ilk dəfədir ki, mən tişəxsən görürüm Azərbaycan kamuoyd deyək. Yəni, iştimaif kirli ilə Türkiyə iştimaif kirli arasında bu qədə fərqlər var. Bədən qaynaqlarını bunu da sizdən darşacaq. Yəni, çox istəyərdim ki, Türkiyədə ana müxtələrinin seskiları oldu. Yeniləy oldu. Həralda bütün gələcəyi açılan bir pencelədir. Yəni, gələcəyi açılan bir pencelədir. Yəni, çox e Hui, toast Şurada imamoğlu faktor var idi və s. və s. Azərbaycında izli göstərilər Türkiye siyasətində. Amma bizim də ən böyük rəferansımız, ən inandığımız rəferans namzadır. Buyurun, sizə işidək. Ənət, geçtiğimiz pazar günü Cumars Pazar, Cumrət Halk Partisi'da olan Hüsnü Kongra yapıldı. Də demokratik bir seçimlə, Kılıçdaroğlu partisini qurup başkan vəkil. Çünki Kılıçdaroğlu, biliyorsunuz son seçimdə qurub başqana da yoldu, üçün millet vəkil olmamışdı, parlamentoda deyildi, amma özgürəcər millet vəkil olaraq parlamentoda də və Cumrət Halk Partisi'nin parlamentodaki en önəmli təmsircisi idi. Yəni qurup başqanı idi. Təbək seçimlərin qaybedilməsi, Cumrət Halk Partisi'nin seçimlərin qaybedilməsi, iktidarın muhalefəti dağıtabilmək üçün, muhalefəti üzərində çox olumsuz baskılar yaparak muhalefətin psikoloşinin darma danətməsi, Cumrət Halk Partisi'nda Kongra qarara aldılar. Kongra də bəklənildi gibi kemal kılıçdaraoğlu çıkmadı, çünki gənəl də şöyle bir bəklənti vardı, Cumrət Halk Partisi tabanında və üst düzə yönəticelini də. Ən azından yələ seçimlərə qadar, çünki Mart ayında bizdə belədiyə seçkilərə olacaq, yələ seçimlərə qadar kemal kılıçdaraoğlu devam edər, yələ seçimlərdə parti başarlı olub adət və qalqılma partisinin də qarşı bir başarı eldə edər. Bu başaradan sonra bir Kongra ilə gənəl başqanı değişir və o gənəl başqan, Cumrət Halk Partisi'ni götürür deyə bir bəklənti vardı. Əmə özgür özərin il il gəzərək, şehir şehir gəzərək seçməni, Cumrət Halk Partisi dələgəsini gənəl başqanlıqda Kongra'da oy bərəcək dələgəyi ikna etməsi. Bunun yanında İstanbul Bələdəyə başqanı Ekrəm İmamoğlu'nun açıktan olmasa da, qayr rəsmi uğraq özgür özərin dəstək olması və onun yakalamış olduğu populitə ilə, populitə ilə Cumrət Halk Partisi həm seçmənin, həm də dələgəsi ücərin də ciddi anlamda bir ağırlıq oluşdurdu Ekrəm İmamoğlu. Və Ekrəm İmamoğlu direkt kəndisi aday olamadı, ama Kemal Kılıçdaroğlu'nun qarşısında, kəndini Mart ayındakı seçimlərdə Bələdəyə başqanı adayı göstərmək, imkan və iktimalı olan özgür özəli qayr rəsmi uğraq dəstəklədi. Aslında, biliyorsunuz, Kongra'da bir divan başqanı olur, yəni Kongra'yı sevqədər yönetir. Divan başqanın Ekrəm İmamoğlu seçilərik, orada aslında Kemal Kılıçdaroğlu bir anlamda kəndini qaybə edəcəyi, bundan sonraki süreçdə də Ekrəm İmamoğlu'nun Cumunət Halk Partisi nə daha ətkilə olacağının sinyallərini vərmiş oldu. Tabi, hiç kimse özgür özəl karşısında Kılıçdaroğlu'nun qayb edəcəyeni çox fazla ihtimal vermiyordu. Başqandıq seçimdəni Kılıçdaroğlu alabilecəyeni, amma parti yönetəcək olan parti meclisi dediğimiz ekibin, mərkəc yönətmək kurul dediğimiz ekibin İmamoğlu və özgür özəl ağırlıqda olacağı ekleniyordu. Fakat birinci turda 7-8 farklı yeteriz seçilmə haq sayısı əldə etməməsinə rağmen özgür özəl birinci çıxınca ikinci turra Kemal Kılıçdaroğlu olasında seçimə girmək istəmiyyip özgür özəlin qarib qiyəldin ilan edəcəkdir. Fakat Kemal Kılıçdaroğlu nə trafındakilə Kılıçdaroğlu qayb edərsə, biz də qayb edəriz ən dişəsi və qorqusuyla Kemal Kılıçdaroğlu'nun ikinci tur seçimə çıqardılar və orada aynən eksem İmamoğlu'nun belədiyə başqanını seçilir kəm birinci turda 10.000 oy açıq fark vardı. Ondan sonra 200.000 oy farka dönüşməsi gibi özgür özələ də Kılıçdaroğlu qarçısında bir qaləbə zafəl ilan ettim. Tabi burada Cumunət Halk Partisi özəllikdə yerə seçimlər öncəsi bu şəkildə bir kargaşa içində sevk edilməsi həm Cumunət Halk Partisi'nin yönət tiçilərinin psükolejlərinin darmadan olduğu həm də iktidarın Cumunət Halk Partisi'nin darmadan adə bilməkçin elindəki bütün imkanları sahaya səhvəbərdirək bir başarə eldə etmiş oldu. Yəni, şu anda Cumunət Halk Partisi'ndə bir gənəl başkanlık deyişimi istərisləməz bir həyəcə uyandırmaqla bələ, yine partide kopuşlar ən azından duygusal kopuşlarla karşı karşıya qanlayacak. Bunu iktidarın bir başarısı olmaq olaraq görmək görəkir. Kılıçdaroğlu seçilə bilseydir və Özgür Özəl yine Grup Başkan Vəkinlə dəam edər, amma hep birlikdə hiçbir kopma olmadan, hiçbir ayrışma olmadan yerə seçimdən hazırlanır və ona da eldə ediləcək başarıdan sonra aslında Cumunət Halk Partisi, Kongriya gidip gənəl başkanı deyişimi gərçəkləşlisələrdə daha sağlam bir ana muhalefət partisi olurdu. Şuanda əkləm İmamoğlu Özgür Özəl sanki əşh başkanlık gibi, görüntü də Özgür gənəl başkan amma Fiyriat da əkləm İmamoğlu parti yönetiyoq gibi bir hava oluştu. Bu da isə rəstənbəz partidə kopmalara, daha doğrusu partili parçalamakla ilik darın yapacağı hamlələrin önü açılmış oldu. İnşallah demokrasi açısından faydalı olur. Bu Özgür Özəl'in seçilməsi Cumunət Halk Partisi, Türkiye'nin ən əski partisi, Atatürk'ün kurmuş olduğu bir parti. Böyl olunca da onun siyası hayatta yerini sağlıklı bir şeydə devam etdirməsi, demokrasinin işləyisi açısından da Cumunət Halk Partisi'ni siyasal faaliyyətlərinə Türkiye'nin ihtiyacı var. Özgür Özəl, genç bir daha 50 yaşının altında, biz 50 yaşına genç diyoruz Türkiye'də. Aslında bu da yaşlı bir nüfusun göstərgəsi, ama gençlərə dəvr edilməsi açısından bu son doğru cönəmli. Bu, deyə, siyasi partilərə də yansıya bilir. Çünki 50 yaşı üzərində Türkiye'də bir çox siyasi parti genel başkanı var. Cep Tayyip Erdoğan, nərdə isə 70 yaşına dəyandı. Dəvet Partisi 74-75 yaşında. Təmər Qalamallıoğlu Saadət Partisi 80 yaşında. Mərəl Hanım, işte yine 65-ün üzərində. Dolayısıyla bütün partilərdə önümüzdəki günlərdə genç kuşakların siyasətdə belirləyici olmaları və siyasəti yönləndirmələr açısından da bir umut doğdu. Tabi bu demokrası açısından son daraca önəmdir. Çünki demokrasilərdə sürekli seçimlərin olması, sürekli kamuoyunun halkın iradesinin yansımasının önünü açan seçimlərin olması, demokrasinin vazgeçilməcilərindən, olmazsa olmazlarından olduğundan dolayı Çürnət Halk Partisi demokratik olaraq kəndi deyisin və dönüşünün sağlamışdır. Bundan sonra diğer siyaslı partilərdə bu və buna bənzər bir süreç ilə qarisi qarşıya kalınacaq. Tabi bu adayat və qalqınma partisində Tayyib Erdoğan ölmədən, bələ bir kongre deyşimi və hətta Məhəlilək Şəhərləkət Partisiində, Dələt Partisi elə ölmədən, bələ bir demokratik kongre deyisi seçimləri ilə deyisi olma ihtimali. Şuan çox uzak gözükür, amma nəticə itibari ilə, öylə və ya böylə partilərdə bir demokrasi arayışı, partilərdə bir genç-kuşak arayışına doğru xızı bir səkildə gidilməsinin özgür özəl önün açmış oldu. Bunun önündə diğer partilərin durma şansı söz konusu deyil. Amma bir qısımı, yaxın zamanda bir qısımı ortada gələcəkdə bu sürecə hep bələyər yaşayacaqlar. Dolayısıyla özgür özgür özələrin seçilməsi, bəlki Cumhuriyet Halk Partisi ində yeni bir kongre çağrışı oluşturabilir. Çünki Cumhuriyet Halk Partisi aslında kongreləri partisi. Sürekli iktidaflar çıktığında bu iktidafı çözə bilmək açısından kəndi içində seçimlərə, kongrelərə müracaət edən bir parti. Amma özgür özgür özəl ekibini kurar Cumhuriyet Halk Partisi tabanından gərəkli, hoş görüyü və gərəkli güven oyunu alıb stiyasiyyətdə ən azından Kemal Kılıçdaroğlu qadar 13-15 yıl qada bilir. Səboda Cumhuriyat Halk Partisi açısından bir qazam çoğulur. Çox təşəqgürə, İran Hoca. Bural olsun deyək. Türkiyənin siyasi həyatı, Türkiyə möşkəsmiş Azərbaycanın üçün, ən yaxın ölkə, hətta Azərbaycanın siyasi və ətəl Türkiyədə siyasi istigrar olursa bu bizim üçün də çox önəm bilir. Türkiyədə elə məsələlər var ki, biz zaman-zaman izləmişi. Burada iktidar yoxdur. Məsələn, sonu girmili də Türkiyə fəldi-fəldi görəməliyyatları aparlı, fəldi-fəldi bölgələrdə bunun CHP-i, CHP-i də MHP-i vakt var idi MHP ətta indiş iktidar partiyasında çox sert mühalif idi. Onu dəslək görür. Və bugün Türkiyədə apı qəzə məsələsində biz o birliyi görür. Niyə Türkiyə üçün qəzə bu qədər önəmlidir? Niyə Türkiyə, dimələyə, xalqıda dövlətidə qəzədə baş verənlərlə bağlı? Məsələn, Azərbaycanından fəldi mövqəs əlgiliyir. Məsələn, fələstin orada təbii ki, Çövbət günahsız insanların altında qalmasından qətmirs. Bunun Azərbaycanında da insanların bunu biz pisliyirik. Amma bunu başlayan Həmas tətiklədi bu savaşı. Həması da bu təhrik edədər bu savaşa. Hər haldı, bugün dəzə muhasirədədir və dəşətli oradan rəqəmlər gəlir, insan ölüm ilə bağlı. Türkiyə bu məsələdə Türkiyəni mövqeyinədir. Türkiyə bu məsələni çözüm üçün nə etmək istəyir və keçək bilinkənin Türkiyə gəlir. Örlən bulur ki, müəyyən mənada anlaşmalar olur. Anlaşmaları da nədən ibarət? Buyurun hocam. Həvət Qazə, Türkiyə için oldu çövəmli. Çünki Türkiyə Osman İmparatorluğun devamı olara kendini gördüyü və o şəkildə kabul edildi için. Qazənin də uzun yıllar Osmanlı yönetimində qaldığını və 1918-də Osmanlı yönetimindən çıqdığı və orada hala istikrarsızlığın və hiç kavga nə dəam etdiyi bir coğrafya olduğu için Türkiyə burayla yakından ilgilənmək durumunda. Bunun dışında aslında Türkiyə Qazə, Filistin, kudüs məsələsində hasasiyyətlərin hər zaman günləmə gətirməklədir. Özəlik də 1979-da İranda dəvrim olduqdan sonra Khomeini dəvrim iracədə bilmək adına kudüs, kudüs gücü, kudüs günü gibi Filistin və kudüs məsələs üzərindən dəvrim iracədmə yöntəmini bir yöntəm olaraq belirləyip bura üzərində ağırlı çalışmaya başladığında istərisləməz Türkiyədə həm qəsmisdən gələn kültürəl və yönetimsəl alanda birliktəlikdən kainaklanan bir məcburiyyətdən dolayı Qazə ilə ilgilənməkdə həm də İran ilə adı qonmamış bir yarış içində girdi Belki Türkiye də çox konuşulan, dilləndirlən bir qonu deyiləmə biz sürəcəyə yakından taqib etdiyimizdə karşımıza böylə bir manzara çıxmaktadır şimdi hamasın saldırısından önce kudüslə qazə məsələsənə Filistin məsələsənə baktığımızda hər Ramazan ayının son 10 günündə kudüslə tansiyon gərgindik yüksəltilir və arada çatışmalar olur və bunun üzərində İran mediyası kudüslə özgürlük, Filistinə özgürlük kudüslə özgürlük gibi cümrələrlə İslam dünyası üzərində bir psikolojik üstünlük sağlamak arzusun taşır bu da İranlə rəqabətidən Türkiye tərəfindən çox qabal edildi bir durum olmamakla bərabər Türkiye də Filistin məsələsində qazə məsələsində kudüs məsələsində İran'dan qəri qalmamak adına özellikdə İslamcə iktidarlar gəldikdən sonra bu məsələ üzərində çox fazla söyləm gelişdirdi məsələ hatırlarsınız bundan 10 yıl öncə sanırım 10 yıl oldu qazəya bir insanı yardım gemisi gəndərildi Türkiye dən Mavi Marmara ismində və İslam ismələ askərləri tarxından gemiya saldırı düzəndən ərək 9 Türk vatandaşının ölməsinə və səbəbiyyət və ermişlərdir bu tamamen Türkiye dəki İslamcılarla İran İslam cumhuriyeti ilə adı konmamış bir rəkabətin sonucudur və Türkiye də 79 İran dəvrimdən sonra İranın İslam dəvləti zəndədərək İranın faaliyyətlərinə olumlu vaqan Türkiye də muhafazakər İslamcı kəsim içərisində bir grub oluştu hatta bu grub qeşdimiz günlərdə İncirlik hava üstünün önündə askərə üstün önündə eləm yaparak adətə üstlisə saldırdılar və orayı işqal etmə təşəbbüsündə amma bu aynanda İranın Türkiye dəki uzaantılı fikirdax anlamında uzaantılarını kullanarak Amerika ilə Türkiyənin arasını bozabilmək üçün yapılan bir operasyona döşmüş oldu ya aslında qazə məsələsində İranla Türkiyənin bir rəkabətinin sonucunda Türkiyənin bölgəyə hamaseti də içinə qatarak çox fazla ilgilənməsinə dolayısıyla soğuk kanılığı da hamasın eləminə gələcək Şimdə hamas eləmini yedi ekimdə gərçəkləşdirdi ondan öncə bən sizlə bir eləmdən bahsədəyim bir ekimdə, Türkiyədə İçişləri Bakanlığına yəni dair işlərin hazırlığı sizin ifadənizdə bir saldırı oldu iki tane terörist İçişləri Bakanlığı giriş kapısında eləm yapma teşəbbüsündə polisin dikkatli davranmasıyla öldürüldü və hərəngi bir polisi askərə ölümlə sonuçlanan zarar vermədən tasfi edinlər bunun üzərinə Türkiyənin Dışişləri Bakanı Haqqanfi dən çox ağır və açıq bir üslüpla bunun Suriyyədən gələn teröristər tarafından qərçəkləşdirildiğini dolayısıyla bunun təyədə terör örgütü dən yapıldığını və misli ilə bunlar cəzalandırlacağını alt yapılarının vurulacağını hastanələrinin vurulacağını gibi-gibi uzun bir basının önündə səvən biri deyin, amma bu olay qarçında soğuk qanlımını qayb edirək bir konuşma yaptı və bu konuşmanın üzərinə də Türk ordusu Kuzey Suriyyi operasyon qərçəkləşdirdi hatta hatırlarsınız orada Amerika askeri üstünün askeri sağasına giren bir Türk insansız haba aracıda Amerikalılar tarafından düşünündü və Türkiye ilə Amerika qarçı qarçıya gəldi şimdi bu olaydan iki gün sonra 7 ekimdə hamas bütün dünyanın dikkatlərini və hatta özellikdə İsrail istifaratının atlatarak büyük bir operasyon qərçəkləşdirdi və İsrail işlərinə qədər girərək işte 700 ə yakın insanın ölməsinə 250 dən fazla insanın alınarak əsir edilərək Qaziye gəli götürməsinə bir saldırı ilə qarşı qarşıya qalındı bu saldırın adına saldırısı deyin və hatta cihat deyin nə dərsəniz deyin ama uluslararası qıqqa görə əgəmən bir dəvətin sınırlarına bir saldırı olmuştur bunu Kuzeyraqdan, Zaman Zaman Türkiye'ye, Kuzey Suriyedən Zaman Zaman Türkiyəyə yapılan saldırılarla aynımı deyilmi fartlı mı tartışmaları Türkiyədə yapıla geliyor amma letici ə itibani əgəmən bir dəvətin topraqlarına hamas tarafından bir saldırı olmuştur hər nə qədər hamasın və ənmiş olduğu mücadələyə cihat deyə ifadə ediliyor isədə bunun batılı anlamdaki qarşılı terror olaraq ifadələyəm çünki əgəmən bir dəvətin topraqlarını saldırıyorsunuz sivil halkı öldürüyorsunuz karakolları basıb askərləri alıyorsunuz və qasürüyorsunuz bu uluslararası qıqa görə də bir savaşdır və hattə bir terör saldırısıdır buna sayın Erdoğan'ın işte onlar terör yapmadı, cihat yaptı bu olayı aqlama və ya da bu olayı masum göstərmək girişimi çox olumlu sonuç və ermədi bunun üzərindən zətən hamas hamasa qarşı və hamasın üzərindən qazəyə qarşı İsraili korkunç vahşicəs kaldırıları qərçəkləkdir bu saldırıların qərəkçəsi müşəbbibi hamas örgütüdür həmas bu olaya durup durur kən nə qaldı və hamas və demirku bə savunma sistemini nasıl açdı işte burada araya şöyle bir soru geliyor hamasa istihbarat olaraq hangi dəvrətlər dəstək oldu hamasa kim silah və mühummat və həmasa bu saldırısında nasıl oldu da moslatın haberi olmadı işte burada uluslararası gücün dəvriya girmesi və və s. savaşı bağlamında hamas üzərindən kimin İsrailiyə savaş açtığını ilə planına bakmaq yərikir burada kamuoyunu açıqdan tartışıldığı için bizdə dəvrətlisi və verməkdə bir sakınca görmüyoruz İran və Rusya'nın ciddallamda İsrailiyə cəzalandırmaq itin, böylə bir operasyonun tətini çəkmiş oldular məsələ İran hər nə qada şi bir dəvrət ideolojisini dış politiqaya yansıtıyorsa da ama hamas gibi sünni bir yapıyı da kontrol edip İsrailiyə saldırma potansiyeni və ya da başarısını ortaya koymuş durumda Türkiye hamasla çox deyişik təmasları olmuş olmasına rağmən hamasın bu tür bir saldırı yapacağı Türkiye tarafından bilimləmiş olması da bir zafiyyətin yansıması və Türkiye ilə birlik tarix edidən örgütlərin masın içində xaqlı usurları taşırdığının da Türkiye devlətlini yönətlisə tarafından görülməsi yərəkən son da rəcə önəmli bir olay İsrailiyə 7 və ya səvməyin uluslararası rizkilərdə devlətlərin rizkilər olur məsələ Türkiye İsrail konusunda uzun süre 2009-daki 1 minüt olayından sonra diplomatik rizkilər nərdəyəsi astıqya alınmışdı, amma daha sonraki gəlişən olaylar Türkiye-lə İsrail yenidən barışmasını hatta qeştiğimiz evil ayında iləşmiş minətlərin 78-in toplantısında Erdoğanla, Nətən Yahu Türkiye evində buluşmuşlar hatta bugünlərdə məlkədə Mısır İsrail-Türkiye anlaşması imzalanacak bir zemində gelinmişti çünki Doğu Akdenizdəki enerji kainakları ciddallanda Avrupa pazarına çıxabilməsi için bu üç devlətin birlikdə hareket etməsi qəriqdürüyordu dolayısıyla çox önəmli bir gaz enerji qətaklarını kontrol edən bu üç mekanizmanın birlik deliyi biriləri tarafından bozulmalıydı işte burada İran ve Rusya devriya girdi çünki İran İsrail-in iki İslam devləti ilə yani Türkiye və Mısırla barış yapması İranın anti-Israeli söyləm üzərindən Siyonizm söyləm üzərindən İslam dünyası üzərindəki psikolojik baskıyı qurma argümanlara devlə dışı qalıyordu bu noktada İran bir taşla iki kuş vurmuş oldu bir İsrail-i korkutmuş oldu iki üç üçüncüsündə söyləyim İranın və Rusya nəlindəki enerji qaynakları kartı, silahı doğaq denizdə Mısır İsrail-i Türkiye nəlində qəsməmiş oldu Rusya açısından da biliyorsunuz Zələnski kökən itibariya Yahudi və Yahudi basını Zələnskiya çox ciddə anlamda ilk gündən məni dəstək olduğu için Putin dünya basınında çox taqir edilmiş aşağılanmışdı və özəlikdə Amerikan Yahudilərinin Zələnskiya dəstək vermə sinəticəsində Putin bəqdədiyi başarı əldədəməmiş və bir gün bunun intikamını alma imkan və fırsatını kolladığı və iştihamasın bu operasyonunun nın arqasında Rusya və İran birlikdə ərikədədərək bu operasyonu gərçəkləşdirirlər təbək burada şurada dikkatə sunmaq görəkir Rusya 600 gündür Ukrayna krizi ilə dünya basının da həp olumsuz anılıyordu amma bugün bu operasyondan sonra yəni Hamas operasyondan sonra Ukrayna məsələsin dünyada konuşan nərdəsə hiç kimsə qalmadı hatta Zələnskiya gəkdiyimiz günlərdə bu konuda ciddi anlamda bir yalnızlıq sitəmi içerisində də bulundu təbii İsrailə qarşı yapılan bu hamlə İsrail içişləri açısından da oldukça önəmdə nətən yahu hükümeti zor ayakda duruyordu hər an bir hükümet krizi ilə qarşı qarşıya qalıb ərkən seçim karar alınacaqdı və nətən yahu belkide Hamas'ın bu yapmış olduğu saldırıdan haberdərdı və ya deyildi bu ayrı bir tartışma konusu amma bu saldırı üzərindən iç muhalefəti bastırdı və nətən yahu Yahudilər arasında birlik bərabərlik səlləmləri ilə iktidarını sağlanlaşdırmaq bunu yanında Amerikanın İsrailə nə dərəcə dəstək verəcəyini təsdə etmiş oldu və Amerikanın da uçak gemilərini İsraili korumak adına bölgəyə getirdi Şimdə qazə çox korkunç vahşi bir şəkildə bombalanıyor bunun kabul edilir, hiç bir tarafı yox amma buna vestili olan Hamas'ı da çox övgüləmənin bir anlamı yox çünki Hamas bu eləmi yaparken nə Türkiyəyi haber verdi və Türkiyənin İsrail içişlərinin ilə giri süreci başlattığı için Türkiyədə, Türk kamuoyunda Hamas konusunda şuan da kafalar oldukça karışıq çünki bir qısım Hamas'ın yapmış olduğu bu eləmi, terör eləmi olaraq ifadə dərəkən bir qısım özələkçə İslamcı qəlinək içerisindən gələnlər bunu bir İslami cihat, işte İsrailə qarşı Filistinlərin direnci olaraq ifadə ediyolar amma mələsəf Hamas Filistinləri təmsil etmiyor Filistinlərin devlət başkanı da yapmış olduğu açıklamalar da, hatta bırakın Mahmut əsatın açıklamalarını Hamas lideri Ahmet Haniyyə bilə bu eləmin kəndi bilgisi dışında olduğunu açıq bir şəkil də ifadə etdi. Dolayısıyla Qazidədə de facto bir yapı Filistinlərin devləti içerisində gözükür Filistinlərin devlətinin kontrolün dışında amma uluslararası güç dəngələrin və və sayət savaşı yürütən İran və Rusya gibi devlətlərin kontrolündə bir bəlqədə bir demokratik sivil bir yapı kurmaq mümkün deyil. Dolayısıyla şuan da İsrailin Qazidədə Hamas'ı təmizdəcəm deyə başsatmış olduğu operasyon bəlki də Azərbaycanın dağlıq Karabada Rusya nın defaq da olaraq ayakta tutmaya çalışdığı gondarma dağlıq Karabada cumhuriyyətində qarşı yürütmüş oldu operasyon gibi. Bakın birbirlə bağlantılı bunlar. Şini Azərbaycan kamuoyunda niye Türkiyedəki qadar göstərilmədi ilə ilgili. Həm Türkiyedən Azərbaycan suçlandı. Həm də İrandan, həm Türkiye həm Azərbaycan suçlandı. Hatta bugün təbrizdə bir midinq yapıldı. Bəlki takib etmişsinizdir. Türkiye Büyükətçilinin önündə özelliklə üniversitörlərinciləri bəsiç kontrolündə toplatıldı. Azərbaycan və Türki Aliynə ağır sloganlar atıldı. Şimdə özelliklə Azərbaycan kamuoyu, 4 günlük savaşda İsrailin vermiş olduğu dəstəktən dolayı hamas İsrail reqabətində kavgasında çəkişməsində adana dərsəniz deyin daha fazla kənlini İsrailə yaxın istətti. Bundan dolayı da Türk kamuoyundaki İslami hassasiyyətə sahib hükümet yanlısı qurupların Azərbaycanla ilgili bir eləştirilər oldu. Bu normal hər kəz aynanda aynı şeyi düşünəcək deyib şey söz konusu deyil. Azərbaycan kendi açısından 4 günlük savaşda İsrailin vermiş olduğu dəstək Azərbaycan için son dərəc önləmliydi. Hatta Filistinlərin daha çox sosial demokras sol siyasiyyət yürüttükləri üçün kənlini əlbənistanına daha yaxın istəttikləri ifade edildi ində dolayı. Azərbaycanda Türkiyyədik qadar qazıya konusunda bir hassasiyyət ortaya çıxmadı. Bunun da səbəbi dediyim ki, 4 günlük savaşda İsrailin Azərbaycanına vermiş olduğu dəstək. Ama qazıya məsəlisi, hamas məsəlisində hamasın bir terör saldırısı gerçəkdəşdirmiş olmasına rəamə, Türkiyədəki İrancı deyə biləcəyəmiz, tırnak içində söylüyorum bunu, grupların bunu fırsata çevirirək, İran adına Türkiyədə propaganda yapabilmək və Türkiyədəki kamuoyunu kontrolatına alabilmək adına bir qazıya söyləmiyə oldukça abartıldı. Hatırlayın, ilk səmanlar Recep Tayyip Erdoğan, yani Türkiyə Cumhuriyyət, Cumhurbaşkanı iləsində çox ağır bir üslub kullanmadı, nərdə isə 15 gün sustu. Daha sonra həm iç kamuoyunu bu İran rüzgarını bastırabilmək kontrolatı altına alabilmək həm də muhalefətin söyləmləri ilə seçmənin muhalefəti doğru yönlənməsinin önlə alabilmək adına də sət bir üslubla İsraili suçlama noktasına gəldi. Ama dəticə itibari ilə Sayın Erdoğan'ı söyləmləri İsrailin qazıya dəki nərdəmanı durduramadı. Nəticə itibari ilə dərət bahçelinin 24 saat müdət bəriyorum İsrailə deməsi və o 24 saat dolmuş olmasına rəamən qaz saatlər üzərində qəşmiş olmasına rəamən də İsrail o korkun savaşında qatliyamından vazgeçmədi. Dolayısıyla burada diplomasının dəvriyə girməsi gələkir. Türk dəvləti parlamentosu parlamentodan Filistinə qazıya dəstək olsun askeri oraya gəndəməkdilib karar çıqarmadı sürecə Söylənən sözlərin qazıya də bir karşılı olmadığını gördük. Bilinkının Hakan Fidanla yapmış olduğu görüşmə, bastına kafalı olduğu və bastına bilgi sızdırılmadığı için üç ögə üzərində daha fazla duruldu. Birincisi Antonu Bilinkının gecə yarısı Ankara da valiyardımız tarafından karşılanılması bunu diplomatik anlamda düşük ölçəklik karşılama denir buna. Bir anlamda, gələn misafirə tavır almaq gibidir. Nəticədə Dirdikişləri bakanı gəldin de, onların azından muadili karşılaması qələkir. Bu anlamda da Hakan Fidan onu havalanda karşılamayarak valiyardımısına karşılatarak, bir anlamda ona psikolojik olaraq dəyəsizləkdirmə olaraq qabredildi. İkincisi də Hakan Fidanla sarılmaq öpüşmək istədi. Orada Hakan Fidan geri durdu. Bilinkının ona düşmüş oldu. Bunu da vücut dili, okuyanlar vücut dili üzərindən toplantıları muhtavasiləyə qili söyləm geliştirənlərin ifadəsi işte buradada Hakan Fidanın Bilinkın'a il qaləbə çaldığı söyləndi. Bir də Bilinkın oturduğu qoltun yanındaki masamın üzərində kudüs figürlü bir üzərində ayırmız olan bir figür vardı. Burası üzərindən də Antonu Bilinkın'a bir anlamda məsaj verdi, ifadədildi. Bunun dışında içeridənə konuşuldu, masalı bir sonuç elde edildi, bilinmək amma həmi ki, mənim üçün çox önəmlədi vücut dilini dediniz. Zahirdə təbii ki, göründən budur. Amma ümumiyyətlə genel olarak bakanda burda Bilinkin mi qazanları yoxsa Hakan Fidan mı qazan? Bilinkinin məhətən Hakan Fidanı burada çox ehtiyazı var, yoxsa Hakan Fidanın bilinkini mən istəyərin qısa da olsa bu haqda fikirini zəlaq. Şimdə, eğer qazada ateşkəsi durdurmaqsa hədəfi ammaç və durmamışsa, tabi ki, Bilinkin qazandı. Çünki Bilinkin, hatırlarsın üç səfər İsrailə gitmişti, Tələviya gitmişti və bən burayı bir Yahudi olarak gəldim, adətah tarafını belələmişti. Bu sözə qarşılıqda səncəm uvaşqanı müslüman olaraq oraya giderim gibi bir karşı söyləm gelistirmə ihtiyac istəti. Aslında bunlar lüzumsuz polemiklər. Eər məsələ, qazada ateşkəsi ilan etməkslə orada Türkiyənin yapacağı çeçitə hamlələr vardı. Bunlardan bir tanəsi Hamasla oturup konuşacaq, bu eilemin hangi mantıq, hangi amaca matuf yapıldığını ortaya koyacaq və Hamaslı gələk isə Türkiyə Cumhuriyyət cezalandırmadı, bu qerişmə olmadı, o zaman İsrailək qarşı yapılmış olan bu harekiyyətə zımmən səssizlə onay verilmiş anlamı çıqıyor və dolayısıyla İsrailin buna təpkisi normal karşılanması lazım. Ateşkəsi talanamadı, Türkiyə qarantör qarantör olmaq istəyori cümləsini sürekli kullandı, ama bu konuda hər hən gibi nəticəldə ediləmədi və şu anda qazada iki buçu istan, aydata taş üstündə taş, omuz zərin də baş qalmayacaq şəkildə orada bir qatliyama tabi tutuluyor. Bunun durdurulması konusunda nə Türkiyə, nə Çin, nə İran ki, İran kılırı bilə kımıldatmıyor. Çünki orada hər yapılan qatliyam İranın lehine oluşur gibi İranda bir bakış açısı var. Bu doğru mu yandışma ayrı bir tartışma konusu, ama şuanda İranın ölə bir yaklaşım var. Yəni, üç umurunda deyilmiş gibi davranıyor. İran da Rusya dediğim gibi zələskiyə və əldən dəşdəyin bir yandan da iddikamı alınıyormuş gibi İsrail Dünya kamuoyunda kötüləşdirilməyə çalışırıyor. Amma nəticə itibari ilə orada qaz, xalkı, perişan vaziyyətdə. İşte bilinqanı Türkiyə gəlidində konuşuldu iddia edilən konulardan bir tanesi qazənin tamamen boşaltılması Mısırda və ya Ürdün də bir tampon bölge oluşturulması və buranın maliləçməsində amərikanın sağlayacağı iləyini bir konuşma qəşdə. Hatta bugün də Batıbasanında 30 milyar dolara yakın amərikanı bu işçin para ayırdığı ilə ilgili haberlər çıktı. Bunlar doğurumu biləmiyoruz, çünki 2,5 saatə yakın qapalı qapalar ardında konuşulan görüşmələrdə nə konuşuldu, biləmiyoruz. Amma bizim bir tahminimiz var, onu da çox fazla dilləndirmək istəmiriz, amma yeri gəlmiş ki, bunu da sələyəyim. Bir ilkəndən 3-4 gün öncə məki də 5 gün öncə İran dişdəri bakanı Abdullah Hiyyan Türkiyəyə gəldi. Fidanla yapılan görüşməyə yine basına yansıtılmadı. Hər nə qədər basın toplantısı yapılmışsa da, içərdəki görüşmələlə ilə herhangi bir gest və mümik doğsa dışarı bir şey sızmadı. Amma bu qazya saldırısının arqasında İranın olması və bundan sonraki süreçdə amərikanın və İranə qarşı bir operasyon yapma ihtimalinin bilinqınlı Haqqan Fidan tarafından konuşulma ihtimali söz konusu. Çünki Haqqan Fidanla Abdullah Hiyyan İran dişdəri bakanının yapmış olduğu basın toplantılarında buna bənzər mələlələr söz konusu idi. Hatta basında sürekli tartışılıyor. Sıranın artıq İranə gəldi və dolayısıyla İranə qarşı bir operasyonun kapıda olduğu onun üçün Amerikan uçak gemilərinin doğaq denizə gəldi. Hatta Amerikanın dünyanın 800 yerindəki askeri üslərin haqqətə qeçirədək İranə qarşı çox bir operasyon yapacağı konuşuluyor. Tabi İran bu duruma qarşı kamuoyunu oluşturabilmək vatandaşlarının bilik bərabərinin sağlayabilmək adına da işte bugün Türk Büyük əlçilinin önündə Türkiyə qarşıdı, Azərbaycan qarşıdı özellik də Təbris Türklərində təbris Türklərinin sistəmə, yani İran sistemini savunaca qalə getirmək də ilgili bir aslında psikoloji qaraqat tatbikatı qərçəkləşdirilmiş oldu. Nərəcə tutar? Nə dərəcə tutar? Bunu biləmiyoruz, amma nəticə itibari ilə Trump dönəminin son zamanlarında Amerika, İranı Ambarqa uyguladığında Türkiyəyi bunda muhaflutmuştu. Biz o süreç üçəkil də anladık, okuduk və ifadətik, dedik ki Amerika, Türkiyə İran-Amerika ilə işqilərində ara bulucu olaraq görmək istiyor. Bu bağlamda da Türkiyi, Ambarqa də muhafluttu ki Türkiyə, İranla, Amerika arasındaki görüşmələrdə həm elçilik yapsın, həm da ara buluculuk yapsın, gibi bəklənt içindeydi. Daha sonra Trump seçimləri qaybedib Biden iktidara gelincə bu süreçdə bəlki bir aqsam oldu, amma yenidən Blinken'ın Ankara ziyaretində bu Amerika ilə İran arasında ən azından görüşüləcək bir köprü Türkiyə vəcəlindən olduğu intibağı biraz daha kəsindəşti. Tabi Suriye konuşulduğu ilə ilgili bazı iddialar var. Nə konuşulduğu açıq bir səkildə ifadə edilmədiyicin bizim də tahminlərimiz ancaq bu qadar. Amma Azərbaycan basınındaki Qazizə məsələsindəki asasiyyətlə Türkiyə basınındaki asasiyyətlərin farklı olmasının tabi azərbaycanına Türkiyəni ayrı düşməsi anlamında dələndilməmək gəlikdir. Çünki Azərbaycanın kəndi iş dinamikləri ilə Türkiyəni iş dinamikləri çox farklı Azərbaycan tamamen 30 yıllık işqalin sonlandırılması sürəcində İsrailəni yapmış olduğu dəsdəyə bir anlamda olumlu yaklaşmaq adına böylə bir sürəc söz konusu Türkiyədə isə qazə məsələsi baxıştan bir ifadə etdim gibi İran ilə girilən fikri rəkabetin bir sonucu bir də İranın 79-də devrim ihrac etmə çalışmalar ilə Türkiyədə oluşturduğu tırnaq içində söylüyün bir İrancı mekanizm oluştu Türkiyədə. Məsələp olaraq sünni, amma İranı İslam Devleti zannədən və İranın yapmışı olduklarını həp olumlu vaqan Türkiyədə buna cemaat də bilim də bir kamuoyu oluştuk. Bu kamuoyu də deyim gibi qeçtiğimiz günlərdə amerikanın üstünə saldıracaq qadar kendini İran'a bağlı hissədən bir mekanizma. Bu mekanizmanın varlığı və mekanizmanın mənsub olanların bir qısmının hükumətlə də etkili olmaları. Bakın bunun altını özəliklə çiziyorum. İstərisləməs, Türkiyədə qazə məsələsində resmi söyləmə təsir etmiş durumda və resmi söyləm. İlk 10 gün, 15 gün susmuş olmasına rağmen kamuoyunda psikolojik üstünlük qaybələrim korkusuyla Tayyib Erdoğan düzəydə hamasa sahib çıxmaq zorunluluğunu istətti. Bölün olunca da qazə məsələsinin baxışı ilə də qazə məsələsinin baxışı arasındaki farklılığım azərbəcən halkı ilə Türkiyə-Junət devrət halk arasında bir fikri anlaşmazlıktan deyim. Dış təsirlərdən kainaklandığını açık bir şəkildə ifadə etmək gərəkir. Ozan, bu məsəliyə də soks diyərdim. Məsələ, İlqar Bəyvizin dəyəri izləyicimiz deyir ki, həmas bir terör təşkilatdır fələstinlə həması qarışdırmayın. Yəni, sizin fələstin və həmas hesablara ayrıdır mı, yoxsa eynidirmi hərdan dəstəklənir. Bu axtə istəyərdim ki, bir məntəgə üzere uzuma olaraq fikrinizi alaq. Yəni, önəmlə bir soru çoxanda Filistin devlətinin təmsinlisi gəzədə həmas belədiyə başkanlığı seçimi gibi anlayacağımızı düşünün. Çeçim də gəldi. Ondan sonra da seçim yaptırmadan gəzəyə həmas Filistinlər ayrı bir yöretim mə dönüşdürdülər. Şuan da aslında gəzə-şehir devləti dənəmirir. Rəsmiyyət də Filistinlər bağlı gözükmək də bərəbər Filin hiçbir şəkildə Filistinlər alakası olmayan bir sistem başduruldu. Dolayısıyla həmas uluslara soqqa görə qazə bir devlət deyil ama həmasın kontrolündə bir mekanizma. Buna terör ölkükdə deyə bilirsiniz. Səncum Başkan nifadə etdiyi gibi İslami Kurtuluş örgütü işte Cihat grubu da deyə bilirsiniz. Yəni, isindəndirmə konusunda çox geniş bir el-faze ilə karşıqarışayız. Nəticə itibari ilə həmasın gerçəklikləc bir şey oldu elə Filistin devlətinin resmin bir rəfləksi deyil. Dolayısıyla tanımlanamayan bir yapı olan həmasın ikinə hangi istihbarat örgütün ısızdığı, hangi deyilət tərəfindən yönləndirildi, o devlətin menfaatlar için bu eləmin nə yaptığı sorusuna həmasın liderlərindən İsmail Hania ilə çox iyilişki içində olan Türkiyənin soğuk kanlıqda sorgulayın ortaya koyması lazım. Bu ortaya konduktan sonra zətən həmasın vasfı bundan sonraki süreci çox daha fazla ön plana çıxar. Şuan itibari ilə həmasın yapmış olduğu eləm unutturlarak İsrailin kullanmış olduğu vahşət üzərindən bir səlləm qeristirlərək həmasın yaptıqları unutturmaya çalışılıyor. Biz ne həmasın yaptıqları unutmamız lazım. Nə də İsrailin qazədə uygulamış olduğu bu devlət terörünə müsada etməməmiz lazım. Həmasın yeticə itibari ilə ayrı bir mekanizma həmasın qazədə oluşturduğu mekanizma, ayrı bir mekanizma və burada sürekli İsraililə çatışarak bəlkə bir vəsaya səvaşının başlangıcını oluşduruyor. Bunu da qabirlətmək mümkün deyir. Bən çalsik hanatimi şəliyim, burada ne kafqası tam adına, nə də mənsub olduğum siyasi partı adına söyləm yorub. Şuan da həm Amerikan-Türkiye ikili devlətdən bahsədir. Yani İsraililə Filistinin eşit vətələt olmasıyla bahsədir. Ama qazəni bu sistemin içerisində yeri yox, çünki qazə zətən defakda olaraq bağımsız gibi bir mekanizma yürütmək həmasın kontrolündə. Bu İsraililə Filistin arasında sürekli bir qavqaya səbibət verəcək sə, şunu da tartışmaqda fayda var. Həni, Filistin bağımsızlığını bir kənara bırakıb, İsrailil içerisində eşit vatandaşlı quqquna görə yaşayacaq və bunun da işte Türkiye Cumhuriyyat devlətinin haqam fidan başda qarantör keliməsini kullandığı bir noktada Türkiye Cumhuriyyatı ve Amerikanın qarantörlüğündə İsrail devlətinin anayasası altında, İsrail bayrağı altında yani Filistin halkı ilə İsrail halkının eşit bir səkildə yaşayacağa bir süreci bilə tartışmaqda fayda var. Çünki övür türlü devlət iddiası ve Filistin devlətinin ismasa və ya da diğer terör örgütlərində və ya da Filistin devlətinin İsraililə mücadələsində yetərsiz görüb daha farklı yöntəmlər bulan grupların da bu şəkində kontrolatına alınması sağlanır. Yoxsa bugün hamas bəlki İsrail tarafından tamamen haritədən silincə bilə yarın başqa bir örgüt çıxıb örgütün kimi kurdu, kimi yönləndirdiyi bilincə və bilinməsə bilə bu gəlgini devam etdirəcək. Bu da bəlqədə barışın təsid edilməsinin önündə en böyük əngəl. Arapça orafiyası da bu mücadələdən bıqmış durumda, hatta Türkiye Qazi olayları üzərini üç gün yas ilanı etmiş olmasına rağmen suda arabistan üç ay sürəcək ələncələr başlattı. Arapça orafiyasının bilə kəndi içərisində Arap devlət çıklərinin bilə kəndi içərisində Qazi konusunda bir birlik delik oluşturamadığı noktada İranla yaraşacağım deyə bölgəsəl stratejilərindən vazgeçip bu söyləmə dolası ilə İranı kontrolündə bir söyləmə düşürülməsi aslında çox kabul edilir bir durum deyil. Hatta şunu son cümlə olaraq söylüyün bir saatə yakındır konuşucaz. İzləyicilərimizi yordu, qaqdınızı həlal edin. Hatta şunu yapmaq gəlikir Türkiye İranın söyləmindən kurtulub normaliləşməyə dünyanın kabul edicəyi bir sürecə doğru, hızlı bir səkid hariket etməsini sağlaması lazım. Yoxsa İran önümüzdək günlərdə çox ciddə anlamda büyük briskilə qarşı qarşıya çünki Çin, amerikanın Çinə yapacağı operasyonun önünə gələ bilmək adına İranda bir çin sətli oluşturmaya çalışıyor. Bu İran için fəlakət deməkdir, bu Azar Bəycan için fəlakət deməkdir, bu Türkiye için fəlakət deməkdir. Çünki Suriyyədə çatışmalardan, sabaşdan kaçan 10 milyon insan şuan Türkiye'də İranda bir çatışma olduğunda oradan kaç milyon insanın Azar Bəycan'a kaç milyon insanın Türkiye gələcəyi belə deyil. Bu da bir nüfus fəlakətinə səbəbiyyət verir. Onun üçün İranın normaliləşməsi bəhəm ahal, bu 79 İran dəvriminin İran üzərindəki baskılarından kurtulması İranında demokrasiye cümuniyyətə Çox təşəkkür İran hocam. Əkber beydələ, buyun Təzhan bey, sizcə İran sansiyalardan kurtulacaq mı Əmbar dün dünyaya qaqların asılma vaxtı yetişməyib mi? Həralda izləyicinin fikirinə sayarımız var. İran özü bu sansiyalardan kurtulmağı yolunu təqmalıdır elə deyilmi hocam? Əbət, yani İranın dış müdahaləsi deyil, kəndi nüfus və demokratik değişimini sağlayarak dünyayla bu İran içində çox büyük bir fırsat ama İran eğer bu kafalı rejimlə bu ikili rejimlə dəvam etməyə çalışdığında dışarıdan İran'a operasyon yapılırsa, dediyim ki, bundan en çox Həma-Azar-Bərcanem, Türkiyem də doğu tarafında, yani Özbəkistan, Türkmenistan da bundan ciddə alnanda etkilenir. Çünki, büyük bir nüfus hərəkətliliyi söz konusu olacak. Yəni, Irak gibi Suriye gibi İran da karışırsa, bu çox ciddə alnanda fələkətləri səbibət verir, Türkiyənin dəstəyi ilə tavsiyesi ilə İran'da bir değişim dönüşümün artıq kaçılmaz olduğunu sələmək gyrəkir. Hocam, çox təşəkürəyə, İran, həralda bizdə Savaş Türkiyə aşağı yıxarı zubriyyət olandan sonra özelliklə son 30 ildə bu terörlə mücadilədə olub isər istəməz bizim üçün çox azılar var bizim toplumumuzda ölüm yaşı aşağı düşük, nəyə görə? Çünki şəhid olub elə Türkiyədə də nə qədə Mehmetçiklər biz şəhədi olmasını görmüşük Türkiyədə də Azərbaycanda da orta doğuda da Ukrayna da Savaş olmasın, deyə bu iki vələk dəyələ hocamıza qafqa strateji araşdırma mərkəzin rəhbəli Hassanokta özəmcədə təşəkkürəyirəm çox sağ olun hocam çox sağ olun deyəlizdəyir Hayrı akşamlar rəhbə, sağ olasın çox sağ olun, çox sağ olun Tanrı mətəlimizi, Tanrı mələtimizi qoğursun Allah amanda, sağ olun var olun