 Ierse deel van hoogstuk vijf van Het Testement van Mijn Vrouwde Tonnet, door Gerard Kellig, deze liepjevoxtopname behoogd tot het publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. Botwater Apollo. Als een zultan in zijn serij, zat de heer Robert Ribini aan de tabele dood van het hotel Tsoem Adler te kriespag, hem was de plaats aan het midden der tafel gegeven. Iemand die vier dames en negen koffers meedenbrengt, de om miskenbare bewijzen bij en aan zich heeft dat hij uit Indië komt, is een gevierd persoon aan Duitse badplaatsen van de Tweede Rang. Naast hem zat Emily zijn gade en aan zijn andere zijde Henriette zijn jongste zistig, terwijl tegenover hem door het Thea en Lina Ochten haar plaatsen hadden. Aanweerszijden van zijn dames volgden onafgebroken reeks van andere dames, oude en jongen, en aan de uiteinden zag mijn rechts een paar oude heren, die expresselijk de kriespag waren gekomen om deze tentoonstelling van het zwakke geslachteens te zien, plezierden wij jarig, en aan het andere uiteinden een paar toeristen die hun voetreis door het Schwarzwald maakten en hierdoor het etensuur overvallen waren. Ford was er nog een echtgenoot van één der dames, maar zulke een onbeduidend man dat niemand nooit iets van hem dan, in de eerste plaats zijn eigen vrouw niet. Ribini zei er nooit iets, maar deed alles met zijn ogen af. De badgasten waren al een enigszins bang voor hem, maar ze koesterde voor hem een onbepaalde verering, want het was poedig van algemene bekendheid geworden dat hij milieunair was, een maatschappelijke rubriek die in Duitsland niet sterk is voor tegenwoordigd. Bevrouw Ribini werd behandeld als een koningin, en de zusters als prinsessen. Wat je vrouw Ochten betrof, die heel eenvoudig was, en niet pogte te schitteren, en ook geen Ribini heette, maar begreep dat die een enigszins ondergeschikte betrekking het viertel vergezelde, en van haar maakte men dus minder werk. Toch kwam hij de peest met haar in aanraking, want zij was de enige die Duitse sprak, daar de dames Ribini zich volstrek niet van die taal bedienen konden en het hoofd van het gezin in alle talensweeg. Toen het de zeer halverwege was, vestigd de Ribini zijn grote zwarte ogen achter volgens op de vier dames, en zij stonden bijna alle vier tegelijk op. Hij bood zijn arm aan zijn echtgenoten, en de drie anderen volgden als jachttonden hun meester. Zodra het vijftal de zaal had verlaten, begonnen alle gasten tegelijk te spreken. Het was een ware verluchting voor hen, dat die zwijgende Hollandse millionaire met zijn voorkomen van gezag zijn koude blikken niet meer vestigd op ieder die maar iets luider sprak dan de anderen, en die nu en dan de ene van de dame zo doordringend kon aankijken dat de arme zieken geen stuk meer van het kormissenje maal naar binnen kon krijgen. Buiten gekomen strak Ribini zijn sigaar op, een sigaar van drie markt, zoals de kelners beweerden, en volgden langzaam het pad naar het nabij gelegen heuvelachtig bos waar hij zijn siesta nam. Emilie rustte met de ene arm op die van haar echtgenoot en steunde met de anderen op Lina, terwijl Dorothea en Henriette achteraan gingen. Emilie, zei de Ribini, toen zij een eind gewandeld hadden, ik ga morgen naar Ripelszaal. Maar Robert, je zal me toch niet alleen laten. Je bent niet alleen, Lina en de meisjes zijn bij je, maar dat zie je niet uit te houden, niets anders dan vrouwen. Dat is niet nu het beleefd van u, meneer, zei de Lina, bedunkt, dat moet juist een reden voor u zijn om te blijven. Wou je dat ik bleef? Zeker, want... Dan blijf ik, zei de Ribini. Lina wilde duidelijk maken waarom zij er prijs op stelde dat meneer Ribini bij zijn vrouw bleef, maar Emilie gaf haar door een beweging met de arm te kennen dat zij liever zwijgen moest, en Lina zweeg. Ze nam zich echt ervoor van de eerste gelegenheid gebruik te maken om de oud gast aan het verstand te brengen waarom zij wensen dat hij bleef. Mevrouw Ribini hield afgodisch van haar man, als hij niet bij haar was, had zij rust nog duur en alle badkuren konden op haar gestel de invloed niet uitoefenen die de tegenwoordigheid van Ribini teweegbracht. Toen de dokter haar een badkuur had voorgeschreven, had zij als voorwaarde gesteld dat hij echt genoot mede zou gaan, het was daar genoeg dat zij hem zag. In Den Haag zat hij meestal op zijn kamer, of was haar uit. Aan een badplaats kon zij hem de ganze dag zien en spreken, en was haar beterschap misschien voor een deel te danken aan de helzame werking van het bonwater. Voor een groot deel was daarvan de oorzaak dat Ribini steeds bij haar was. Ze dweepte met hem, en meer dan eens had ze dit aan Lina verteld, als deze haar gezelschap hield terwijl Ribini zijn wandeling maakte, of op het terras zijn sigaar rookte. Ze dacht niet lang te leven, en haar hoogste wens was de weinige jaren of maanden die haar nog gegund waren door te brengen aan zijn zijde. Met al zijn stugheid was Ribini in zijn hart een goedeardig man. Hij kende het zwak van zijn gaden, vond het heel dwaas en belachelijk, maar kon toch niet over zich verkrijgen om haar niet aan te voldoen. Hij mocht haar ook wel leiden, maar ze was hem op Verna zo onmisbaar niet als hij haar was, en als men in de tips zijn er ziel te lezen kon, zou men haar dus tellewens hebben ontdekt dat hij niet ten eeuwen gedagen de last behoefte te torsen om zo bemin te worden. Hij deed nu wat ze verlangde, maar het was toch een soort van slavernij waarin haar verkeerde, en die vrijzwaar te dragen wil, want behalve haar liefde voor haar echtgenoot, had mevrouw Ribini geen andere voor hem aantrekkelijke eigenschappen. Ze vond de wereld nager, en de mensen nager, hoofdzakelijk omdat zij zo weinig notitie van haar namen. Maar dit was ook geen wonder, het was een ware kunst om met mevrouw Ribini een gesprek te voeren. Ze wist zeer weinig en voelde niet veel. Daardoor had zij geen oog voor het goede, maar slechts voor het verkeerde en onangename, en als zij spak was het vooral om te klagen. Slechts één zaak, één mens was volmaakt. Dat was haar man. Ze was diep ongelukkig als zij niet bij haar was, en daar hij niet altijd in haar omtrek kon wezen en vreemde haar afschrikten, had Ribini zijn zusters bij zich in huis genomen, en deze hadden geen ogenblik geazeld om bij hem haar intrek te nemen. De Ribinis hadden het in hun jeugd hard gehad. Robert was naar Indië gegaan, had haar vrij spoedig voor tuin gemaakt, waarvan hij eerst zijn ouders, toen zijn moedig en eindelijk slechts zijn zusters had onderhouden. Op zijn terugreis uit Indië had hij begrepen dat hij in Europa een vrouw moest hebben, en om de soezij van een huwelijk met alle formaliteiten te ontgaan, had hij de hand gevraagd van een weduwe die met de handschoen was getrouwd, maar wie je man voor haar aankomst was overleden. Het was een onbemiddelde dame, die door de dood van haar echtgenoot, alle vooruitzet had verloren en niet wist hoe zij het leven zou moeten blijven. Ribinis was haar reddig, vandaar haar innige gehechtheid aan de oud gast. Ter stond na zijn aankomst in Nederland, had hij haar tot zijn gade gemaakt, maar hij was voortgegaan, rijkelijk voor zijn zusters te zorgen. Hij haalt ze nu bij zich in huis. Een doortje en jetje waren met haar beide van oordeel, dat dat zuster in Millie eens mocht komen te overlijden, haar toestand zoveel ongunstiger niet wezen zou. Ze lieten zich daarom zeer gewillig door haar broer regeren en gaven zonder enige tegenstand aan al de wensen en grillen van haar schoonzus er toe. Eénmaal zou alles nog wat terechtkomen. Als de minste Emily deed wat zij altijd voornaam te doen. Helaas, de mensen die het meest over hun dood spreken, blijven het langst in leven. In afwachting daarvan putten zij met een niet al te aarzelende hand uit de beurs van haar broer Robert en de boze wereld, die haar zo smaakvol en keurig zag en haar toestand kende, vergeleek haar wel eens met de pauwen die men steeds en een nabijheid der tijgers vindt. De badkuur is geen niet bijzonder bevorderlijk te wezen voor de uitzichten van Dorothea en Henriette, en terwijl ze haar broer aan zuster en Lina volgden, en Emily zo rechtop en scheinbaar krachtig voor zichsagen gaan, kon Doortje de opmerking niet weer houden, dat Emily bijzonder opknapt in de laatste dagen. Vind je, zei de Jet, he, daar heb ik niet zo opgelet, maar nu het zegt, ja, nu moet ik er kennen dat de kuur haar goed doet. Mij bevalt haar niet erg, zei de Doortje, mij ook niet. Het is erg zahier. Ik heb mijn heel ander idee van een badplaats gemaakt. Is met dat ook een badplaats, niets dan vrouwen. Vanmiddag, voordat we aan tafel gingen, heb ik een wagen vol koffers zien komen. Misschien wel een heel pensioonaat van jonge juffrouwen, spakjetje. Ik geloof het niet, het waren zoek bepaalde herenkoffers. Ik hoop dat het waar mag zijn, zei de Henriette met een zuchtje. Zonder nu zo bepaald ervoor uit te komen, had het de dames Rimi niet toch onwilligeurig gedacht dat de badkuur van haar schoonzistig ook voor haar iets anders kon opleveren dan gezondheid door bronwater verkregen. Trouwens, ze hadden die niet nodig, ze waren krachtige jonge dames, weer harde jeugd, gunstig op haar gestel had gewerkt. In de tijd dat zij bekompen moesten leven, hadden ze zich nooit gevlijt met een huwelijk zoals ze wensen zouden. Een burgemein was haar ideaal niet geweest, maar nu zij wilde genoten, was de hoop in haar opgewekt dat ze een goede partij konden doen. En een badreis scheen bevrediging van die wens in de hand te kunnen werken. Het werd langzamerhand tijd. De beiden waren erbij, of voorbij de dertig, al verzuimden zij geen middel om dichter bij de twintig te schijnen. En naarmate de kans verminderde om een echtgenoot te krijgen, werd ter wens daarnaar grotig. Van daar dan ook, dat Griesbach met zijn vrouwelijke bevolking niet zeer in haar smaak viel, en zij haar aandacht steeds wijden aan de enkele heren die het toevall daar bracht. De twee toeristen, die door de tijd voor het middagmaal waren overvallen, maakte dan ook nu het onderwerp van haar gesprek uit, vooral de ene die de romantische naam van Manfred droog en blijkbaar een kunstenaar moest wezen. Het spijt me, zei de herenjetten, dat we niet blijven konden, dat Robert ook altijd wil dat we mee zullen gaan als hij van tafel opstaat. Dat doet hij om Lina bij zich te hebben. Och, kom, wedden, hij spreekt altijd met haar en nooit met iemand anders. Als Lina eens, nee, Robert trouwt zeker nooit meer als iemand die dood is. Waar zijn ze nu? Ik dacht dat ze die laan waren ingeslagen, maar ik zie ze niet. Waarom zou ik zoveel niet achter moeten blijven? Heer, wat zal hij boos zijn? Nou, we zullen ze wel vinden. Laten we naar die hoogte gaan, daarover zien we de omtrek. Dan moet ik zo klimmen, en ik heb nu al de mild. Wacht daar maar hier, ik zal wel naar boven gaan. Dorotheë zette zich in het mos nedig, terwijl haar jongere zustig het pad insloeg, tot naar de top van een heuvel leiden, van waar men een vrije blik had, op de omliggende wegen. Ze zag echter nergens iets wat naar Robert en zijn dames geleg. Ze liep toen nog een eind verder, maar ook vandaar zag ze hem niet. Eindelijk ging ze naar de plek terug waar zij zuster had gelaten, maar ook die vond ze daar niet meer. Op een korte afstand zag zij Doortje staan, naast een rijtuig, en in gezelschap van een heer. Als ik niet beter wist, zou ik sweren dat het die stijve botwater was, dacht Jetje, en verhaaste haar eens reden om bij haar zuster te zijn. En het was Pieter Botwater, die met zijn eindspannig naar Grisbach was gereden met al de kalme deftigheid die hem kemmerkte. In zijn zwarte rok met zijn hoge hoed op, zijn zwart glazee handschoenen aan en zijn grote koffer op de voorbank tegenover hem, alsof deze zijn reisgezel waren. In zekere zin was hij dit ook, want Botwater had voor de conversatie aan zijn koffer even veel als aan hen die hij ontmoeten. Een klein half uur van de plaat zijn er bestemming zag je door de bomen heen een dame. Als dat Lina eens waren, dacht hij, wat wel niet waarschijnlijk was, maar onmogelijk toch ook niet. En hij richtte een aandachtiger blik naar die verrouwelijke gestalte, en meende toen dat hij ze kende. Het was de minste net een der Prouyentjes. Botwater liet zijn rijdtags stil houden, en toen Dorothea opstond, begreep hij dat hij zich niet had bedrogen. Hij steeg uit en ging naar haar toe. In gewone omstandigheden zou zulke afwijking van de vormen, om een dame aan te spreken die hij slechts van aanzien kende, niet in hem opgekomen zijn. Maar na twee dagen lang met geen enkel mens een gezellig woord te hebben kunnen wisselen, kon hij de behoefte niet weer staan om zijn hart eens lucht te geven. Daar heb ik niet het genoegen, je vrouw Rieminnie, te zien. Ja, meneer Botwater. Zeer toevallig, zeer toevallig, zei de Pieter. Daarvoor moet men maar op reis wezen. De familie welvarend. Dank u, ze maken een wandeling, en ik wacht ze hier. Uitstekend, een voortreffelijk schoon plekje hebt u uitgekozen. Heel lief het Zwartswald, heel lief. Was u er meer geweest? Nee, het is voor het eerst. Oh, voor het eerst. Nee, men moet het bij herhaling zien. Magnifique partijen, magnifique. U logeert de Griesbach? Daar was ik ook voornemens heen te gaan. Ik maak een tournee door het Zwartswald, dus een van de schoonste oorden van Europa. U zult wel niet lang de Griesbach blijven. Dat denk ik ook niet. Ik wilde alleen maar mijn nichtje ochten, eens persoonlijk op haar jaardag feliciteren, nu ik toch in de buurt was. Dat is over een paar dagen, geloof ik. Ik zou het nu niet weten te zeggen, antwoordde Dorothea. Ze heeft er ons niet van verteld, maar u zult het wel weten. Een heel lief meisje, uw nichtje Liene. Ja, een charmant meisje, een charmant meisje. Botwater wilde er nog iets bijvoegen, maar hij wist niet hoe hij het zou aanleggen. Het was anders een geschikte gelegenheid om de oudste jevrouw Rimini in de arm te nemen en door haar verbemiddeling het hart van zijn nichtje te winnen. Hij behoefde dan niet bij de deur in het huis te vallen. Zij zou het terrein kunnen voorbereiden, wat toch eigenlijk wel zo gemakkelijk was, want nu de tijd naderde dat hij zijn besluit ten uitvoer zou brengen, begon hij er zeer tegenop te zien om tegen dat nichtje, dat hij als kind had gekend, de rol van minnaar te aanvaarden. Als zij in me gedrouwd waren, zou het wel gaan. Het zou wel wennen, maar de tijd van het engagement en vooral dat vragen, dat woog hem zwaar. Als die jevrouw Rimini eens haar tussenkomst wilde lenen. Daar kwam de tweede pauw in, en het gesprek nam een andere wending, of liever er volgd en een herhaling van het gesprokenen, maar slechts kort, want de dames maakten zich ongerust waar haar broer en zuster en Lina gebleven waren. Als hij maar geen ongeluk overkomen was. Potwater keek enigszins ongerust. Is het hier onveilig, voeg hij? Dat wel niet, tenminste, wij hebben er niet van gehoord. Maar een ongeluk kan iedereen overkomen. De Rimini'tjes dachten aan de mogelijkheid dat Emily wat gekregen had, en Botwater aan een ramp waarvan zijn nichtje het slachtoffer was. Maar voorzij nog aan die gedachte toegave hoorde zij stemmen en een oogblik later zagen zij het verloren drital uit hun zeilaan komen. De hoofdkomies naderde hen, en zoals hij een familie in de tent zou hebben aangesproken, nam hij ook nu op zespas afstand met een diepe buiging zijn hoed af en liet het hoofd op de borst zinken. Rimini was niet in een bui om dergelijke beleefdheden te genieten en allerminst om ze te beantwoorden. Is dat uw rijtuig, meneer? Voeg hij. Om u te dienen, meneer Rimini. Dan zult u er niet tegen hebben dat mijn vrouw erin gaat zitten. Zij kan niet verder lopen. Het zal mij een eer zijn, maar vrouw, een plaat ze mijn rijtuig aan te bieden. Hoe zie ik ook de oorzaak betreur? Ik ook, zei de Rimini. Lina, rij jij dan maar met Emily mede. Dan wandelt u met ons, meneer. De oud gast wacht er niet af, hoe Botwater over die schikking dacht en zonder zich verder om hem te bekomen, bracht hij zijn vrouwen naar het rijtuig en wenkte Lina toen deze nog even met haar neef bleef praten. Hij gaf het adres van het hotel zo'n atelig aan de kutsier en op dienst aanmerking betreffenen de vachtprijs gaf Rimini slechts zijn antwoord, ik betaal, vooruit. Botwater had die manier om over zijn rijtuig te beschikken wel heelvrij posten gevonden, maar voor eerst kon hij er zich niet tegen verzetten zonder de familie Rimini tegen zich in te nemen. En het tweede plaats was het toch wel een opoffering waard dat hij nu kosteloos naar Griesbach was gereden. Het meest speed hem dat Lina met de ziekenmede ging. Hij had liever gezien dat al de Riminis in het rijtuig waren gestegen en zijn nichtje bij hem gebleven waren. Laat wel bij ons kunnen blijven, zei de oud gast tot zijn zusters. Waar had u uit het oog verloren? Omdat Goud het achter blijft. Rimini stapte daarop vooruit. Botwater voegde zich bij hem. Er is toch geen gevaar in de toestand van mevrouw, voegde ze. Nee, ze was moe. Botwater verheurte zich zeer dat er niets onrustparend in de toestand was. Ziekszijn was zeer treurig, in zonderheid in vreemde landen, omdat men dan de verpleging mist van de huisselijke kring en dubbel onaangenaam was het ziek te wezen in z'elk een schone streek en bij z'elk prachtig wedig. Hij hoopte enige dagen deze natuur te genieten en vertrouwde dat de familie Rimini hem als landgenoot niet zou weigeren dat hij van haar aangenaam gezelschap profiteerde. Rimini achte het niet nodig op die beschouwingen van de hoofdcommissie te antwoorden. Alleen op het laatste klikte hij toestemmend. Erbij voegde, het zal je vervelen. Verder zweeg hij en liet Botwater praten, die van zijn reis vertelde en van zijn interessante ontmoetingen in de spoortrain en de moeilijkheid om te opbenouw en rijtaag te bekomen, dat hij slechts door de macht van geld was meester geworden. Ik heb niet gevraagd wat het kost, zei de Rimini, ik betaal. Botwater vond dit antwoord verre van beleefd en hij was op het punt van te zeggen dat hij dit niet verlangde. Maar als Rimini hem aan zijn woord hield, was hij aan het rijtaag vast en het was toch niet meer dan billig dat de man van de zieken het betaalde. Hij, Botwater, kon wel van oppenouw naar Kriesbach zijn gewandeld, maar mevrouw Rimini was buiten staat verder te gaan. Dus moest het rijtuig de oud gast meer waard wezen dan de hoofdcommissie. Hij bepaalde zich dus tot een onbeduidende, bij een onhoorbare verzekering dat dit niet behoefde en praatte toen verder over zijn reis, zonder het voorrecht te hebben van Rimini een antwoord te bekomen. Deze antwoorden alleen maar invendig en in de regel was dit heel gelukkig voor hen die tot hem spraken. De pauwinnen volgde de heren niet zeer gesticht dat zij hem tegenwoordigheid van een vreemde een ruw verwijt van haar broeder hadden gekregen. Dat die vreemde bij Robert bleef en haar achterliet beviel daar ook weinig, maar ze gaven daar aan een welwillende verklaring. Botwater wilde in de gunst komen van haar broer om langs die weg in haar kring te worden opgenomen, en dat vooruitzicht lachte haar nogal aan. De hoofdcommissie was een zeer net mens en een heer is altijd een heer, vooral aan een badplaats waar niets dan dames zijn doen zij op geld. Desavonds maakten zij haar entree in het salon in gezelschap van de pas aangekomen landgenoot, die als vriend van de miljonair natuurlijk ook voor miljonair werd gehouden, en er welbeschoud ook vrij wat meer van had dan de kleine, breed geschouderde Rimini met zijn ruwe vormen en zijn weinig verzorgd toilet. De voornaamheid van Botwater werd nog verhoogd door zijn onbekendheid met de taal. Hij sprak zelfs Frans met hen die geen Hollands kenden, en daar de badgasten niet zeer sterk aan het Frans waren, was de heer Botwater een gerespecteerd man te Griesbach. Maar vrouw Rimini hield die avond haar kamer en om haar niet alleen te laten, bleef Lina bij haar nadat zijn korte poos in het salon had doorgebracht en gezien had dat neef Pieter het zonder haar zeer goed met haar vriendinnen kon stellen en met deze het middenpunt uitmaakte van een kleine kring waarin Frans gesproken werd. Voor Dorothea en herriette was die avond een ware triomphe. Zij vonden nu een badplaats zo naar niet meer, vooral niet nu ook de twee jonge toeristen zich bij hen aansloten en bleken zeer ontwikkelde jonge lieden te zijn. Ze waren vol attenties voor de dames en het ijzer moet gesmeed worden terwijl het gloeiend is. Dorothea en herriette waren die avond aller innemend en bij kunstlicht waren de twee zwart oogige Rimini'tjes op haar verdeeligst. Er waren voorst twee dames uit de Elzas die ook zeer levendig waren. Voorst een Belgische weduwe en een secondant uit Koblenz die allen haar aquanen vergaten voor zijn verse die hadden en zich recht goed amuseerden. Zelfs Botwater die anders op het punt van dames vrij onverschillig was uitgezonderd de dames zijn harten, of liever zijn especulatie, begon iets te gevoelen van de levensopvatting der jeugd. Hij, die nooit jong was geweest, kreeg een flauw denkbeeld dat er ook andere genietingen waren dan ambtelijke onderscheiding, het respect van onderschikten en het besef van eigen deftigheid. Op een ogenblik, dat de twee jeugdvrouwen Rimini en de jongs uit de Elzas erinnen, elkander tegelijk iets vertelden en onwelkeurig elkaar vastgepen, zei de manfrid de kunstenaar dat zij de drie gratiën waren. Zij konden het zijn, spakt de Brusselse dame, maar dan moeten zijn andere houding aannemen. Hoe dan, vroeg hij reed. O, een tableau vivant, een tableau vivant, riep Manfred's vriend, een heidelbergere student, die zijn kandidaats gedaan had. Kom, Manfred, dat is uw vak. Manfred, een jong schilder uit München, was der stond bereid. Hij eiste dat alle aanwezenden de ogen zouden sluiten, tot hij driemaal in de handen had geklaapt. Dit was al iets wat indruk maakte, een afwerking van het gewone, het alledaagse. De ogen te sluiten, terwijl heren en dames bij elkaar naar waren. Zet hem peuriske, zei de Dorothea. Toen werd ter bevrediging van deze ijs der vrouwelijke schrachterheid de bejaarde dame uit Brussel uitgenodigd zich niet aan het voorschift te onderwerpen, maar een oogje op de jonge luid te houden, wat de zaak nog pikander maakte, maar had nu al een doelplezier. Manfred plaatste toen de drie dames onder de kroon, zodat zij goed belicht werden. Hij bracht haar armen en hoofden en verdere ledematen in de houding, waardoor de groep het best beantwoordde aan de ijs en de esthetiek. Veranderde het een en ander aan haar toilet, zich al het verontschuldigende dat hij de dames aanraakte, wat deze nu voor dit maal maar eens toelieten, en gaf toen het bepaalde zijn. Allen opende de ogen, die de meeste maar half gesloten hadden gehouden, en de riemenietjes met haar nieuwe vriendin werden toegjuigd, zoals haar nog nooit was overkomen. Einde van het eerste deel van Hoogstuk V. Tweede deel van Hoogstuk V. van Het Testement van Mijn Vrouwde Tonnet, door Gerard Kellig. Deze liep je volksopname behoort tot het publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. Natuurlijk moest nu een andere groep volgen. Er werden motieven gevraagd. En Botwater, die zich ook verdiensterlijk wilde maken, gaf aan de moord van Kaan op Abel, wat in een badplaats voor dames in tussend niet de meest geschikte stof was. Uitstekend, zei de student, ik zal Abel zijn. Dat is een rustige rol die me convenieert. Manfred is Kaan. Meneer zal wel zo vriendelijk wezen, voor adem te vergeren. Wie van de dames wil Eva zijn? Nee, Eva wilde ging van de dames wezen. Maar, mijn lieve hemel dames, wie schaamt zich nu? Zijn er moedig, riep de student. Meneer heeft gelijk, zei de Belgische matronen. Maar Eva was blond, en wij hebben geen blondienen. Zou er gezelschapsjevertje niet beneden kunnen komen? Vroeg Manfred en Henriette. Oog, zei deze, ze zal geen zin hebben. Botwater wilde antwoorden, dat die zogenaamde gezelschapsjevrouw volstrekt geen gezelschap was. Maar een jonge dame van zeer aanzielijke familie was zij nigt, en bovendien de vermoedelijke erfgename van een schatrijke tante. Maar hij bedwoong zich nog bij tijds. Hij begreep dat hij alles bederven zou, wanneer hij met haar comedie speelde, en nog wel in de rol van Adam en Eva, die om hun verslagen zoon treurde. Hij liet het dus maar aan de riemendietjes over, om Lina buiten speel te houden, en op eenpare verlangen, dat wel enig sinds door haar zelfe werd uitgelokt, stemde Dorothea erin toe, botwater als Eva terzijde te staan. Had deze al enig bezwaar om een actieve rol te vervullen, nu hij zelf het onderwerp had aangegeven, moest hij wel, als de derde heer, in het tablo optrenen. De secondante maakte Dorotheas brede vlechten los, die nu door Manfred haar over de schouders werden gedrapeerd. En nadat het allen weder een ogenblik geacht werden, de ogen gesloten te houden, klapt er kaan driemaal in de handen, en hief toen de knots omhoog boven de student, die op de meest schildrachtige wijze doodlag. Pieter botwater voelde zich zondelink te moeden, toen Dorothea op voorschift van de jeugd geschildigd, haar beide handen op zijn linker schouder legde, en haar hoofd schijnbaar tegen hem aandrukte, zodat hij, hoewel zijn rol medebracht, in verdwijfeling de ogen opwaarts te richten, niet kon naalaten zijn nu en dan eens naar beneden te slaan, en de golvende haren te volgen, die als een doorschijnend gordijn over de gevulde hals gingen. Lieve hemel, welke ondervindingen doep men al niet op als men op reis is. Het was de hoofdkomis of hij droomde, en die rusteloze, teugeloze gedachten, die niemand ooit in zijn macht heeft, jirp in eensklapps het nummer van zijn departement hem voor de geest, en hij zag zichzelf aan de lessen haar gezeten, met de porterfijen met stukken naast zich. Was dat dezelfde Pieter Potwater, die hier voor Adam speelde? En die even, als er eens een adjunktkomis of een klerk hem zien kon. Hij was dan geheel en al onder de indruk van zijn toestand als eerste mens, toen een rit zijn ander tablo werd ontworpen. De negen muzzen moesten nu vertoond worden. Dit verlangde de jongste Elzasserin. Dan konden alle mede doen, want het werkende gezelschap telde juist negenleden. Maar de Brusselse dame was verstandig genoeg om de rol van muzzen te weigeren, en die van toen zien rest te blijven voorderen. Er hadden zich nog wel een vijf tal dames aangesloten, maar deze hielden zich op het tweede plan, en schove alle vijf schuchtig terzijde toen haar medewerking werd gevraagd. Manfred kwam toen op de gedachte om de negen muze door wat lot te laten aanwijzen, en Pieter Potwater had het vooruitzicht om voor Inder Zanggoed in het te moeten poseren, toen Lina het salon binnen zat. Nu was alles gevonden, Lina werd ter stond in de kring getrokken, en dankzij haar komst mocht haar neef Apollo wezen. Want Manfred en zijn vriend bewegen dat zij geen regisseurs en acteurs de gelijk konden zijn, en zij schenen er de voorkeur aan te geven de dames in positie te stellen. Griesbach had nog nooit zo'n vrolijke avond beleefd, en daaraat de dag was waarop Pieter Potwater was aangekomen, bracht men het genot, zeer ten onrechte, met zijn komst in verband. Die Hollandse miljonair met een beroemd man in de jaarboeken der badplaats, en toen hij als Apollo in het midden van de kring der muze stond, voelde hij zelf dat hij iets betekende. Al de dames vonden hem, ondanks zijn deftigheid, tot volstrekt niet verwerpelijk. Zo ook een steenrijke Hollander, die, naar zij van de Rieminis gehoord hadden, in haar hoogste staatsbetrekkingen in zijn land bekleden, en zo minzaam en aangenaam was in gezelschap, waren een lot in de loterij. De Brusselse weduwen dacht aan de tijd dat de broeders van het noorden en de broeders van het zuiden nog tot één land behoorden. De Elzassarinen, die haar vaderland hadden verloren, zouden met hem een nieuw vaderland vinden. De secondante zou haar pensioonaat met een bestendige haar thuis verwisselen, en de Rieminisjes zouden aan de herschappij van haar broeder ontrokken zijn en rustig de dag kunnen afwachten waarover zij niet spraken, maar waaraan zij destem meer dachten. Lina vond dat haar neef zich waarlijk nogal goed hield, beter dan zij ooit had vermoed, dat hij zich houden zou, wanneer hij in zoek een toestand verkeerde. Zij begreep wat er in de deftige man moest omgaan, nu hij aan zulke kinderachtige uitspanningen, zeker zeer tegen zijn zin, deelnam, en zij tachten zijn opoffering te belonen door zeer vriendelijk voor hem te zijn. Na het soepé, dan zij het eigen beweging zijn arm en sloeg hem voor nog een kleine wandeling te maken. We hebben elkaar eigenlijk nog niet gesproken, zeiden zij, en ik ben erg benieuwd iets van Tante Toeren. Ik ben bij haar geweest, zei de botwater, maar ze was niet thuis. Niet thuis? Tante Toenet niet thuis? Waar was zij dan naartoe? Dat weet ik niet, antwoordde de hoofdcommis, min of meer verlegen, dat zijn onwaarheid zo dadelijk ontdekt werd, want er was geen afscheid van de oude dame gaan nemen, omdat hij voor haar zijn reis geheim wilde houden. Dan is er zeker iets gebeurd, Tante gaat nooit uit, behalve als ik er hard toe overhaal, en dan nog met grote tegenzin. En hoe komt u zo hier? Ik voelde dat ik er eens uit moest, en daar het voor mij hetzelfde was waar ik heen ging, dacht ik, wat ik jouw enes kon opzoeken, om je te feliciteren. Wist u dan, dat ik deze dag en jarenig ben? He, hoe beleefd? Nee maar, ik ben er wezenlijk mee te verlegen, dus u blijft tot overmorgen. Ja, hij is misschien nog wel langer, het is recht lief en gezellig hier. Oh, maar het is niet altijd zo gezellig, u hebt het bijzonder getroffen vandaag. Waar jij bent, Lina, moet het wel gezellig wezen, spakpotwater, met een boging om iets gemoedelijks aan zijn stem te geven. Dank u voor het compliment, de riemenetjes zijn heel aardig voor me, en meneer weet ook niet wat hij doen zal om het mij aangenaam te maken. Zo, kan hij vriendelijk wezen ook? Hij zegt nooit veel, maar met mij praat hij nog eens, en zijn vrouw is erg goed hartig, jammer dat ze zo ziekelijk is. En jij speelt voor zieke opasseris. Als men weet dat iemand graag van ons geholpen wordt, valt hij taak niet zwaar. Nee, zeker, zei de botwater. Nee, zeker, herhaalde hij met een bepaalde bepaalde bepaalde. En toen zei hij het nog eens, nee, zeker. Hij meende dat hij hierdoor al vrij duidelijk had te kennen gegeven wat hij bedoelde, maar Lina begreept die bedoeling even min als ieder ander die de gedachte gang van Pieter Botwater niet had gevolgd, en toen hij er dan ook na een oogelijk gezwegen te hebben de vraag niet volgen. Denkt, ga je er ook zo over? Antwoordde Lina, geheel argeloos. Natuurlijk. Zie zo, dacht Pieter Botwater bij zichzelf, wij zijn al een stap verdig, als men naar iemand plezier mededoet, is Lina zo ongeneig niet om te doen wat van haar gevraagd wordt. En mij zou ze er een bepaalde plezier mededoen, een zeer groot plezier zelfs. U is stil neef, zei de Lina, is u moe, laten we dan naar binnen gaan. Ja, meisje lief, ik heb de hele dag gereist en ik verlang naar rust, maar we moeten er morgen nog eens ernstig en vertrouwelijk over spreken. Verhoover? Over het genetje zeggen wilde, antwoordde Botwater. Je begrijpt, zo'n reis naar verre oorden onderneemt mij niet zonder een bepaalde doel. Lina begon nu zo iets te begrijpen, maar ze was vrouw genoeg om dit niet te doen bespeuren, ze zag hem inderzins verwonderd aan. Welk doel kon neef Botwater hebben met een reis naar het Schwarzwald? Zou hij? Maar nee, dat was onmogelijk. En toch, dat onmogelijke was waar. Het bleek toen Botwater zeer ga hem zinnig volgen liet. De een gaat om zich te verzetten, de ander om de natuur te bewonderen. De derde, om aan de stemmen van zijn hart gehoord te geven. Of om genezing voor het lichaam te vinden, zei de Lina, onschuldig. En als men die vindt, heeft men wel de meeste voldoening. Wilt u wel geloven dat onze reis voor ons allen het aangenaamst al geweest zijn, als die goede mevrouw Rimini herstelt terugkomt? Ze is nu al veel beter, alleen nog maar wat moe. Maar we maken al verder tochten dan in het begin. En voor tochtjes is het hier een verrukkelijke strijk. U maakt morgen naar de kniebis. Kniebis, herhalde Pieter Botwater. Ik zal eens vragen. Oh, dat behoeft niet. We weten hier al een perfecte weg. En zo bracht Lina haar neef weder in huis, en terwijl deze uit haar antwoord opmaakte, dat hij een reuzesreden vooruit was gegaan. Ze had toch dadelijk begrepen dat hij een doel had, en hij had dat doel zeer fijn doen doorstraanen. Stond bij Lina ochtend op besluit vast, geen oogomblik meer met haar neef Pieter alleen te zijn. Die had het gelukkig zo onhandig aangelegd, dat zijn plan verraden was, voordat hij nog een woord had gesproken. De andere morgen vonden de badgasten van Griesbach ook aan er allen aan de bron, en maakte zwijgend, of al dan zeer weinig conversabel, hun gewone wandeling met de glazen in de hand. Pieter Botwater had gehoord dat men voor die wandeling een toilet maakte. Welk toilet wist hij niet, maar hij begreep dat men met een zwarte rok en witte das en zwarte handschoenen overal kon komen, en de Griesbach haar dames amuseerden zich bijzonder met die deftige verschijning, die zij op rekening stelden van de Hollanders in het algemeen. De herieminie die Botwater aansprak, bepaalde zich tot de opmerking dat er wel zieken, maar geen doden waren. Toen hebben merkten dat zijn toilet minder in het genre viel, kennerde hij naar het hotel terug, waar hij zich op een bank zette. Tot tijdverdrijf haalde hij het cadeau tevoorschijn dat hij voor Lina had meegebracht. Het was voor hem een zeer mooi cadeau, een gouden brasselet met een turkwaas die hem zesde gulden gekost had. Zo iets geeft mij niet aan iedereen. Dat kon Lina zelf wel begrijpen, en als zij het te mooi vond, zou hij zeggen, voor u is niets te mooi. En als zij dan bloosten, zou hij haar hand vatten en uitroepen. Alles wat ik heb, bied ik u aan, mijn hand, mijn hart, mijn leven. Hij herhaalde bij zichzelf dat toneel en stelde zich voor, welke indruk het engagement zou maken op al die dames. Vrouwen stelen bijzonder veel belang in huwelijke, en hij zag zich al geluk gewenst en geverteerd, en ontweerpereedste brief, die hij geminschappelijk met Lina aan Tante Tornet zou schrijven. Wat zou die vreemd opzien, als zij die kennisgeving ontving? Kelner, sprak een bejaarde dame tot hem, bringe mij aan mijn café hier. Bodraat stond op en zag voor ontwaardigde dame aan. Bitte, allen zie zich aan weenig, ik liepen niet zuwatten, sprak de dame, zonder zich door Bodwaters houding te laten afschrikken. Blijkbaar was deze, de Oberkelner, maar een Oberkelner was er ook maar een Kelner voor de vrouwprofessorin. Ik ben geen Kelner, zei de Bodwater, ik ben hier gelogeerd. Ja, zo, ah, en zonder enige verontschuldiging trok de oude dame aan een schil en wachtelde naar een tafeltje, waaraan zij zich neerzetten. Bodwater wist niet wat hij doen zou, maar de gelegenheid om zich te verreken zou wel komen, als vanmiddag aan tafel ieder hem geluk wensten met zijn verloving, zou het oude wijf wil zien welke een dommer het zij begaan had. Maar nauwelijks zat hij weder op zijn bank of wederom werd hij als Kelner aangesproken, ditmaal door één der jonge toeristen, die hem gelasten een koffertje van zijn kamer te halen. Bodwater keek hem aan. Kat bewaren, dat is toch der Apollo van Gestern, sprak de ander half luisterend, en met moeite bedwongen de jonge luiden schaterlag, die dreigde los te barsten, toen zij Pieter Bodwater herkennen. Overwien zij zich de vorige avond in stilte, Ritz, zo verrolijk hadden gemaakt. Ze namen nu beiden eerbiedig van een hoede af en voeg een verschoning voor een vergissing. De hoofdkomisch verlenen die wel willend en dit zijn best om er ook over te lachen, maar het ging hem niet van harte. Hoe was het mogelijk dat men hem, de hoofdamtenaar, voor een bediende hield? Die Duitsers schenen geen begrip te hebben van het geen deftig is. Een oogmelijk dacht hij eraan zijn rok te gaan uittrekken en een zwarte das om te doen, maar dan zou hij toegeven aan die domheid, en bovendien zich straks weder moeten verkleden om naar kniebes te gaan, maar het zeker ook deftig zou wezen. Hij wachten dus maar tot Lina met de dames Rimi niet terugkeerde, om dan de bepaalde tochten ondernemen. Maar wie er terugkwam, zeiden hij wachten, verscheen niet. Hij begon zich te vervelen, toch durfde hij niet naar zijn kamer te gaan om een boek te halen, want in die tussentijd kon Lina terugkeren. Doen hij nog een half uur gewacht had, kwam het denkbeeld in hem op dat zij misschien reed teruggekeerd kon zijn zonder dat hij het bemerkt had. Maar hoe dit te ontdekken? Als hij er in zijn knecht vroeg. Hij ging naar het salon, waarop dit oogmelijk niemand was. Op de corridoor ontmoette hij een kelner. Hij formuleerde zijn vraag en kreeg onmiddellijk een bevestigend antwoord. Maar daarmede was de kelner ook verdwenen, en daar zijn vraag slechts was geweest of de heer Rimi niet hier was. Bewacht dit antwoord hem niet heel verdig, behalve dat het zijn besef versterkte, dat hij goed in zijn Duits zat. Maar daar ging een deur open en de oudste Rimi niet kwam te corridoor. Heel tovallig schijnbaar, maar minder tovallig in werkelijkheid, want ze had de stem van botwater herkend en zijn vraag gehoord. Is u al thuis? Voeg hij enigszins verbaasd, want niet tegenstaande hij voor de deur had gezeten, had hij de familie niets in terugkomen. Ja, al een uur. En ik heb u niets zien passeren. We zijn de achtertuin doorgegaan. Dat ziet nadig, en mijn zuster verlangt altijd naar rust als hij van de bronnen komt. Zo, zijn er twee ingangen. Zeker, wist u dat niet? Alle huizen hebben twee ingangen. Hier in het Zwartswald misschien. Wel, nee, overal. U kent toch wel dat verhaal van de mensen die de voordeur uitgezet worden en door de achterdeuren binnenkomen. Hoe zou dat mogelijk zijn als de huizen geen twee uitgangen hadden? Daar is iets van, antwoordde botwater, glimlachend. En hij vond die oudste jef Harimini toch nog half geestig. Dat wachten zal u wel verveeld hebben. Zo'n beetje ja. Vooral wanneer men prijs staat op het gezelschap dat men wacht. O, meneer Botwater. En door het deus luchte ogen nedig en een vluchtige bloos kwam over haar gelaten. Er zijn mensen die grote heerschappij hebben over hun bloed en het kunnen laten komen waar ze het hebben willen, tenminste op hun gelaad. Willen moest gesprek beneden voortzetten, waarom moet ik nog even op mijn kamer zijn? Door het deur ging naar haar kamer, waarvan ze de deur liet open staan. Heb je ook zo'n prachtig uitzicht uit uw kamer, meneer Botwater? Riep ze uit de verte. Ik weet niet, je vrouw, ik zou het moeten zien. Er volgde geen antwoord. Botwater hoorde slechts het ritselen van een zijde kleedje. Als hij eens het uitzicht uit de kamer van je vrouw Rimini vergeleek met het uitzicht uit zijn kamer zou haar waarschijnlijk over kunnen oordelen. Eigenlijk behoeft het niet, want hij had het uitzicht op de stal in de binnenplaats. En hij kon dus wel zonder iets gezien te hebben, verzekeren dat haar kamer beter was gelegen dan de zijnen. Maar waarom zou hij niet eens gaan zien? Zat immers de deur open gelaten. Hij deed vier stappen verder en stond tegenover de ingang. U dacht zeker dat hier ook een achterdeur was en dat de kador ontsnapt zou zijn, zei de Dorothea lachend, en liet haar vrije witte tanden zien. Nee, maar... Je wel, je wel, meneer Botwater was nieuwsgierig. Nu kom gerust binnen. U zult zien dat het hier ook geen Osterspoedwaar is. Hoe vindt u die schilderijen? Bewonnen dat paar vazen eens? Ik moet zeggen dat de smaak te wens een overlaat. Telkaas, tel waazou, zei de Dorothea, en keek met de meeste aandacht naar de manchetteknoop die zij bezig was vast te maken. Botwater werd toen dit Frans weder haar herinnert aan de vorige avond en aan die tablo en aan Eva, en hij zeiden met een blik hoe de manchetteknoop die Dorothea niet kon vastmaken. Daar had Eva nooit veel last van. Ze zag de hoofdkomis met een sprekende blik aan en schulde het hoofd, terwijl ze bedeest sprak. Dat is omdeugend van u. U moest me daar aan niet herinneren. Waarom niet? Ik vond het een zeer aangenaam tijdverdrijf. Ik moet er kennen dat in dit opzicht de Duitsers onverveer vooruit zijn. Ik vrees dat ik al te familiaar ben geweest, sprak Dorothea schuchtig en vestigde wedig een onderworpen blik op Botwater. In tegendeel, Eva had haar man niet bescheidener kunnen aanvatten. O, meneer Botwater. Ja, je vrouw Riemenie, en als wij weer zoiets opvoeren, hoop ik. Botwater meen het de wens uit te spreken dat dan Lina ochtend mede zou doen en daaruit aanleiding te vinden om Dorothea's tussenkomst in te roepen, waardoor hij nu zo goed gelegenheid had. Maar zij voorkwam hem en riep uit. Nee, meer dan ik gisteravond deed, moet u het niet van me vergen. Nooit. Laat ons nu naar beneden gaan. L'as aux en pour. Voegte ze haar lachend bij, terwijl ze de kamer uitwipte. U moet het maar niet vertellen dat u op mijn kamer is geweest, fluisterde zij hem toe, toen zij het einde van de corridor bij de donkerste hoek waren. Aan een badplaats is men er altijd op uit om elkaar te verdenken en kwaad van elkaar te spreken. Met die woorden schoof ze Botwater voorbij, waardoor zij hem natuurlijk aanraakte, en daalde vlug de trap af door de ambdalaan gevolgd, die eigenlijk niet precies wist wat hem overkomen was. Hij had een flauw begrip dat hij een avontuur had gehad met de oudste riemenetjes. Hij, een avontuur. Dorothea begript dat hij voor het oogomblik de toestand niet moest trekken. Geneesmiddelen geef hem met lepels of droppels en niet met flesse de gelijk, en toen zij buitengekomen zonder dat zij aan gedacht hadden, althans Botwater niet, voorbij het raam van haar jettens kamer kwamen, riep de oudste haar jongere zister toe om bij haar te komen. De heer Botwater had al iets te vertellen. Ik verzeker u dat ik uw zuster niet te zeggen heb. O, dat is niets. Het maakt haar nu schierig, en dames zijn garen in aangenaam gezelschap. Daarom waarschuw ik haar. Welderen was hun tete-a-tete ten einde, en herriette en andere logees voegten zich bij hen. Ook de heer Riemenie verscheen, maar hij had een pak couranten en brochures onder de arm, en hij gaf daaraan blijkbaar de voerkeur boven de conversatie met de badgasten van Griesbach. Einde van Hoogstuk V. Eerste deel van Hoogstuk VI van het testement van mevrouw de Toonet door Gerard Kellig. Deze liepe hoeksopname boodt het publieke domijn, voorgelezen door Anna Simon. Hoogstuk VI, een bal met Hindernissen. De tabelendood was geëindigd. Als jongst aangekomenen had Botwater zijn plaats aan het uiteindigen gekregen, en daar hij van zijn buren niet meer verstand dan de bedoeling hunner vragen of opmerkingen, en zij hunnerzijds van hem, nog de woorden, nog de bedoeling, had hij zich maar bepaald tot de gerechten die intussen als strengkormassig niet bijzonder in zijn smaak vielen. Hij verlangde naar het einde om wederbij de Riminis en Lina te zijn. Zes nu en dan had hij met de zusters een blik van verstandhouding gewisseld, die hem aan haar gezelschap bond. Het ogenblik naderde dat hij wederig met haar samen zou wezen en dan de gelegenheid zou hebben met zijn nichtje te spreken. Toen opeens een opschudding werd erwegebracht door de komst van drie open rijdtuigen, die in snelle vaart de hoek omsloegen en voren terras stil hielden, waarop de eetzaal het uitzicht gaf. Drie open rijdtuigen. In elk waarvan slechts één heer was gezeten. Dat beloofde iets. Dat was iets geheimzinnig. Maar enige dames hadden al ter stond het geheim begrepen, toen zij de heren die erin zaten, herkenden. Twee van hen waren de Heidelberger student en schilderman Fred. De derde was naar zijn voorkomend te oordelen ook een student of schilder en blijkbaar hier vreemd, want ze traden tezamen met enigszins gemaakte plechtigheid de eetzaal binnen en de Heidelberger student, stelde de heer Max von Klerka zijn akademiebroeder voor, waarop deze het woord nam en mededeelde dat hij met de heer Manfred en Sigismund Siekberg in commissie was gezonden door debatgasten van het naburen gerippeld zou om de dames van Griesbach uit te nodigen deel te nemen aan de Svaree dansant die voor deze na middag de rippeld zou was georganiseerd. Hij vertelde er nog iets bij van de Sabijnen en Romeinen, waarover zeer gelachen werd en dus de Riemenetjes en Botwater ook lachten. Of schoonzijds volstrek niet begrepen. Lina zou het later wel uitleggen. Er waren maar drie rijtuigen die elk vier of vijf plaatsen hadden en blijkbaar waren dus niet alle dames bedoeld. Maar Manfred zei dat zij niet meer rijtuigen hadden kunnen bekomen, maar dat er zeker te Griesbach nog te verkrijgen waren. Dit bleek even wel niet nodig te zijn. Een groot aantal dames excuseerden zich om allerlei redenen en de Riemenetjes zeiden ook eerst dat zij onmogelijk konden, want dat zij een tochtje naar de kniebes zouden maken. Maar toen zij zich tot haar behoor wenden en dienst raad vroegen, mompelde deze. Verkoop die curen nu maar niet, je verlangt niet anders. Lina had er ook zeer veel zin in. Ze zag er een middel in om althans voor die dag wedig aan haar neefbottwater te ontkomen. En de Brusselse dame, de Elstasserinnen, de secondante en nog een Duitse moeder met twee volwassen dochters, verklaardend zich bereidt om aan de uitnodiging gevolg te geven. Natuurlijk moest er nog wat toilet gemaakt worden. De commissie zeiden wel dat het niet nodig was, maar ze zou garen wachten tot de dames zo bekoorlijk waren uitgedost als zij zelf maar wilden. De paarden konden wat uitrusten in die tussentijd. Toen zij op het terras kwamen, voelde botwater, die uit de aard der zaak van de partij zou wezen, zich genoopt om iets te presenteren. Maar wat? Wijn? Wijn aan studenten? Dan was hij in een ogenblik een grolden of zes kwijt. En het reizen was al duur genoeg. Ze houden de heren misschien geen zin hebben in een konjakje. Drie konjakjes en één voor zichzelf maakte vier. Twaalf stuivers, juist een mark. Gemakkelijk als men zo met het vreemde geld terecht kan. Maar een mark kon leiden. Hij begon reeds. Zullen die heren niet eindglas konjakken brouwen? Maar Rimini voorkwam hem en bestelde zonder blikken of blozen twee flessen champagne. Oh, ik meende juist. Laat ze dan maar op jouw rekening schrijven, bromde Rimini. Ik zal de volgende geven, zei de botwater, die als het Gildens of Markengold steeds zeer gevat was. De uitdrukking waarmee de Rimini hem antwoorden werd met twintig mark niet te duur afgekocht. Ja, dacht botwater, terwijl hij een neidige blik weer op naar de oudgast die zijn gereeds had omgekeerd. Zo nabop kan gemakkelijk champagne schenken. Als ik een miljoen had, wacht maar vriendje, later spreken wel kan daar wel. De commissie weigerde deze beleefdheid niet en vond iets weigende Hollander een zeer netter man die zijn wereld kende. Jammer dat hij zo weinig sprak, maar wat hij zeide was toch goed Duits en de champagne was van het beste merk. De dames waren veel spoedige gereed dan in gewone omstandighelen van haar verwacht te kunnen worden. En de ene was al bevalliger dan de andere. Allen hadden dan ook gezorgd toen zijn er debatplaats gingen dat zij vrije twalletjes bij zich hadden, waarvan zij tot dusfere echter maar zeer weinig gebruik hadden kunnen maken. Dit was een uitstekende gelegenheid om ze te dragen. En vooral de Rimini'tjes en Lina zagen haar allerliefst uit. Botwater zag zich al gearmd met zijn nichtje, hoewel die oudste Rimini hem eigenlijk beter zou lijken. Die was wel zo toeschittelijk als Lina die pas kijken kwam. Met haar kon men nog vooruitkomen. Maar dat moest hij maar van zich afzetten. Mevrouw de Toonet was haar tante niet. Toen de commissie handelend optrad beweeg ze al dadelijk zeer goed voor haar taak bereken te zijn. In vijf minuten was door haar als vanzelf het gehele gezelschap ingedeeld en Botwater zat in het achterste rijtuig, terwijl Lina in het voorsten was gezeten recht tegen over Manfred, die dat juffertje van gezelschap aller aardigst vond en veel meer naar zijn smaak dan die twee milioneertjes met wie haar Frans moest spreken en die gezette Elzasser innen om van de secondante met haar pincenay niet te spreken. Vooral Tans was hij bekoorlijk in haar invoudig Japonnetje van Havana kleur met granade rood afgezet en niet al te hoog en te nauw om de hals sluitend. Lina was niet coquette aan andere dames van haar leeftijd, maar ze liet zich vrij gedwee het hoofd maken. Een vreemdeling die men morgen niet meer terug ziet en waarschijnlijk nooit meer zien zal, heeft altijd iets voor, boven heren, welke men kans heeft, later weder te ontmoeten. Met zulke efemeren aan bidders kwam men zich wat meer vrijheid veroorloven en ze had een bijzondere reden om de jeugd-geduidse schilder aan zich te boeien. Daardoor wist zij zeker dat haar neef Bodwater geen gelegenheid zou hebben met haar dat toegezegde ernstige gesprek te houden, waarmee hij haar gedreigd had en waarvan zij de strekking maar al te goed begreep. Door verrolijk en dartel te zijn met een jong mens die ook niet aan de grote ernst leed, gaf zij aan Bodwater tevens duidelijk te kennen dat de jeugd de jeugd zoekt en mannen van veertig verstanders zijn wanneer ze hun keus op andere vestigen. Als hij dan een padreis had gemaakt om een vrouw te zoeken, dan moest hij maar een van de riemen nietjes nemen. De oudste was een perfecte echtgenote voor hem. En Lina had duidelijk gemerkt dat ook deze volstrekt zo afkeerig niet was van de hoge plaatste ambtenaag met zijn deftig voorkomen en zijn staatige manieren. Ze lachte en schertte met Manfred die tegenover haar te meer op zijn gemak was, omdat hij een invoudige, onbemiddelde juffra van gezelschap zag, die in haar hart die millionaires wel een weinig moest benijden. Ligt dat zij nu op een feest aan een badplaats waar alle gelijk waren voor een enkele maal de koningin was. Maar wat Manfred ook bij haar gunst bracht, was dat hij in haar oog zoveel gelijk op die tonnet die zij de laatste morgen in de schoolstraat had ontmoet en die zo allerdwaast haar had geholpen terwijl hij op een winkelkoerzijn ging zitten. De jonge luij had er niets van ookandig, maar een vrouw ziet steeds in hem wie zij niet ongenegen is het beeld van de genen die de eerste indruk op haar maakte. Men zou het bijna als zeker kunnen stellen dat in de echtgenoot die een vrouw uit eigen beweging aanneemt, zij steeds voor zichzelf, al dan zijn begin, een grote overeenkomst zal vinden met hem wie zij het eerst haar sympathies schonk, om niet van liefde te spreken. Toen de commissie met de dames in de grote zaal van Ripplezao aankwam, werd zij luiden toegejuicht. De homijnen begroeten de sabijnen. Er volgden een eindeloze reeks van voorstellingen en het drietal werd overladen met complimenten voor de wijze waarop zij haar mandaat vervuld had. Door legees daarbij de badplaatsen sloten zich aan. Waren ook een paar Hollands familieën, een uit Groningen en een uit Doordrecht, die zich eveneens in het gezelschap mengden, nieuwe landgenoten bij de kriespachters waren. Nadat de kennismakingen waren afgelopen, brachten de twee heren die zich met de leiding van het bal hadden belast, de reisende muzikanten op de estrade. Die muzikanten waren de aanleider tot het bal geweest en daar er Ripplezao, zes weinig dames logiërden, hadden Manfred en Siekberg het voorstel gedaan een deputatie naar Griespacht te zenden, weer bemoeing met zo gunstige uitslag bekroond was. Weldra nam het bal een aanvang en het werd geopend door Manfred met Lina, terwijl de riemenetjes elk een student kregen. Botwater had niet gedacht dat Manrit zo vroeg zou beginnen. Hij had gemeend dat men de avond zou afwachten wanneer de lichten ontstoken zouden wezen, geheel vergetende dat men in de tweede helft van juni was. Hij pleef onder de toeschouwers en terwijl hij bij een der ramen stond te kijken, ontdekte hij opeens op enig afstand de heer met het sympathieke gezicht, de blauwe ogen en de blonde knevel en baard. Een reisgenoot, een bekende. Botwater schoof naar hem toe en zijde zich naast hun plaatsende, schon wetter van taak. De vrijheer, Beren van Berenfels, die met een vriend stond te praten, keek op, zag toen achter zich en daarop rechts en links, en toen hij overtuigd was dat de vreemdeling tot hem het oor had gericht en niet tot een ander, zijde hij veel betekend. Ja. En zette daarop het gesprek met zijn vriend voort, al pratend, geheel zonder opzet, schijnbaar, zodanig zich plaatsend, dat Botwater niets meer van het sympathieke gelaat of de blauwe ogen zien kon, alleen nog iets van de brede rosse knevel waarvan zich de uiteinden vertonen. De ambtenaar was woedend, die Duitsers zijn onbeschofde kerel, maar hij zou het hem betaald zetten. Als hij hem vroeg om met Lina te dansen, zou hij weigeren. Ongelukkig was er geen sprake van dat met hem vergunning zou vragen om te dansen met zijn nichtje. De Brusselse weduwen had de dames onder haar hoeder genomen. Maar hij zou haar kunnen waarschuwen als hij straks onder zijn bereik kwam. De eerste dans was ten einde, maar Lina zette zich aan de overzijde van de zaal en, of hij al traagd daar in het oog te krijgen en haar te wenken, ze zijn in volstrekt opbewust dat neef Pieter Botwater tegenwoordig was. Hij maakte zichzelf een diet dat hij als ouderen bloedverwand toch eigenlijk verplicht was te waken over de minderjagen. Eigenlijk kwam het niet te pas dat zij zonder meneer en mevrouw Rimini hierheen was gegaan. Hij zou haar dat ernstig onder het oog brengen. Als ze zich bij hem, haar neef, aanslood, zou het nog enige houding hebben. Maar nu verloor zij toch de vormen te veel uit het oog. Zij liep gevaar zich te comprimiteren. Met die gedachten vervuld, Schoof Botwater langs de wand voort, langzaam zich een wegbanende door de dom van toeschouwers die aan tafel is gezeten of staande uit bal gaan sloegen. Eindelijk was hij waar hij wezen wilde, maar een quadrie had zich georganiseerd. En Lina stond weder midden in de zaal met een student tot cavalier. Botwaters blik verriet waarschijnlijk wat er in hem omging, want een bejaarde dame zijde in het welluidende, enigszins zangerige dialect aan dort eigen. Ja, ja, meneer, de jeugd is jong, moet je maar denken. En onervaren, mevrouw. Och, ja, maar ik laat mijn meisjes ook maar dansen, mijn ouders houden er toch het oog op. De goede dame zag Pieter Botwater voor Lina's vader aan, want dat moest er nog maar bijkomen, dat kwam zeker van die witte das. Hij was de enige die ze droeg, er waren zelfs heren die er in het geheel geen aanhadden. Mijn nichtje is wel niet onder mijn toezicht gesteld, zei hij, maar ik ben iets ouder dan zij, en die studenten zijn soms zo woest. Oh, is dat juffertje uw nichtje, dan is u meneer Botwater. Om het te dienen. Wel, dat doet me genoeg om nu te kunnen spreken. Frans, riep zij een zeer gezet heer toe, die op een afstand hal soezend om zichs had te kijken, Frans, hier is meneer Botwater. De echtgenoot der dame stond dadelijk van zijn stoel op en boog voor Botwater of deze de minister zelf was, van wie deze in zijn plechtgewaad ook wel iets had. Hij stelde zich voor als de heer Kloos uit Nederlands derde handelstad en begon daar stond over Den Haag en de departementen van Algemeen bestuur te spreken, maar voor Botwater altijd zeer gevoelig was. Als men daarover begon, was hij nooit uitgesproken. Maar de muziek maakte zoveel gedruis. De heer Kloos vroeg of liever wees, want zijn woorden waren niet goed te verstaan, naar de deur. Hem wel eraan was het dritaal buiten, want mevrouw, die haar man naar de badplaats vergezelde, liet hem nu ook geen ogenblik alleen. Zie zo, hier haalt meneer Adem. Die Duitsers zijn krankzinnig om op klaarlichte dag in de maand juni te gaan dansen, willen we een eindje opwandelen? Het is hier beter dan binnen, zei de mevrouw, en het doet toch altijd weer goed eens met landgenoten te zijn. Ja, dat doet het, erkende Botwater. Hoewel, wanneer men de Duitse taal machtig is, de omgang met Duitsers niet zwaar valt. Hij zeiden dit op een toon, die meneer de mevrouw Kloos overtuigde, dat hij in die toestand verkeerde, en beide zeiden dan ook met een zucht dat meneer gelijk had, maar dat zij helaas zo gelukkig niet waren. Hij wandelde met het echtpaarder de tuin in en dat weldraa gelegenheid te bespuren, dat hun hoogachting en vereering een bedoeling hadden. Hun zo'n Willem solliciteerde nu al drie jaar naar een verplaatsing, maar altijd te vergees. Hij haalt hen in de tijd vertelt dat alles geheel afhing van de heer Botwater en van deze gunstige gelegenheid maakten zijn gebruik om de invloedrijke Antenaag tenzijne gunst te stemmen. Wat hij op zijn nommer, zeer zeker met ambtelijke tergoudendheid onbeantwoord zou hebben gelaten, beloofde hij taans, nu hij zover van huis in een vreemde was, waar elke land genoot, een boezemvriend scheen. Gedurende het quadrieën werd het gezelschap vermeerd, een slang blond man met lange haren en een lornyet op, tat de zaal binnen. Ach God, dat is daarvan sterren, riep een daar heren uit die bij de ingang stond, dezelfde Duitse zonder das die de ergenis had gaande gemaakt van Pieter Botwater. God in himmen, riep Anastaas uit. He, woeprecht, herzandaal! Nee maar, dat was toch een onverwacht geluk, twee oude vrienden terug te zien. En die oude vrienden juigde niet minder. Die goede, vrolijke, royale Anastaas van Sterren, die men in geen zes jaar gezien had, zeer dat hij ten leipsicht in cursus volgde, kwam daar plotseling als uit de lucht vallen. Woeprecht en Sandaal waren overgelukkig en stelden onmiddellijk hun vriend voor. De quadrieën werd er zelfs doorgestoord, en op die wijze vernam iedereen dat een groot muzikus uit Holland was gekomen. De heren Woeprecht en Sandaal maakten een ophef van hem of hij een daar grootste komponisten van zijn een was, want hoe groter hij was, zoveel te groter waren ook zij zijn vrienden. Anastaas vond hij met het oog op zijn doel niet zo onangenaam en dubbel aangenaam was hem de ovatie van zijn kunstbroeders. Nu Lina ochtend er getuigen van was. Hij had daar als poedig ontdekt en met een buiging geheel in overeenstemming met zijn positie als gevierd kunstenaar sprak hij haar aan en maakte haar een compliment over haar keurig toilet en verzekerde dat zij boven alle dames de kroonspanden. Dit zeiden hij halfvluisterend terwijl hij zich vertrouwelijk tot haar veroverboog, zodat er riemen nietjes hem niet horen konden. Hij was overtuigd dat Lina zeer gevleid zou wezen met die hilde van de beroemde man, maar ze bleef er zeer kalmondig en antwoorden bijna stug dat Neef van Sterren nog niet lang genoeg in de zaal was om daarover te kunnen oordelen. Nu zij wist wat Neef Pieter naar Grisbe had toen reizen, begript ze bij intuïtie ook wat Neef Anastaas herwaarts bracht. Maar hij, zo minst de hoofdkomis, had enige kans op een goede uitslag van zijn reis. Ik ben opzettelijk om u hierheen gereist, zei de Anastaas. Ik was de Heidelberg, maar vanochtend herinnerde ik me toevallig dat gij de 26e jaren gewaard en nu meende ik morgen naar Grisbach te komen. Die reis heb ik u dan uitgespaard, zeer de Lina. Volstrek niet, ik kom toch, maar ik ben naar Rippelt zou gegaan omdat ik weet dat men in Grisbach geen heren logeert. Oh, dat heeft me nu misleid, zeerde de jongste Rimini, zich in het gesprek mengende. Grisbach is zeer gastvrij en de heren zijn er even welkom als de dames. Aan de hotelhouder misschien, maar de dames zeker minder. Volstrek niet, wij zijn niet exclusief, niet waardoor, he? De rotea Rimini verzekerde op haar beurt dat de heren ook de Grisbach welkom waren en zij zou juist vertellen dat de heer Pieter Botwater dit nog gisteren had ondervonden toen de commissaris van het bal het teken aan hun muzikanten gaf en een polker werd aangekondigd. De heer Siekberg maakte zich van Lina Meester. De Rimini'tjes hadden ook reeds haar cavalier en aan het staas moest het terrein aan de dansen ervrij laten, waarvoor hij ging voeg hij nog een dans aan zijn nichtje. Ze zeiden iets wat hij niet verstond en verdween met de Heidelbergse student. Aan het staas herinnerde zich dat hij licht glacé handschoenen in zijn koffer had en begaf zich naar zijn kamer, waar hij was wist hij nog niet. Hij kende alleen het nommer. In de gang gekomen zag hij rond naar een kelder. Juist kwam er één uit de tuin. Een deftige, men zou zweren dat het Pieter Botwater in eigen persoon was. En het was Pieter Botwater. Einde van het eerste deel van Hoogstuk 6. Tweede deel van Hoogstuk 6 van het testement van een vrouw de Toonet van Gerard Kellig. Deze liepe volksopname behoort het publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. De beide neven stonden tegenoverhoekhandig, beide te verbaasd om een woord te uiten. Een onzinnige gedachte kwam bij de anternaar op. Als hij zich eens hield of hij Botwater niet was, als hij eens doorliep en, ja, wat er dan volgend zou, wist hij zelf niet. Maar even min, als men door neer te zeggen, de waarheid onwaar kon maken, kon hij toch doorheen te gaan, onmogelijk het feit vernietigen, dat hij terriep op zou was. Anastas liet er hem ook de tijd niet toe. Je schijnt met je werk aan het ministerie vrij spoedig klaar te zijn gekomen, sprak hij. Ja, het is, het is nogal meegevallen. En ging je niet naar Parijs, voeg hij opeens. Ik ben op weg naar Parijs, zei Anastas. Ik neem mijn reis door Schwarzwald, om anpassant de Schwarzwalder baan te zien. Zo, de Schwarzwalder baan, herhaalde Botwater, maar hij was nog zo zeer onder de indruk van de onverwachte ontmoeting, dat hij geen woorden kon vinden om Anastas op een bewimpelde wijze te doen gevoeden dat haar er niets van geloofde. Ook Anastas zweeg en weder stonden beide sprakeloos tegenover Okander. Beiden gisten Okanders bedoeling, maar als zij die gisting uitspraken, verrieden zijn zichzelfen en bijna gelijk tijdig wenden ze zich van Okander af. Anastas om zich naar zijn kamer te begeven, Pieter om naar de zaal terug te keren en zo spoedig mogelijk Lina te waarschuwen voor het nieuwe gevaar dat haar dreigde. Die muziekmeester die tot over de oren in de schuld zat, die zo ongeregeld leefde om geen ander woord te gebruiken, was de man niet Lina gelijk. Eensklaps kwam hij op de inval om haar te zeggen dat hij van Sterans plan had doorgrond en alleen naar Grisbach was gereisd om haar als haar ouderen neef te behoeden voor de stap die zij misschien in onbedachtzaamheid doen zou. Hij zou haar waarschuwen, haar verdedigen tegen de huurlijksplan van die muzikant en op die wijze voor zichzelf de wegbanen. Die gedachten verzoonden hem geheel en al bij de komst van Anastas, maar hij moest er nu ook geen gras over laten groeien. Hij moest dadelijk met Lina en spreken. De polka was juist geëindigd toen hij in de zaal kwam, maar vruchtloos zocht hij naar zijn nichtje. Daar zag hij door het Thea Rimini, die zou wel weten waar haar vriendin was. Hij kon beginnen deze een wenk te geven en het terrein voor te bereiden. Met haastige tred ging hij naar haar toe, maar geen zes stappen was hij van haar verwijderd of daar treedt die onbeschofte Duitser met zijn blonden knevel naar haar toe en zegt haar iets. Wat kon hij natuurlijk niet verstaan. Woldwater was zo vervuld met zijn eigen plannen en achter dit zulke uitstekende gelegenheid om die insolente vreemdeling eens te doen gevoelen wie hij was, de vrienden Rimini's, dat hij zich tussen een twee-tal doorschoof en Dorothea zijn armboot met haar woorden, ik moet u noodzakelijk spreken. Maar, begon Dorothea, die juist een antwoord van de Duitser wachten met wie zij over een dans sprak. Laat die kerel staan, ik moet u een paar woorden zeggen. En hij trok haar meeden naar de andere zijde der zaal. Mijn hemel, meneer Bouldwater, sprak de oudste Rimini. Ik geloof dat u daar zeer onvoorzichtigzijdig geweest. Ik, vroeg Pieter, die. Ja, nee, zie maar niet om. Meneer Berend van Berenfels is woedend. Woedend? Waarom? Wel, hij was met mij aan het praten, toen u opeens mij heb begesleept. Hij sprijkt nu met een andere heer en beide kijken naar u. Bouldwater voelde zich niet erg op zijn gemak. Hij begreep nu eerst wat hij een overeiling gedaan had. Dat hij zich nooit overelde, altijd de kant in persoon was. Er zo moest tegenaan lopen. Nu hij een enkelemaal wat voor het vaand was geweest, dat was toch wel hard. Wie is die Beren? Voeg hij schijnbaar onverschillig. Een kapitein van de zwarte curaseers heb ik gehoord. Zwarte curaseers? Bouldwater had hij nooit van zijn leven horen noemen, maar de naam klonk onheilspannend. Hoe was het mogelijk dat hij zo'n zwarte curaseer ooit een sympathiek persoon had gevonden? Hij was zo zeer onder de indruk van het gebeurde dat hij vergat wat hem tot Dorothea Rimini gebracht had. Hij zei er niets meer en er hoorde ter nauwernood wat Dorothea hem zeide, die hem een hele geschiedenis vertelde van een Duitse familie die terriepelt zou logeerden en die haar ook zo straks door de elders erin was meegedeeld. De dans begon wedig en Dorothea verzocht hem verlof om te dansen met de heeg die haar vroeg. Hij aanzeldde niet om zijn toestemming te geven en eerst toen hij zich gegeven had, viel het hem in dat dit toch vreemd was. Je van Rimini kon toch dansen met wie zij wilde? Hij had niets over haar te bevelen. Terwijl hij daarover stond na te denken en werkt tuigelijk, de dansende paren gaar het sloeg, naderde hem één der padgasten, een jong man met een fors uiterlijk, dat daar stond de militaire verriet. In het Frans, waar met een zeer Duits accent zeiden deze, we winnen het feest niet bederven, meneer, maar je zult ons genoegen doen de plaats te bepalen waar wij u morgen ten tien uren kunnen spreken. Met die woorden overhandigde hij met een beleefde buiging een kaartje dat botwater aannam zonder te weten wat hij deed. Waar kan ik u morgen bezoeken? vroeg de vreemdeling. Maar mijn god, meneer, u begrijpt toch? Laat wij ons gesprek tot morgen uitstellen. U logeert de grispag, wees dan zo goed ten tien uren op uw kamer te zijn. De vreemdeling maakte weder een beleefde buiging en of er niets gebeurd was, stapt hij heen. Niets gebeurd, werd feest niet bederven. Botwater haalde zijn zakdoek uit en wisten zich het gelaad af. Het is te warm voor u, meneer Botwater, sprak kloaks die zich bij hem vochten. U ziet zo bleek als de dood, ga maar menen naar buiten. Die Duitsers zijn gek met een balzinde hondstagen. Ja, een beetje frisse lucht, antwoorden de hoofdamtenaar. Nou, hoorbaar en leunend op zijn dortse landgenoot, verliet hij de zaal door één daar zijdeuren. De heer Anastas van Stern kwam na zijn toilet een weinig in orde te hebben gebracht, net gegenteerd in de balzaal terug. Er was juist pauze. De heren en dames wilden wel wat uitrusten. Het was zo erg warm. De commissie die het niet in haar macht had om de temperatuur te doen dalen, begreepte zij om de goede stemming te bewaren, wel deed, met het bal tijdelijk te veranderen in een concert. Er waren onder de heren, zeker wel musicie, die bereid waren zich te doen horen. En toen zij de muziekmeester uit Offenburg raadpleegde, noemde deze ter stond de nieuwe loge, Anastas van Stern. Anastas, die naam beloofde reeds veel. Jammer dat er geen officies waren om zijn naam alleen reeds samen en willen horen. Van Stern hield zich niet lang beden, hij had zijn viool meegebracht en Weldra was hij omringd door een talrijk auditorium en werd zijn droom verwezenlijkt, althans het eerste gedeelte. Er werd overladen met toejuigingen en enige dames overhandigd het hem in hun haastgemaakte eikenkrans. Het tweede gedeelte, waarin ook Lina een rol zou hervullen, zou later wel komen, daar had hij een voorgevoel van. Na hem gaf er andere hunnegaven ten beste. En terwijl deze op de estrade, tans voor de muzikanten ontruimd, speelden of zongen, voegde zich van Stern bij de Rieminis en Lina en putte zich uit in beleefdheden en geestigheden. De Rieminitjes amuseerden zich boven verwachting, maar Lina was stil. Je bent net als ik, zei de Dorothea. Zo'n avond voor mijn verjaardag ben ik ook altijd zo stil en ernstig gestemd. Oh nee, ik dacht niet op mijn verjaardag. Ja, dat zegt je nu maar, maar ik kan het nu best begrijpen. En van jou vooral, je wordt morgen meerdere jaren. Wel nu, wat zou dat? Dan mag je over je eigen hand beschikken, zei de Dorothea. Niet waar, meneer Van Stern? Wat, vroeg Anastas, die juist na Henriëtes lospraak op zijn spel luisterde. Stil, stil, sluisterde Lina haar vriendin toe, maar Dorothea stoerde zich niet aan de wenk en vroeg aan Van Stern of het niet de gewichtigst tijdstip was in het leven van een meisje als hij meerdere jaren werd en de vrije beschikking kreeg over haar toekomst. Anastas wist niet wat aan dit gesprek was vooraf gegaan. Hij was eidel als de meeste mannen en vooral de meeste kunstenaars en verbeelde zich nu dat de twee dames over hem hadden gesproken. En wat Henriette hem met zoveel woorden gezegd had, ook door haag aan Okander was behandeld en dat het praatje over de meerdere jarenheid van Lina in enig verband stond met de indruk die hij had teweeggebracht. Hij stemde ten volle de bewering van Dorothea toe en voegde erbij dat het voor Lina eventueel er weinig toe deed dat de meisje als zij haar toekomst toch in haar macht had en de toekomst van menige man Tevens. Dat hebben alle dames, zei de Henriette. En omgegeerd, hernam Anastas. En de riemenetjes lachten en Lina uitbeleefde het eveneens. Maar ze dacht erbij dat als neef van Sterremene daar haar toekomst in zijn macht te hebben, hij zich toch erg bedroog. Ik zal u morgen mijn opwachting komen maken, zei Anastas. Hoe laat zij het gevisieble? De hele dag. Maar ik geloof dat meneer Rimini plan heeft om hem toch niet te maken. Niet waar, Jet? Een onmerkbaar doetje gaf haar vriendin het antwoord aan. Maar Henriette is geen wat onbegrijpelijk en antwoorden. Robert heeft er mij niets van gezegd waarin elk geval zou meneer van Sterremene partij kunnen wezen. Niets liever dan dat. Nu de dames mij inviteren mag ik zeker zijn dat haar behoor maar niet zal terugwijzen. Maar, gaat, Anastas zag om zich heen. Maar voorboven voor zij heb ik straks mijn neef potwater hier niet gezien. Waar was potwater? Mijn keek naar alle richtingen, maar nergens was hij te ontdekken. Anastas maakte de opmerking dat hij toch nogal in het oog moest vallen met zijn witte das, wat Henriette zeer geestig vond. Maar doordat Thea niets geen te worden gehoord, althans zij antwoorden er niet op. Een ongeluk zal er niet overkomen zijn, zei de Henriette. Er is hier geen water in de buurt. Hij kent het taal niet, merkte Lina op. Wie weet, maar doordat Thea stond verschrikkt op. Toe, zoek hem. Het is heel wel mogelijk dat hem iets overkomen is. Hij heeft iets gehad. Wat, wat bedoel je? Oh nee, misschien niet, maar die meneer Peren. Nee, we moeten hem niet aan z'n lot overlaten. Oh meneer van Sterrem, doe mij plezier en ga me eens zoeken. Wel met genoegen, die vrouw Rimini, zei de Anastazie. Maar hij heeft anders wel de leeftijd om zichzelf te passen. Kom aan, we willen eens gaan zien waar Meli Stoke zit. Zij daar langzaam zijn glas uit drinkende. Neem je vuol mee, de sprak Henriette. Orfhuis heeft het dierendesveld zo doorgelokt. Piet komt wel zonder muziek, antwoorden Anastazie, lachend. Wat vind ik je love, Yet? zei de Dorotheë, toen was Sterrem hem verlaten had. Gunsdor, dus of je een pensiant voor meneer Bodwater hebt. Zo vind ik hem nu niet. Jij wel, Liene? Ik geloof dat hij een heel respectabel mens is, antwoorden Liene, en een braaf mens ook. Nu, daar houdt ik hem ook voor, sprak Dorotheë. Maar zie je, hij is erg onvoorzichtig geweest. Ik wou het zo straks niet zeggen, toen van Sterrem erbij was, waar hij heeft mij eens klaps meegesleept, toen ik met meneer Peren stond te praten. En Peren is woedend geworden. Dat heb ik duidelijk gezien. En nu zou ik bang wezen dat de eruzie met hem maakte. Om jou, vroeg Liene, halfspottend? Om mij? Nee, dat zal ik nu niet zeggen, maar... Nu, bloes nu maar zo niet. Mijn hemel, als meneer Bodwater zin in je heeft, hoef je je niet te schamen. Wat zeg jij, Liene? Wel zeker niet. Ik herhal het. Neef Bodwater is een braaf mens, en hij heeft een zeer fatsoenlijke betrekking. Hij gaat met de eerste van de stad om. Zou hij nog wel eens minister kunnen worden? Dat durf ik niet zeggen, maar Tante heeft me verteld dat hij van alles verstand heeft. Dorotheë zwegen een ogenblik, toen zij ze met neergeslagen blik. Weet je wat ik eerst dacht, Liene? Wel, dat hij eigenlijk voor jou hier was gekomen. Voor mij, nu nog mooier. Nee, daar vergiss je je helemaal in. Maar ik heb zoveel over die reis verteld en van het genicoopte te zien, dat dit hem aanleiding zal hebben gegeven om ook naar het Schwarzwald te gaan. Ik begrijp niet waar hij blijft, spakt Dorotheë half voor zichzelf. Laten we dan ook eens gaan zien, in de tuin zal het wel frisser wezen dan hier. De drie dames begamen zich naar de deur die op het terras uitkwam. Voor zij daar waren, had zich Manfred Bair gevoegd en verzocht verlof met haar mede te mogen gaan, wat hem moeilijk te weigeren was. Ze voogten de grote laan en sloeg het toen een zeilaan in, en Dorotheë en Herriette weerpunten al in het donkers de schuil hoeken, haar blikken, om te zien of zij botwater ook bespeurden. Ja, daar herkennen zij aan de witte das en de hoog hoed, in een eenzame laan, de gestalten van de hoofdamtenaar. Daar is hij, riepen beiden, midden in een vers dat de jongen schilder voor haar voordroeg. Wie, voeg hij verwonderd. Meneer Botwater. En nu begonnen Dorotheë en Herriette hem te verhalen, waar moest al spoedig Lina de taak overnemen, om hem onder diepe geheimhouding natuurlijk, mede te delen, wat er had plaatsgehad tussen hem en de vrijheer Beren van Berenvelds, zo'n soldaat, zo'n ijzervretig. Ach, kom, Beren, een ijzervretig. Het is één van je beste mensen die ik ken. Maar die Meneer Botwater. Meneer Botwater is een zeer degelijk, braaf man, die misschien wat onbedachtzaam heeft gehandeld onder de indruk van het ogenblik, maar niet in staat is iemand opzettelijk te beledigen, sprak Dorotheë, en ze bespeurde tot haar eigen verbazing, dat ze zich vrij goed in het Duits had uitgedrukt. Manfred begreep haar dan ook ter stond, en hij begreep zelfs meer dan de oudste Riemenie wel had willen doen uitkomen. Nu Meneer Botwater zulke een advocaat heeft, zal ik mij wel wachten, hem ongelijk te geven, antwoordde hij beleefd. Waar blijft-ie toch neef, voeg Lina, we zoeken nu overal. Zoeken ze mij? Wie zoekt mij? Wat willen ze van mij? Voeg de ambten naar zenuwachtig. Niets, meneer Botwater, hij verlangen alleen maar uw gezelschap, zei de Dorotheë. Ik kan niet meer binnenkomen. Ik blijf hier tot morgenochtend, het is maar veel te warm in de zaal. Maar hier reelt u van koude. Van koude? Volstrek niet, ik heb het hier heel goed. Laat me maar stelletjes waar ik ben. Botwater zag doodsbleek en wilde weer heen gaan, maar Lina trok hem terzijde. O, u denkt aan die historie van straks? Spakt zij halfvluisterend. Dat betekent niets, die beren is de goed aardigste mens op de wereld, zegt meneer Banfred. Kennt u hem? Het is een vriend van hem. Botwater bedacht zich een ogenblik, hij had gemeend het gebeurde geheim te houden, zich te verbergen tot zich een gelegenheid aanbood om naar Griesbach terug te keren, en dan morgen, voor dag en douw, te verdwijnen, voordig tuigen van Beren bij hem kwamen. Aan dat plan waren echt de bezware verbonden, en bovendien zou hij dan het doel van zijn reis missen. Als de zaakom worden bijgelegd, was het oneindig veel beter. Nu Banfred een vriend was van Beren, en zo intien met de riemelies en Lina, bestond er kans om alles nog te schikken, en hij vroeg op enigszins gejaagde toon. Zou hij? Ho, zeker, spreekt u maar eens met hem. Niet waarmee, manfred? U wilt wel als bemiddelaar optreden. Manfred had er niet veel zin in, hij vond die Botwater geen man om voor hem de partij op te vatten. Als ik het u vraag, sprak Lina op een toon, waaran hij geen weerstand kon bieden, terwijl zij hem aanzag, zoals hij wel wensen, dat zij hem altijd mocht aanzien. U kan mij niet weigeren, juffrouw Ochten, ik beloof u dat alles in orde zal komen. Hoogtens zal het de Heer Botwater enige vlesse champagne en een Dégionné kosten. Hij ging toen enigszreden met de hoofdamten naar terzijde, en verzekerde hem op de plechtigste wijze dat het misverstand op de meest vredelieve wijze kan worden opgehelderd. Hij zou zorgen, morgenochtend, tijdig de Griespacht te wezen en alles vooruit in orde te brengen. Maar laten we nu naar de zaal terug gaan, eindigde hij. Houdt u calm of er niets gebeurd is. Alles zat zich wel te best te schikken. Als man van Eer sta ik daarvoor in. De hoofdkomis antwoordde niet. Hij stak de jonge kunstenaar de hand toe en drukte die of hij ze wilde kraken. Mijn hetseletje dank, bij voorbaat, zei hij. Mijn ging weder naar de zaal, waar het bal op het punt stond, weder aan te vangen, en een kwadrieën werd georganiseerd. Het spijt me dat ik een dame heb gevraagd, zei de man fret tot Lina, terwijl de beide riemenetjes met Botwater volgden, die nu zijn hart in Goed Hollands kon lucht geven. Ik heb ook al mijn moord gegeven, antwoordde Lina, of schoon haar niets van waar was. Ze tijvelde echter niet of ze zouden een cavalier bekomen, en werkelijk deed zich die ook daar stond voor in de persoon van haar neef Anastaz. Ik ben juist als vis-à-vis gevraagd, mag het genoeg hebben, vroeg hij. Lina knik te vriendelijk en legde haar hand op zijn arm. Ik heb u al overal gezocht, zei de Anastaz. Ik, u ook. Mij ook. Mijn zegt dat musicie idel zijn. Anastaz, althans, gaf aan dat antwoord een betekenis, zeer vlijend voor hemzelf. Ja, ik dacht dat u neef Botwater waar het gaan opzoeken. Dat heb ik ook gedaan, maar hij was spoorloos verdwenen. En, zie je, Nichtje, het zou mij onverschillig wezen, ja, het zou mij zelfs plezier doen als hij spoorloos verdwenen bleef. Hier hockte het gesprek. Anastaz moest als cavalier Seul zijn dame verlaten. Lina behoefde dus niet te antwoorden, en zij kon ook de veel betekende blik niet zien, die Anastaz bij het volgende demiron op haar weerp. Want ze had haar hoofdje dat even tot zijn schouder rijkte en weinig gebogen. En Anastaz zag haar slecht boven op haar golvenen plonden haren. Wat kan die melis stookje doen, vroeg hij, toen hij weer in de gelegenheid was om het haar te spreken. Hetzelfde wat u kom doen. Wat, vroeg Anastaz, enigszins onthutst. Zier een beetje verpozen, haar nam Lina zeer onschuldig. Denkt gedan dat dit mijn enig doel was. M'n dank dat er geen ander behoeft gezochten worden. U en neef Pieter zijn het ganze jaar onafgebroken bezig. En toch heb ik zo weinig genot in mijn leven. En dat zegt u terwijl u danst, u danst toch niet voor u verdriet. Het leven bestaat toch niet uitsluitend in dansen en muziek maken. Gaat u de fabel van La Sigalle en Liv Formi opzeggen? Gij wilt me niet begrijpen. Misschien, zei de Lina, onbegreper te zijn, is het lot van de kunststenaars. Nicht, Lina. Dan zeer, riep de dirigent. Adieu, sprak Lina, en trot vooruit. En toen zij eindelijk wedernaast haar cavalier stond, scheen zij het gehele gesprek vergeten te zijn. Anastaz zocht haar middel, omdat hetzelfde punten komen waar hij straks gebleven was. Maar Lina ontweek hem zo behendig dat hij haar niet grijpen kon. Toch moest deze quadrieën over zijn toekomst precissen. Laat ik duidelijker spreken, begon hij. Daar komt het, dacht Lina, en zon reeds op haar antwoord. Zij werd er waarlijk moe van, al die zijdelingse aanvallen af te wearen. Eén middel bleef haar nog, een herweekmiddel, de quadrieën in de ward sturen. Van medewerking kon zij zeker zijn. Er waren er zoveel in, winnen het een ontsachelijke inspanningkosten om alle figuren te maken, dat een grof vergrijp bepaald het ombinding moest leiden. Althans van het carré waren zij het deelnam. Ze waagde haar goede naam als dan zijn resser aan. En geen drie minuten later was het dan zo hopeloos in de war, dat eraan geen voortzetten meer te denken viel. De dirigent zelf was misschien nog het meest voldaan over die stremming, want zijn krachten waren ten einde. Hij klapt in de handen. Het orkest speelde een oorverdovende galop, en de paaren renden in ademloze vaart door de zaal. En Weldra waren de dames op haar plaatsen gebracht, en Liene had er een uitgezocht die haar tegen alle verdere aanvallen van Nefa Anastas behoede. Eerste deel van Hoogstuk 7, van het testament van mevrouw de Tornet, door Gerard Kellig. Deze liep je volksopname bood tot het publieke domein, voorgelezerd door Anna Simon. Hoogstuk 7. De zaak van Eerg neemt een wending. Als altijd was de heer Robert Rimini ten vijf uur op. Die gewoonte was hem bijgebleven uit de kerkringen. Dat uur waarop niemand sprak, stemde het best overeen met zijn eigen zwijgende natuur. Hij wandelde eenzaam door er nog verlaten lanen en mijmerde, maar waarover een Indies-outgast mijmerd, men zou zelf in die toestand moeten verkeren om dit te kunnen weten. Er zijn echt die beweren dat zij in Indie de geluk gegaven hebben aangeworven om hun denkvermogen in rust te zetten. Zoals een ander zijn hand in zijn vest steekt en roerloos houdt, zo kunnen ook zij hun hersens, naar welgevallen in een toestand brengen, dat niets van het ging zij buiten zichzelf aan schouwen, daarop indruk maakt, de herinnering ophoudt en de toekomst voor hun geest niet bestaat. Werktuigelijk leven zij, maar hun aandacht moet gewekt worden om hen tot besef van het ogenblik te brengen. In die halfverdovde toestand wandelde Rimini in de onttrek van Grisbach. De zon die door het bladere speelde en zulke en zachte glans op de grondweerp zag hij niet. Hij hoorde de vogels niet, die in het dichtere groen zongen en tilpten, en hij merkte de houdduiven en extras niet op, welke nu en dan als plotsvinding verschrikt opvlogen om met grote haast zich weder te verbergen. Nog de eekwantjes die over de weg sproon en na een ogenblikte hebben rondgestaard als om onzichtbare vijanden uit te locken om hen te vervolgen. Pijl snel tegen de loodrechte boom staan opklouten om zich te verschuiden tegen gevaren die hen niet bedreigden. De vlinders vladden in haar richtingloze zwerftochten om hem heen en de dikke bijen gonsten als miniatuurlokomotieven op haar banen zonder reels boven de bloemen aan planten en muggen voerde haar duizeling wekkende dansen uit in talloze groepen wie bewegingen het oog niet volgen kan. Rimini zei haar niets van en volgde gedachteloos het eenzame pad. Er was ook een ander die niets van dit alles zag of genoot, maar bij hem stonden de gedachten niet stil. Ze waren te vervuld met een enkele zaak om nog iets anders te kunnen opnemen. Het was Pieter Botwater, de duurland, of, zoals zijn visitekaartje luiden, referendaire honoraire, chef de bureau du département de... Het is waar. De jonge schilder had wel gezegd dat alles geschikt zou worden. Maar toen Botwater de zavondslaad op zijn kamer was gekomen na de rit naar Griesbach in één der rijdtuigend hebben medegemaakt, zwijgend als Napoleon toen hij van Moskoud terugkeerde, was de gedachte bijna overtuiging geworden dat op het woord van die jongeman niet veel staat was te maken. Duitsers waren niet te vertrouwen, jongelui ook niet. En nu had hij zijn leven, dat door een kapiteinder zwarte curaseers bedreigd werd, in handen gesteld van een piepjonge schilder die een plezierij je deed, en morgen misschien in plaats van te komen op de plaats waar eer en plicht hem riepen, een schetje zou gaan maken in het bos bij Ripplezao, of met één van de jonge vrouwelijke badgasten krokoteren, waarvan hij blijkbaar zo goed de slag had. Wat zou er dan gebeuren? Wat zou hij zeggen als hij uitgedaagd werd? Hij zou het niet aannemen, maar wat stond hem dan te wachten? Als men ijste dat hij zijn excuses maakte, zou hij bereid wezen. Maar welke vorm zou men eraan geven? Zou men vorderen dat hij dit in de volle zaal ter Ripplezao deed? Dat zou bekend worden, misschien wel in de courante worden vermeld. Zijn gehele toekomst niet slechts zijn naam zou verloren zijn. Of zou men van hem een schriftelijke verklaring verlangen die gekopoteerd kon worden, misschien wel ingeschreven in het Vreemdelingenboek, waar elk Hollander die na hem deze onzalige orden bezocht, haar lezen kon? Was het niet het verstandigst, maar stil heen te gaan en een brief achter te laten? Dat dringende ansbezigheden hem dwongen naar Den Haag terug te keren, maar dat hij hoopte, spoedig terug te komen, voor de zaak van Ier. Als hij eenmaal weer op thuis was, zou hij wel middelen vinden om zich te doen beletten dat hij weer uit de stad ging. Maar als dan die zwarte curazier hem in Den Haag kan opzoeken, dan was hij geen ontkomen aan. Mijn lieve god, waarom was hij ook zo dwaas geweest om zo ruilweg zich meester te maken van Dorothea Rimini? Was hij haar verloofde? Had hij enig recht op haar? Dan was er nog enig gerechtvaardiging mogelijk, maar hij dacht even min aan Dorothea als zij aan hem. Altans, na hij meende. Het was waarlijk geen wonder dat de heer Bodwater de slaap niet kon vatten en met het aanbreken van de dag zijn bed verlaten had. De frisse lucht zou hij misschien enige kant te geven. Hij kleedde zich aan en verliet zijn kamer nog voor de badgasten zich naar de bron begraven. Het zachte morgenwintje woei hem tegen. De zon scheen liefelijk. Alles was vrolijk en fris en vol leven in de natuur. Als of deze de mooiste dag had uitgekozen voor de treurigste dag in het leven van Pieter Bodwater, die juist gemeent had dat hij voor hem de gelukkigste zou wezen. Het was Lina's verjaardag. Het feest waarvoor hij zulke verre reis door het land van die Duitsers had gemaakt, die het er nu ook op toelegden om hem niet of voor altijd verminkt naar zijn dierbaar vaderland te doen terugkeren. Wat vast zij begonnen. Waarom was hij ook niet op zijn nommer gebleven? Mocht wat eentonig wezen, hij had er slechts met ambtenaren te doen. Zwarte curaseers had men niet aan de departement. In die gedachten verdiept zag hij de hoek ene laan omslaande de herimini voor zich staan. Als twee bekenden in een vreemd land op een eenzame plaats elkaar ontmoeten, kunnen ze ook aan het toch niet voorbij gaan, zoals zij op een zondag voormiddag in het Haagse bos zouden doen. Ze moesten niet zeggen, en Bodwater zeiden dan ook iets toepasselijks. U is er vroeg bij vanmorgen, meneer Rimini. De oud gast zag hem aan met zijn doordringende donkere ogen en antwoorden. Slapeloze nacht. Maar het toon en de aanwijzing met de blik gaan verduidelijk te kennen dat niet hij, Rimini, maar de hoofdantenaag van de slaapeloze nacht het slachtoffer was. Ja, zeiden deze, terwijl hij een erg van onverschilligheid wilde aannemen. Men slaapt in een vreemd land niet altijd even rustig. Rimini bleef hem aanstaan. Hij had blijkbaar zijn denkvermogen wederop ganggemaakt en zeiden toon. Niet in orde. Niet in orde. Wat bedoelte, meneer Rimini? En een gedwongen glimlach ploidde het bleke gelaad van Bodwater. De oud gast haalde de schouders op. Dat het zo was leed geen twijfel. Wilde Bodwater het niet vertellen, dat is te beter. Dan behoeft hij zich niet mee te bemoeien. Hij plies en denkt beeldige rookwulk uit en zeiden, plezierige wandeling, waarop hij zich een beweging zette, om ook zelf zijn tocht te vervolgen. Plezierige wandeling. En dat wensde men aan hem, Pieter Bodwater, die over een uren vat de keus zou hebben tussen de dood en een lever van schande. Hij was zijn aandoening niet meer meester en plotseling gevoelde hij een onwederstaanbare drang om zijn hart lucht te geven. Meneer Rimini sprak hij ene sinds gejaagd. Heb hij ooit een duwel gehad? Rimini schulde ontkennen het hoofd met dezelfde kanten of met hem gevraagd had, of hem ook een rijter was gepasseerd. Ik heb er een. Jij? Dan was er toch enige verbazing in zijn toon op te merken, maar hij zag de ambten naar Tevens aan met een blik die duidelijk te kennen gaf. Hier wil men wat wijs maken. Geloof duurt niet? Als ik het zie, sprak de oud gast cool. Ik ben uitgedaagd of liever men wil mij uitdagen, men wil met me duur leren. Hier, vroeg Rimini, en hij zag rond of hij ook de tegenpartij en de secondanten ergens mocht ontdekken. Nee, men komt om tien uren mij bezoeken. Wilt hij bij mij zijn? Die gedachte was eensklaapt bij Botwater opgekomen, terwijl hij met de oud gast stond te praten. Deze was wel geen officier, maar milieunair. En een milieunair is niet iedereen. In Duitsland vooral niet. Het woord van een man die zulk een verheven positie in de maatschappij inneemt moest gezag hebben, zelfs tegenover die ruwe mensen van de sable. Aan de zijde van Rimini voelde Botwater dat hij zelf een ander man werd. De glans van dienst goud zou ook op hem afstralen. En het zou zijn of twee miljoenairs die duitse curaseerskapitein ontvingen. En deze zou inzien dat men zulke heren niet behandeld als de eerste de beste. Als Rimini zijn getuigen wilde zijn, was hij bijna zeker van een bevredigend einde. Deze nam de vraag niet eens in overweging. Hij bepaalde zich tot een eenvoudige hoofdknik. Hoe laat? Voeg hij. Tien uren. Ik zal er zijn. Wat is er gebeurd? Botwater vertelde hem uitvoerig wat er was voorgevallen. En Rimini, die langzaam naast hem voortwandelde, gaf door word nog gebaar te kennen dat hij hem hoorde, veel minder welke indruk het verhaal op hem maakte. Toen de mededeling geëindigd was, bepaalde hij zich tot een invoudig zo, waarop hij zijn horloge uithaalde en zeiden, het is tijd voor de bronnen. Aan de bronnen waren er nog weinig badgasten, maar allengs kwamen ze opdagen. Botwater had de moed niet om er te blijven. Hij meende dat ieder op zijn gelaat moest kunnen lezen wat er in zijn gemoed omging, en hij begaf zich naar zijn kamer. Daar gingen de uren om of de tijd stil stond. Oh, stond hij maar stil, want elke vijf minuten brachten hem vijf minuten dichter bij de gebeurtenis, maar tegen hij meer opzag dan een patiënt tegen het ogenblik waarop hij in de operatie ondergaan moet. Intussen bereidde men zich ook trippelt zou op de gebeurtenis voor. De vrijheer Beren van Berenveils verkeerde volstrekt niet in zenuwachtige spanning. Zijn boosheid zelfs was geweken. Nu hij van manvred gehoord had, welke indruk de enkele woorden van Kapitein Lange op de Hollandse badgast gemaakt hadden. En vooral, nu hij van dezelfde zijde was ingelicht, want zijn tegenpartij bewogen had, om zo onbeleefd die dame hem te ontrukken. Het hart had gesproken, en er was een miljoenmede gemooid, want de rippelt zou, even als de griespag, was men overtuigd dat ook de zusters van een miljonair, miljonaren moesten zijn. Als tweede getuigen was een advocaat uit Berlijn aangeworven, die zich bereid het verklaard die vererende roel te aanvaarden, onder voorwaarde dat er niet zou worden gevochten, maar slechts gedineerd. Manvred ging mede als secondant van de Hollander. Of schoon de zaak met veel discretie behandeld was, had de schilderen toch verteld aan zijn reisgenoot Ziekberg, die ze ook weer onder geheimhouding vertelde had. En Gans grippelt zou wist nog dezelfde morgen, wat er gebeuren moest. Toen de vier heren, te half negen, in twee ruituigen de badplaats verlieten, scheen het wel dat men een plechtig uitgeleide deed. Zulke een aantal badgasten stond voor het hotel. Ook Anastaz was in één der groepjes. De muziekmeester uit Offenburg had hem in diep geheim op de hoogte gesteld van het doel der expeditie. Hey, willen ze mijn goede neef Pieter doodschieten? Dat zou verduiveld gemeen zijn, sprak Anastaz. Dat moeten we voorkomen. Geen nood. Ik hoor dat het alleen te doen is om hem een lesje te geven in de beleefdheid. Maar het zou me niet verwonderen als mijn neef niet meer vond. Hij zal wel afgereist zijn. Ja, zeiden van sterren, van die kracht is hij wel. Mijn is stook, een duwel. Lieve hemel, wie had dat ooit van zijn leven gedacht. En wat een prachtige ogenblik heeft hij daarvoor uit gekozen. Nu komt voor mij het terrein vrij. Ik zal maar tot van naamiddag wachten om Lina te gaan feliciteren. Toen de beide ruittuigen nog 10 minuten van Griesbach waren verwijderd, steegkapitein van Beren uit. Hij zou langzaam opwandelen, zodat hij binnen het bereik van de getuigen was als de conferentie was afgelopen. Manfred reed toen alleen vooruit, terwijl het tweede ruittuig stappend volgde. Hij zou eerst een verloopig onderhoud met botwater hebben. Op hetzelfde ogenblik dat zijn tegenstander uit de ruittuig stapte, werd er bescheiden op de deur van botwaters kamer getikt. Een rilling voer hem door de leden. Het was half 10. Daar kwam de voorboden van de nootlotte gebeurtenis. Storenk u meneer, voeg een zachte vrouw een stem. Het was de stem van Dorothea Rimini. Hij haalde wedervrij adem, voor hoe kort de tijd dan ook. Volstrekt niet, sprak hij op zonbretoon. Geheel in overeenstemming met de toestand van het ogenblik. Het was op de lijkwagen al naden, die hem grafwaard zou brengen. Ge kunt niet begrijpen hoe ik te moeder ben, sprak zij, terwijl de tranen haar in de ogen stonden. Van alles wat er gebeurd is, ben ik de schuld. Oh, ik smeek een vergivenis, voor al het genik jegens u heb misdaan. Maar, mijn lieve jevrouw, gij zijt volk komen onschuldig. Dat is edel van uw gezicht met de botwater, waar mijn hart zegt het mij anders. Ik weet dat jij geen ogenblik opziet, tegen het geen eer en plicht die zullen gebieden. Maar ik zou wel de helft van mijn leven willen geven, als ik u deze noodlottige toestand had kunnen besparen. Wij is overtuigd dat welke loopt de zaken ook nemen. Ik heb mijn hart bij u ben, en u steeds wat een edel mens zal beschouwen. Dank u voor dat woord, je vrouw, zijde botwater min of meer ontroerd. Houd u overtuigd? Ja, waarvan moest Dorothea zich overtuigd houden? Dat stond hem op dat ogenblik zo duidelijk niet voor de geest, maar daar elke zin een slot moet hebben, en hier het slot niet te vinden was. Bepaalde hij zich met haar de beide handen te drukken, met haar woorden. Gij begrijpt mij beter, dan woorden kunnen uitdrukken. Dit wilde ik u nog zeggen, voordat u onderhoud plaats heeft. Ik zal niet op rust komen, voordat alles is geëindigd. Oh, was ik maar een man. Toen wende Dorothea het hoofd af, haar hand nogmaals botwater toestekende, en deze drukten ze opnieuw. Maar wat hij nu zeer gevoegelijk had kunnen doen, en wat Dorothea misschien ook verwacht had, bleef uit. Of het nog gevolgd zou zijn, en botwater zijn ijskoude, bleke lippen op de hand van je vrouw Riemenie zou hebben gedrukt, is moeilijk te zeggen. Want wederom werd op de deur geklopt. Dan is echt er niet zo bescheiden als straks, maar met een krachtige mannenhand. Botwater en Dorothea schrikten beide even erg. Zelito kan er onmiddellijk los, maar voor ze zich nog had kunnen verbergen, aangenomen dat hij toen mogelijkheid bestaat in de kamer van een badhotel, waar maar juist de onmisbare meupele zijn, werd de deur geopend, en trat de heer Robert Riemenie binnen. Hij zag botwater aan, en toen zijn zustig, waarin plaats van een heftige uitval, zeiden hij na een ogenblik van dodelijke stilte, die Duitse wacht beneden. Riemenie sprak die mededeling uit op een toon of hij zeggen wilde, die zal je dat wel betaald zetten. Botwater had zijn hoofd niet bij elkaar, om iets van een verontschuldiging te zeggen, omtrendt een deta-tet dat trouwens van de meest onschuldige aard was, en door de omstandigheden wel te verklaren. Hij was geheel vervuld met de Duitser, en verwacht er niet anders, of de vrijheer von Beren van Berenvelds zou in de volle wapenrusting van de zwarte curaseers voor hem staan. Einde van het eerste deel van Hoogstuk 7. De tweede deel van Hoogstuk 7 van het testament van mevrouw de Toonet door Gerard Kellig, deze liep je volksopname behoort op de publieke domijn, voorgelezen door Anna Simon. In plaats daarvan zag hij, beneden komende, Manfred de Schilder in zijn fantasijasje, die op de vriendelijkste wijze hem tegemoet kwam en half lachend zeiden, zou ik u even alleen mogen spreken? Botwater knik te plechtig en ging met Manfred daar zeiden. Mijn waarde, heer, zeiden deze, zoals ik u had beloofd, kan de zaken op de meest invoudige en netste manier in orde worden gebracht. Kapitein van Beren erkent dat hij, wanneer hij alles geweten had, er het gevolg niet aan zou gegeven hebben, dat hij in zijn eerst opwelling van geraaktheid aangaf. Maar nu eenmaal zijn vriend Lange in de zaken is betokken, kan hij natuurlijk het gebeurden niet ongedaan maken, en moet hij van u een verontschuldiging vorderen. Hij gist wat het motief is geweest dat u zo overeld heeft toen handelen, en het is hem voldoende dat hij voor dat motief openlijk en ruiterlijk uitkomt. Een Pruisjes-officier is te hoffelijk om het een minnaar eeuvel te duiden waarin deze een weinig jaloers is. En het is dus volkomen te verschonen dat toen ga je vrouw Riemenie in gesprek zacht met z'elk een knap officier als mijn vriend van Beren, gij haar aan zijn gezelsrapout ontrekken. Dat is indirect een compliment aan zijn adres. Voor het geval dat je misschien niet heel best met de Duits terecht kunt, ik heb menen te bemerken dat je onze taal nog niet zeer zuiver spreekt. Wille ik met genoeg aan het woord voor u doen? Potwater was zo zeer onder de indruk van de gelukkige oplossing die zijn duwel gekregen had, dat hij aan al het overige veel minder aandacht wijde. Hij begreep er alleen uit, want volkomen juist had hij Manfred ook niet verstaan, dat hij slechts behoeft te verklaren dat hij onbeleefd geweest was, niet om de heer Beren te beledigen, maar het sympathie voor je vrouw Rimini. Of aan dat woord al wat sterker of minder sterker betekend is werd gehecht, zou er zoveel niet toe doen. Als maar eenmaal die zwarte kura sir van de baan was, kwam alles vanzelf in orde. Hij zei er dus bereid te zijn, in die zin een verklaring af te leggen. En toen Manfred hem nog eens vroeg of hij het zelf zou zeggen, antwoordde hij. Misschien is het maar beter dat u het doet. Ik ben het Duits niet zo volkomen machtig. Hij voegt het bewijs bij de bekentenis. U keurt het immers goed dat de heer Rimini mijn secondant is. Dat woord secondant sprak potwater nog wat enige moeite uit, maar Manfred let er niet op. Had dat maar eerder gezegd, sprak Manfred, dan had ik het dadelijk aan meneer Rimini kunnen mededelen, vergun met dit tans te doen. En even de deur openende, riep hij op doodfamiliaire wijze de oudgast, alsof deze volstrekt geen miljoenair was, die Duits waarschijnlijk geen begrip te hebben van miljoenen. De oudgast kwam binnen en hoorde hem aan en knikte toen. Het teken dat hij zich met de schikking verenigde. Maar tegelijk zag hij botwater aan met een blik die veel beduidde. Zie je wel dat je niet duwileert, las deze eruit, maar hij wende het hoofd af of hij niets bemerkte. Intussen was het rijtuig aangekomen met de getuigen van de kapitein. Een van hen had zich op een wenk van de schilder weder verwijderd en weldere verscheen nu de vrijheer van Beren van Berenvelds zelf, tussen zijn beide secondanten. En Manfred duwde botwater voor zich uit naar een voorzaal die hij besproken had. Toen de zes heren binnen waren, sloot hij de deur en wedekerig boogen de twee partijen ernstig, statig en zwijgend, gelijk in de gegeven toestand paste. De stilte duurde gelukkig maar kort, want ze was zeer pijnlijk. Manfred nam toen het woord en hield een kleine gelegenheidstoespraak, die met zonbere blikken werd aangehoord. Iedereen luisterde echt reschijnbaar met grote aandacht, hoewel allen wisten wat er gezegd zou worden. Toen de schilder, evenwel je vrouw Dorothea, de brout van botwater noemde, had deze moeite een beweging te onderdrukken, maar de oogend van Rimini waren strak op hem gevestigd en hij bedrong zich. Manfred eindigde met de verzekering dat de heer referendares botwater, in weens na mij gesproken had, niet zou aarzelen zijn excuses voor zijn verklarebare onbeleefdheid de vrijheer Beren van Berenvelds, kapitein bij de regiment zwarte curaseers, aan te bienen en iets verschooning te verzoeken. Oh ja, zei de botwater, het doet mij zeer leed, ik maak mij voor onschuldiging. Dan is alles in orde, spakt Beren, hem de hand toestekende. Had ik het maar vroeger geweten, meneer van botwater, ik zou er geen acht opgeslagen hebben. De twee heren drukten elkaar de hand en de getuigen haalden adem en zette weder vrolijke gezichten. Maar nu zult ge ons ook de eer doen om ons aan uw bruit voor te stellen, sprak de advocaat, die scherp zinniger was dan zijn principaal en dienst secondant en zijn ministerie slecht geleend had, maar het oog op het dineen dat niet kon uitblijven. Oh ja, zei de botwater, die de Parleiner niet begrepen had. Het Parleinse dialect verstoond hij niet goed en advocaat sprak snel en binnen mons. Rimini, die geen woord had gesproken en slechts nu de een, dan de ander, met zijn worsende blikken, had gader geslagen, zeiden met zijn sonore stem in zeer goed tuids. Mijn zuster zal garne de geluk wensen van de heren ontvangen. Pieter Botwater zag de oud gast aan. Deze begreep is volstrekt niet dat alles maar comedy was. Maar Rimini scheen de blik niet te bemerken en hij stapt er naar de deur, in het voorbijgaan zijn aanstaande zwaagig toevoegende. Ik zal ze erop voorbereiden. De overige heren verlieten eveneens de zaal en het gezelschap verdeelde zich en voegde zich bij de badgasten die buiten waren. En de elders seren en de brusselse en de bejaarde dame met haar dochters schenen bij intuïtie het bezoek der heren uit Ripple zou te hebben begrepen. Altans ze waren allen op het terras. Zeg de Rimini'tjes ontbraken en even zo Lina. Zij waren met Emily in het salon dat de familie had gereserveerd. Zij kenden de toestand en achter het onbescheiden om op het terras de uitslag te verbijden. Emily kwam er trouwenszelfden of nooit. Ze vond dat het er tochte. Dorothea was nog onder de indruk van het gebeurden. Zij voorzacht dat Robert al had hij gezwegen toen haar op Botwaters kamer aantrof het daarbij niet zou laten. Zij had echter aan haar zusters en Lina die zij er maar niet verteld. Misschien gevoelde zij dat deze al was de zaak nog zo onschuldig haar geen gelijk zouden geven. Emily en Lina hadtans niet. Even als Henriette waren zij vrij calm onder de toestand. Het was haar tamelijk onverschillig wat er met Botwater gebeurde. En wie op de bodem van Lina's hart had kunnen lezen, zou er misschien iets hebben ontdekt van een stille wens dat de gevolgen van die zaak van eer Grisbach hem als loge mocht verliezen. Het gesprek liep dan ook over andere onderwerpen, toen de deur van het salon geopend werd en Robert binnen trat. Hij zette zijn hoed op een stoel, naam plaats op de canapé en zijde, in antwoord op de vragen de blikken der vier dames. Door, je bent. Dorothea verbleekte eerst en werd toen vuurood. Wat meen je op, vroeg Emily, met haar kwijnende stem. We krijgen een zwagig. Toen begon Dorothea te weden en kreeg het op de zenuwen. Half om de gebeurtenis zelf, maar grotendeels om de lompe wijze waarop haar broer ze mededeelde. Henriette en Lina kwamen haar dadelijk te helpen met de gebruikelijke middelen, terwijl Emily op smachtende toon voeg. Hoe is dat gekomen, Rob? Rimini vertelde in zo weinig woorden als mogelijk was hoe de zaak zich gaat toegedragen, zonder zich enige moeite te geven om door de inkleding botwater op zijn zuster te sparen. Maar op, zei de mevrouw, Doortje behoeft toch geen ja te zeggen als zij niet wil. Rimini zag eerst een ogenblik zijn vrouw aan, alsof haar haar vraag niet begreep en er over nadacht. Toen vestigde hij de blik op zijn zuster die, ondanks haar zenuwen, alles zeer goed had gehoord. Ze kan niet weigeren, sprak hij toon. Doortje stond eensklaps op en scheen een ogenblik in berat om de kamer uit te snennen. Maar eensklaps kwam ze tot andere gedachten. Zij weerp zich snikkend om de hals van haar broedig. Deze liet haar een ogenblik uitwenen en toen maakte hij haar armen los met meer zachtheid dan men van hem verwacht zou hebben en zeiden. Maar ik zal hem over een half uur hier brengen. Vanmiddag eten de heren uit Riebelzoo aan tafel. De heren Botwater en Rimini hadden toen nog een kort, maar zeer belangrijke gesprek. Mijn zuster wacht u over een half uur, zeiden de oudgast. Maar mijn waarde hier, Rimini, ik had gedacht. Wat? Dat de zaak niet zo dadelijk publiek behoefte te worden. En ik had gedacht met die Botwater, sprak Rimini langzaam, dat het enige middel om een vrouw die men gekompromiteerd heeft te redden, bestaat openlijk als haar aanstaande echtgenoot op te treden. En je moet niet denken dat ik vrede heb met een gasement voor de leus, dat ophoudt als het gevaar voor uw gewekenis. Gij hebt gezicht, daar verloofde van mijn zuster te zijn. Gij zult en gij moet haar man worden. De oudgast sprak die woorden met zoveel ernst en nadruk dat Botwater gevoelde dat verzet niet meer geoorloofd was. Hij boog en de heren scheiden na dat Rimini hem nog even herinnert had, dat over een half uur de familie hem wachten. Ze zouden te zamen naar het salon gaan. Deze middag was het diner aan de tabel dood zeer luisterrijk. Nog voordat het verloofde paar zich had vertoond, wist iedereen dat het huwelijk tussen de honerair referendares en een van de vrouwelijke miljonaren tot stand was gekomen. De omstandigheden waren oorzaak geweest dat het wat vroeger openbaar werd. Maar alle dames hadden, zodra hij te griespacht kwam, het al dadelijk begrepen wat hij in het schild voerde. Reeds zijn witte das en zijn zwarte rok hadden hem verraden. En aan dat Rimini-tje was het ook zeer goed zichtbaar geweest dat zij iets voelde voor die hoge plaatste ambtenaar. Vrouwen hebben een heldere blik voor zulke verhoudingen. Met het oog op deze gewichtige gebeurtenis had de hotelhouder gezorgd dat het diner, hoewel het kormessetje, bleef gehandhaafd wilderiger was dan gewoonlijk en vooral voor het dessert had hij meer egaars gehad dan in de regel het geval was. De heer Rimini schonk de fijnste wijnen die de kelder van Griespacht bevatten en botwater deed voor zijn tegenpartij en de wederzijdse secondanten de champagne stromen. Hij zelf geraakte ook eniger mate onder de invloed. Hij begon zich te verzoenen met zijn toestand, waardoor Dorothea het haren alles sinds bijdrog. En uit bescheidenheid was Lina zo onbeduidend en had zij opzettelijk zo weinig werk van haar toilet gemaakt dat zij zich geheel evaceerde. Die schitterende Dorothea mocht dan misschien niet zo regelmatig schoon zijn als zijn nichtje, zoals een vrouw met wie men veel beter in de wereld kon verschijnen. En botwater had bij zichzelf reeds de overweging gemaakt dat die aanstaande schoonzister het zolang niet zou uithouden en zijn aanstaande schoonbroer teavond of morgen wel een beroerte zou krijgen. Mensen met zulke gollerieke gestellen kunnen daar aan niet ontsnappen. Doortje en Jetje waren diens enige zisters en hij werd de man van Doortje. Bij die overweging voegde zich het zalige gevoel dat zijn duwel achter de rug was en dat hij in het vervolg van tijd kon gewagen van die zaak van eer die hij eens in een buitenlandse badplaats had gehad met een kapitein van de zwarte curaseers. De heren uit Riepeltsou lieten na die neen hun erijdtuigen voorkomen en na mijn afscheid van de badgasten van Griesbach. Aan Manfred viel dit enigszins zwaar. Hij had een grote sympathie opgevat voor het juffertje van gezelschap. Een vooral tans na het verzoeningsfeest verkeerde hij in een stemming waarin maar weinig nodig was om hem een dwaasheid te doen begaan. Hij bepaalde zich tot een recht hartelijk en herhaald afscheid. En Lina is zeer goed begreep dat de jonge schilder zich bijzonder ijverig aan tafel had gedragen, was verstandig genoeg om zich te houden of zij niets aan hem bespeurde. Toen hij voor de derde maal afscheid had genomen en zijn vrienden reeds in het rijtuig zaten en Lina meende dat zij goed en wel van een bevrijd was, keerde hij zich nogmaals om en zeiden met ontroerde stem, ik mag u toch wel een aandek aanbieden. Wel zeker, meneer Manfred, antwoordde Lina met een goede geglimlach. De schilder haalde zijn portefeuille uit en gaf haar zijn fotografisch portret. Dank u wel. Als ik uw naam lees onder de beroemde schilders die exploseren, zal ik uw portret laten kijken en erop roemen dat ik u ontmoet heb. Heer vrouw Ochten, nu voel ik dat ik een beroemd kunstenaar worden zal. Met die woorden en een teatrale beweging, alsof hij een zwaart ophief, stapt hij naar zijn rijtuig en een ogenblik later redende heren heen, terwijl Manfred nog met zijn hoed zwijde. Ik feliciteer je met de conket, zei de Henriette Rimini tot Lina. En ik, u met uw zwager, antwoordde zij lachend. Had jij dat gedacht? Om u de waarheid te zeggen, nee, maar het doet me ontzegelijk veel genoegen. Nooit heeft een engagement mij zo'n plezier gedaan, want je zister is juist een vrouw voor mijn neefbotwater. Zou jij hem willen hebben? Vroeg Henriette zeer vertrouwelijk vluisterend. Mijn lieve Jet, daar heb ik nooit over gedacht. En hij? Lina haalde de schouders op. Als dat zo zijn mocht, heeft Neefpieter zeker gevonden dat er waren die boven mij de voorkeur verdienen. Of zou misschien Doortje hem gevraagd hebben? Weet je wat Jet, vraag hem dat zelf, of laat Doort hem vragen. Maar ik weet het wezenlijk niet. Henriette hield zeer veel van haar zister, maar is toch één ding dat een ongehuurde dame nooit aan een andere vergeeft, al houden zij nog zoveel van een kander, dat ze eerder een mand krijgt. Ze zag er beter uit dan haar zister, ze was wel drie jaar jonger. Waarom dan botwater Doortje en niet Haag? Daar moest een reden voor zijn, en die reden kon geen andere wezen dan dat Doortje aan botwater het hof had gemaakt. Manfred spakgedurende de rit naar Riepeltzao voortdurend over de bekoorlijkheden en liefthalligheden van het uurvertje van gezelschap. De wereldse goederen waren toch zeer onrechtmatig verdeeld. Waarom had ook zij geen miljoen, zoals die Riemenis? Dan kon hij met haar trouwen. Nu waren het een dwaasheid. Zij, een onbemiddeld meisje, en hij zonder voor tuin. Tenminste voor het ogenblik. Dit had hij al talloze malen aan zijn vriend van Beren verteld, die hem wel wilend aanhoorde, en hem aan het padhotel gekomen, voorstelde een poos op zijn kamer te gaan uitblazen. Manfred gaf aan diraat gehoor, en een half uur later kwam de kapitein alleen in de conversatiesaal. De schilder bleef onzichtbaar tot de volgende morgen, toen zeer vroeg het rijtuig voorkwam dat hem en de Heidelbergse student naar het station van Oppenau zou brengen. Half dromend zette hij zich in Nederg en sleept nog voort tot dat ze aan het station kwamen. Ziekberg nam de plaatskaartjes en toen de trein zich in beweging zette, werd Manfred wederhelder wakker. Hij verhaalde de gebeurtenissen van de vorige dag, de verloving van botwater. Dat die keel een miljoen krijgt, sprak hij. Een miljoen, haalde Ziekberg. Dat geloof je toch niet? Niet? Zijn dan de Riemenis geen miljonaren? De broer, ja, maar de zusters hebben niets. In haar land noemen ze haar de pauw Winnen en die broer de tijgig wien het spoor zij volgen. Maar er is wel een dametje bij dat de miljoen of tenminste ze ongeveer te wachten heeft. Wie, voeg Manfred, die het antwoord reeds vermoeden. Die kleine blonden, Lina, heet ze, geloof ik. Wat, Lina, een miljoen? Aller machte daaronderwereld, riep Manfred, een sprong van de bank op. Wel nu? Wat bedoel je? Wat wil je? Zij een miljoen. Maar weet je dan niet dat ik smoordelijk verliefd ben op dat meisje? Wie zou er niet verliefd wezen op een meisje met een miljoen? Nee, voer dat ik het wist. En ge hebt ze niet gevraagd? Natuurlijk niet. Hoe zou ik een vrouw kunnen vragen zonder geld? Daaruit ziet geweld dat je verliefdheid zo groot niet is. Ik stap in het volgende station af en ga me naar Grisbach terug. En dat zult geweld laten, zei de ziekberg. Dus een aardig kind, dat spreek ik niet tegen, maar je zei het al verloofd. Uw bruid is de kunst, die mag je niet ontrouwen worden. Je hebt te veel aanleg om te willen van een paar mooie ogen je toekomst als kunstenaar te verspelen. En als je een miljoen trouwt, ben je verloren voor de kunst. Je verliefdheid zal wel slijten, dat zijn we allen, ieder op z'n tijd. De komende jaar zal je bedankbaar zijn dat ik je behouden heb voor die clip waarop betere nog dan jij schipruk hebben geleden. Maak zweer, je ziekberg. Heektuivel geen ogenblik aan het ging gezegd, ook als weertgeniet. En ik ben bereid om met je naar Grisbach terug te gaan. Dat is vedeel, dat is noble. Over acht dagen. Laten we eerst acht dagen overheen laten gaan en dan eens nadem het ook anders spreken. Manfred gaf ze het niet zo spoede gewonnen, maar eindelijk berustte hij in het plan van zijn reisgenoot. Wie heeft u dat alles verteld, vroeg hij. Die muzikers, Anastas van Stern, die zijn neef van die botwater en van Lina Ochten, hij vertelde me in het diepst geheim dat die Antenaar enkele alleen om de hand van zijn nichtje te vragen naar het Schwarzwalders gereisd. En had er een ontsagelijk plezier in toen hij van van Beren hoorde dat hij niet verloofd was met de ouds Juve Harimony, van wie hij ons alles vertelde. En hij deelde met toe mede. Schrik niet dat hij met hetzelfde doel was gekomen. Deze zijn zeer spraakzaam, openhartig man, die meneer Anastas van Stern. En, maar best een vriend, als je, zoals ik, een vis-à-vis in de quadrie waard geweest, zou het geeven goed weten dat hij Anastas geen zweem van kans heeft. Gaat ze moeten zien tegenover de verliefde muzikant met zijn lange haren. En toen zij hem dat adieu toevoegde, zou ieder ander begrepen hebben dat hij voor altijd gedaan had gekregen. Wij moet ijdel zijn als een kunstenaar om dan nog terug te komen. En je zegt? Waarom? Ik ben ijdel als een toonkunstenaar. Schilders zijn steeds de bescheidenheid zelfen. Die zouden er nooit aan denken en jonge dames ten huurlijk te vragen, die een miljoen te wachten heeft. Einde van Hoogstuk 7.