 Liefziekenhuis is een ziekenhuis waarbij patiënten als het ware in beeld blijven, bij zorgverleners, bij mensen die daar werken, medewerkers, zonder dat de organisatie of systemen in die organisatie of protocolen overheersen. Dus een liefziekenhuis is kort gezegd een ziekenhuis waar patiënten gezien worden. Een van de belangrijkste uitkomsten is denk ik van die drie promotieonderzoeken dat we veel beter beeld hebben gekregen van hoe dat werkt in zorgpraktijken en hoe nauw het komt als het gaat om aandacht en als het gaat om de ervaring van oudere patiënten. En we hebben een heel goed beeld gekregen denk ik en dan heb ik het over het promotieonderzoek naar de leren en de gemeenschappen van zorgprofessionals, mensen die in een gezondheidszorg werken, die zijn heel erg gewend om op een bepaalde manier te leren getraind te worden als het ware, zich te bedienen van tips en tricks en kennis te vermeerderen en vaardigheden te oefenen. En we hebben ook meer beeld gekregen in het werk dat Erik van Els gedaan heeft over hoe kunnen we dan nou op een veel zorgethischer manier begrijpen dat leren en hoe kunnen we nu begrijpen dat mensen zich ook in interactie met patiënten, collega's en in de praktijk zichzelf vormen als het ware en hoe leren mensen dan op een mensliefender manier kijken naar patiënten. Wat ik nog leuk vind om te vertellen is dat we ook een onderzoek hebben gedaan op de Spooduizendenhulp in Tilburg en het Sint-Ries-Wetziekenhuis en daar hebben we ons ook bediend van die methode van shadowing. We zijn gewoon met patiënten mee gaan lopen vanaf het begin, vanaf hun entree op de Spooduizendenhulp in de wachtkamer of in wat dan heet de triagekamer waarin de prioritering van zorg wordt bepaald of sommige mensen kwamen aan met de ambulance en we kregen toestemming om mee te lopen vanaf het begin totdat de Spooduizendenhulp weer verlieten en we hebben dat ook als een schaduw gedaan als het ware. We zijn ook met die patiënten in de behandelkamertjes gaan zitten, wachten, wachten, wachten, komt een dokter langs, verhaaltje, wachten, wachten, wachten, komt nog een dokter langs. He, dat is een andere dokter. Al dat soort dingen zagen we, hebben we verslagen vangemaakt en die hebben we diep gaan geanaliseerd en wat heel interessant is uit die verslagen komt heel duidelijk naar voren en krijg je een heel scherp beeld van het werk dat patiënten als het ware verzetten om twijelzen in dat ziekenhuis zijn. Dus patiënten zitten daar niet af te wachten, die zitten daar heel actief te zijn, die zitten moet te verzamelen omdat ze weten dat ze geprikt gaan worden, of die zitten te improviseren omdat ze thuis nog allerlei zaken moeten regelen. Dus dat soort dingen hebben we eigenlijk samengevat in het woord opgave. Patiënten hebben allerlei opgaves, moeten werk verzetten om die opgaves op een of andere manier op te laten lossen zal ik maar zeggen. Als je door die bril naar patiënten zorg kijkt is onze stelling dan zie je eigenlijk veel meer en wat blijkt als je met dat soort termen en met dat soort perspectieven aan een slag gaat met verpleegkundig of met dokters, dan vinden ze dat eigenlijk ook. Dan vinden ze eigenlijk ook dat ze een veel beter en breder beeld krijgen van wat patiënten doormaken. Is het dan ook mogelijk om daar beleid op te formuleren? Ja als het gaat om mensen lievelende zorg is het zeker mogelijk om beleid te formuleren en dat eigenlijk toont dat het hele programma mensen lievelende zorg of wel liefziekenhuis ook aan. Want het ziekenhuis waar we het over hebben, het Sint-Lieterbetsiekenhuis heeft daar beleid over geformuleerd en heeft gezegd wij vinden dit heel belangrijk. Wij gaan vijf jaar lang met die jongens en meisjes van de Tilburg Universiteit in zee en we gaan daar onderzoek aan koppelen. We stellen ons huis open voor die zorgethici die toch heel anders denken dan menig zorgverlenen maar het wel altijd over hetzelfde hebben namelijk hoe kunnen we goede zorg verlenen voor onze patiënten. We gaan daarmee in zee dus dat is het begin van beleid en na vijf jaar heeft dat ook een zekere verankering gekregen die lerende gemeenschappen waar ik het over had die hebben ook vorm gekregen in het ziekenhuis en die zijn ook uitgebreid in het ziekenhuis. Daar is beleid op gemaakt dus het ziekenhuis heeft gekozen voor mensen lievelende zorg en laat dat ook zien in beleid. Dus dat is mogelijk ja. En dat programma gaat over leren, gaat over leren zien wat het patiëntenperspectief in de zorg is en daar hebben we inderdaad onderzoeken aangekoppeld onder andere en daar denk we natuurlijk al snel aan op de universiteit promotie onderzoek. Er zijn drie promotie onderzoeken aan dat programma gekoppeld. Een belangrijk promotie onderzoek is geweest het onderzoek naar aandacht in de zorg en daarin staat de vraag centraal ja aandacht we vinden dat allemaal heel belangrijk maar wat is dat nou eigenlijk aandacht. Een tweede onderzoek is onderzoek naar leren in de gemeenschappen. We hebben leren in de gemeenschappen van zorg professionals opgezet in het ziekenhuis. Samen met verpleegkundigen en dokters en paramedisch personeel zijn we gaan nadenken en discussiëren, reflecteren maar ook kleine onderzoekjes doen naar hoe dat nou eigenlijk er in de praktijk uitziet of waar het spaak loopt als het gaat om mensen lievelende zorg en die leren in de gemeenschappen die zijn onderzocht door een van onze promovendie die zelf verpleegkundigen is en verpleegingswetenschappen. En een derde promotie onderzoek is het onderzoek naar de ervaringen van oudere patiënten en dan heb ik het over patiënten van rond de 80 in het ziekenhuis. Als je opgenomen bent in het ziekenhuis wat ervaar je dan nou eigenlijk? Hoe is dat om als oudere patiënt en dat is natuurlijk een groeiende groep in ziekenhuizen. Hoe ervaar je dat nou eigenlijk om in het ziekenhuis te verblijven. Voor alle drie de onderzoeken geldt eigenlijk dat we ons bediend hebben van kwalitatief empirische methode. Om te kijken van wat is daar nou aandacht, hoe werkt dat in zo leren in de gemeenschap, hoe is die ervaring van oudere patiënten nu eigenlijk? We zijn eigenlijk, je zou kunnen zeggen, ernaast gaan zitten. We hebben ons bediend van participerende observatie voor een deel, maar ook van shadowing, de manier van observeren door als een schade hoe mee te gaan kijken naar wat patiënten eigenlijk overkomt meemaken in het ziekenhuis. Dus die drie methode, of die methode zie je terug in alle drie die onderzoeken en daarnaast zijn natuurlijk ook links en rechts interviews gedaan, maar we hebben ons bediend van heel kwalitatief empirische methode.