 Çok teşekkür ediyorum. Bugün katılım saldırı için size görmek büyük keyif. Bugün dördüncü webinlerimizle gerçekleştiriyoruz bir dizi webinler arasında. Bugünün konusu dengeye bilanlama yapma. Yani Aya Şavzası, İLUK bağlamında ATD'den bahsedileceğiz. Arazi Tahrebahtı dengelemeden bahsedileceğiz. İlk webinlerimizi hatırlıyorsunuz. İLUK'a yönelik metodolojik çerkeveyi çizmiştik. Web sayfana ısınımıza da yüklemiştik daha sonra. Birinci webinleri. Daha sonra CBC ile ilgili bir webinler gerçekleştirdik. Arazi kullanım planlaması bağlamında QCYF'de giriş yaptık. Onu yükledik. Geçen hafta hatırlayacak olursanız Google Earth motoruna giriş yaptık. Bugün de ILUK bağlamında ATD'yi konuşuyor olacağız. Arazi Tahrebahtı dengelemeyi konuşuyor olacağız. Daha sonra AR yazılımında mekansal veri analizi ve digital topra karitalamasını işliyor olacağız. Ve 5. webinlerimizde. Böylece bir dizi webinlerimizin de sonuna gelmiş olacağız. Artı derseniz bugünün konusuyla başlayalım. O da ATD ve Arazi Tahrebahtı dengeleme ve ILUK olacak. Öncelikle Arazi Tahrebahtı dengelemetine bir giriş yapacağız. Bu nasıl ILUK'la bağlantılıdır? Bunu göreceğiz. Daha sonra 3 tane durum değişiklerini gösteren gösterge var. Endikatör var. Bunları anlatacağız. Arazi bozulma bağlamında. Bunun haritasını çıkartırken ne tür göstergeler var? Bunu göreceğiz. Daha sonra Trans Earth ve QJS eklantılar kullanılabilen bu Trans Earth aracını öğreneceğiz. Nasıl bunu kullanabilirmişiz? Bunu göreceğiz. Ve son olarak da Arazi üretkenliği dinamiklerini odaklanıyor olacağız. Çünkü Arazi üretkenliği, bizim Arazi kullanım planlamasında ATD bağlamında kullanacağımız önemli göstergelerden bir tanesi olacaktır. Şimdi devam etmeye çalışıyorum ama problemi çözemediler. Devam edelim. Ben bir yandan durmam gerekirse lütfen bana söyleyin. Eğer biri gelir de konuşma yapması gerekirse lütfen bana dönerim. Bilmiyorum kaçınız Arazi bozulma dengeleme ATD konusuna arşin alsınız. Ama bu ATD ekosistem fonksiyonlarının ve hizmetlerinin desteklenebilmesi için Arazi kaynaklı, gereken Arazi kaynaklarının miktarının ve kalitesinin stabil kalması, istikarlı kalması veya artmasıdır ATD. Özellikle özel bir zamansal ve bekansal ölçekler ekosistemde bunu sağlayabilmektir ATD. Sürdebil kalkımı hedeflerinde de ATD'yi bir hedef olarak görüyoruz. Özellikle 15.3 numaralı Sürdebil kalkımı hedefine bakacak olursak orada Arazi bozulma dengelemesine ulaşmaya çalıştığımızı göreceksiniz. İşte 2030'e kadar ATD'yi elde etmeye çalışacağız. Sürdebil kalkımı hedeflerine göre özellikle 15.3'e göre. Burada bir bağlantı kurma konemle. Özellikle ATD ile Ilup arasında bir bağlantı kurma konemle. Çünkü neden bu pebinarı ATD konusunu dahil ettik. Bilmek lazım. Ben buraya bir mekanizma yerleştirmeye çalıştığım sizler için sol tarafta mekanizmanın örneğini görüyorsunuz. Burada aslında tahmin edebileceğimiz, gelecekteki kayıpları planladığımız kazançlarla dengelemeye çalışıyoruz aslında. ATD dediğimiz bu. Bunu da Arazi'ye kullanın planlamasıyla yapacağız. Eğer Arazi'ye kullanın planlaması yaparken hangi alanlarda kayıplar olacağını tahmin edebilirsiniz. Hangi alanlarda bozulma olacağını tahmin edebilirsiniz. O zaman muhtemel kazanç alanlarını da belirleyebilirsiniz ve planlayabilirsiniz. İşte oralarda Arazi tahribatı dengelemesi için pek çok şey yapabilirsiniz. Bu sebepten dolayı Arazi'ye kullanın planlayıcıların bu konseptleri bilmesi, bu mekanizmayı bilmesi çok önemli diye düşünüyorum. Özellikle planlamayı ona göre yapmak özellik için oldukça önemli diye düşünüyorum. Peki hangi ölçekte dengeleme mekanizması nın yapılması gerekiyor? Genel bir dengelemeden bahsetmiyoruz. Arazi tahribatı dengelemesine bahsetmiyoruz. Belirli Arazi tüllerinde dengelemeden bahsediyoruz. Arazi tülleri tülleriğimiz bir sınıftır bildiğiniz üzere. Sizin alanınıza göre belirlenir ve farklı değişkenlere göre belirlenir. Öncelikle edafik, yani toprakla ilgili geomorfolojik, topografik, hidrologik, biyolojik ve klimatik özelliklerin hepsi bir araya geldiğinde belirli bir Arazi tipini belirler. Tabii ki bakıldığında kolay gibi gözükmüyor ama Ayas'a baktığımız zaman hala elimizde pek çok mevcut bilgi var bu konulara göre. İşte bu bilgileri, özellikleri alıp Ayas'taki Arazi kullanımın hepini belirleyebiliyoruz. İşte ben böyle olarak size bir harita göstermek isterim. Burada Arazi kullanım tipleri haritası, Landcore haritası. Tüm bu değişkenlerin içerisine bulunduğu bir harita değil ama bir örnek olarak Arazi kullanım tipi haritası örneği olarak gösterebiliriz diye düşünüyorum. Şimdi çok basit bir örnek paylaşmak isterim sizlere. Özellikle bu dengeleme mekanetması dediğimiz zaman neyi anlatmaya çalışıyoruz? Bunu göstereyim. Çaylık alanları düşünelim. Çaylık alanları bir örnek olarak vermek isterim. Burada çaylık alan örneklerini görüyorsunuz. Bakın buralarda özellikle koyu alanlar açık morlara bakmayalım. Diyelim ki şunu düşünelim. Arazi kullanım bilanlaması sürece esnasında bizler şöyle bir tahmin de bulunabiliriz. Üç yüz hektarlık alan doğal çayırlık alandan tarıma döndürülecektir diyebiliriz. İşte biz böyle bir kayıda kayba karşı bir şey yapmanız gerekiyor. Çünkü bio çeşitli ihtiyacımız var. Bunu bir kayıp olarak görüyoruz. Üçü sektarlık böyle bir alanın dönüştürülmesini kayıp olarak gördüğümüz için şöyle diyoruz. Üç yüz hektarlık tahmin edilen kayıp olacaktır diyoruz bu bölgede. Peki nasıl bunu dengeleyebiliriz? Böyle bir kaybı dengeleyebiliriz diye düşünüyoruz. Ve şöyle karar veriyoruz mesela. Bazı bölgelerde şurada mesela şu gösterdiğim alanda beş yüz hektarlık sürdülebilir otlatma yönetim uygulamaları başlatabiliriz diyoruz. İşte bu beş yüz sektarlık alanda da kazanç elde etmiş olacağız. İlgili kaybı dengelemiş olacağız. İşte dengeleme dediğimiz, aradığı tahribatı dengeleme dediğimiz böyle bir şey. Net kayıp olmaması aslında. Ama diğer taraftan sadece kayıp olması veya kazanç olması değil kayıp ve kazançın büyüklüğü de önemli. Çünkü bir yandan orman sızlaşma olduğu zaman orman sızlaşmayı sadece ya da ormanların kaybına sadece sürdülebilir, sürdülebilir orman yönetimiyle dengelemeyebilir iseniz. Burada büyüklükte önemli, ne büyüklükte bir şey yapacağınız da önemli. Kaybın ve kazancın ne büyüklükte olacağız da önemli. Burada buradaki buradaki örnek tamamen çok doğru bir örnek. Çünkü bir şekilde kayıpları dengeleyebiliyoruz bu kazançla. Ama her durumda her örnekle bu kadar korumaya koyul olmayabilecek. Burada önemli yolsuzlardan bir tanesi böyle bir çerçevenin her zaman aklımızda bulundurulması. Özellikle arazi kullanım planlaması yaparken ATD'yi unutmamak önemli olacak. Bu vesileyle kayıpları tahmin edebiliriz ve doğal sermayenin tabiat sermayesinin kaybolmaması için daha fazla kazançlar planlayabiliriz. İşte bundan bahsediyorum. Bu şekilde bahsediyorum. Bu şekilde arazi tarih batı dengelemesini bize anlatıyor ve bu böyle bir döngüde ATD'nin ne olduğunu özetliyor ve şu kısım özellikle dengeleme mekanizmasını bize anlatıyor. İşte tüm bu kremesinin üstünde ne var? ATD yanıtı var. Ya ne demek istiyorum? Ne demek istiyorum? Şimdi anlatacağım size. Az önce de anlatmıştım aslında şöyle özetlememe müsaade edin. ATD ATD yapacak olursak öncelikle kayıp en başta olmadan kayıptan kaçanmak kaçınmak önemli. O yüzden arazi bozulma en başta önlemek veya bundan kaçınmak bizim çabalarımızın temelini oluşturmalı. Yani böyle bir hiyer aşıda bizim çabalarımız en başta kaçınma, engelleme ayağı üzerinde olmalı. İkinci kısım ise azaltma. Yani arazi bozulma başladıysa bunu azaltıp sürülebilir arazi yönetim uygulamaları yapmak mesela. Bunu yaparken bazı yerlerde sürülebilir arazi kullanımı uygulamaları, sürülebilir orman yönetimi uygulamaları yapabiliriz. Bu vesileyle arazi tarihbatını azaltabiliriz. Bu da ikinci ayağımız oluşturuyor bu hiyer aşıda. Ama bazen dediğim gibi engelleme yemeyebiliriz. Arazi bozulma böyle bir durumda azaltmaya çalışarak belki dengelemeye çalışabiliriz. Ve son olarak hiyer aşının en ucunda da geri döndürmek. Yani arazi bozulmanı geri döndürmek. Arazi restor etmek, iyileştirmek ve arazi bozulmanı tamamen geri döndürmek olacaktır. Ama geri döndürmek çok maliyette olabilir. Bazen de çok sorulabilir. Ve genellikle mümkün de olmayabilir bütün alanın ucun alanda bozulmanın geri döndürülmesi çok da mümkün olmayabilir her bir bölgede. O nedenle bu üçüncü ayak pirametin en ucunda bizi karşılıyor. Bizim yanıspiratmetimin bu en ucunda da dediğim gibi geri döndürme oluyor. Peki bizler peki ATDI arazi kullarının bilanlamasına nasıl integredeceğiz bu projede? Tabii ki bu sorunun tek bir basit cevabı yok. Şu anda bir yarışma var onu göstermek istiyorum sizlere. O nasıl ayta bu? G.U.L.D.N tiyatifi gerçekleştiriyor bir yarışmayı ve ekiplerden şöyle bir şey istiyor. Lütfen bize fikirlerinizi sunun. Arazi kullanım planlaması çözümü oluştururken ATDI nasıl sağlayabilirsiniz aynı zamanda lütfen fikirlerinizle yarışın diyor bu yarışma. Ve bu vesileyle trends of yazılımı da kullanacaklar bu arada. Bu yazılımı entegre edecekler. Bu vesileyle karar vericiler arazi kullanım düzeltiyorum ATDI ilupa dahil edebilecektir. İkinizi çekiyorsa bu G.U.L.D.N teknoloji inovasyon rekabetine yarışmasına siz de katılabilirsiniz alt tarafta linkini göstermek isterim bir kez daha sizlere. Herhangi bir peki burada memnuniyetle karşılanacaktır bu yarışmadan. Şimdi bu bölümün mekanizmasından bahsettik ATDI yanısındaki yarışmasından bahsettik. İşte burada napıyoruz tahminde bulunuyoruz ve buna göre planlama yapıp göstergelerimizi izlemeye devam ediyoruz proje emri boyunca. Öncelikle ne olup bittiğini izlememiz gerekiyor. Raporlama yapmamız gerekiyor. İşte bunu yaparken yönsizliği raporlamasından aldığımız 3 göstergeyi kullanmamız gerekiyor. STG yani şöyle bir kalkınma amacı 15.3.1 göstergesiyle başlamak isterim burada. Çünkü 3 tane küresel arazi durum değişikliği göstergesi var. Bunlara göre biz izlememizi yapıyoruz. Bunlar nedir? Arazi kullanı değişikliği, arazi üretken idinamikleri ve toprak organik karbon değişiklikleri de 3 tane. Bu göstergeler birbirini kesinlikle tamamlayabilecek göstergelerden ve biz bunları harit alandırıp bunları kullanıp arazi kullanı planlaması yapabilirsek izlememizi de gayet üzgün bir şekilde yürüsebiliriz. Şimdi arazi örtüsü değişikliği mesela nasıl izleniyormuş, nasıl hesaplanıyormuş buna bakalım. Çünkü bu göstergenin belirli bir veri ve metodolojiyle hesaplanması gerekecek. Ama her bir ülke bunları elindeki mevcut bilgilere göre ölçebilir. Ve ölçüm şeklini ona göre uyarlayabilir. Ama arazi örtüsü ve arazi kullanı değişikliklerine analiz ederken öncelikle bunun kilit göstergemizi olduğumuzu unutmayalım. Çünkü arazi bozarımında etkilenecek olan başlı çeçeği arazi örtüsü olacak bir göstergi olarak. İşte burada sonrasının Esan'ın kategorileri var. 37 kategorisi var. Veriler mevcut. Arazi örtüsü haritanız varsa pek çok yıla ait. Arazi kullanı değişikliğini görebilmek için. Öncelikle iki tane harita ihtiyacınız var karşılaştırmayı yapabilmek için. Bu haritaların karşılaştırılabilir olması gerekir. Ayaşta mesela arazi örtüsü haritamız var ama sadece tek bir anı ait mesela. O nedenle başka bir arazi hazırlığı yapacağız ki zaman içerisinde değişiklikleri görebileceğiz. Esan'ın 37 tane kategorisi var. Bu ürünü burada görebiliyorsunuz. Ve bunların 7 tane yönel sesi kategorisinde tekrar gruplandırılması gerekiyor. O nedenle bu gruplandırmaya bağlı olarak arazi örtüsü haritanızı oluşturabiliyorsunuz. Burada mesela bas harita bas harita 2001'e aitmiş. Daha sonra 2018'e geliyoruz. Aynısını tekrar yapıyoruz ve bakın değişikliği görebiliyoruz. İşte böyle bir ölçümden bahsediyoruz aslında. Arazi örtüsü değişikliği ölçümü derken. İşte böyle bir ölçekte 300 metre çözünülükte çok da fazla bizim için bilgilendirici olduğunu gör olmadığını görüyoruz mesela. O nedenle egzersiz yaparken biraz daha detayına inme iyi tercih edebilirsiniz. Ama örnek olarak gösteriyorum genellikle tarım alanları tarlalar ve çaylı kalanları görebiliyorsunuz. Öyle değil mi bu ölçekte de esa haritalarında da çözünülük bizim için çok iyi olmasa bile. Peki bu haritayı karşılaşırdıktan sonra arazi örtüsü geçişleri haritasını görüyorsunuz. 2011-2018 arasında ayarşı neredeyse gibi geçiş olmamış gibi görünüyor. Bu soldaki veileri kulağınımızda esa verilerini kullandığımızda yönsizlik kategorilerini kullandığımızda. Burada biraz kıyıp görüyoruz belki. Ve bunu biraz daha analiz ettikten sonra cenz nokta örtü kullanarak bunları analiz ettikten sonra aztaki metrikleri elde ediyorsunuz. Hangi arazi örtüsü tipi ne kadar değişmiş ilgili yıllar arasında 2011-2018 arasında bunu görüyorsunuz mesela. Çayırlıktan tarlalı dönüştülen alanları nasıl kayıtlar olduğunu görebiliyorsunuz. Ama razi bozunum haritası görebilmek için de ne yapıyorsunuz. Bu geçişlerden hangisi pozitif hangisi negatif bunları belirliyorsunuz öncelikle. İşte sağdaki metrekse tam olarak bunu gösteriyor. Mesela burada çayırın tarlaya dönüştürülmesi ve pozitif değişim olarak işaretlenmiş. Anlar bunu siz değiştirebilirsiniz bu arada. Bunu değiştirmek çok kolay. Peki ben trans örtü gösterirken bunu da göstereceğim. Nasıl değiştirebilirsiniz bunları. Ya da kendi verisiyetinizle kullanabilirsiniz. Arazi örtüsü verisalarınız varsa mesela korin vardır eski yıllara ait arazi örtüsü daha iyi çözünürlükledir oradaki heritelerde. İşte onları kullanırsanız karşılaştırmanız yaparken ya da başka arazi örtüsü heritelerine uygun görüyorsunuz onları da kullanabilirsiniz. Bunları kullanmak zorunda değilsiniz. Ama kendi bölgeniz için hangi değişimler pozitif hangi geçişler pozitif hangi geçişler veya değişimler negatif bunları belirlemeniz gerekiyor. Genel olarak bakıldığında ormandan başka bir arazi örtüsü dönüşümü her zaman negatif olarak gösterilmiş. Bakın bu tablo üzerinde genellikle de böyledir. Dediğim gibi bu harita şöyle bir harita çıkarabiliyorsunuz sağdakini çıkarabiliyorsunuz. Arazi örtüsü bozunumu haritası deniyor. Burada üç tane kategori var bozunma, stabil ve iyileşme şeklinde. Daha sonra yüzleri hesap diyebiliyorsunuz. Yani arazi örtüsünde ne kadar yüzdelik bir değişim olmuş hangi alanda bunu hesaplayabiliyorsunuz. Hepsini göstereceğiz. Aya şafzasında bu belileri kullanarak dediğim gibi arazi örtüsü değişiklikleri hesaplayabilirsiniz. İlk göstergemiz oldukça da bilgilendirici olur. İkinci göstergeye, ikinci indikatora geçelim. O da arazi üretken dinamikleri göstergesi olacak. Canlı demodans sonra biraz daha bunun üzerinde çalışacağız. Başka alternatifler de göstereceğim size. Ama yine sadece göstermemen musade edin. Arazi üretkenliği eğilimleri ve dinamikleri dediğim zaman ne demek istiyorum. Çünkü tüm bu terin arasında ufak dedek değişiklikler, farklılıklar var. Onları anlatmak isterim. Semel olarak uzun dönemde vegetasyon değişikliğini görmek istiyoruz. Öyle değil mi bu göstergede? O nedenle bunu ölçebilmek için NDVI normalleştirilmiş, farklılık bir indeksini kullanıyoruz mesela. Uydu temelli bir indeks ve bitkiler bitkilerin elektromagnetik spektrumda nasıl reflektans gösterdiğine göre bunu belirliyoruz. İşte kızıl reflektans, kızıl ötesi reflektans bunların yüzdesine bakıp indeksimizi elde ediyoruz. Elektromagnetik spektrumda. Daha fazla vegetasyonunuz varsa NDVI'nin yüksek çıkacaktır NDVI'nin hesaplama formülünde görüyorsunuz iki değişkenin normalleştirilmiş farkı bu. NDVI, öncelikle pek çok farklı vegetasyon özelliği için vekil değer olarak kullanılır. İllaki net primar üretkenlik için değil, pek çok özellik için vekil değer olarak kullanılabilmektedir ve yıllardır bunlar araştırmalara dahil edilmiştir ve oldukça yerleşik bir üretkenlik. Üretkenlik nedir? Üretkenlik neden? Önemlidir. Öncelikle bitkiler tarafından sabitlenen karbondur. O nedenle kadar güvenliği için önemlidir. Pek çok kalan için önemlidir. Ne kadar NDVI'niz yüksekse üretkenliğiniz o kadar yüksektir, yeşil alanlarınız o kadar yüksektir, vegetasyonunuz da o kadar sağlıklıdır. Peki, bu uydu görüncelerden görüntülere bakarak NDVI'nin zaman serisini analiz edebiliyoruz. Mesela son 20 yılda 40 ne olduğunu görebiliyoruz. Azalma mı olmuş, artma mı olmuş bu endekside görebiliyoruz. Burada modisten faydalanabiliyorsunuz. Modis hakikaten oldukça faydalı ve kullanımı kolay hizmetinizde olan bir araç. Her 16 günde bir vedi çekiliyor modeste NDVI virüsü elde edilebiliyor. Hem de diğer vegetasyon endekside elde edilebiliyor. 250 metre mekansal çözünlükte verileri elde ediyor ve yıllık 1 yıl içerisinde 23 komposit edilebiliyor. Derim gibi 16 günde bir veriler elde edilip kompositler 23 komposit olarak karşımıza çıkıyor yıllık olarak. Evet, 16 günde bir harita olduğu için 1 yılda 23 komposit elde etmiş oluyoruz. Peki hala bu veriyi analiz ettikten sonra farklı alt göstergeler de çıkarabiliyoruz. Mesela derim gibi 23 kompositimiz vardı 1 yıl için değişkenimiz vardı ama birden çok yıla bakıyoruz. Öyle değil mi? Böylelikle NDVI'nin zaman serisini çıkarabiliyoruz ve analiz edebiliyoruz farklı yöntemlerle. Bu göstergi için arazi üretkenliği göstergesinden bahsediyoruz. Arazi üretkenliği dinamiklerinden bahsediyoruz. 3 tane alt gösterge var burada. Bunlardan bir tanesi Trajectory yani gelecek tahminler diğer durum 3. seyse performans. Bu 3 alt göstergeyi bir araya getirdiğiniz zaman nihaye bir arazi üretkenliği dinamiyi göstergi sevdetmiş oluyorsunuz. Trajectory dediğimiz tahmin nedir peki? Daha önce de söylemiş olduğun üzere bir yıl var burada. Bir yıla ait NDVI verileri 23 komposit sayarsınız. Eğer bu noktaları tek tek sayacak olursanız 23 veri noktası bir piksel veya bir alanı gösteriyor her biri İşte bu 23'in 23 değerin özetini aldığınız zaman tek bir değeri indirgediğiniz zaman yıllık ortalamayı buluyorsunuz. İşte transorpte de bu kullanılacak zaten. Mesela bu 23'in ortalamasını alabilirsiniz veya başka bir metrik de kullanabilirsiniz ama diyelim ki bunun ortalamasını aldığımız zaman yıllık ortalamayı elde etmiş olabiliyoruz. O nedenle her bir yıla ait tek bir ortalama NDVI değeri elde ediyoruz. Trajectory nedir tahminle? Trajectory linear Regression yapmaktır. Bu zaman serilerine yönelik olarak burada zaman var. Soldada yıllık ortalama NDVI var. Böylelikle linear Regression yaptığınız zaman analizi yaptığınız zaman anlamlık bir değişiklik var mı? Yok mu? Anlamlı bir artış var mı? Yok mu? Statistik olarak bunu görüyorsunuz. İşte buna da Trajectory ediyoruz. Eğer bu trend burada gördüğünüz çubuk, turuncu çubuk pozitifse ve anlamlıysa ilişme var diyoruz. Eğer negatifse ve bu da anlamlıysa o zaman sıfırdan anlamlı bir şekilde aşağıda değilse stabil anlamına geliyor. Sıfırdan anlamlı bir şekilde aşağıda ise değişim o zaman bozulma anlamına geliyor. İşte bu haritaları elde ediyoruz. Buna da Trajectory diyoruz gösterge olarak. İkinci as göstergeye bakalım. Bu da state dediğimiz durum göstergesi. Yani durum bir karşılaştırma aklında iki zaman dönemini karşılaştırıp durum az göstergesini elde ediyoruz. İki tane yıla ihtiyacınız var. Bir tanesine baseline diyoruz. Bir tanesine yani başlangıç durum diyoruz. Diğerine hedef diyoruz. Mesela 2000 ve 2012'yi seçebilirsiniz. Burada 2000 hedef olarak da 2013-2015 seçebilirsiniz. Baseline olarak mevcut durum olarak 2012 seçikten sonra. Daha sonra persentillere yerleştiriyorsunuz verilerinizi. Ve bu persentillerden hangisinde giriyor ortalama ndvr baseline'ınız nerede. Daha sonra farkını alıyorsunuz ve farkını aldıktan sonra eğer bu fark 2 veya 2'nin üzerindeyse durumda iyileşme var anlamına geliyor. İyileşme olarak bunu adlandırıyoruz. Eğer ekteki veya altındaysa potansiyel bozulma diyoruz. Eğer eksi bir ila bir arasındaysa değişiklik yoktur durumda diyoruz. Yani burada başka bir hadise daha elde ediyorsunuz. Trajectory'de az öncekinde yani uzun dönemli verilere bakıyorduk. Hatırlıyor musunuz? Ama durumda mesela son 3 günü yılın geri kalanı ile karşılaştırıyoruz. Çünkü artık var ki son 3 yılda meydana gelmiştir ve uzun dönemli trendlerde bunu göremeyebilirsiniz. O nedenle durum bu alt göstergi olarak durum göstergesi de oldukça önemli daha yakın zamandaki değişikleri görebilmek için. Son olarak performans. 3. alt göstergemiz olarak karşımıza çıkıyor. Performans'a baktığımız zaman bu da yine bir karşılaştırma. Çok ilginç. Çünkü burada özel bir alanı pikseli başka bir pikselle karşılaştırıyorsunuz. Ama bu piksellerin benzeri özellikleri olacak. Toprak açısından herhalde benzeri özellikleri olacak. İşte bu ikisinin endviyeyi karşılaştıracaksınız. İki farklı yeri veya pikselin. Neden böyle yapıyoruz? Çünkü endviyeye baktığımız zaman haritada endviye ilgili arazi tipinde potansiyeli gösterdiğini de söyleyebiliriz. Ama iki alana karşılaştırdığımız zaman özellikle benzeri özellikleri olan bir alana karşılaştığımız zaman özellikle üretkenlik açısından alanınız sizin kötüye mi gidiyor bunu görebilirsiniz. Bunun için öncelikle alanlarınızı sınıflandırmanız gerekiyor. Toprak bilimleri ve arazi örtüsü açısından sınıflandırma yapacaksınız öncelikle. Yine endviyeyi dağlamını görüyorsunuz. 90. percentili buluyorsunuz burada. Çünkü bu i-crediayler olacaktır ve benzeri. 90. percentili buluyorsunuz. Maksimum üretkenlik olarak. Daha sonra bunu gözlerinden üretkenliğiniz böyle maksimum üretkenlik şeklinde bir formülü uyguluyorsunuz. Eğer performansı 0.5'in altında çıkacaksa performansör olarak bozulan alan olarak işaretliyorsunuz alanınızı. Bu en nihayetinde böyle bir arazi üretkenliği dinami haritası elinize çıkabiliyor, tablosu elinize çıkabiliyor. 3 tane az göstergi bir araya getirdiğiniz zaman. İşte bu arazi üretkenliği dinami haritalarına elde etmek için farklı yöntemler de var ama ne gibi? Mesela 5 sınıf ayırabilirsiniz. En sağdaki gibi. Haritada Ayar Şavdası'nda genellikle iyileşen alanlar olduğunu görüyoruz bakın. Ama yakın zamanda trans öf renk paletine de değiştirdi insanlar için daha kolay olsun diye özellikle renkörü insanlar ama okuyamayamaya başladılar bu değişiklikten sonra böyle bir sıkıntı var. Her neyse bakın 5 tane sınıf var en sağdakinde. Bunlardan bir tanesi iyileşme, diğeriz stabil kalma 3.sü ise bozulma. Şimdiye kadar bu 3'ünden bahsetmişti göre değil mi? Ama bakın burada 5 tane sınıf var. Ama bu 3-6 göstergeyi bir araya geldiğiniz zaman 5 tane sınıf çıkarabiliyorsunuz. 2 tane yeni kategorine stabil ama stres altında diğer ise bozulmanın erken işaretleri. Böyle 2 sınıfta etkileyebiliyorsunuz. Sol tarafa geçelim. Eğer iyileşmeniz varsa bu tabloları nasıl okuyacaksınız? Bir alanda bir fikselde iyileşmeniz var, durumunda iyileşmeniz var performansın stabil diyelim. O zaman bunu sağdaki 2 tablodan 1'ine uygulayabiliyorsunuz. 3 sınıf içerisinde ya 5 sınıf içerisinde belirleyebiliyorsunuz. Ama 2 tane yeni sınıf olabilir diyelim. Eğer Trajectory az gösterginin stabilse, yani uzun dönem ve trendde bir değişiklik yoksa stabilse uzun dönemdeki trend eğilim. Sanıma bakıyorum bir yandan da dedim gibi Trajectory stabilse durum az göstergesi de stabilse yani son yıllarda yakın zamanda bir değişiklik yoksa, ki durum bunu gösteriyordu. Ama performans açısından, 3. az gösterge içerisinden bozulma varsa bu ne anlama geliyor? İlgili incelediğiniz fiksel normalde daha iyi bir performans gösterebilirdi. Bozulma var anlamına geliyor. Yani farklı bir fikselle, benzeri bir fikselle karşılaştığınızda, sizin fikselinizin durumu çok iyi değilmiş. O zaman degadasyon bozulma diyoruz. Çünkü aynı Trajectory başka fikseller daha iyi performansler gelmişler. İşte böyle bir durumda stabil ama stres altında işaretleyebiliyorsunuz. Trajectory stabilse performansı da stabilse ama durumu degadasyon varsa yani son yıllarda bir bozulma başladıysa, işte buna da turuncu olanı diyorsunuz. Yani bozulmanın erken işaretleri var diyorsunuz. Bu ne anlama geliyor? Yakın zamanda bozulma başlamış ilgili bölgede anlamına geliyor. Peki işte bu haritsaları, arazi üretken, idanamikler haritsalarını böyle elde ediyorsunuz, transverse metodolojisini kullanarak buna bakacağız daha sonra. Arazi kullanip planlamasına biofiziksel değerlendirme yaparken de kırkman bunu kullanıyoruz. Sonucuya bakalım zorlu göstergelerden bir tanesi o da toprak organik karbon değişikliği göstergeti. Arazi örtüsüne baktık, arazi üretkenliğine baktık, son olarak toprak organik karbon değişikliği göstergetine bakalım. Zamanın iki anını bir araya getiriyorsunuz, toprak organik karbonunun değişiklikleri görebilmek için. Toprağın pek çok funksiyonuyla alakalı ve üretkenlikle alakalı toprak organik karbonu. Tüm bu göstergeler aslında birbiriyle ilişkili ve alakalı. Ama bu gösterge bilhassa önemli. Çünkü zor geliyor insanlara. Bununla çalışmak özellikle de toprak çalışmaları yapan insanlarla demek istediğimi daha iyi bilecekler. Toprak organik karbon verisi genellikle eski veri olarak karşımıza çıkıyor. Ve uzun dönem veri olması gerekiyor. Mesela arjantemleri toprak organik karbon haritası yetmişlerden şimdiye kadar verileri var. 50 yıllık veriti var o ülke de toprak organik karbonundan. Tüm onlardan tek bir karita çıkarmamız gerekiyor işte. Zorluk bu. Tüm 50 yıllık haritadan. Peki, toprak organik karbonundaki değişikliği nasıl öteceksiniz? Takikaten sıkıntılı bir konu bu ve de zorlu. Ama nasıl bir yaklaşım sergileceğinizi gösterebilirim. Önerilen yaklaşım kombine bir yaklaşım. Yani toprak organik karbon verisini arazi örtüsü değişikliği verisiyle birleştiriyorsunuz. Çünkü genel olarak arazi örtüsü verileri istisnalar olmakla beraber eğer arazi örtüsünde değişik varsa yani ormanlık alandan çaylı kalana dönüşüm varsa ve benzeri genellikle organik karbon da düşüyor toprakta. O nedenle bu ikisini kombine ettiğiniz zaman, bir toprak organik karbonu değişikliği haritası elde etmiş olabiliyorsunuz. Ama görebileceğiniz üzere havzada çok fazla bilgilendirici bir harita elde edemiyoruz küresel verileri kulağdığımız zaman özellikle arazi örtüsü haritalarınıza da yakından bağlantılır. Nasıl bir harita elde edeceğiniz. Peki elde yan çerçevesine, bu üç indikatörle nasıl gerçekleştireceğiz üç tane harita oluşturacağız dedik bu üç haritadan bir harita çıkaracağız ki arazi taribatını göreceğiz. Arazi taribatı çünkü toplam alan içerisinde bozulan aranın yüzdesi 15.3.1 bunu istiyor bize toplam alan içerisinde bozulan alanın yüzdesini istiyor. Bu öyle bir durumda çok da üç nokta bir göstergesi trans-earth kullanarak hesaplanılıyor işte. Toplam arazi içerisinde bozulmuş arazi arasının yüzdesini trans-earth kullanarak hesaplayacağız. Ama bunun için de haritalara ihtiyacımız var. Arazi kullanım planlaması için de bu çok önemli olacak arazi kullanım yönetim için de önemli olacak bunları hesaplayabilirsek. İşte bu rakamı çıkarmanın doları dolayı bilir biz trans-earth kullanarak bunu yapacağız. Sürde bir kalkınma maçları doğrultusunda. One out all out principle ilkesi kullanılacak. Yani en kötü sonuç en nihayı sonuçtur ilkesi kullanılacak bunu yaparken nihayya haritamız bu ilkeye bağlı olarak hazırlanacak. One out all out yani en kötü sonuç en nihayı sonuçta ilkesini kullanıyor olacağız. Ve nihayetini hesaplanabilirsiniz Araya şavzasında neymiş bu bozundan alan altı nokta sekiz kilometre kararlık alan da yüzde sıfır nokta altmışmış bozundan alan yüzdesi. Farklı bir metodireci kullanırsanız yüzdeleriniz de farklı çakabilir. Bizler için, uzmanlar için, planlayıcılar için uzmanlarımızda sürecek katıp, bilgilerimizde sürecek katıp en faydalı verileri bulmamız gerekecek ve en mantıklı verileri bulmamız gerekecek. Bu bizim çalışma alanımız için de önemli olacaktır. Şimdi trans earth dedik trans earth, bir gösterge için küresel verileri kullanmama imtiyazı sağlıyor size ve çok da kullanımı kolay neden trans earth den bahsediyorum çünkü 15 nokta 3.1 de özellikle bundan bahsediyor. 15.3.1 için oluşturulan bir karar destek aracılır trans earth ve QJS eklent olarak kullanılabilen ücretsiz bir araçtır. Google earth motoru kullanılabiliyor aynı anda trans earth kullanılırken. O nedenle bir şekilde webinarda QJS'i kullanmıştık. Zaten Google earth motorunu da kullanmıştık. O nedenle bunu da kolay bir şekilde giriş yapabileceğiz. Şimdi trans earth demonsuna geçmeden önce trans earth den bahsetmek istiyorum conservation international tarafından geliştirilmiştir. geff projesi bağlamında oluşturulmuştur trans earth uydu verileri kullanır. ve çok fazla gbs veya google earth da bilmenizle gerek yok. Birkaç klikle, kıtan zörde kullanarak kalitelerinizi elde edebiliyorsunuz. Bunun örneğini yapacağız şimdi. Tezahürat sözü alacak. Orada mısın sana iyi günler günaydın veya iyi günler günaydın mı demeliyim evet ekranımı paylaşayım sizlerle QJS'imi görebiliyor musunuz QJS'imi görebiliyor musunuz tamam kamerayı açayım, kapatayım pardon ekranım daha güzel çalışsın QJS de görüyorsunuz bir tane çalıştağıyla başlamıştık QJS'le çalışmaya google earth engini de göstermiştik. Mesela burada endviye hesaplamasını yaptık ayas bölgesi için 2018 için bir hesaplamalar yapmıştık evet QJS'deki ürün bu bazı katmanlar ekleyeceğiz google earth'la streamed earth nereden geliyor onu bir göstereyim burada trend earth web sitesini görebilirsiniz buraya bu web sitesini girdiniz de çok bilgi bulabileceksiniz yani bu programı neler yapabildiğiyle ilgili bilgiler bulabileceksiniz bunu nasıl kullanacağınızla ilgili bilgiler bulabileceksiniz kılavuzlar bulabilirsiniz değişik dökümanlar bulabilirsiniz bazı dillerde de farklı dillerde de mevcut program evet web sitesi bu ve bunu QJS'i nasıl entegre edeceğiz evet burada QJS plug-in'i görüyorsunuz plug-in kısmına geldiniz zaman QJS'in plug-in kısmına geldiği zaman burada görüyorsunuz en yukarıda trend earth'ı bulabilirsiniz zaten en başta plug-in'e giriyorsunuz kısacası plug-in'e girdiğiniz zaman böyle bir pencere açılıyor ve trend earth diye arama yaptığınız zaman bulabilirsiniz plug-in'i bulabilirsiniz ve yükleyebilirsiniz zaten ben de yüklü olduğu için hem sadece kapatacağım bunu bu pencereyi ama sizler yükleme, install büyümesinde basarak çok zor değil gördüğünüz gibi burada gördüğünüz gibi QJS güzel bir araç kutusunu görmüş olacaksınız bu sağ tarafta mesela burası ayarlar ayarlara girdiğiniz zaman kayıt yaptırabilirsiniz kendi logininizle girebilirsiniz ve e-mail adresinizi girebilirsiniz ve her seferinde bir şey gönderdiğiniz zaman Google earth engine'e bağlı yani bunların hepsi bulutta saklanıyor ve haritayı ürettiğiniz zaman o e-mail de orada olursa haritayı ürettiğiniz zaman sizlere o e-mail de gönderecekler bilgi gerekirse e-mail adresinizi yönlendirebilecekler burada hesaplamacı kalkulatör var burada arazi tahribatı indikatörü vardır mesela kırsal alan ya da kensel alan indikatörler toplamdaki karbon miktarı farklı indikatörler var biz ilk indikotörü seçeceğiz arazi tahribatı indikatörü seçeceğiz ve burada 3-6 indikatörün hesaplamasını yapabilirsiniz ingrid'in az önce gösterdiği mesela verimlilik produktiviteyi hesaplayabilirsiniz mesela buradaki süreç çok basit prosedür çok basit ndvi'yi seçerek lan trend productivity altında ndvi'yi seçerek farklı bu indikatör için farklı opsiyonları görebileceksiniz mesela yörüngeyi görebileceksiniz trajektörü görebileceksiniz zaman dilimini seçebilirsiniz kendi istediğiniz zaman dilimini mesela 2011-2019 yada 18 yılını seçebilirsiniz ve burada ekstradan bir ayarlar görebileceksiniz bunlar da farklı metodlar uygulayan araçlardır benim sonumdan sonra grit bunları anlatacak diye düşübiliyorum yani mesela ilk havayla ilgili sıcaklıkla ilgili ndvi'ya sıcaklıkla ilgili verileri verileri girebilirsiniz buraya onun için farklı araçlar mevcuttur mesela performance altı indikatörümüz vardır yine zaman dilimini seçebilirsiniz aynı zamanda vaziyete de durum için de zaman dilimini seçebilirsiniz ve mesela kıyasladığınız dönem ve bazı aldığınız dönemleri seçerek ve ondan sonra neks ondan sonra noktasını düğmesine basarak mesela burada solda görünce ayar dosyası mevcut bende ayar dosyamını iliştirilmesini istiyorum mesela evet burada arazi verimliliği ayar isim veriyorum 2011-2019 zaman dilimi olarak belirliyorum bu bizim görevin ismi ve bu hesaplayacağımız görevin ismi benim adıma hesaplama yapacaktır ve hesaplama kalküleyit düğmesine basıyorum böyle yaptığım zaman google earth'a bu görevi vermiş oldum hesaplama görevini vermiş oldum google earth engini ayriyetten girmeden daha önceden gösterdim ben google earth enginin nasıl çalıştığını, nasıl hesaplama yapıldığını gösterdim burada plug-in kullanarak çok kısa yolla daha kolay bir şekilde hesaplama yapabilirsiniz evet bu görev nedir nerededir evet görevi verdim ben google earth engini gönderdim atadım burada bulutu görüyorsunuz bir ok işareti de görüyorsunuz aşağı doğru bu google earth engin görevleri diye bir düğme burada google earth engini gönderdim hepsinin listesini görebiliyorsunuz yeni ile ya da tazele refresh düğmesine bastığınız zaman buradaki bu görevi görebiliyorsunuz verimlilik 2001-2019 seneleri başlangıç tarih bitiş tarihi ve hala devam etmekte diyor durumu yapılmakta demekti istiyor ve biraz bekleyin demek istiyor burada tekrar yenilerek bittiğini görüyorum evet zaten bitmiş çok güzel hızlı oldu benim için bittiği zaman indir diyorum sonuçları indir diyorum ve burada isimini vereyim ben indireceğim verilerin bunu sakla dediğim zaman indirmeye başlıyor ve google earth engin indirmeye başlıyor ve şimdi sol tarafta pardon indiviyaya kaldır ve ingridin bahsettiği haritaları elde etmiş oldum evet vaziyet ya da durum verimlilik performansı ve yörünge alt indikatorunu görebiliyoruz evet küçüğe yesiniz zaten indirelim iş oldu entegre olmuş oldu ve bu verileri bu şekilde görebilirsiniz aynı zamanda buna dönersek arazi tahribatindikatoruna tekrar dönersek arazi örtüsünü de hesaplanmasını yapabilirim ve organik toprak karbon hesaplanmasını yapabilirim arazi örtüsüne baktığımız zaman çok basit evet hedef yıllarınızı zalaman dremini seçiyorsunuz ve hesa kullanıyorsanız uzay ajansının programına kullanıyorsunuz burada farklı kategoriler görebiliyorsunuz arazi örtüsü için evet bu kategori bu mesela başka tür araziler ya da tarlalar ya da çayırlar gibi farklı kategoriler verebilirsiniz ikinci pencerede ise böyle bir tabla görebileceksiniz hangi arazilerin tahrib olduğunu görebileceksiniz ya da tahrib sayıldığını görebileceksiniz mesela tarlalar tarım arazileri mesela sıfır ya da artık olarak değiştirebilirsiniz bunu sizin durumunuzda hangisinin pozitif hadi hangisinin negatif olduğunu belirleyebilirsiniz ve kullanışla zaten çok kolay mesela çalıştığınız alanın ismini yazarak sistemeye girebilirsiniz ve aynı zamanda orgalik toprak karbonu indikatorunda görüyoruz burada aynı şekilde bu da çalışıyor bazı parametreler var ikinci pencerede onları gözden geçirebilirsiniz ve ve burada bir tane dosya görüyorsunuz ya da yani yükleme diye bir dosya görüyorsunuz mesela arazi örtüsü farklı zaman dilimleri için arazi örtüsü mesela raster da isya ya da polygonda ise kendi arazi örtüsünüzü girerek ve kendi verilerinizi koyabilirsiniz hesaplamak için aynı şeyde verimelik ve organik toprak karbonun içinde geçerli ingrid ingrid zaten bu metodları gösterecek mesela arazi verimlisindeki eğilimleri hesaplanmasına ile ilgili bir medodları gösterecek size ingrid benim tomamdan sonra ve mesela prodaktiviti veris etlerine arazi verimli veris etlerine girdiğim zaman bu böyle dosyayı adlandırarak parametreleri girerek hesaplanmanızı yapabilirsiniz ve özellikle küçük alanlar için böyle bir hesaplanmayı yapabilirsiniz ve bütün haritaları ben zaten yaptım Arazi örtüsü 2001 senesi için, 2018 senesi için ve arazi örtüsü tahribatı haritamda mevcut. Bütün indikatörleri elde aldıktan sonra son nihayiye yere gelebilirim. Son hesaplamayı yap diyeceğim. Yani sürülebilir kalkılma elefleriyle ilgili bu. Bu da farklı alt indikatörlerin vellerini verecektir size. Burada zaten çalıştığım alanın ismi bellidir. Ve Ayaş'a bir gireyim. Mesela SDG, Ayaş, Ondukuz diye saklayayım. Böyle sakladığım zaman farklı şeyler yaratacaktır. Bir tane harita yaratacaktır. Ve tabloyu da yaratacaktır. Ingrid'in bahsetti. Bu egzel tablosudur. Ve bütün veriler de oraya aktarılmış olacaktır. Evet arazi, verimliliği, eğilim haritaları küresel verileri görebilirsiniz. Dediğimiz gibi daha önceden bu küresel verilerdir. Bu bölge için, alan için burada verimliliğin arttığını görüyoruz. Ya da bazı yerlerde stabil olduğunu görüyoruz. Ya da bazı yerlerde düştüğünü geriye gittiğini gidiyoruz. O öyle bir uyarıcı bilirtiler görebiliyoruz. Evet burada farklı siz kendi verilerinize farklı bir harita çıkaracağınızı eminim. Dediğim gibi bu analiz sonunda böyle bir harita elde etmiş olacaksınız. Ve bir tabloyu açayım ben. Böyle bir tablo elde etmiş oluyorsunuz. Ve tabloda sonra kamları görebileceksiniz. Yüzüne kaçıyor tahribata uğramış. Ya da iyileşen alanın yüzdesine kadar. Ve her indikatorun, her gösterkenin verisini alabileceksiniz. Verimlilik eğilimlerini görebilirsiniz. Farklı alanlar için mesela bu geçiş dönemindeki alanlara görebilirsiniz. Ya da erken uyarılar veren ya da düşüş için geri gidip gerileyen uyarılar da görelebilirsiniz. Arazi örtüsündeki değişiklere görebilirsiniz. Mesela çayırlık ya da tarlalar, tarlalar arazilerini deki verileri görebilirsiniz. Farklı indikatorlar için bilgiler elde edebilirsiniz. Aslında çok basit bir istitistik tablosu sizin için verilmiş olacak. Ve UNCCD raporlaması kapsamında da bu tabloları otomatik olarak elde. Edebilirsiniz raporlamak için. Ve bu tabloları tek de zaten raporlara aktarabilirsiniz. Evet. Trends Ours'un kullanımı ile ilgili kısaca bunlar. Çok basit bir araç. Ve ekstradan bazı buradaki fonksiyonları vardır, ayarları vardır. Oradaki saklanan, siz hem de saklanan verileri de yükleyebilirsiniz. Kendiniz için indirebilirsiniz. Farklı indikatörleri burada görebilirsiniz. Mesela yavş olsun ya da topraktaki nemoran olsun. Farklı zaman dilimi için bu verileri alabilirsiniz. Ve burada alanınızı belirtiyorsunuz. Ve buradaki data setleri görebilirsiniz. Evet. Bazı verileri elde etmek için güzel bir araç. Küresel verilerden bahsediyorum. Ama bazı değişkenler için de veriler alabilirsiniz. Bir tane daha burada düğme görüyorsunuz. Nokta görüyorsunuz. Mesela NDVI diyoruz. Bir tane yapayım sizler için. Kısaca hemen hesaplamasını yapayım. Bir bölgeyi seçerek. Buradaki eğilimleri inceleyebilirsiniz. Araştırabilirsiniz. Biraz zaman alacak herhalde. Bala antım çok hızlı değil. Evet. Bir tekrardan yenileyim. Evet. Şu an bitti. Endir tuşuna basıyorum. Ve buradaki ortalamayı. Ortalama NDVI'ye görebiliyorsunuz. Zaman diliminin analizini görebiliyorsunuz. Ayaş bölgesi için. Halde yeşil gördüğünüz gibi. Bütün ayaş bölgesi için. Olumlu bir eğilim görüyorsunuz. Positif bir eğilim görebiliyorsunuz. Yani yukarı doğru gidiyor. Evet. Farklı tuşları deneyebilirsiniz. Ingrid zaten farklı yöntemler de sizlere tanıtacaktır. Evet. Biraz araştırmanızı öneririm bu programı. Ne gibi sonuçlar elde edebileceğinizi, görmenizi, incelemenizi tavsiye ederim. Dediğim gibi mesela. NDVI için piksel eğilimlerini seçebilirsiniz. Ve iklim verisetlerinde görebilirsiniz. Mesela burada aşağıda. Ve ayaş küçük bir hafzadır. Küresel veriler. Ve daha büyük pikselli haritalar elde edebilirsiniz. Evet. Kısaca ve hızlıca haritaları nasıl değiştiğinde görebilirsiniz. Bunu deneyerek kendi virilerinize girebilirsiniz. Daha yüksek çözülürlükle haritalar elde edebilirsiniz. Evet. Benim demo çalışmam. Burada bitti. Google'dan girerek araştırabilirsiniz. İndirebilirsiniz programı. Plug-in'den indirebilirsiniz. Google Earth Engine'i entegre edebilirsiniz. Sisteme QCIS'e. Ve şunu da unutmayın ki. Yanlış veriler oraya girerseniz. Tabii ki de iyi bir harita elde edemezsiniz. İyi verilerin kullanılması her zaman tavsiye edilmektedir. Sorular varsa alabilirim. Teşekkür ederim. Bir soru vardı. Mustafa Bey sormuştu. Organik karbon haritası ile ilgili. Mustafa Bey, sormak ister misiniz? Çattı mı cevap verelim? Yoksa şimdi sormak ister misiniz Mustafa Bey? Evet. Yazılı olarak sordum ama ona cevap verilsin. Tekrar ister misiniz? Sormak ister misiniz? Mustafa Bey, videoda uyanı ortalık ayıp. Tamam, şöyle diyelim. Şimdi organik karbon haritasından bahsedildi. Bu organik karbon haritasında biz normalde toprak örneği alarak bir organik karbon hazırlardık. Artık diğer parametreleri de kullanırdık. Biz organik karbon haritası hazırlarken. Toprak organik maddesinin analizlerine dayanıyoruz muhtemelen onu. Öyle düşünüyorum. Diğer kullanılan parametreler var mı? Buradaki metodürücüden kısaca bahsedebilir misiniz? Teşekkür ediyorum. Sesim geldi mi? Aslında buradaki indigator. Biraz daha... Evet, burası çok farklı bir indikatödür hesaplanması için. Aslında çok geçmişten gelen... Bu nedenle toprak organik karbon verilisi varsa elinizde. Ama zaten önümüzdeki webin aramızda bu konunun detaylarına gireceğiz. Çünkü dişdal toprak haritası konusunu işliyor olacağız orada. Ve toprak organik karbonu nasıl tahmin edebiliyorsunuz? Ölçüm yapmadığınız yerlerde. Hangi parametreleri dikkate almanız gerekiyor? Onları etrafta bir şekilde işleyeceğiz önümüzdeki webin arada. Makine ölen mesel algoritmaları var çünkü. Yapaydaki algoritmaları var. Onlarda pek çok değişikten kullanabiliyoruz. Özellikle tahminlerimizi yapabilmek için. Pek çok parametre içerisine ekleyebiliyorsunuz. Toprağın dokusundan üretkenliği, endviya'ya. Pek çok parametre ekleyebileceksiniz. Bunu göreceksiniz. Ne kadar fazla parametre varsa elinizde o kadar kullanabilirsiniz tabii ki modelinizde. Mantıklı oldukça bu parametreler. Toprak organik karbon açısından mantıklı tüm parametreleri kullanabilirsiniz. Ama trans-urte, bu trans-urte toprak organik karbonu hesaplarken kresel toprak organik haritasını da kullanabiliyorsunuz. Faan'ın bu arada. Faan'ın öyle bir haritası var biliyorsunuz. Belki onu kullanabilirsiniz. Girdi olarak ya da kendi toprak organik karbon haritanızı da kullanabiliyorsunuz. İşte bu belirleri, toprak organik karbon verilerini bu bağlantı referans olarak kullanıyorsunuz aslında. Çünkü genellikle iki farklı döneme ayet, toprak organik karbon haritanız olmuyor. İki tane haritanız da olmuyor genellikle. O nedenle değişikliği görebilmek için arazi ötesindeki değişikliklere genellikle dayandırıyorsunuz kendinizi mecbur olarak. O nedenle bunun tadıcı bir referans olarak kullanıyorsunuz genellikle toprak organik karbonu haritasını elinizdekini. Şimdilik bunu söyleyebilirim. Ama dediğim gibi çok da fark etmez aslında bakarsanız. Ama farklı toprak organik karbon haritaları kullanırsanız çok da fark etmeyebilir. Arazi ötesi değişikliği verilerinin daha etkili olduğunu söylemek zorundayım. Toprak organik karbonu verisinden ziyade toprak ötesi değişikliği verisine ihtiyacınız olacak. Ama önündeki webinarda etraplıca işleyeceğiz bu konuyu. Buyurun lütfen. Şimdi şunu söylemek istiyorum. Organik karbon toprakta mutlaka ölçülmesi gereken yani tahmin edilmesi değil ölçülmesi gereken bir parametre. Tabi bu parametreyi ölçerken bizim arazinin şeklinden, toprağın derinliğinden, iklim yapısından hatta kullan bitki örtüsünden yararlanmamız gerekiyor. Bunun yanında bizim toprağın geolojik yapısı, geomorfolojik yapısından da yararlanmamız gerekiyor. Yani bir programın sadece işte uydu görüntüsündeki görüntüleri yararlanarak bu tür kimyasal bir sonuca ulaşma imkanımızın olmayacağını düşünüyorum. Birincisi, ikincisi, eğer elimizde daha önce yapılmış olan bir organik karbon haritası varsa zaten burada bir yeni bir organik karbon hesaplanmasına gitmemiz, yani şöyle yeni bir ölçüm yapmışsak belli aralıklarla sallıyorum 250 metre aralıklarla bir örnekleme yapmış ve bu örnekleme sonucunda analizlerde laboratuarda analizleri yapıp bir veri elde etmişsek organik karbon verisi bunu hesaplayabiliriz. Bu tacı burada bu da yetmiyor. Toprağın solumu dediğimiz canlı toprak katmanını da bu işin içerisine katmamız gerekiyor. Yani birçok parametreyi kullanmamız gerekiyor. Tamam. Türkiye'nin pavuda yapılmış karbon haritası var. Bunun bizzat içerisinde görev almış birisi olarak konuşuyorum. Biz Türkiye'de yaklaşık 8000 tane örnekle bu işi yaptık. Ama Türkiye'deki 8000 örnekle 78 milyon hektarlık bir alana ne kadar bir şey yapabilir. Sadece bize fikir vermesi açısından bir bir böyle 1800 pardon 1 milyon 8000 ölçeinde bir harita burası. Ve dolayısıyla yani basitçe bir programla biz sadece görüntüden yararlanarak böyle bir sonuca varmamız bizim için ne kadar doğru. Yani dikkatimi çektiği için bu konuya geldim. Yoksa diğer konular çok güzel özellikle ilgimi çekti. Bu konuda hani farklı bir metod mu var toprak görüntü olarak verilen pikseldeki nem vesaireyi de ortamak atarak biz karbonu hesaplayabileceğimiz bizim bilmediğimiz başka bir şey mi var onu bilmek için bu soruyu sordum. Teşekkür ediyorum. Yüz metode de tekrar ölçerseniz tamamen farklı bir bilgi elinize geçebilecektir. O nedenle keski her yerde ölçüm yapabilsek elimizde böyle bir şey olsa ama interpolasyon yapmanız gerekecek. Belki daha iyi bir metodoloji bulunabilir. Bilmiyorum benden daha iyi metodolojiler bulunacak bir bulunabilir belki. Ama önemli olan şey özellikle toprak organik karbon haritaları oluştururken uyduberilerini kullanmak önemli özellikle tahminlerde bulunurken. Ama sadece bunları kullanmıyorsunuz. Sadece uyduberilerini kullanmıyorsunuz. Tahminlerinizi iyileştirmek için başka parametre başka türlü bilgiler de yedirebilirsiniz sisteme. Ne gibi mesela toprak veya geolojik özellikler gibi uydudan elde edilebilecek pek çok verinin yanı sıra. Diğer parametrelerin değişik kendilerinin kullanılmasının amacı tahminlerinizi iyileştirmektir aslında. Çünkü evet bir yana interpolasyon yapacaksınız krigin yapacaksınız belki ve daha sonra interpolasyon yapıp verilerinizi tahmin edeceksiniz. Öyle değil bu verileri kullanarak ya da başka türlü metodlar kullanıp mesela toprak örtüsü varsa elinizde başka bir araz örtüsü bilgisi varsa bunu da sürecinizle yedirip daha iyi tahminler elde edebilirsiniz. Ama genel olarak tabiki toprak organı karbonunun ölçümlenmesi gerekiyor ki bu konuda size katılıyorum. Ama şunu da söylemem gerekiyor ki tartışılması gereken büyük bir mesele bu. Aynı zamanda bilirsizliği de bize gösteriyor. Halisalama diye bir konu var bildiğiniz üzerine yazık ki buraya geliyoruz. Toprak organı karbon haritalarında da böyle bir durum söz konusu ne yazık ki. Çünkü bizlere bir fikir veriyor sadece bunlar. Yani gerçekten ne kadar uzak olmayabileceğimizi yönelik bir fikir veriyor sadece bu haritalar. Ama belirsizlik her zaman mevcut bazen tüm bu yeni teknikler, anlattığımız teknikler belirsizliği ölçmemizde de yardımcı oluyor benzeri. Sezan bir şey söylemeye çalışıyorsun galiba. Evet, bir şey söylemek istiyordum. Ben de ben de sorunuza cevap vermek istiyorum mümkünse. Şöyle düşünüyordum da bu göstergenin amacı şu. Zaman içerisinde toprak organı karbonluğundaki değişikliklere bakacaksınız öleceksiniz. Yani toprak organı karbonu azalıyor mu artıyor mu? O nedenle ama çok basit aslında. Ama nasıl yapacağını soğuk zor. Nasıl sorusu biraz zor? Nasıl yapacağız bunu? Bu değişiklik nasıl ölçeceğiz asıl kıtada kızım? Bizim size gösterdiğimiz ve önerdiğimiz ve yönel kesildiği tarafından önerilen en kolay yöntemasında sizin de söyleyebileceğiniz üzere. İşte bunu da başlarsınız. Arazi ördesinde ki değişikliklere bakıyorsunuz aslında. Karbondan ziyade. Daha sonra alfanın haritasını da eklersiniz. Tek çok projede bunu yaptık ve benzeri sonuçlar elde ettik aslında çünkü bir döneme ayit harita o bildiğiniz üzere. Ama bazı ülkelerde ve bazı yerlerde toprak organı karbonunu izlediğiniz zaman eski ölçümlerce ve yeni ölçümleri bir araya getirdiğiniz zaman iki farklı harita elde edebiliyorsunuz. Bir tanesi eski yılların haritası eski yılların ölçümleriyle işte tüm ikimine kadar elde ettiğiniz numunelerle yaptığınız ölçümlerle, bir de yeni harita yeni örneklerle, numunelerle işte bu haritaları, bu iki haritayı hazırladığınız iki haritayı toprak örnekleriyle ve benzeri bu az önce gösterdiğimiz araca yerleştirebiliyorsunuz ve daha iyi bir tahmin elde edebiliyorsunuz, değişikliğe yönelik olarak toprak organı karbonundaki. Ama hakikaten bunu doğru bir şekilde bana tek yolu bu, başka bir yöntem yeni yöntem gösteremiyoruz, ne yazık ki size toprak organı karbonu içeriğini yönelik olarak her 5 yılda her 10 yılda yapılan yeni ölçümler, çok güzel olur tabii ki ama bazen ülkeler bunu yapamıyor çok zor, maaliyetli oluyor ve dediğimiz gibi çok da örneğe ihtiyaç oluyor ama küçük hazalardan ispeten bunu yapmak kolay peki yapabilirsiniz, buyurun lütfen, buyurun Mustafa Bey biliyorum, bilgiler için çok güzel bir şey ama şimdi şöyle düşünelim biz topraktaki fosfora veya topraktaki potasyon miktarında bu şekilde belirleyebiliyor muyuz, hayır organik karbonu nihayetinde organik madde hesaplamasında kullanıyoruz ülkemizde gübreleme tavsiyelerinde biz özellikle azitlu gübreleme tavsiyelerinde de organik karbonu kullanıyoruz çünkü toprakta değişmeyen bir parametre ihtiyaç var azit biliyorsunuz 5 derece sıcaklıktan itibaren devamlı toprakta değişebilen bir parametre laboratuara getirirken de değişebilen ama değişmeyen birşeyle yaklaşımla bulmamız gerekiyor biz organik karbon üzerinden gidiyoruz şimdi biz eğer organik karbonda böyle bir şey elde edebiliyorsak böyle bir nasıl görüntülerden yararlanarak veya geçmişin verilerinden yararlanarak bir harita elde edebiliyorsak aslında çok güzel bir şey verimlilik parametreleri açında da bunu kullanabiliriz atalım atıyorum toprağa verebileceğimiz azit miktanı belirlerken de bunu kullanabiliriz yani eee bunun doğruluk düzey veya böyle hazırlanan haritanın çözünürlüğü kaç bir böyle 5 bin 10 bin yani bir böyle kaçlık bir harita elde ediyoruz doğruluk oranımız nedir yani böyle bir şeyin içerisinde hakikaten ilgimi çektiği için eee itiraz etmek için değil sadece ilgimi çektiği için bu soruyu sormak istiyorum ben bir bilgi verebilir miyim eee sesim geliyorum bilmiyorum ama geliyorum Mustafa ve belki kafa karışıklığını gidermek için ilave bir bilgi vereyim aslında biraz önce şeyde de paylaşmaya çalıştım ama eee videolar var UNCCB'nin hazırladığı her bir indikatörü ve kullanılan bu ikbade ettiği verileri de anlatan eee çözünürlükleriyle birlikte ama şimdi şurada bir kafa karışıklı oluşması eee şimdi bu küresel veriler eee trend earth ingridit'in gösterdiği eee veriler topraga organik karbonu ile ilgili şeyde hem efanu yaptığı hem eee soylu grid eee olsun bunlar hepsi küresel veriler ve bunlar daha çok eee ülkelerin eee aslında sezarın söylediği gibi azalım ve artımı sonuçta görmek istiyor herkes eee ve bize de uluslararası anlaşmalar iklim değişikliği eee eee arazi bol çölleşme ile mücadele gibi sözleşmelerden gelen ülkelere gelen yükümlülükler gereği bu azalım ve artışları yıllar içerisinde raporlamamız, raporlamak gerekiyor. Bu verilerin temel amacı ilk başlangıç ülkelerin ilk başlangıç değeri nedir bunu ortaya koyabilmekte eee bu amaç üretilmiş veriler eee yani siz bundan sonraki raporlamada bu hazırlanan verileri alarak azaltılma ya artış olup olmadığını ortaya koyacaksın. Temel olarak bu verilerin hazırlanış felsefesi bu. Eee mesela faalın hazırladığı küresel toprak eee organik karbon arttası sizin de yani bizim projesinin sonucu olarak böyle bir milyon ölecekliği eee soylu karitte 250 metre ölecek yani biri bir kilometre 1 kilometre diyelim. Böyle 1 milyon 800 bin ölecekliği, ölecek aralıkları da yani yerine göre değişmekle birlikte 2500 ve 5000 metre aralıklarla eee alınmış yani bizzat içerisinde örneklemeyi yapan kişilerden biri olarak yani bu verilerin genel olarak mesela Ayaş gibi bir lokal alanda bir planlamada kullanılabilmesi çok eee olanakta değil. Ancak o veriyi bu veriyi araziden aldığınız verilerle beraber eee detaylandırırsa yani lokalde kullanılır bir vereseti oluşturulabilir. Yoksa tek başına bu küresel veriler. İşte soylu karitte olsun. Bir yer eee faan arıtası olsun. Tek başına lokalde özellikle Ayaş gibi bir ilçe bazında veya bir il bazında kullanabilecek detayda çok fazla detayda bilgi attanmıyor bize. Dolayısıyla onun arazideki veri ile zenginleştirmeniz gerekiyor. Ki biz de projede zaten bunu yapmaya çalışıyoruz. Laboratuvardan gelecek sonuçlardan birlikte bunları zenginleştirmeye çalışacağız. Bu verilerde yani şöyle düşünmeyin düşünmeyin yani bunlar bizim eee başka bir şey yapmaya ihtiyacımız olmadan ihtiyamız veri seti demek değil. Bu yani bu bize bir temel oluşturabilecek bir veri eee belli oranda nerelerde eee azal düşük organik karbonu yüksek organik karbon olabileceğini çıkarabileceğimi bir şey ama bir eee tam bir planlama anlamında yaklaşım geliştirebileceğimiz kadar yüksek oranda bir detay içermeye olabilir. Dolayısıyla biz araziden gelecek şeyden yapabildiğimiz kadar bunu zenginleştirmeye çalışacağız. Sanırım size bir şey söylemek istiyor mu? Ya, ya şansı bir koment yapmak istiyorum. Daha sonra ingrede vereceğim son sorumunu yapabilmesi için öfek meselesine yorum yapmak istiyorum aslında. Bu sadece bir araç. Eee hakkını da söylediği gibi genellikle ülke reporlama samacı ile oluşturulmuş şeyler bunlar. Aynen öyle. O nedenle her bir ülkede ülke düzeyinde yapabilecek başlangıç durumu olarak oluşturulabilecek bir harisi olsun diye ortaya çıkmış şeyler bunlar. Reporlama amacı ile ortaya çıkmış. Küçük küçük bir havzadaysa neyse peki farklı verileri de yerel derileri de sürece gelirmeniz gerekecek. Aynen denildiği gibi. Bu aracı eee teknikte size yardımcı olsun diye kullanırsınız ama işte uydu katmanlarını uydu görüntüsü getirsiniz ama inna ki yerel derileri de ihtiyacınız olacak özellikle küçük bir havzada çalışıyorsanız ayağış gibi ingretim bir sonumu var şimdi sözü kendisine vermek istiyorum devam edecek peki şimdi alternatif bir yöntem göstereceğim sizlere. üretkenlik, verimlilik, değişikliğini hesaplayabilmeniz için farklı metodolojiler de kullanabilirsiniz çünkü produktivit edildiğimiz verimliliği eskenliği hesaplayabilmek için transfer öncelikle sizin kendi verilerinizi yükleme fırsatı veriyor size. İstediğiniz ölçekte yükleme yapabiliyorsunuz. O nedenle bunun amacı bu aracı sunmamızın amacı da bu aslında siz de bunu gösterebilmek. inna ki varsayılan küretel verileri kullanmak zorunda değilsiniz kendi verilerinizi de kullanabiliyorsanız transferse. kendi yerel özellikle sofrak organik verilerinizi yükleyip kullanabiliyorsunuz transferse. şimdi bitirmeden önce ufak bir sunamamı daha olacak şimdiye kadar bitmiş olması gerekiyordu web inarımızın ama biraz uzadı startlerimi bulmaya çalışıyorum aslında yerleştirmiştim. sunamamı ama nasıl geri geldi bilmiyorum. peki bu gösterge genel olarak pek çok ülkede en bilgilendirici olan gösterge bu oluyor toprak organik harbunu ve araz değişkenliği göstergeleri göstergeleri bile çok yakından alakalı ve raporlam amacıyla daha ziyade kullanılıyor demiştik, hazırlayacak olursanız diğer taraftan arazi yönetim tarzınız değiştiyse de arazi örtünüz değişmediyse o zaman bu göstergeleri yansıma ama atd açısından bunlar izleme ve raporlama açısından ulusal düzeyde önerilen göstergelerden sadece bazıları bize bizim bu göstergelerden ders çıkarmamız gerekiyor başkama göstergeleri de ihtiyaç var öyle değil mi analizlerimizi yapabilmemiz için başka türde göstergelerin ihtiyacımız olacak ulusal, bölgesel düzeyde ulusal düzeyde, gerel düzeyde göstergeleri, sosya ekonomik göstergeleri stres azaltın göstergelerine ihtiyacımız olacak projemiz bağlamında bu göstergeler sadece raporlama amacıyla mecburi olan göstergeler sadece raporlama amacıyla da değil aslında. Bu göstergeler bizlere arazi bozunumu konusunda bilgi edememiz ve değişiklik yapmamıza yardımcı olacak göstergeler. şimdi indiviyadan bahsetmiştik indiviyiden bahsetmiştik indiviyi tek vegetasyon indeksimiz sizce bizim kullanabileceğimiz elbeti hayır başka vegetasyon göstergeleri de var örnek vermek gerekirse bunlardan bir tanesi geliştirilmiş vegetasyon indeksi evi ve savı topral göre uyarlanmış vegetasyon indeks bunlar da özel bir bölge ve alan için bilgilendirici olabilir savı topral göre uyarlanmış düzeltilmiş vegetasyon indeks diğer bir değişiklik bu daha hassastır özellikle vegetasyon örtüsünün az olduğu yerlerde diğer taraftan evi ise geliştirilmiş vegetasyon indeks vegetasyonun yoğun olduğu yerlerde daha bilgilendirici işte bu indeksler sizin hizmetinize açık kullanabilirsiniz kullanabiliriz efendim mikrofonumuzu kapatalım elif hanım elif hanım mikrofonumuzu kapatalım elif kuras efendim mikrofonumuzu kapatalım diğer bir mesele isteğe hatalar sana değerden bahsetmiştik bir yıla ait 23 komposit 23 değer var demiştik işte tans nokta ölse yıllık ortalamayı hesaplayabiliyorsunuz ama başka metrikler de hesaplayabiliyorsunuz ölçün birimleri de hesaplayabiliyorsunuz bunlar da oldukça bilgilendirici olabiliyor sizin için mesela ndvi evi veya savı verilerini kullanarak ne de hesaplayabiliyorsunuz farklı fenolojik metrikleri hesaplayabiliyorsunuz ne gibi yetiştirme mevsiminin uzunluğu gibi yeşillenme hızı gibi olgunlaşma hızı gibi bunlar hesaplayabiliyorsunuz ya da mevsimin başlama dönemi başlama zamanı gibi yetiştirme dönemi ne zaman başlıyor bunu hesaplayabiliyorsunuz ve benzerim diğer taraftan mevsim terliği de hesaplayabiliyorsunuz yıl içerisinde mevsimsellik özelliğini de belirleyebiliyorsunuz başka bir index daha var espi deniyor yıllık ekosistem hizmetleri üretkenli indexi espi indexi o da ndvi yıllık orçalaması ile bariasyon kat kat sayısına bakarak bir hesaplama yapıyor şimdi burada bir örneği görüyorsunuz bunlar ayet veriler şu an aynı ndvi ndvi verisi yıllık ortalamayı elde ediyorsunuz buradaki kırmızı yıllık ortalama verisi ndvi verisi ve yıllık ortalamanın ne kadar yıllar içerisinde değiştiğini görüyorsunuz ekibinden, ekime 10 yada yıllık içerisinde ne kadar değişik göstermiş ekimin 11'de yaklaşım bir değişim olmuş çaylı kalanlarına dönüştürülmüş Böyle bir durumda ortalama endviay bu iki tür arazi türü değişikliği arasında çok da değişim göstermemiş. Ama espi bakın espi daha hassasmış böyle bir arazi ortası kullanım değişikliğine ne kadar da değişik göstermiş bakın. Bu çünkü sadece yıllık ortalama'ya bakmıyor espi. Aynı zamanda variasyon kat sayısına da bakıyor her bir yıl arasında yani mevsimselliğe, seasonality'ye bakıyor. Çünkü harlaların ortalama yıllık değerleri aynı olabilir ama seasonality dediğimiz mevsimsellik daha yüksektir çaylık alana karşılaştırılığında tarla alanlarında. O nedenle özellikle espi de daha hassas bir değişim olduğunu ve daha fazla belki verildiğini görüyorsunuz böyle bir durumda. Arjantin verilerine bakalım. Burada da yukarı takarya havzası verileri var. Aynı verileri kullanarak sonuçların ne kadar da farkılaştırını görebiliyorsunuz. Özellikle uzman bilgisi, uzman görüşü sürece dahil edildiğine farklı analizlik yaklaşım. Bakın burada ortalama yıllık veriler şurada ise espi kullanılmış. Yani farklı analizlik veriler kullanılarak aynı veri kullanılsa bile ne kadar farklı sonuçlar elde edildiğini görüyorsunuz. Ve sağ taraftan makalede tam olarak bunu açıklıyor bizlere. Demek istediğim o ki aynı veri kullansanız bile farklı analizlik yaklaşım kullanırsanız muhtemelen sonuçlar birbirinden çok farklı olacaktır. Yani burada her bir gösterge için bu argüman geçerli olacaktır. Altı tane harita görüyorsunuz. Aya şahsasına ait bakın. Çok farklı sonuçlar elde edilmemiş mi? Farklı metodlar kullanıldığı için. Burada swapi, şurada LTT, burada da S swapi kullanılmış metod olarak. Bunlar verileri analiz edilen farklı yolları, hepsi geçerli yollar, yöntemler. Ama hangisi en iyi yöntemdir derken? Asıl soruda bu zaten. İşte bunun için haritaların varitasyonu yapmamız gerekiyor. Uzman görüşüne başvurmamız gerekiyor. Bir de konsensuz haritası çıkardık bakalım. Bakın o altı haritadan o da budur. Yani görüşbiliği haritası. Allanın biraz daha fazlası yaklaşık 1.1 % 1.60'ı bozunuyor. Hafif negatif trend varmış. Yüzde 1.60'lık alanda. Diğer taraftan değişikliğin büyüklüğünü de hesap diyebiliyorsunuz. Böyle bir durumda. Yani sadece bozunuyor demek yetmeyebilir. Kuvvetli bir şekilde mi bozunuyor? Hafif bir şekilde mi bozunuyor? Bunun hesabını da yapabiliyorsunuz. Bunun büyüklüğün miktarını da belirlemek, değişikliğin miktarını belirlemek önemli oluyor. Tezarda bundan bahsetmiştir. Trends.org'da kullanan gösterilken sizlere. Zaten akademisyenlerin akarlilerinde de başlayacağı soru bu. Bizim bir de bir ayrıma gitmemiz gerekiyor. Negatif eğilimler varken veya pozitif eğilimler varken. Bu eğilimler insanlardan mı kaynaklı yoksa iklimden mi kaynaklı? İşte bunun ayrımına girebilmemiz gerekiyor. Çünkü primer verimlilik, sudan etkilenir, iklimden etkilenir. Pek çok şeyden etkilenir. Ama bunu yorumlayabilmek lazım. Özellikle geçmişe ait bilgilerle, yavuş bilgileriyle valide edebilmemiz gerekiyor. Söylediğimiz şey. Yani ATD dediğimiz şey, ATD'de bozunumu bulacağız ama bu bozunum iklimden mi kaynaklı? İnsandan mı kaynaklı? Ayrı bilmemiz gerekiyor. İşte bu araç bize bu konuda da yardımcı olacak. Diğer taraftan eklemini düzeltme metodları kullanılıyor. İşte bunun için. Özellikle geçmişe ait, yavuş bilgisinin analize dahil edebilmesi için iklim düzeltme metodları kullanılıyor. İşte bu bilgilere ihtiyacımız var. Ve tarihi, geçmişe ait verilere ihtiyacımız var. İşte bunu bunlara eklemezseniz, sonuçlarınız kötü çıkacaktır. Şimdi, sanırım detaylarında girmek fırsatım olmayacak, ilgili bahsettiği metodların. Ama burada bir makale var. Su kullanı verimliliği veya yağmur kullanı verimliliği ile ilgili araçları bize öneren makale var. Yine önemli para betelerden bir tane sitelerle mebukarlaşma evap ve transporasyon olacaktır. Şimdi son olarak, arazi verimliliği, denemekleri, haritaları dedik ya, işte üç tane alt göstergeyi birleştirdiğimiz zaman tek bir harita elde ediyoruz, nihay harita elde ediyoruz demiştik. Ama bunu yapmanın, yani arazi verimliliği, denemeyi haritası elde etmenin başka yöntemleri de var. Yukarıda Sakarya Havzası'na ait bir harita görüyorsunuz, JRT metodolojisi kullanarak, arazi üretkanliği dinamikleri haritası elde edilmiş. Daha sonra bundan bahsederiz biraz daha detaylı ama bu JRT metodolojisinde başka bir yaklaşım var mesela. Beş tane kategori elde edilmiş. Verimlilik, arazi verimliliği dinamik dediğimiz zaman beş tane sınıfa ayrılmış mesela burada. Şunu da göstermek isterim. Her zaman dile getirmek istediğim bir şey bu. Çünkü Mustafa Bey'in söyledikleriyle de yakından alakalı sahâ verisine ihtiyacımız var. Her zaman uydu verilerini doğrulayabilmek için ve uzman bilgisine, uzman görüşüne ihtiyacımız var. Sahada ne olup bitiyor, bunu bilmemiz gerekiyor. Sadece uydu verisine bağlı olarak bir şeyler yapamayız. Sadece toprak organik karbon için değil, üretkenliği karitası için de, verimliği karitası için de aynı şey geçerler. Bir ilişki, basit bir ilişki olmalı. Uydu verisiyle, yani pozitif eğilimle sahada ilişen koşullar arasında hakikaten bir ilişki olmalı. Yani uyduğunun gösterdiğiyle sahâ verisi birbirine ile tutarlı olmalı. Hospitelerine göre, rın bir fotoğrafını görüyordunuz burada. Burada. Bir silah var bakın. Odonsu bitkilerinin silahı var. Böyle bir durumda. Bu seviye artıyor, gözükecek uydu da. Ama bu illaki bir iyileşme olarak gösterilemez. Öyle değil mi? Çünkü saldırgan odonsu bitkilere biz burada bir iyileşme olarak söyleyir miyiz? Bio çeşit ile etkileyecek bu, bio çeşitle kazanması olacak. Potsite bir trend, gözükecek belki araçta, yazılımda. Ama gerçekte durum böyle olmayacak sahada. Bunu anlatmaya çalışıyorum. Peki, sadece sahâ bilgisi değil. Uzman bilgisine, uzman görüşüne de etiaç olacaktır. Sahayla ilgili son olarak da bunu söylemek isterim. Sözlerime son verirken ve binara da son verirken birkaç nihayeyi mesaj sunmak isterim sizlere. Öncelikle iluk dedik, arazi kullanan planlaması dedik. Özellikle entegre arazi kullanan planlaması çevresel, ekonomi ve sosyal öncelikleri dengeylemek için güzel bir yöntemizdir. Sadece çevresel değil, ekonomi ve sosyal öncelikleri de burada dikkate alıyoruz. ATD için de önemli bu, öyle değil mi? Aynı zamanda küresel olsun, bölgesel olsun, ulusal olsun, mevcut olan en iyi bilgilerden faydalanmamız gerekiyor. Elimizdeki en iyi bilgilerden, verilerden yaralanalım. ATD'nin durumuyla alakalı sosyal ekonomik ve toplumsal cinsiyet, karametreliyle dahil edip, iluk için en iyi müdahaleleri, yani planlama müdahalesini belirleyelim. Ve bu vesileyle ATD'yi de elde edelim. Yani arazi tarifate dengelemesini de yapalım. Amaçım bunları yaparken çok paylaştığı bir katılıma ihtiyacımız olacak, başarılı bir şekilde. Hem ATD hem de iluk elde etmek istiyorsak çok paylaştığı bir süreç işletmemiz gerekecek. Bu kadardı. Teşekkür ediyorum denlediğiniz için. Zaten vaktimizi de çok geçtik. Ama 10 dakikada geç başlamıştık. Bilmiyorum sorunuz var mı? Sözü size bırakmak istiyorum. Evet sorularınız varsa şimdi olabiliriz. Sorunuz varsa sözü size bırakıyorum. Buyurun lütfen. Benim şimdi bir sorum yok. Arkadaşlar teşekkür ediyorum sunumları için. Özellikle digital soil mapping konusundaki etkin ve binarı bekliyoruz. Dört gözle. Ona ulaştığımız zaman daha çok sorularımız olacak inşallah. Başkanım mikrofoncular da yoksa da hala bir şey söylemek ister mi diye soracaktım ama sanırım yok soru. Ben telefonla başkanıma ulaşayım. O herhalde hemen dönsün bakayım. Tamam çözülmedi demişti ama Ingrid Tezar çok teşekkürler. İkinize de yine çok güzel bir sorun oldu. Mustafa, bana daha korkunca, bir sonraki binarlarla beni korkuttunuz açıkçası. Teşekkür ediyoruz. Herkese teşekkür etmek istiyoruz. Sağ olun. Sağ olun. O zaman herhalde kapatabiliriz. Çok teşekkürler. Çok sağ olun. Hepinize katılmanız için. Bir sonraki webinlerde görüşmek üzere. Bu arada kıyallediğin sanımlara çok teşekkürler. Çok güzel çevirileri için. Hepinize hoşça kalın. Teşekkürler.