 Aqşamınız xəyir olsun. Hürmətli kanal 13 izləcirləri bu dafiyyə xətli kanal 13-i üzərindən növbətə də zanlıyamaya başlayır. Hər birinizə salamlayıq. Bu gün hürmətli konaqlarımız, vücudun asılarımız var. Cündəmi vızaçirədə izləyək. Bu süsilə də cündəmin HiguBu tərəfindən ayd olan bir mələk akt vızaçirə olunur. Sövhbət amis haqdından gedir. Bu barədə görmət edib uşunaslarının fikrini almağa sarılışıcaq. Qonaklarımız və kellər qaləkəsinin üzvü tanımış uşunas, Fuat Bəyi aqayibdir. Fuat Bəyi hər vaxtınız xayır. Aqşamınız xayır. Təmaşaçılarda salamlı yıram. Və bu daxayət insanqları təşkilatın həm təsisi tanımış uşunas. İni zamanda mediyah yüklərin sunu rəhbəri Rəşit Bəyi hazırıdır. Rəşit Bəyi hər vaxtınız xayır. Hər vaxtınız xayır koşuverdi, hanı. Mən Rüfət Səfəruq, müdafəqətinin həm təsisi sizin qarşınızdayıq. Yaxın bir saat hərizində ən azı kuman edirəm ki, istimai, faydalı müzakilər olacaq. Ənə nəbəl olaraq bir çağrışın var, yayımın şərp ölməsini nəzərət dəsaq yəcəyək. Susu ilə bilirəm ki, hazırçı yayıma cəmiyyətin o həssas seqminti texsləlindən şəxslərin, məhcumların və s. aile üzvləri vaxacaq, onları narat edən məvzolar var. Suallar qeytlər olarsa, ekspetlərə məminiyyətlə müməllənməqə hazırıq. Fuat Bəyi, təbii ki, məlumatlısınız dövləb başısı İlham əliyebiyin, demələyə Azbazı Nösprasik Kansu siyəsinin 96. maddesini isinadəliyip rəqbərtə tutubdur. 800 Noyabır Zəhvərcünün münansibəti ilə Amnistiya eğran edilməsi haqqında müməllik, ərar lahiyyəsini parlamentə təqdim edibdir. Bəzi dairelər, xüsuslulə, rəsmi dairelər, optimist sevrələr hazır ki, Amnistiyanı, daha dosyub eləyəcə ki, Amnistiyanı qızıl deyə adlandırır. Şəhri dəliniz, Amnistiyanın mahiyyətini, əgər məhdiyyətlər varsa onların anatomiyasını və kimlərə şamil olunanızaq. Buyurun, söz sizdədir. Bilirsiniz, ərin əzərə alsaq ki, bundan əvvəl ki, yəni, sonuncu Amnistiya haqqı Səhvətmün əmsə 2016-cu ilində qəbul edilmişdir və Beşirləmdən artıq vaxt ötü, əlbətdə ki, müxtələqcür də yarələndirmək olar bu Amnistiyanı. Və bir sıra şəxslər bu ötən Beşirləri əlzində Amnistiya qəbul edilməsindən bağlı təşəbbüslərdə çıxış edimlər. İstər iktidara yaxın, darələrin nümayindələri, istər müxalif düşüncəli şəxslər, o cümlədən mən də bir neçə dəpə təşəbbüslə çıxış etmişdim. Və hamımız gözəl birik ki, Azərbaycan ismur qəslikhan istusiyasını əsasən, Amnistiya axtı qəbul edilməsi səlahiyyəti milli məclisə məxsustur. Maraqlı odur ki, bu milli məclis, bu Beşirlə, bu milli məclis də mən eşilmədim ki, amnistiya qəbul edilməsi müsbət bir hadisədir. Çünki, səhid meyçətindir, iktidara nümayindələri 15.000 nəfələ amnistiya qəbul edilməsi, səhid meyçətindir, iktidara nümayindələri 15.000 nəfələ amnistiya qəbul edilməsi səhid meyçətindir. Daha doğrusu qərarının təsiri göstərəcəyi aqqında danışırlar. Bütün stacistika, təqiq stacistika uların elindədir, yəni ki, yuxarı aşağı hesabılamaları düzgündir. Amma, yəni, ister 15.000 olsun, ister 5.000 olsun, ister 10.000 olsun, bu Azərbaycan cəmiyyəti ki, müsbət bir haldır. Ona görə, müsbət bir haldır ki, bizim ənvətənlərimiz o cümlədən əsasız olaraq məküm edilmiş və lab təksirləri olsa bilə barələndir, təyin edilmiş cəzaya uygun, əməllər tövətməmiş şəxslər yetənincədir. Və bu şəxslərin heç olması amnistiya aqqdı qəbul edilməsi yollayla azalığa bırakılması ya cəzalarının əmiyyəti dərəcidə yüngüləşdirilməsi çox müsbət bir haldır. Albət də daha dəqiq qilmət vermək üçün ciddi şəkirdə araşdırma yaparmak lazımdır. Amma mən müqayisə etdiydə Azərki iktidanın dövründə qəbul edilmiş amnistiya aqqlarıdır. Bu amnistiya aqqdı qəbul edilməsi elə təsürat yaradır ki, daha geniş daire şəxslərə şamil olunacaq. Albət dəki siyasi məhbuzlara, yəni bizim siyasi məhbuz kimi tanıdığımız insanların, demiyorlar ki, əksəriyyətinə, səfət müəhbuzə bir nəfərdən başqa bu amnistiya aqqdı, yəni, qəbul edirlikdən sonra əlbətdəki, ayət edilməcə, şamil olunmayacaq. Səbəb nə dədir? Səbəb, çox sağda bəsid bir səbəb var. Səbəb ondadır ki, həmin şəxslərin əksəriyyəti cinayet məcəlləsin o mahtələri ilə məküm ediliblər ki, həmin mahtələrə bu amnistiya aqqdı, yəni ümumiyyətlə tətbüq olunmur. Yədə onların şəxsi, onlara isnad edilən əməllənin xüsusiyyətləri, halları nəzərə alınmalı tətbüq edilmir, həmin şəxslərin. Və belə olan halda əlbətdəki yuman ediləm və belə düşünüləm ki, 30 ili sonra, yəni Azərbaycan Resulüqası dövlət müstəxirinin bərfasından keçmiş 30 ili sonra. Yəni bu faktiki yubiləy irində təhkə amnistiya aqqdı qabul etməklə kifayetləmək lazım deyir. Yəni mən irin bu vaxtını nəzərə tutduram. Amnistiya aqqdı ilə bərabər yuman ediləm ki, olabilsin bir qədər sonra, əf haqqında müvaqıq sənəncam qabul edilməsi dəvrürəti var. əgər iktidat doğrudan da cəmiyyətdə doğrudan da siyasi sistemdə ansısa barışıqa nailq olmağını göstərmək niyyətindədir isə o bunu etməlidir. Və həmin əf barışindəki sənəncamda bir səvə siyasi məhbuslar o cümlədən eş vaxt tövrətmədiyiləri vaxt ki, əməllərə görə məhkum olmuş siyasi məhbusların adları göstərə bilər əç olmuşsa bu yolla azaldıqa çıxadılar. Və iktidat da göstərəkiz yanın yarısından da qaçma olur. Və bilməsəni soruşmaq istəyirəm sizdən. Əbni Fəz Eilisi bəyi hüçmeti dövründə bildiğim qədərilə bir dəfə qızın amnisiyi olubdur. O zamanla bəri siz itkinizin əvvərində göstəriliniz cimi bir deyil bir nisi amnisiya haqqda olsa da bu qızın amnisiya çimi belə deyikdə obrazlı desək sətsilməyibdir. Qızın amnisiya söyledikdə bu kifayəq qədər cəniş bir məhbus həyətini əhat eləyən mahiyyətdən gedir. Nizə düşünürsünüz bir təzürbəli hüquşunası çimi? Həzır ki, üsul idarəmin susuyla da gördülən hüquf siyasətinin mahiyyətini bilirik. Dövründə qızın amnisiyanın baş tutacaqı gözlənləndir. Yoxsa bu var da düşünsək əsadələ kolarıq. Bilirsiniz, yəni qızıl amnisiya, amnisiyan qızılı gümüşək olma. Yəni, bu publicistik bir ifadədi belə bir hüqubi termində yoxdur. Burada belə başa düşüdür ki, amnisiya mümkün qədər maksimum geniş şəxsdər dairəsini əhat eləyir. Yəni, mən bu saat hazır deyilən bu iki amnisiya aktını, daha doğrusu həmin aktı və hazır ki, laixəni mögəl seydiyim. Amma bir şey deyə bilərəm ki, həmin aktıda bir sıra məqamlar indiki laixədə nəzərdə tutululquna daha belədiyik. Çox yüngüləşdirmə nəzərdə tuturdu. Məsələn, azaldırdan məhrum etmə müddəti iki ildən az qalan şəxsdərə ayd edilirdi. Azaldırın, deməli, məhdullaşmasıyla bağlı üç ilə qədər müddətə daha doğrusunca cəzalağın cəzan övlərin də azalara değiştirilib. Hazır ki, laixədə mən baxdım, orada Söyhət Mürəmsin maksimum bir il, azaldırdan məhrum etmə müddətinin bitməsinə bir ildən az qalmış şəxsdər. Mühəyən şəxsdər çərçibəsində, əlbəttə ki, şəxsdərə əhat edir. Mühəyən məqamlarda əlbəttə ki, həmin Amnistiya 1992-ci ilin Amnistiyası daha çox yüngüləşmə və daha çox şəxsdər dərisini əhat edirdi. Bu, o da məhidə öl ki, həmin Amnistiya tutakı 15-20.000 şəxsin hüvqlarını toxunub. Çünki biz nəzər almalıq ki, 1992-ci ildən, həmin Amnistiya qəbul edirən müddətdən 29 ildən artıq az qala 30 ild vaxt ödüb və o zamanlar Azərbaycanın cəzəl çekmə müəssələrin də indiki sayda insan yoxudur. Bunu bilməliyik. Və o zamanlar Azərbaycanlı məhkumlar bir sıra əsrəlinin, yəni keçmiş əsrəlinin bir sıra başqa respublikalarında da cəzəl çekildir. Və mən dəqiq deyə bilərəm ki, məhbuzların əhəmiyyətli hissəsi, mərkədə daha çox hissəsi Azərbaycanın məhbuzlardan söhbət gedir, onlar can atırdılar ki, tutakı Rusiya, Ukrayna cəzəl çekmə müəssələrinə düştünlər. Çox sadə, bəsit səbəv vardı. Ona görə ki, həmin cəzəl çekmə müəssələrin də hətta o zamanlar vaxtından qabaq şərt-i azad olunma doğrudan da hübux kimi qabul olunurdu. Nəcə ki, qəbul edirməlidir. Və o zaman da, məhbuzlar burada şiqətlənəlidir ki, əsri burada şərt-i azad olmaq çox zulüm məsələdir, çox müşkil məsələdir. Hələk belə deyik, vaşqa qeyri-farmal məqamları qoyram qıraqa. Ona görə can atırdılar ki, məsəlçün Rusiya nəsa cəzəl çekmə müəssələrinə düştünlər və bir müddə sonra azadılığa çıxırdılar. Belə yanaşma, yəni, digər dövlətlərin cəzəl çekmə müəssələri ilə müqahisə də Azərbaycan cəzəl çekmə müəssələrinə də belə yanaşma indin özündə də mövcudur. Yəni, əslində amnistya yolu ilə yaxud əf yolu ilə həll edilən problemlər ki var, o problemlərin əhəmiyyətli hissəsi cəzan ölünün değiştirilməsi ilə yaxud da cəzanın şərt olaraq, vaxtından əvvəl şərt olaraq məhbustanın azad edilməsi ilə həll edilə bilərdir. Yəni, bura da, bilirsiniz, Azərbaycan gerçəyiliyin də ümumiyyətlə qanun vericinin tətbiqində, tətbiqi praxçqasında, təcrübəsində çox cütti qusurlar var ki, bu qusurlar nə qədər ki aradan qaldırılmır, bunlar ənənələrə çevrilir. Bu qusurlar yalnız belə radikal yollarla, amnistya qəbul edilmək ilə axtı qəbul edilmək ilə yaxud əf axtı qəbul edilmək ilə həll edilir. Bu isə əlbəttəki çox da məhsullar yanaşıma və qanunun hərfi ilə yanaşı, ruhuna uyğun yanaşıma deyir. Təşəkkü edirəm Fuat be, dəli izləyicilər kanal unutsuz eləndən müdafəq və ətdi vədilişi zanlı yayımı damilətdirir. Fəal olmaqa siz səsil girem, bəyənin daha geniş çevrilərə təsatsın. Qonoqlarımız isə bir daha qeyd edirəm, tanınmış qusun asılar. Rəşit beyi hazırlı və Fuat beyi ağayibdir. Rəşit be, siz də təbii ki, sözü gələn amnistya lahiyyəsi nə xəbər edarsınız, lahiyyə və arada öfçirlərinizi almaq istəyərdik. Nidə düşünürsünüz? Hazırçı lahiyyə qüvvəyə minərsə qəlbəl olunarsa, bu Azərbaycanda bəlli ağır olan siyasi hüqum nasibətlər sistemində bir hüncirlik getirə biləcək mi? Siyasi məhquslar, bizdən məhqusları mümətlə təksəsiz insanların azırları baxmından və s. Yoxsa, ilə buna qədərçi olan amnistya lahiyyəsi nə məqasə etsək daha doğrular. Şüphəsiz ki, istəyələn amnistya lahiyyəsi Fuat beyi demişsən, iləliyə atılmış bir attımda. Amma biz hüquş nasıları hüquh istimiyyətini daha çox təbii maraqanıran zəyətmədiyi, İç növbədə Azərçin normatı hüquq ağaqların əhadə darəsində ets bir təksiri cünaha istimal təlücəli əməli olmayan şəxsilə, siyasi məhquslar və bizdən məhquslar düşməlidir. Buyurun, söz sizdədir. Nizə şəhirlə biliniz? Azərçin amnistya lahiyyəsi nə? Ənənə, bu olaraq Azərbaycanda amnistya aktı məsələsində çox süsü bir cəmiyyətdə diqət olur. Və bəz əm hətta o derecində böyük ilqət olur ki, bir qədər birə paradoksalcə olunur, nəyə görə? Çünki, normalda əgər biz tamam elə belə bir ədək bir ideal bir normal cəmiyyətdən sözbədən çox süsü. Bu sözbəd burada cinayet və tün şəxslərin cəzarlardan azadə ölməsindən qədirdə, sözbəd. Yəni, o şəxsləri ki, biz ədalət məkiməsi sistemi vasitəsi ilə ola cinayet ürədiblər, və bizdə oları məkimətmişi və onlara cəmiyyətin adının cəzalar verilir. Və indi amnistya aktı əmin şəxslərin kemirlər ki, cəzadan hansısa dərəcədə, bu və ya digət dərəcədə azadə olmasından gedir. Yəni, bu məsəliyyə bu qədər böyük digətin olması, səbəbi, əsləc səbəbi, daha doğrusu, bir kategoriya normalda buna maraqlı olmalıdır. Birinci məhun səalələri təbii ki, çox maraqlıqlar, çünki o şəxslərin təz azadə olmasını istəyirlər. Təbii ki, vəkirlər də maraqlızı, çünki vəkirlər o şəxsləri müdafi ediblər, nə qədər mümkən qotusə və s. və onların təz azadə olunması və qəzadan azadə olunması onlar üçün xoşdur. Və bir də pentesər qidmət maraqlı olmalıdır. Çünki pentesər qidmət tüyü üçü azalır. Çoxlu saydə şəxsləri orada səxlamak gücədən böyük və s. Tələ bilir və s. həbs qanalar beləz boşalır. Və imzamanda istimtak və deməli məhkəmə organlarında da bir qədər üçün azalması baş verir. Çünki bir çox artıq başlamış olan cəhətiçləri qıtam olur və yaxud da ki, məhkəmək işləri vəs. Yəni bütünlükdə bir maraqlı olan darələr yalnız bunlar olmalıdır. Amma biz gördük ki, bizim kimi cəmiyyətlərdə buna maraq çox böyüktür və gözləmdir çox böyüklərdən artır çox böyüktür. Məsələn, elə bil ki, danışıqlardan, danışıqların istiqamətindən belə anlama olur ki, elə hamı istək ki, məsələn, siz dədizə qızıl amni istiyyə və s. Yəni, nə qədər çox adam azad olsa, nə qədər hətta ağır dünayetlərə fəqdə doğunsa və s. s. sanki bəz daha yaktırır. Bunun səvəbini sələcə odur ki, Azərbaycanda birinci siyasi məhfəslar var və hamı çalışıq ki, o planka o qədər yüsləy olsun ki, o siyasi məhfəslara də bələkə gəlir yetişsin. Və doğrudan da qeyt olduğu kimi təsir ki, vizam və istəriki siyasi məhfəsların da azad olması məsələsi olsun amnistiya aktı onlara çox nadir hallarda mümkün olabiləcə təklid olmaq. Çünki deyirdik kimi bunlar elə kategoriya cənaətlər əsasında məhkum olmaqlar ki, onlar bu amnistiya aktına görə istəsin olan hallardır, amnistən təklid olması istəsin olan hallardır. Və yaxud da ki, çox az hallarda bələ deyək, cəzarının qalmış istəsindən azad olunma ilə bağlı məsələlər olabilər və s. Çox az bir hissədə təklid olmaq biləcək və o baxımdan bizim gözləntlərimizi doğrudur. Və eyni zamanda bələ cəmiyyətdə Azərbaycan cəmiyyətli böyük bir problem var, yəni Azərbaycanı böyük problem var, ədalət makimesi ilə bağlı, məhkəmə qərarlarının qanliyi və dətliyi ilə bağlı və o baxımdan çoxlu insanlarda həm də narazılıq var bütün hallarda, hətta bəzən ədalətdə olduğu halda belə ünlü bir narazılıq var, məhkəmə istəmlə, ədalət istəmlə inanmırlar və onların çarqı qərarların indi bu amnistiyyə yolu ilə dehləv olunması, daha doğrusu yenəmi şəxslərin azad olunması bir ədalət anlayışı kimi qəbli edirlər. Həbbi ki, yenədir, normal ilə yalcəmiyyətdə bu cəna etmək bir şəxslərdir. Bunlar yalmız amnistiyyədən sevimlərdilək ki, ökümət mularayı çubun ediməli şansı verik ki, onlar cəza çəkməsinlər. Və amnistiyyə aklında da bu göstəldi ki, ümid edir ki, onlar islah həmi şəxslər. İslah olunacaqlar və ümumini təmiyyət üçün faydalı deməri fəaliyyətlərə qoşulacaqlar. Bu ümid əsasında amnistiyyə aklı dələt olunma. Yəni, dediğim kimi bu münəzəli isləni bunlar ibarətdir ki, bizdə həddən artıq böyük özəntlər var. Amma mən, əgər bundan kəndərə gəlsə, yəni, birinci nəzəri məsələdən kəndərə çıxsaq, prince-kamnistiyyə aklın normal bir aktör. Fahad bəydə bunu qeydətdir. Yəni, bütün hallarla yaxşıdır. Və əlbət də bizdə, yəni, deyə bilmər ki, mükləklək ilə ağır cənaatürək, müşəxsəli cənaatürək, qoğunmaldır. Xüsusilə ağır cənaatürək, müşəxsəli cənaatürək, mühəlum fətmü qoğummaldır, yox deyə bilmər ki. Yəni, bunu bəkirlək ilk yaş təyəkmə. Nə ya lazımdır qul considəri? Bəyəni, gözəli var, müdəməli qamunsuz məkməli meksələrla bilməsələ, olara, ayrı məsələri. Bə deyə bundan bağlı bəli, əs bilkənləri var ve, yəni, arz edəlik və haiş edəlik bizdə gözəli mizdə və çünki həm yatad Citizens olarak bəz insanlara qüsus-yi yanarşma olsun onlar haqqında əfərmağa çıxansın. Amma hər bir tarixi hallarda, məsələn maharibələr bitəndə qələbə qazanlandı və s. biz görmüşük ki, hökumət dövlət bir aministiyar tətbiq ediyiz ki, bu da, burada, hər skanada yatanlar da, cəzar səkənlərdə hansısa bu humanistik aksiyalarından istifad etsinlər, mütuhamı ilə birlikdə deyəq bu qələbənin bir tadını istifad etsinlər, cəmiyyətin ünlü bir sevincinin tadını onlar da ayrıca olaraq istifad etsinlər və s. Bu, yaxşı bıraktır və göründüyük müyü o birinci, qanvi səktin birinci bəndinlər, birinci səktinlər gözündüyük müyü, çoxlu geniş sayda insanlara tətbiq olunacağı və bəl, çox geniş sayda, yəni, ikinci səbə dəsində çoxlu sayda insanlara tətbiq olunur, birinci səbə çox məhdud darədə məhdud şəkibdə tətbiq olunur, amma birinci səbə qeydi geniş, qeydə də vizə geniş şəkibdə tətbiq olunur. Sürsilə ağır olmayan deməli istimatiyaca türəkməyən və az ağır olan cinayetlərlə bağlı, və həli çox üçün şəkibdə tətbiq oluncaq və çox insanlar o cəzarlardan azad olunacaq var. Təxmin amma bu qədər. Amma mən yenəz deyirəm ki, və həli bu problem var, ünlü bir problem var ki, ölkədə məhkəmə ədarəti inəm bağlı, ədarətin bağışma inəm bağlı, ciddi problem var, isimlək inəm bağlı, ciddi problem var. Və insanların bu qurumlara inamı, elə bu aministəyə olan ciddi, bələ çox diqətti münasibət və onun cözləntlərdə məsq olunan bağlı dedik. Bələ bu problem var və problem həll olunmayana qədər insanlarınla belə aministələrlərlə azad etməyə çalışacaq var insanlara. Amma təzəbirlədi, yəni bir tərəfsən belə baxırıb, biz ağır cinayətlərə də bunu tətbiq etsək, o da ağır cinayətlər ürəkmüş doğrudan da cinayət ürəkmüş şəxslərdə. O da bəl cəzalar bələz artıq vellib, o da bələr hansə biliriz. Amma yəni, nəzər almaq lazımdır ki, bu cinayət ürəkmüş şəxslərin cəzətəməsi məsələsi də islah olunana qədər, bu da cəmiyyət üçün çox vacib olun məsələrdən bilir. Təbii ki... Yəni, mən hesablirəm ki, normaldır və arzəlirəm ki, bələ bir xeyri dərəcidə şəxslərinə bağlı da əslərin canlı olmasına ilkəş var. Teşəkkür edirəm, Rəşitbək. Razıyam, burada cəmiyyət üçün yararsız olan, umarın kokmama sonradan integrasyasını bilətikdə abiektiv olaraq əncəlliyən, biz məhduqətləri cəkməliyi, ağır zınatlərdir, süsil ağır zınatlərdir. Amma məsələndən bir başqa tərəfində onlayı barət ki, dün əndən bəri, mənə bir nəcə şəxsl süsilə də məhbüs alələrin müradə etəliyip əslərin məhbüs alələrin məhbüs üçünün tağınlanan isimlər sökəkçidir. Düzdüq, gəti bir muhaşma-i rükumətlət sətinik səkirəm. Amma ilk üçün, övrəndiyimin nətəcəsi üçünlərinə bunu görürən üçün, siyasi məhbüslərdən bayaq səfimlərəm isə qohat bədə bunu zərdəcərdir. Yalnız əlzamin salayı, Halksikbəsi Partisi'nin üzgü amnisiyyərdən qərlanabiləcək, Əlzamin bəhç cennat mənzəlləsinin 147 və 108-ci maddəsi ilə məhbüslərin məhbüslərdən görür. Və dəxal yerli və bənəxal insan haqaların təşkilatı onu siyasi məhbüs üçün mütağnəyib. Yerdə qalandıca siyasi məhbüsləri isə hər biri ağır bəxüsusi ilə ağır, cennatlərdə təksirli bilinikdir, itdama umudur. Bu görə də biz yenidən konkret adılı əfris ərenzabının imzalanmasına həaldi, bu əlamətlər təqlimlə dəlaqada olab umud edilə bilərik. Başqa, hazırda təksirsiz siyasi üçləcində təqlimdə məhbuz qalan şəhslərin amnisiyanın hazırçılq amnisiyyəsinin təhsilatla düşəcəyəyini mənimdə asıq üç bir umif yoxdur, deyə düşünürəm. Dəli, Fuat bəhək, uzun illərdir ki, siz məhçilə kəligəsiniz üzgüsünüz. Xeyli, siyasi məhbüslərin vizdə məhbüslərinə müdafiəsi isimi məhcimlərdə müdafiəsi isini qurumusunuz. Tanımış uquşunarsınız. Mən sizdən soruşuram, təcidəm məhbub əsindilə təmaşaqsıları da maraqlıdır. Fuat Ağay, Azərbaycan'da müvzud əssas, insan, hübub və azatıqlarının durumunu izəşəlidir. Buna təbii ki, siyasi, iqtisadi və səhər azatıqları daaqildir. Bir sizin gözümüzün amma azarlarının hübub gərsəkində hübub durumundan məhbüslərin. Bilirsiniz, belə allarda çox yerinə tüşəyərdə deyə, no comment. Yəni, şəhər hübüksüsü ehtiyazı yoxdur. Yəni, bir məkə cümlə kurum. Və zəziyyə dəlbətə ki, çox azınac ağladır. Özə, hər kələklə azınac ağladır. Müstəqelik dövründə əbslar olsun ki, azərbaycan hübub sistemi, o cümlədən hübub məhbüze organları, istintag organları, fraqorluq organları, məhkimi organları, formal hansısa reformalar, islahatlar adında tədbirlər keçiriləsə belə onların səviyyəsi əhəmiyyəti dərəcidə aşağı düşür. Əhəmiyyəti dərəcidə. Rəşid B. Qatılıyar 1991-ci illə alim əkəmədə bir sıra cinayet işlərinə bakılırdı. O cümlədən o zaman ki, azərbaycan xalçəbəsi ütlərinə, lidlərinə qalşı verilmiş ittağımlar üzrə və yətərincə savadılı hakimlər vardı, azərbaycan ıskası alim əkəməsinə. Yəni, o zamanlar alim əkəmə birinci istasiyaya qayıdasında xüsusilə ağırı cinayetlər üzrə işlərə bakırdılır. Və bəraət hökümləridə olurdur. Başçası mən onu din ki, yetərincə savadılı hakimləridir. Anca müsləqirlik dövründə əfstars olsun ki, həm istintak organları, həm pırakıroğluq organları, həm məkəmələr, məkəmələrdə işlərə bakılması səviyyəsi çox aşağı düşür, olduca yəni ki, aşağı düşür. Buna mən birinci növbələ əlar qaləndiriləm, azərbaycanda hüquq tərisinin səviyyəsi ilə yetərincə yaxşı səviyyədə olmaması ilə. Nəticədə fakçik olaraq bu fakültələrin, yaxf fakültələrin mərzunları əsas əytibarı ilə özləri özlərlərin deyirlər. Yəni, aili təhsil ocağından onlar almalı olacağları minimal bilgirləri əldə edə bilmirlər. Və mərzunlar, hansa mərzunlar nəyəsə nələ olursa, həzə beləyik ki, 90 faiz öz bacarıqları öz dəhmətləri isabından nələ olurlar. Və bəzən vəsaatətlə vəkil müracət edir və proses iştiracılarının prokruluğunun hakimin bakışlarından görünür ki, onlar bu vəsaatətlə göstərilən dəhirləri paşa düşmirlər. Mən bu sistemlə, mənim ilki tanışlıqın 1982-ci ilə təsadıq edir. O zaman mən bakı rayonlarından birində məkməcəmə də məkmizası kağıdı bir kimi işləyirdim. Bir yaşlı Rus qadını dəftəriqana müdüriydi, o rayon daxil işlər şövbəsinin istintak bölməsindən işlər daxil olan da bir müsləntik var. Orada 5-6 müsləntik vardı o zamanları. O 5-6 müsləntikdən ancaq birini deyirdi ki, əşid bu biabrisılığıdır, bu ümumiyyət təsadıqdır. Hindi bu nisbət mən deyərdim ki, çox gütüş həkində dəyişim. Yəni, birinci növbədə bu, əlbətdəki qanun vericilik aqlarının tayi kəmiyyəti artıq, amma bunu keyfiyyət haqqında demək çox mürqildir, çox çətindir. Əlbətdəki, adırbaycan bir sərə insan uyguları və əsas azadırların müdaifəsindən bağlı, bir sərə beynə haqq müqabilədən iştirakçısı olu, o cümlədən insan uyguları və əsas azadırqların müdaifəsi haqqında qanvensiya və onda dəri prototollar. Bətəndə şuqlar və siyasi hüquqlar haqqında beynə haqq pakt. Və bir çox başqa sənədlər üzrə, konkret beynə haqq hüquq-i öhdəliyilər götürük. Və Azərbaycan'da kainstruisyonu da 12. mahtasına uyğun olaraq hüquq və azadırqlara dair məsələlər, beynə haqq hüquq normalları ilə müəyyən edilmiş qayrda da həll edilməzdir. Azərbaycan, Avrupa insan uyguları məhikəməsi yürüzdiksiyasını qəqqıl edilməzdir. Amma biz nəyi görürük? Məsələn, ən bələdiyik əsas füquqlardan olan azadlı füquq, qanvensiya 5. mahtasi 15 il bundan qaba Avrupa insan uyguları məhikəməsi yəni müəyyən etdiyi pozuntular, necə varılsa, o cürdə təkralanır. Yaxşu sağ olunur, bu Avrupa məhikəməsinin qaralları təkçə vəkirlərçin mi əsasdır? Xeyr, həmin qarallar, o qarallardaki hüquq mövqiylər, yanaşmalar, o cümlədən istintak organları məhikəmələrçin əsasdır. Olar çın bir növv mayaq yolunu roluna maladı, amma biz bunu görmürük. Yəni, ərimintar bir məsələyə toplum, azallıq hürbünün məhdullaşdırılması üçün xüsusən, kimin səbaləsində hər psikətin kəntəlbiri çəkilir, bir ay keçib, iki ay keçib və bu müddətin uzadılmasını əsaslandırmaq üçün bizdə müsləntirlər ancaq onu yazılırlar ki, işinizlə əlavə ekspecizalar keçirilməlidir, şahidlər dindirilməldir, əslə olunur, aq bunun həbstə saklanılan şəxsə nədəkli var? Ay istintak organı, ay prakıroğlu, sən niyə görə öz belədiyik, qeyri pəşikarlılığın vədəlini həmin şəxsərinin üzərini boyrsa və albı ki, Avropa İnsan Aqlanı Mənkəməsinin bununla bağlı, yəni, konkret göstərişləri var. O göstərişlərdə öz cümlədən əçini bu tapıb ki, müddət uzadılan zaman, həbstə saklanma müddət uzadılan zaman, mütləq keçirilməlidir, istintak organı, prakıroğlu organı, ittam tələhə belədiyik, nümayək etdirməlidir, itfad etməlidir ki, bu adam azalınıqa çıxarsa istintakdan və ya məhkəmədən qasib gizlənə bilər. Və bunu əsaslandırmalıdır. Yəni, sadəcə demək ilə ki, hə, mən hesab edirəm ki, onun, nə bilim, gömrük organında, sərhət xidmətində kanışları var, olanla razıla gəlib qasabilər bu gülüncüdür. Amma belə gülünç haricədər Adırbaycan məhkəmələndə dəfələrdə baş verir və hindi də təkləllənmalıdır. Və bu çox sayılı seminarlar keçirilidir. O cümlədən, Avropa şurasının qurumları vasitəsi və Avropa itfagının qurumları vasitəsi və xeyri, belədiyi və sayet ayrılır, bu traininglərə, hakimlərlə, prakıroğlu işçilərlə nə. Fəs bunu nəhçəsin, yə yoxdur. Bəliyə görə bu nəhçələrin aradan qaldırılması üçün amisya və ət barəsindəki aqlara belə ehtiyacı duyulur. Əlbət də biz digər məsələ, həm digər tərəfində toxunmalıdır ki, Adırbaycan hüquq sistemini həssiz dərecidə, hüquq normallarının tətbiqi həssiz dərecidə siyasiləşdirilib. Və belədiyi ki, başqacır düşünənlərə siyasi vaxşılarına görə fərqli siyasi vaxşılara maliki olan şəhq-şəxslərə elbətdəki yanaşma da tamamilə fərqlidir. Təşəkkür edirəm. Fuad qəl təbək ki, növbət isə bir sualam olanıza, amma şüphəsiz rəşid bəyəndə fikirlər olar. Baxma yaraxcın bir nəcə indir ki, oçadan xalistə yaşayır, amma azıbsındəşik proseslərə təbək izləyir hər gün oçada ki, insanaklarının rəyat durumu barədə halidir. Rəşid bəni də kibətləndirirsiniz. Azərbaycanın azır ki, qubu qəziyyətini sualə belə qoya. İnsanaklarının durumu ilə bağlı və ziyyət ilə müdafəq həttinin sədəcə birli tənlərinə baxsa tam aydın mənzirəni, əsas mənzirəni görə bilərikdə. Ənazı bir sıra hüquqlarına bağlı. Buraya bütün başqa hüquqlarda əlav edə bilərik, mülki hüquqları, mülkiyyət hüquqları, ailə ilə bağlı hüquqları, yəntəkçə siyasi və daha aktual olan məsələri yox, bütün başqa sahaləri götürsək, hamsında aşara yoxarı eyni durundur. Və bunun səvəbi nədir? Təbii ki, hüquqların təmin olmasının bağlı, müxtəli problemlərin həll olmasının müxtəli yolları var, çox sahəli başqa. Ama ünlü bir problem odur ki, Azərbaycanda bu bir siyasiq darə etməli mexanizminin nəticələmidir. Azərbaycanda müxtəgil məhkəmi hakiməti yoxdur. Yəni, əgər biz hakimət bölgüsü məsələsindən birinci oradan başlasa, Kansursya ilə Nezərət-Torna hakimət bölgüsündə, Azərbaycanda müxtəgil məhkəmi hakiməti yoxdur. Azərbaycanda müxtəgil parlament hakimətdə yoxdur, Qanubəcə hakimətdə aydındır, amma müxtəgil məhkəmi hakimətdə yoxdur, eynilə. Nezə ki, biz parlamentdə başbirləni gündəlik, o gülməli, yəni, lazımsız qərarların qəbulu və s.m. məsələrin diqətdə səxrib onun azünətçilərini yiyelisə, eyni zamanda məhkəmə steminin tüləkti fəsadları, qanuların allinin təmin olunmaması, ədaliyyət principlərinin çabu çəkidə pozulması və s.m. məsələrin də azünətçilərini biz yeməkdə. Və nəticət varilə, bu məhkəmə stemini müsəqil olmaması və qanular əsasında təaliyyət göstərmək, kətiyyətin qeydləri zvaşa olması, ona gətirib çıxarı ki, biz ümum olaraq ədaliyyətli məhkəmə, ədaliyyətli mühakimə sistemi qurabilmir. Bunun səbəbi nədir? Səbəbi təbii ki, birinci siyasidır. Əlbət də fadbə qeydləti, məsələn, deyəki təhsünlə bağlı və s. Amma məsələ burasında də ki, ilə konkret azadlıqın deməli azadlı quğrın pozulması nəm bağlı məsələdə çox yaşı qeydlətdir. Avrup məhkəməsinin Azarbacanla təkcə bağlı neçə qərarı var? Onlar. Və hamsında yeni şeylər yazılı, belə siz deyən şeylər yazılı. Mən düşünmərəm ki, Azarbacandaki hakimlər, Azarbacandaki proqorluq iştiriləri və yaxudə ki, sıntak iştiriləri və s. O 5-6 insanı həbsi ilə bağlı qərar verərkən, azı hakimlər də, həbsi ilə bağlı qərar verərkən, o 5-6 mükləq təmin olunmalı olan məsələləri bilmirlər. Yox, bundan bağlı deyil təmin. İkinci bir məsələ odur ki, bu təkcə siyasi işlərdə belə deyil. Bütün işlərdə belə deyil. Yəni, ancaq siyasi isfarışlı işlərdə olsaydı, bu Azar Tıhından deməli Azar Tıqququnun pozulması, təmini olması məsələsi, onda deyərdik ki, hə, bu isfarış var, hakimlər gözü müfəzara. Yox, bütün işlərdə belə deyil. Və s. bədə s. budur ki, bu mekanizm, işləraman mekanizmi belə deyil. Yəni, proqorluq kimi sə tursa ya, məhki polis ordanları, kimi sə hesab bilir sə ki, o çınatçı başlayıfə gərar getirirsə, kimi həkimlər ki, bu təqdimat getirirsə ki, bu həfzə getməldir. Bu qanusunu da aşağı yıxara həfzə getməldir. Yəni, hakimlər bu qərarlara qarşı durmaq gücündə deyirlər. O qədər böyük salayətləri yoxdur. Baxın barı ki, qanun onlardan tərəb edil ki, onlar müstəqil olsunlar, gərarlar, qanun əsasında gərabilirsiniz. Yəni, o polis rəhisinin sfarışını yenətirmək, kəsmək gücündə deyirlər. O proqorluq kimi sfarışını yenətirmək, kəsmək gücündə deyirlər. Çünki, başqa bir tərəf də, proqorluq və polis nəyə tümbün eləyir. Sərdəcə, onlar hesab edirlər ki, bu şəkirdə onlar çınatkarlarından daha effektiv mabazaq alabilirlər. Onlar ısındakı daha yaxsaq alabilirlər. Həbsə, atılmış insanı nəndi il tapmaq, onun üstünə hansı işləri qoyulmaq, subi tətmək və s. onlar çün asam görür ki. Çünki, bu azəklıqda olsaq, keləşirlər ki, o polisin gücünü dəni, əni və s. daha asi hiss edilcəri, hər qəzobasını və s. Və əslində, azərbəcən, və s. işcəncələr nəm bağlı, məsələdə ondan bağlı. Polis də kefindən işcəncə vermir ki. Yəni, insanlar əslində kefindən kiməsə işcəncə vermir, hərəsi tanımadıqlar olanlar. Sadece ona görə işcəncə allara var ki, bizim polis oradanları, ısındak oradanları, bunu cinayət, çağırlıqla mübarizəniin daha rahat aparılmasını bir üsuli kimi anlayırlar, qəbul edirlər və təqdim edirlər. Də onun içində kimsədə, kimsədə, kimsədə kəsdən dövdür və s. o ayrı məsələdə. Amma ümumu praktika bununla bağlı. Və bunun da əsər səvədi yenədə onunla bağlı ki, bəli, bu cür hallardan bağlı cizasılırıq var. Bu cür hallardan bağlı, hökumət səliyyəsində bir müdafiə var. Məsələn, İndia qədə onlarla, Azadlıqlıqların qozulmasına bağlı, bəşində maddən qozulmasına bağlı, açıvaşlar, qəməli, qozuntunun açıvaşlar olduğu, qərarlar qəbul olunur. Hökumət kompenisasiya var, ödüyü. Amma nəticə də heç bir belə qamusuz qərarları qəbul etmiş şəxslər, heç də hansısa bir formalı təmbəhı olmayıqlar və qınas abiyyətlə çevriləyiklər və yəcəz alamlıqlar məsəl. Başka məsələlələrdə də o cür məsələn, məsələn, diyə qədə, demək ki, ulaş ki, işləndcə inan bağlı, hətta abrux məkəməsinin qəbul etdiyi tanıdığı işləndcələr, hətləri, hallarının tanıdığı hallar üzrə, heç bir araşdırma aparılmayıq. Azərbaycanda təkərar olaraq və ciddi nəticələr ortaya qoil bir heç bir işləndcə işləri inan bağlı. Yəni, bu onu göstərik ki, s. hökumət, o zümədən bütünlikdə məkəməs istəyəm və s. onlar bu cür halların, bakma rəkət də abrux məkəməsin bu pozuntun tanıyıq, onlar bu cür halların araşdırılmasında maraqlı deyirlər. Həç səldə, ən azı bir 10 dən sonra da araşdırılardır. Və bu, mən yəsə bilirəm ki, bu dediğim kimi, siyasi idar etməm məsələsidir, təsdür ki, yəni bu hələcə bugün də belədir. Və bunun təşməsi üzrümləm bugün hansısa bir ciddi əsaslar görməyən, ciddə iş edək, tezliyən. Amma rəallıq budur ki, yəni qəbul edirəm, hansımızın qəbul etməri olduğumuz məsələ budur ki, biz Azərbaycanı doğrudan da ciddi bir kürzlü dövlətə çevirmək istəyir isə, regionda gəlbirici dövlətə çevirmək istəyir isə və s. inkişaf eləyən bir cəmiyyətə və yaxud da ki, insanların xoşmaq özləni hiss edə biləcək, və quqların təmini olduğu rahat yaşayabiləcək bir ölkət çevirmək istəyir isə, bumsuz mümkün olmadır. Və o baxınla mən düşünürəm ki, yəni biz nə vaxtsa bir siyasi akingiyyət, bir ünlü bir ölkədə alxılı siyasi qərar verəcik ki, yəni yaşamalı dedik və biz ölkədə qamım və edalətin təmin edən bir sistem qurmalıq. Onda məsələt tez daha dəsəl olacaq. Və mən sizi əmli edərəm ki, məsələ, mənim tanıdılım, xəyl insanlar vaad ki, unversində çox yaxşı okumuşdular və mən inandıram ki, ilk başlangıçdən hətta yaxşı istəməyət çalışır. Yəni, bu hakim olandan sonra, başqa və s. gidinəsə onu, onlar gerçekten yaxşı işləmək istəyirlər. İndi nə demək, yüz faiz və s. Həyum zələcədə buna mativasıları bununla bağlıdır. Zaman-zaman onlarınla sürpətlərdən və s. Gönül ki, onların bu arzuları belə dətkəzi təşədə elə. İllər keçdək səm daha da kisəşir. Bu da ondan bağlıdır ki, ümum bir siyasi mekanizm, siyasi sistem, darə etmək sistemi, öz mədə edərətmə hakiməsin darə olması sistem və s. Savada yox, yaxşı qərarları, edərətli qərarları yox. Məs, bax dedim ki, bu idarə etmək mekanizminin tələblərlərinə sürpədik insanları təsir. Təşəkkür edərəm, və rəşid və hər bir mən də ofitörünün aqfını sızaraq söylüyürəm ki, Azərbaycan'da bir qüvhü reformələ affarlancaqsa, ta əmələt axtarış qoxundan məhcəmiya qədər olan istansiyarlarda istilatların bizi şəhidə olacaq yəksə, başqa sözə də söyləsək, yüquhü atılımların diqdə şəhidə olacaq yəksə, bunun arxasında bir aili siyasi iradə olmalıdır. Siyasi iradə olmasa, çox təsürki hakimatilər arasında balans, qanunun algi, hüquhü müstimi, bir sözləri hüquhü doğruqət modelini biz görəmdəməyəcəyəc. Bu, aili siyasi iradə də ardın məsələdir. Doğruqətin rəhvəliyi məsələri rəhvəlimdən cedir. Hürmətli yoxnasılar, mən son olaraq belə bir sual nasizlərə doğruqət eləmək istəyirəm. Bu, bundan qəba, fuhat bəli bayaq ifadəl elədiyi fikirlərət qoşururum. Təbii, Azar Mazar Resulü qansının qansu siyasında, milli qanum jezilikdə, həni zamanda belə bəli belə qanum jezilikdə, asıl ki, Azaristan onlara qoşurubdur. İnsan hüquhlarının və əsas azatıqları müdafəsi haqqında qanve siyar, insan haqqları haqqında ümü bələm namə, mürkü və siyasi hüquhları haqqında belə qanum vəsar. Bunlar, təbii ki, qəbul olubdur. Amma əsasən, biz gerçəliyi, riyalıqa batıqdır, görülük ki, iş, riyal iş olarak burada normalar yeri meyik. Daha çox formal xalaktır, ətaşı. Azar Bacımda qanumların və qanumu vələni normalatı, mübəqlətlərin mahiyyətində baxsıq, əsasən qabaxsıl, qət və Avrupa hüquh ənlələri ilə səskəşir. Amma, inə dərə, riyalıq deyisi onların əksəriyyəti ölü normalardır. Fuhad bəl, belə bir sual qədmək istəyirəm sizə, təbii əşid bəli sözü olmasın müdləbb bir siyasi dəyişli olmalıdır və bu siyasi dəyişiliyi doğuran hüquh əslatları qasılmazdır. Çox saylı problemlər var da. Məhcəmi hakimiyyətində, Bəçirlikdə daha son rejisi Prakonuqda, İslintar qorqanlarında, əmilət axtarış faaliyyətində və s. çox saylı problemlər var. Və bunların hər biri belə deyikdə konsektual, rasyonal hüquh düşüncə tələbəliyicik. Və hüquhı asılınlar Azərbaycan'da mütləktir. Ola bilməz ki, Azərbaycan dövləti özünün ayrı bir belə deyikdə, dünyanın ayrı bir belə deyikdə, Marsın-Yupiterin bir torpaq üçün müsansın, dünyada dəyişinlər başviri rejyonda təbii ki, müəyyən siyasi, hüquhı, dəyişinlər və alabilər olub, və biz də bu rejyonun və dünyanın parçası kimi mütləq ayıqlaşmalıyım. Dəkə düşünürsünüz? Hüquhı asılınlar olacaqsa, ilk sırada xoad ağayı, nədən başlamalıyım sualını qoyarsa, çabu nə olur ki, sonraki fazada aktimal, əlvir işli birə deyətdə faaliyyət olacaq olsun. Əssas problem, əssas üç, iç olaraq harp okslanmalıdır. Yə, burada düzgün qurulandığı, əssas məsələ siyasi iradenin ortaqla qoyulmasıdır. Siyasi irade ilə ifade olunmalıdır ki, məkəmələr işlərə bakalanda müsləqil hərəkətməli məs qanu rəhbər tutmalıdırıq. Ərbət də, yəni, başqa problemlər bu unan automatik aradan qaqmayıcıq. Hâkimlərin, müsləntiklərin, salat səviyyəsi, hüquqı vərdişlərinin səviyyəsi, bu problemini automatik aradan qaldırılmayıcıq. Amma bu yanaşmaya xeydi dərəcədə təhsil göstərə bilər. Yəni, əlbətə ki, bu məsələrlə bağlı məkəməsinin də müvafik qaralları olub elədi qaralları var, amma mən dəməzdim ki, onlar kanı çıbdaq adlandırmaq üzgündü. Məkəməsinin də müvafik qaralları olmalıdır, əli məkəmələndə müvafik qaralları, aydır şeydir ki, tövşiə xaraktirlidir, planumun qaralları olmalıdır, ortalığı də məkəmə tərəcibəsinə ümiləşdirən, qamun vericilik aqları təkmilləşdirilməlidir. Yoxsa bilir ki, islaat adı altında çox zamanın tamamilə ekçifrasız baş verir. Bu yaxınlara qədər Azərbaycan məkəmələrinə müracət edilməsi üçün, nəzərdə tutunmuş döblət rüsumları məbkiləşirəm ki, bəlkə də dünyadan ən doğru, rüsus və aşağı məbləq nəzərdə tutan bir dələcələrə malik idi. Apsimal idi bir sözlə. Amma hindi biz nəyi görür? Hindi biz onu görür ki, artıq bəzi vətəndaşlar baxməyə ki, onların barəsində açıq aşkar qanunsuz məkəmə aqları qəbul edilip, düşünürlər, yaxşı mən buna dair əpiləsi şikayətiv vəlsəm filan qədər rüsum dövdə mələyəm, dövlət rüsumu. Ərvət tutakı 15 manat ödildi yaxud 10 manat ödildi işin xalakçınına soqlasalı olaraq. Hindi o əhəmiyyətli dələcədə artıq və səfətmələmizə azı əlmələtdir. İddə əlzəsilə müracaq etmək üçün 100 manat dövlət rüsumu verilməsi. Yəni, bilirsiniz, bu məkəmə əlçatınmılığı prinspinin tamamilə əklə geliyor. Bunu biz necə islağıt adlandırabilərik? Ərbətdə ki, yəni, burada birinci növbədə siyasi irada ortaqlı qoyulum aldı və bu problemlərin həlli sistemli qalakçıl daşı malıdır. Yoxsa ki, bilirsiniz, mən bir məsəli idi toxunum məndə ola bilər, bilin, növzumuza bir paşa adiyatı yoxdur. Amma Azərbaycan çığın çox secciyəbidir. Mən şəxsi qanayetin belədir, çünki, yəni, sabit dönəmində də mən artıq quq sahesində faylət göstərirdim. O zamanları qətinkan tədbirli kimi həbs seçilməmişdən qabaq bu sabahiyyət prakurorun məxsusudur. Şəxsi qətirirdiklər prakurorun fələdiyi küludur. Səntib qətirirdiklər prakurorun qarustuna və bir sıra hallarda, deməyəcə dinə çəkirəm, prakurordan da asılı olubda, neçə faizində prakuror həbsə dair sansə verirdi, hansındəsə vermirdi. Amma prakurolar bu zaman qətinkan tədbirli məsələsinin həllində qaqqa daha müstəqil, həlikət edildirər, nəyiki indi hakimlər edir. Hətda, hətda. Yəni, hakimə getirirlər, müstəngdikin mübafik və sahtətini prakurorun təqdimatını hakim qarar automatik qabal eləyir və sonra ona diyəndə ki, ahı, niyə gürə belə əsasız qarar qabal eləyəm? Həç bir ilkün subut araşdırmamsa, ancaq və ancaq iki sənəd olub sənin qovlubunda, sənin icraatında prakurorun təqdimatı və sahtət və bir də təksirilənlər şəxsketini də çərib etmə qararı. Ahı, bunun əsasında, ancaq-və ancaq itram tələfinin dediləri əsasında necə sən belə qarar qabal eləyirəsən, insanı iki ay, üç ay, dörd ay müddətinə həpse göndələ bilərsən. O olan əşələti, maktın-maktın bakırlar, deyirlər ki, əşumən neyiniyim, kimin bəyə, mənə və sahtəti veriblər, təqdimatı veriblər, üçün də nə var nə yox, və mən bu qararlı qabal eləyəmkəm. Hətta bir hakim fəxilən demişdik ki, bu hakimlərə həbs qətimkən tədbirli seçilməsi salayeti verilərinən, hər s. bir kili sonra, bir hakim fəxilən deyirlik ki, mənə, nə bilim, 200 neki dənə hindənə qıdər təqdimak gelib, və sahtət gelib, hamsını mən təmin etmişəm. Aqı sən nəyinən fəxil eləyirsən, sən insanların hüquqlarının ayar altına atıb, kapdamağınla fəxil eləyirsən? Yəni, Azərbaycan geçəyiliğində nəzərə almalıyıq ki, bir sıra ənlərlər və səhərlətdə təyətir eləyib, beyn alhaq hüququ normalarına olanın daha doğrusu tətbi günə. Və, nəticə etibarilən, o azaldı hüququ, Azərbaycan Avropa Şurası'nın özü olanından sonra hakimlər tərəfindən daha çox bozulur. Yəni, azaldı hüququdan bağlıq, qəkimkən tədbilin seçilməsələn bağlıq məsələlər deyiləm. Elbət ki, yəni də, bu geniş, bir sövbətin mövhudur, yəni, hardan başlamalıya, xara gedməliyik, ansın məsələr amma yenə də, ilinci mövbədə siyasi irada sistemli yanaşma və bu sistemli yanaşmanı mümkün edən əsas amirlərdən biri də müvafiq maraqı olan şəhslərin və mütəqətçislərin iştiracının təmin edilməsi idi. Yəni, məl suda qatırladın 1989-cu ildə 1989-cu ildə səbət dönəmi idi. Azərbaycan qalcə, o zaman Azərbaycan qalcəbəsinin üzvü idi, mən də Tofiq Qasimovda və biz Azərbaycan səsərin Sövvirləyəniyik hətqında qanistur qamının işlənməsi üzrə işli qrupunun üzvü olmuşdur. Yəni, əndi, o zaman Soviq api, Soviq api nin bir bölməti olan Mərkəzi komitəsində belə güzəşdə edməyə razılıq verilmişdislə səbət dönəmində. Yəni, biz bunun heç bir əlamətlik belə görmürük. Və nəticədə gör- gör- gör- gör- Mildin Mərkisdə uzarı 2-3 adamın qanı vəcik sefnikasına qəbər o var. Bəri, əkşələtinin sesləyəşin birik. Belək, Mildin Mərkisdə vəcət ağırdı bir Mildin Mərkisdə, Allah rəhmət eləsin, Dekutatı Saqlıda, o zaman datı cüro buyurdu. Bir Mildin Mərkisdə, Dekutatı, İrtanya da, London da, dəyəri Taşınmaz, taşınır, əmlaçə maliş olur. Və bu günlərdə göründür ki, Artıq orada Həmin o vəsələtlərinin üzərində həbsi qoruştu. Şimdəsiniz, Azərbaycan'da Qanu verici hakimiyyətə onların fəaliyyətində İslənilən ad verməyolar, İslənilən ad verməyolar, mahiyyət üzərəm. Amma bir cə qanu verici qanu yaradılığı ilə rəyal sürətləm məşhul olan, müftəqində, ümumiyyət ilə tebtaqlar kimi onlara yanaşmaq sədəcə mümkün deyir. Çox təhsüm. Azərbaycan'da mövcud olan ali izrə ağaçməti orqanlığın çabuk bir qüqü əlabəsidir bilək, bilək ümumiyyətləri. Rəşid bəyək, buyurun. Təbii ki, sizin də Fuat məhvi üçünlərində əlabəl olaraq düşüncələriniz olmamış deyir. Buyurun, siz dinləyək. Bəhər sonra isə işunlaşdırak veriləşir. Rüfət bəyə, bu soal uzun illər deyib bilə Qurtada təsdəs səsləndir. Ki, məsəlb üçün deyə hərədir siyasi iradə olsaydı ki, məkəmə-hüqü sistemini yaxşlaşdırmaq, hədərət maçma sistemini yaxşlaşdırmaq onda konkret nələr etmək olaraqdır. Yəni, sizin də sağ olun səslində əlbondan bahadır. Nəzər olaraq nələr etmək olaraq ki, iş tezniqlə mümkün qədərdir. Tezniqlər effektiv olaraq deyək ki, başlasın işləmək. Əlbət də mən Raziyan Fahad bəyələn o baxımlan ki, mövcud bilik səviyyəsi, mövcud təcrübə və s. sahib olan insanları bilən birə dəyişmək asam deyir. Amma elə bir xanzimdər var ki, onları daha sürətmə dəyişmək və yaram yəni insanları təzdiqlə daha bilikli insanlarla və pəcaq insanlarını əvəz etməyə həvəsləndirə bilər. Ən birinci yəgin ki, başlamak lazımdır məkəmə sitəmində. Əgər gerçəkdən biz təsəb edin ki, biz məsələn ali məkəmənin ətaxminin nə qədər yüzü var deyədir, 30 yüzü var. İrmiyə yaxın, on, yüz və ən azıq. Gerçəkdən müstəqil və peşəkart insanlardan ibarət olsa. Və yaxud da kəbiliyəsə məkəmələrinin ən azıq bir 60 faizi dediğimiz kimi müstəqil işləyə bilən biz onlara imkanı yağıtmalı, mətodunların müstəqil olsunlar, qanını ətəşirətmələsən. Bir əşəqdən ibarət olsa, yəni bu ən azıq xeyli işlərin, aşağı məkəmələrdə baxılan xeyli işlərin, məsəmin o dediğim şəxslərin göç xaracaqa qərarlara əqunlaşdırmaq, baxımından işlərə baxılması nəhəvəzləmirəcək. Yəni, ən azından biləcək ki, məsələn, mizallarda göstədiyimiz kimi, kiminsə haqqında əsatsız qətimkən tədbiri seçilib səri, bu kəsməyi cihabiləsin hakiməsindir. Və yaxud da ki, ən azıq 60 faizi kekməcək. Və bilə halda, və yaxud da kədəcək, sonra alimi hakimədik kekməyəcək, mizalaq cümdürümdürümdürümdürümdür. O zaman, səsüz ki, aşağı məkimədə buna uygun ki, çabanda uygunlaşmalar çalışacaq. O zaman, təbii ki, raporda təqdimət verər kəm buna uygunlaşmalar çalışacaq. O zaman, təbii ki, müsləntikdə gərar çıxara kəm buna maksimum uygunlaşmalar. ən azıq səbulqları yığıq ciddi şəkildə məkiməyə təqdim etməyət çalışacaq. Tələm, tələsi, yalınan elə bir təqdimat çıxarıq döndə edək, məkimiyət. Bütün bu, ona gətirip çıxaracaq ki, məsələm, polisdə isimtəq zamanı cənaətlərin araşdırılması zamanı baş vermiş pozuntular, cənaat projessal pozuntular və s. O zaman, əgər birinci insan səm məkiməsindən keçməkəsi və yaxud da keçti oradan apiləsi məkiməsindən keçməkəsi, alim məkimini keçməkəsi, təcid olara polisdə ona uygunlaşmaq üçün treniklər kətirilətək. Yəni, bu çətin deyir ki, akademiya var, bacaran insanlar var, ən azı hakimlər var, o büsülam bursa və s. ən azı birçok məsələlərdə o işlərə aparan insanlara bir vaxtaşırı treniklər keçisə və onlar da təbii ki, bunu ətməyə məcbur olsalar, çünki onların işləri sabı projessal keçməkəsi, məkmədə keçməkəsi, və s. Yəni, məsələm, bu bir halizm artıq imkan verir ki, xeydilərəcədə biz bu sistemdə olan qub pozuntularını önləyə qarşısın alaq bir filtri yaradaq ki, oradan keçməsin. Eynirlə, inzibati qərarlarla bağlı, məsələn, deyə, içirə hakimlərinin qərarları və yaxud da ki, götürək hansısa bir inzibati qərarlar verə bilən başta qurumları götürək, o cümlədən nazirikləri götürək, başta dürət qurumlarını götürək, və əlbət də ki, onlar o dediyimiz məhkəməs sisteminin filtri rindən keçməsələr, və hörkümət deyik, o zaman, həmin o qurumlar da inzibati qərarlar qəbul eləkən ona uygunlaşmaya çalışıdaqa və tiz bir zamanda olmasaq da bir mündətdən sonra artıq və kilərin də savadığı və ya təcrübəsi o səryə qaqacaq, o cüm gərarlar qəbul eləyənləri və məcbur olacaqları şeylərini qaldırsınla və səryələrini və səryələr. Yəni, də məsələn ki, əsas oldu ki, istəyə olsun bütün dünyada bu keçilmiş yollardır. İnsanlara trenin keçməkətin deyil səryələnləri yeni qənslərinə və s. dəyişməkətin deyil və okuyan istərisdəməz qənslərdə var, onları daha ilə çəkməyən başqalarımda stimu qəratma keçməkətin deyil. Bir gün də baş verən deyil biri də qo baş versin bir çox şeylər bir çox şeylər qo iki yılda baş versin və daha keyfətli şeylər üç yılda baş versin və s. amma ən azı üç mərhələdə qeyri dərəcədə sağlamlaşma ətçı qaşa göz dəlandı var. Yəni, bu bir nəzəri məsələn elbəktə buna gəlmək bu qərarlar necə olacaq mən onu deyəmərəm. Amma ən tam əminəm ki, belə bir sistemi ən azı aşağı yoxarı 50-60-70 faiz keyfiyyətləm. Məkələ daha çox yaratmaq ki tiz bir zamanda mümkündür ki, insanlar məsələn deyik ki, polisin davranışından tutmuş, dövlət organların izzibati qərarlardan tutmuş və s. hamısı artıq deyək ki, məyəm bir keyfiyyət standartlarına başlasın, cevab verməyəm. Amma polisin təzəmək olacaq təbii ki, hər yedə var və o zaman işlək mekanizm olanda polisin tədə məkəmə çxardıq yenə də həllətmir olur o zaman azama. Yəni, bu mekanizm varsa bunu çıxatmaq mükânı varsa, o zaman hətta izzibati organları tizəf qərar qəlməridində də onu görbuna etmək mükündür və hətta bu gün ki, Azərbaycanda ki olan patensiyalla məkmələrin hakimlərin patensiyalına və s. xeyni dərəcidə daha işlək mefəktim mekanizmə artmaq mükündür. Təşəkkür edirəm, rəşpək vaxt arttınız hər çiniz canlı yəmə qosuldunuz bir saat ilə bir saatən bir qədər artıq müdətdə biz Azərbaycanda insan-büyük vaxtıqlarının rəyar vəzətində belə bərin əzəq saldırıq və elzəmanla Noya Barın 8-cizində Zəfərcu ilə elədiyədən olanak parma müddəq qəlmələrin azə o cüznəlində Arnistiyanın barəsində bəhsəkdir. Düşünürəm ki, hazır ki, yayımı əcər, faydalı və əhəmiyyətli biləcəş ilərsə aytoryamız lütfen bunu da yayımaldılar gəlməyəm ki, münətdər əmvəl sizə bir daha Fuat B.A. gəlməyi üçün başdırırıq və cüməc günü müdafəq qətdiyə bir ilişi yenidə kanal unutuşu üzərindən ilə eyni vaxtda 23-15-də canlı yerli olacaqdır. Gədən əsirəyə biləsiniz. Sizə oğlumən də fırsətdən istifadiliyəm və Zəfər günün ilə bağlı Azərbaycanda xalqın təbii çölilən gəlməyəm ki, oğlumən ən Azərbaycanda əmvəl gəlməyəm. Sağ ol, rəşətləyə sağ ol, qağat və münətləyəm. Sağ ol.