 We gaan den hele dag uitrijden, uit familie en kennissen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Familie en Kennissen door François Haversmiet. We gaan den hele dag uitrijden. Ook Toverklank, die eenmaal de zielend van mijn broertjes en zusjes, niet minder dan de mijne, in een staat van verrucking. Ik mag Haas wel zeggen, van zalige razernij bracht. Den hele dag uitrijden. Als we wisten dat daardoor besloten was, in Den Hogen Raad, waarvan vader het presidentschap bekleden en moeder de volstrekte meerderheid derleden uitmaakte, dan verkeerden wij dagen en zo nodig, wekenlang, in en met ieder uur klimmende geestelijke dronkenschap. Er werd natuurlijk in al die tijd over niets anders te sproken, aan tafel voor eerst, onderelkander, helaas, niet selden, totdat men er al vooruit over aan het kibbelen geraakte, waar ieder zitten zou op de voorste of op de middelste of op de achterste bank van het rijtuig. En vader zeggen moest, als jullie nu zo begint, dan gaat er geen van allen mee. Dan op de straat, onder het naar school gaan, tegen de kennetjes aan wie, uit een soort van bluff, want bluffen is bepaald een kinderachtige eigenschap, een erg overdreven voorstelling werd gegeven van het genoegen dat ons te wachten stond. Ik vertelde, geloof ik, dat wij vier witte schimmels voor de wagen zouden krijgen en dat wij door een bos zouden rijden, waar echt de rovers in waren, waarom mijn vader een geladen geweer zou meenemen. Misschien ook maakte ik mijzelf wijs dat daar wel iets van aan was. Ik had op mijn achtste jaar genoeg roversgeschiedenis in gelezen of hoorend verhalen om er iets onverklaarbaars en tegelijk vernederend voor mij in te vinden, dat er in mijn leven nog nooit zo iets was voorgekomen van een zwartgemaakte bende die de kutsier van Den Boks schiet, de paarden in de tegel schrijpt en ons toe roept de beurs of het leven. Maar om dan ook door een salvo uit het rijtuig met achterlating van de nodige doden en gekwetsten op de vlucht te worden geslagen. Een dergelijke ontmoeting kon dacht mij onmogelijk langer uitblijven. Ik had er de meest rechtmatig aanspraak op en zo ruimde mijn voorbeelding er dus reeds onwillekeurig de vereiste plaats voor in bij het schilderen van de dingen die komen zouden. Tot op de school onder de les werd over die dingen gebabbeld en nog voel ik de doodsangst die mij overaviel. Toen de kwekeling zijn geduld verloor en zei dat ik zou moeten nazitten, niet dat ik zoveel omdat nazittend gaf. Maar als mijn vader het eens te weten kwam en ik werd veroordeeld om bij gelegenheid van de rijpartij alleen thuis te blijven. Ik had een onvoorzoenlijke hekel aan den kwekeling, want hij was vals, vonden wij. Of trok hij het jongetje van den schoolopziener niet altijd voor. Maar die morgen had ik wel voor hem op de knieën willen vallen, om hem tot barmarktigheid te stemmen. Gelukkig vergat hij zijn bedreiging en kwam ik met een schrik vrij. Eindelijk kunnen mijn broertje en ik bij het naar bed gaan tegen elkaar zeggen, nu nog drie nachten en dan zal het wezen drie nachten, wat een eeuwigheid voor ons gevoel. Als de laatste begint te dalen en wij vroeger dan gewoondelijk naar bed zijn gezonden, dan volgende morgen toch zullen wij al om zes uur opmoeten. Kunnen wij haast niet in slaap komen bij de gedachte dat het weer zou kunnen omslaan en wij worden meer dan eens wakker uit een akelige droom waarin het regende dat het goot. Om drie uur is het ons reeds niet meer mogelijk een oog toe te doen, te minder omdat de prachtig opgaande zon geen twijfel meer overlaat of wijzelen een uitgezocht mooie dag hebben op onze tocht. Sloeg de klok nummer zes, maar ja wel, het is of alle uurwerkend verroest zijn. Zo kruipt de tijd zal het dan nooit, nooit zes uur worden, hoor, daar krijt een haan en verder op nog een ander. Wat is die hees? Wel, dat is buurman, keuzekamshaan, die krijt auto's zo gek. De onze kan het veel beter, luister maar, daar heb je hem weer, maar stil, wat is dat? Hoera, de klok slaat zes, wij eruit. Stellig zouden we dat wel eerder gedaan hebben, maar er waren strenge oorders gegeven tegen het vroeg gespoken. Ik heb mijn handsop nog aan en reeds klopt mijn zweepje, want het is mijn plan om dat mee te nemen en er de paarden duftig mee aan te zetten. In dit opzicht word ik eventueel teleurgesteld. Als om half acht wordt overgegaan tot plechtigheid van het inladen der familieleden in het rijthuig. Klokslag 7 stond dat al voor de deur en wij, met onze neusjes platgedrukt tegen de ruiten in de voorkamer, ten einde niets te verliezen van het schouwspel, hoe de beide Hansen schut met zijn kop en de van der Hansen van ongeduld de stenen kruipt. En hoe de kutsier de trommels aaneemt van de meiden en het manntje met flesen en glazen en de jassen en mantels en doeken en dassen, want je kunt het nooit weten. Het kon vanavond eens koud worden bij het naar huis rijden en de parapluus. De kutsier zegt wel dat hij er zijn hoofd onder verwet dat het roog zal blijven, maar als het tofnes begon te regenen en er is immers niets mee gebeurd. En dan de taartendoos. Alsjeblieft, vergeet die niet, kijk, de kutsier stopt alles in de wagenbak. En onder de banken nu. Nu als dan ten laatste de hele boel is ingepakt en de dames zijn eindelijk ook klaar. Er gaat nog een tante van mij mee en die is behoorlijk een half uur over haar tijd gekomen en de beurt om opgetild en in het rijthuig gezet te worden. Is aan mij, dan laat ik opeens een geschreeuw horen van waar is mijn zweep en ik heb ze in de voorkamer laten liggen. Maar jawel, wat wou jij met een zweep? Is het daarop? En geen zweepen mee hoor, gevolgd door het wegrijden van een verschrikkelijk vertelsel van tante hoe er laatst een rijthuig op hol is gegaan door een jongetje die iets meegenomen had. Wel geen zweep, maar iets anders zijn meenden van een echte blazer. Ik denk er eerst over om een gezicht te zetten als van iemand wins plezier er al af is. Maar dat houd ik geen tien seconden vol. Het prettige gevoel van ratelend door de straten te rijden die vergeleken bij minnen op den dag nog zo rustig zijn Herend daar een meid die de stoep dwelt of een meldboer of bakker die aanbeldt of een heer op een toffels die van het bad terugkeert dan dat hol het donderen van de houten bruggen waar je nu ja stapvoets over moet maar hout die paarden is helemaal in. Ze raken den grondpas zo vuurig zijn ze en straks het zachte rollen van de wielen op den steenweg buiten de stad terwijl we de lekkere zomerse lucht insnuiven wie zou zich onder dat alles nog om een zweepje of om wat in de wereld bekreunen hoe vliegen de bomen aan weerskanten ons voorbij wat kijken de koeien in de wij ons verwonderd na hoe hinnekt die bruine bless daar en keert zich opeens om met een sprong en gallopeert weg dat de schapen en varkens niet weten wat hun overkomt en het allemaal op een lopendzet loop je niet dan heb je niet zie je die beide gasmajers wel en hoe precies gelijk of zij hun zijsen bewegen 1, 2, 1, 2 het is of hun vierarmen aan één touwtje zitten dat een onzichtbare hand tot zich trekt en weer loslaat maar daar houdt er één op en klopt tegen het staal van zijn zijs en je kunt het hier horen hoe hij het aanzet, weer een ander geluid zware lange vrachtkarn, stapvoets, voortgetrokken door één paard met bellen aan zijn tuig ze komen helemaal uit Duitsland, evenals die gasmajers die zijn ook van over de grenzen, wat je niet al ziet als je zo uit rijden bent, boerderijen met hofhonden die van een kettingen dreigen te springen zo gaan ze aan en kleine kevertjes die oor rijtuig een eindweegs nalopen tot de kutsier een slag naar hen doet als wanneer ze blijven staan maar om u nog na te blaffen, zolang geniet geheel uit het zichtzijd buiten plaatsen met aandelijke wapens aan weer zijden van het hek bij de ingang van de oprijlaan en met vijfers waar staat er gezwanen in zwemmen tussen sierlijke witte waterlelies welvarende dorpen met kersenboomgarden, volrijpenvruchten in den hoefstal wordt een paard beslagen en de kinderen hopen er om samen de school is juist uitgegaan en de meeste gaat naar den toren om de klok te luien want er moet iemand begraven worden kijk maar, als wij het dorp door zijn in de verte tussen het graan daarna dat de zwarte stoet wie of dat wezen mag die op zo'n heerlijke zomerdag naar zijn donker graf moet maar wij rijden voort, al maar voort door bossen die wezenlijk dicht genoeg zijn om rovers te herbergen maar de enigen die er uit de voorschijn komen zijn kleine flaskoppen op blote voetjes die over hun hoofd duikelen en de handen uitstrekken om een zendje waarop hun zouten, duimen en krenten koekjes uit een van de trommels worden toegeworpen want dat spreekt, daar is er al een van onder de bank weggehaald wij rijden over heidenvelden waar mijn hazen krijgertje kan zien spelen langs poelen waarin rijgers onbewegelijk op eendboot staan tussen koren vol blauwe bloemen, een klapprozen en bloeiend flas en bonen die zo heerlijk geuren dat de kutsier op algemeen verzoek eens even stil houdt en dan horen wij meteen de leverikken die omhoog stijgen met een gejubel waar u het hart van opent gaat of zelfs nog een enkele nachtigaal die gins in het zware ijkenhoud verschoedelen zijn afscheidskoncert geeft voordat er langs de dag komt terwijl de vinken slaan als of ze zeggen willen al doen wij het niet zo mooi wij kunnen het toch ook wel hemel wat is de aarde toch schoon op zo'n zomerse dag vooral wanneerge dan daarbij de paarden mocht helpen mennen wat eigenlijk hierin bestaat dat jij de overschietende einden van de leidsels die achterbij de bokneerhangen mocht vasthouden spoediger haast dan ons maar niet dan de paarden lief is want het begint al aardig warm te worden en ze schuimen van het zweet bereiken wij het oord van onze bestemming daar is een uitspanning en een plezierige ook want je hebt er een schommel en achter het huis daar is een berg en die is zo ontzettend hoog dat als jij boven opzijt en de lucht is helder dan kunt je de toren zien van onze grote kerk en dat is er toch maar eventjes drie uur hem rijden vandaan maar het allermooiste is binnen in het bos daar hebt hij een kluisenaars hut en daar zit een echte kluisenaar in tenminste hij is net zo goed als echt want hij kan zijn hoofd bewegen wanneer een boerenmeid ergens optrapt de eerste keer toen wij het zagen schrikken wij er zo van dat mijn boertje begon te huilen de herenmiet leest in een oud boek en op de tafel ligt zijn boterham een ongeschmeerd beschimmelstuk rogebrood en achter in de hut is zijn bed daar slaapt hij in op een bosstroom ik zeg maar je moet een kluisenaar voorwezen om het prettig te vinden als we zijn er waarde met een enigstins beklemd hart hebben gegroet gaan wij stuivertje wisselen tussen de dennenstammen of wij zoeken sparappels en doen de ontdekking dat er al rijpe bosbessen zijn ook worden akranse gevlochten van ijkerbladeren kettingen gemaakt van paardenbloemstelen een prachtig ruik als geplukt tot wij al die schatten weg gooien om een eekhoorn meester te worden die bij een loodrechte boom op Klautert en dan van een ongenaakbare hoogte uitdagend op ons neerkijkt zo doen de wordt het in een ongezien tijd om aan tafel te gaan het diner bestaat uit biefstuk die mee is gebracht sla met eieren en pannenkoeken na maar het voornaamste is haas nog dat wij in de open lucht zitten te eten en dat er kippen en enen vlakbij onze stoelen komen staan om de brokjes die wij haar toewerpen getig te verslinden naden maaltijd wordt er een grote gemeenschappelijke wandeling ondernomen bij die gelegenheid komt er tussen een gedeelte van het gezelschap tot een wetren waar toe ten laatste zelfstandte zich laat overhalen maar omspoelig met een mens wat ben ik begonnen heigend en blazend aan de helling van een heurltje in het zachte gras neer te zinken daar gaan wij ons nu al een gemakkelijk nedervleien tot mijn beide oudste zusters op vereerend verzoek een duwetsingen en mijn grote broer die bijzonder grappig kan zijn ons nog eens weer vergasst op zijn beroemde westindiesen negadans en den spaanse dans met kastrenietten maar de kastrenietten moet je erbij denken want hij knipt maar zo wat met duimen en middelfingers hoewel tante die er verstand van schijnt te hebben zegt dat het beste kan inmiddels gaan er een paar bierglaasjes rond om de dorsten gekelen te laven met een mengsel van rijnse wijn en vachingerwater en dat wekt de geesten zo op dat er ondanks de vermoeienissen van den dag besloten wordt tot een algemeen patertje langs den kant dat is voor mij nog haast het prettigste van alles wat wij op onze tocht genoten hebben vooral wanneer moeder midden en de kring geplaatst op de uitnodiging kom nonnetje geen mocht kiezend gaan vader uitkist en deze de aanmoediging dat mocht genoeg wel zes mal doen nauwelijks afwacht om moeder te kussen dat het zo klapt heeft de feest vreugde hiermee de haar toppen bereikt het duurt nu ook niet lang meer of er moet zachtjes een einde aankomen men kuia dus naar de uitspanning terug daar wordt nog een kalm kopje tegendronken de kleine profiteren in tussen toch nog eens van de schommel en het loopt zoals poedig naar zevenen als wanneer het rijtig weer voorkomt en de terugreis een aanvang neemt het zachte treunend van den wagen het gelijkmatig gekliklak van de paardenhoeven de zon die in gouten en perper ter kind bedaald het dankbare gevoel van al het gesmaakte genot het een met het ander werkt samen om tot zoetgepijnst te stemmen dat althans bij de jongeren voor wie de dag zo ongemeen voegd begon en met zulke buiten gewone inspanningen gepaartering zeer licht zou kunnen uitlopen op slaap daarom op wordt er door deze en genen een liedje aangeheven tot wij al links allen jong en oud wat wij aan zangstrukjes geleerd hebben op de school of wat er aan wel luidende deuntjes elders door ons werd opgevangen zo goed en zo kwaad wij kunnen ten best te geven nu wordt er nog eens de proef genomen van dat wel bekende op een schone zovemeravond een ander sleept ons mee indien deugt samen een lofstang op de tevredenheid wat vraag ik nog naar geld en goed het plezierige zie de maan schijn door de bomen verplaatsen onze gedachten naar den zo geheel anderen tijd van het jaar als het avondje van Sinterklaas komt maar het weet toch niet den bijval te verwerven dien het lieve sterretje zie ik u blinkende staan zelfs naar nog een tweede uitvoering mag behalen dit laatste is dan ook voorkomend van toepassing het grote licht is in een zee van gloed en kleuren ter rustig gegaan en terwijl de volle maan alles met haar zilveren stralen overgiet worden er hier en daar prachtige glinsterende sterren zichtbaar wat is het landschap nu toverachtig de akkers en wijden verdwijnen gaande weg onder langzaam voortrollende dampen die in de maanen schijn een zacht witte kleur aarnemen en waar boven wij nu en dan het slijmeren de vever rassen duidelijk zien uitkomen de populieren aan den kant werpen scherp getegend en grillige schadiwen over den straatweg voor het venster van een hofstee flikkert een lichtje dat men al uit een verbazende verte bespeurt en dat aanvankelijk door enkelen voor een glim warm wordt aangezien vleermuizen zweren bliksem snel over en om ons heen ze schijnen het bepaald op ons gemunt te hebben maar of schoon tante een verhaal doet van je vrouw van haar kennis die zo'n vleermuizen verwart had gekregen in haar muts en haar toeren zo dat de dier daar niet uit te verwijderen was geweest dan nadat de muts en de ene toer helemaal verknit waren wij blijven toch gelukkig bewaard voor elke aanraking met de wondervluggen magriezelige beetjes tante doet haar verhaal aan moeder instilte zeker om geen onrust te stichten en ook om mijn broer niet te storen die het een geschikt oogomelijk schijn te vinden om met gloeiende bezieling de marseillaise in te zetten waarna trouwens alle bekende volksliederen hun beurt krijgen toch ik hoor tante heel wel want ik zit tussen haar en moeder in op de achterste bank en het is daar zo knusjes in dat zachte donkere en tegen alle avondkulte beschutten hoekje dat het wezenlijk wel een wonder mag heten dat ik nog zo klaar wakker ben en met ogen als huizen de gestalten op de banken voor mij zit op te nemen weer omtrekken zwart tegen de heldere lucht afsteken zonderling maar terwijl de andere voortgaan met singen verdiep ik mij in de vraag wie van ons het eerste al moeten sterven ik ga zijn allen na een voor een vader moeder mijn oudste broer mijn oudste mijn middelste mijn jongste zuster eindelijk mijn broertje en ik kom tot het besluit dat ik er niet één van missen kan en ik doe in het verborgenen een gebetje dat als ze dan toch spoelig één dood gaan moet ik het maar zijn mag of anders want ik zie er toch alles wel beschouwd erg tegenop om bij de overige weg te moeten dan en liever nog als het wezen kon tante de bloed ze moesten zweten wat daar in haar onmiddellijke nabijheid ten haren behoeven verzocht wordt en dat terwijl ze zich over mij heenbuigt en moeder haar mening invluistert dat ik zeker in slaap bent gevallen want dat ik zo stil zit wij zijn het laatste tolhuis gepasseerd waarvan de bewoner niet dan op haar haalt geroep naar buiten is gekomen zijn grote slaapmuts heeft den vooraanzittenden nog eens versen stof geleverd tot vrolijk lucht dan vertonen zich de eerste huizen van de stad en het zingen wordt op vaders verzoek gestaakt we moeten als knapperlui thuis komen hoor hoe davord en donderd en raald tot nu alles van nieuws als wij de keien weer onder de hoge gebouwen links en rechts nevens ons hebben de paarden ruikend en stal het vuur spat uit de stenen stromen van licht komen uit de grote winkels en dan klopt ons het hart sneller want dan kunnen de mensen die op de stoepen een avond luchtje schepen en de meiden die door haar vrijers naar huis worden gebracht in mercine dat wij het zijn die daar zo laat nog in een rijtuig zitten maar daarmee is de riks der genietingen voor deze dag dan ook gesloten de paarden matigen hun draf zij beginnen te stappen wij staan stil stijven het lange zitten en bedwelmd van het plotseling verstomde garaas vallen wij in de armen der meiden die ons zal opwachten vader en moeder worden vriendelijk maar soezerig bedankt voor al het plezier en met de vermaning nu slaapt dan vannacht maar een zwijfquartier in een uur buitenlend wij in de veren en wij liggen niet of wij gaan onderzeil het einde van we gaan den hele dag uit rijden tantemintje en tantemet uit familie en kennissen dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Marcel Koenders familie en kennissen door Frans Warhaversmiet tantemintje en tantemet toen ik school ging woonde ik bij twee tantes van mij in tantemintje en tantemet het wordt in de volgende week vier jaar dat tantemintje die het langst geleefd heeft de wereld verlaten moest het huis waarin zij en haar zuster zeker meer dan een half eeuw samengesleten hebben is nu een bijersbierhuis en de tuin is bij een Jeusuiteklooster getrokken ik kan dus gerust aan iedereen vertellen hoe en wie de tantes geweest zijn geen van beiden was getrouwd tantemet niet omdat zij nooit gevraagd was en tantemintje niet omdat zij nooit had willen huven dat weet ik doordien tantemintje er tantemet wel in zijn verwijt van maakte dat deze nooit aanzoek gekregen had vraagt me of ik dat billijk vindt van tantemintje dan zeg ik van neem van tantemet liep mank over twee kanten maar je moet niet vergeten dat tantemintje een ongelukkig humeur had en als zij daardoor geplaagd werd het niet best laten kon alles te zeggen wat haar voor de mond kwam en dan komt er nog bij dat tantemet het haar nooit kwalijk nam in tegendeel wanneer de stroom van tantemintjes verwijtingen opnieuw dit punt bereikte hoe zij zelf wel had kunnen trouwen als ze maar gewild had maar hoe tantemet door niemand was gevraagd dan liet deze nooit na haar werk in den schoot te laten vallen veronderstelt dat de bui woede terwijl tantemet ons even op haar stoel zat uit te rusten van haar drukke bezigheden wat graag het geval mocht zijn namelijk met zo'n bui nu dan liet tantemet de kaos die zij voor tantemintje maasde in haar schoot vallen en of schoon het even te voren aan iets in haar ogen en om haar mond had geleken als of zij met haar zuster te doen had dat die zo zuckelde met haar humeur dan werd de goede ziel zich achterover in haar stoel en lachte dat nu vraag ik op mijn beurt of dat wel de manier was om tantemintje tot het rechte inzicht te brengen van haar onredelijkheid tantemintje was akelijk maagig wat er meer in het oog viel omdat zij zo lang was vroeger moet zij heel mooi zijn geweest zo als ik tantemet zelf heb horen toegeven maar nu kon men dat niet goed meer zien want de neus van tantemintje en haar kin waarop genoeg haar groeide om een jong tweede luidnantje jaloers te maken maar het was grijs haar die neus en die kin boog en schert naar elkaar toe als twee kreeftend scharen en de lippen daar tussenin zaten op elkaar gedrukt als of er een breekijzer nodig zou zijn om ze open te krijgen toch dat was zo niet ze gingen dadelijk vanzelf open zodra er maar een zoetigheid voor of een bitterheid achterkwam dit laatste is een woordspeling van om Jan die een half broer was van de tantes maar om Jan had een hekel aan tantemintje en ik heb tante bed horen zeggen dat hij er niets van wist hij moest ook maar een zoon hinder gehad hebben van zijn maag als tantemintje dan meen de tantemet zou hij wel anders praten en misschien nog meer dan tantemintje gesteld zijn op een door van een ei met veel suiker in zijn koffie een glas oude mallega voor dan eten of een stukje banket bij de thee en later een kopje slemp of kandeel pons en in den zomer kruidenwijn was ook goed en wie weet of er uit zijn maag nog geen scherper uitvallen zou de opwellen want die kwamen bij tantemintje nergens vandaan dan uit de maag. Tante bed vond dat zij voor zich niet dankbaar genoeg kon zijn dat zij een zoveel betere stel had dan haar zester voor eerst kon zij het nu buiten al die lekkere en dierenhuismeeltjes doen niet als of de tantes zijn niet voor haar bijtjes hadden kunnen bekostigen maar het zou tantemintje waarschijnlijk geshineerd hebben als ze gedurig buiten gewone uitgaven nodig waren geweest voor twee en dan wie had het huishouden moeten nadlopen in geval tantemint zich ook zo naar gevoeld had haar benen waren wel niet best dat behoefte zij niet te zeggen en ze zei er dan ook niets van even min als van de pijn die zij in den rug kon hebben van het tappen klimmen dat ik daarvan weet is alleen door den dokter die het en niet dan haar veel vragen uit tante gekregen heeft maar zij was gezond van hart en daar mankeerde het tantemintje juist aan die haar inhoud durgde niet en zo kwam het dat zij zelden of nooit een zrecht opgeruimd en vriendelijk was het minst van alles komt tantemintje kinderen velen maar met meiden dat is waar daar kon ze ook niet meer over weg had zij haar zin gehad dan waren kee en klaartje al lang op stel en sprong vertrokken door tante bet kon daar haar toestemming maar niet voorgeven was het weer hommelus tussen de keuken en tantemintje en er kon geen deur open staan en geen mats geveligen of dat was het geval maar het waren me dan ook meiden die kee en die klaartje ze deden het er immers express om om tantemintje te plagen nu dan kwam tante bet en die rustte niet voordat de vrede getekend was maar eindelijk zij klaartje dat zij haar bekomst van had en toen is zij gaan trouwen met een tuinmansknicht het zou wel gauw bedelen worden meen de tantemintje door tante bet heeft door dominee post gemaakt dat klaartjesman tot onderkoster is benoemd en daarom kwam tante mintje nooit meer bij dominee post in de kerk waar zij trouwens niet veel aan verloor want hij prikte niets mooi zij ze kee heeft het langer bij de tant is uitgehouden die heeft er zelfs haar 25 jaren een dienst gevierd en toen kreeg zij een zilveren medaille van het nut maar er waren die het ervoor hielden dat tante bet er ook wel een had mogen hebben wat ik niet tegenspreken zal als het tenminste om de verdiensten te doen was van het lang bij elkaar blijven want kee kon zich ongemakkelijk driftig maken tegen tante bet over tante mintjes gezeur maar voor haar werk was ze goed zij tante bet had tante mintje het lichte kwaad met de meiden kinderen dat heb ik al gezegd kon ze nog veel minder uitstaan ze mocht ze niet zien of luchten naar ik uit haar eigen mond heb en zij gaf er meteen de reden bij en die waren voldoende ook voor eerst waren kinderen wies althoos hadden ze klever gehanden en daar zaten ze overal mee aan en dan gaven ze maar een vreselijke drukte alles haalden ze overhoop en horen en zien verging je zo schreeuwden ze maar het erster van alles was dat zij onophoudelijk met elkaar kippelden als mensen een dag bij zich te verziet had en daar kon tante mintje niet tegen zij kon het niet helpen dat ze geen zenuwen had om twist en tweedracht rondom zich te zien zoals tante bet wat of die voor een gevoel had dat wist tante mintje niet men zou haar zeggen ze houdt er in het geheel geen gevoel op na want voorbeeldje toen nigt voor boon laatst die grote kinderpartij gaf daar waren er ver over de zesde gevraagd en dan haar eigen achterbij het zal dus wel de bedanktjes meegeteld op 75 kinderen gelopen hebben jongens en meisjes en jongens dat weet je die zij nog veel wilder dan de meisjes of schoon ik voor mij het ook niet op de meisjes hebben want zo klein als ze zijn de nuvigheid en de nesterigheid zitten er al van het eerste begin af aan in hoe nigt voor boon er plezier in kon hebben zo'n troep bij zich te vragen en dat voor boon er niets tegen had ze hebben de ruimte zult gezeggen en het was omdat ze weeks tevoren hun koperen bruiloft hadden gevierd nu mij dunkt ze hadden hun geld beter kunnen besteden maar dat moet ieder zelf weten als ze niet rondkomen behoeven ze bij mij niet aan te kloppen laten ze dat maar bij bed doen die vindt immers toch dat het zulke lieve mensen zijn maar wat ik zeggen wel en jokken niet is bed me daar niet naar die kinderpartij toe geweest het was nog wel midden in dat schoonmaak de hele morgen had ze geschout met de beide werksters want de porcelijn en de linnekast waren net aan de beurt en je kunt zulke mensen toch maar niet alleen laten met je beste goed maar ik had hoe graag ik ook wel geen hand kunnen helpen mijn hoofd was of het barstend zou en daar had bed eigenlijk zelf verschuld aan bij het ontbijt begon ze al over die kinderpartij en dat wij zien moesten voor de eten klaar te komen met de kasten dan konden wij er ook heen nu zo'n voorstel en dat op de nuchtere maag ik had mijn revalenta nog niet half op het schoot mij meteen in mijn zij en ik kreeg zulke hartkloppingen dat ik van mezelf bedacht vallen ik zei bed zei ik je doet mij dan dood je moet maar zien dat je vandaag alleen schoon maakt en dat is het toen gaan doen ook maar denk je dat ze na de eten de attentie had van thuis te blijven nee daar moet je bed voor hebben of ze dacht dat ik al weer wat bekomen was omdat het eten mij nog als maakte ik weet het niet maar om vier uur daar kwam de figielanten en ik was zo goed niet of ik kan alleen thee drinken wat ik niet gewend ben en van thee zetten heb ik geen verstand want dat doet bed althoos en aan de mijt dat akkelige schepsel wou ik het niet vragen zodat ik compleet vaatwater donk achterna hoorde ik dat bed meentussen de kinderen gezeten heeft toen het jant klaasenspel vertoont werd en de toverlandaren en dat ze vertelt heeft onder andere de geschiedenis van dikke jan je weet wel met zijn drie gouden randen om de slaapmuts ik wou nog liever dan dat ik mij zo aanstelde maar dat is nog niemand al bij het plan dat zij nu naar hoofd heeft nu moeten al die kinderen een hele dag met ons uit rijden naar het mastelingerbos en dan moeten er gesmeerde broodjes met kaas en rookvlees mee en ik weet niet hoeveel vlessen bessen had en limonade en hele trommels vol met koekjes en dan moet dat dikkeroom gegeten worden en pannenkoeken bij de boeren mensen in de uitspannen die je daar hebt en dan kunnen wij en de meiden en de meiden van Nigt Verboen dan godganselijke dag die kinderen na vliegen en oppassen dat ze geen ongeluk krijgen ik bedankt hartelijk mijn gesteld is niet van ijzig en bovendien de persoon tot wie dan te mindje deze woorden richtte ik zat ondertussen aan mijn thema's voor school en hoorde mij de oren uit het hoofd want die buitenpartij lachtte mij wel aan ik zal hier maar dadelijk zeggen dat zij niet doorgegaan is tantemintje was er zo hard nekkig tegen dat tante bed van haar lievelingsplan heeft moeten afzien ik wilde geen regime hebben zij tante bed en er viel een traan op haar werk die stakkert zij had zich geloof ik in haar verbeelding al zien zitten onder het hoge groen met honderd gelukkige gezichtjes om zich heen de persoon dan tot wie tantemintje de bovenaan gehaalde woorden richten was jefrak kwebbel de naaimoeder uit het gereformeerd weeshuis hoe of tante aan dat mens kwam is mij nog een raadsel maar zij verscheen geregeld elke donderdagavond om de 14 dagen van 7 tot 10 als tante bed naar haar gezelschapje was waar ze kleren maakte voor arme kraamvrouwen en dan werd er tussen tantemintje en de naaimoeder onder het nodige lekkers aan eten en drinken over alles gehandeld wat er in de laatste twee weken binnen en buitenshuis was voorgevallen en was er geen nieuws genoeg met aanhaalden zijn maar wat oude koeien uit de sloot maar althoos liep het gesprek over de verkeerde dingen die de mensen deden of vroeger gedaan hadden jefrak kwebbel was zo verontwaardigd over die verkeertheiden dat ze ze niet zwart genoeg kon afschilderen en dat is niet te verwonderen want zij was zelf de deugd in persoon haar deugdzaamheid ging zover dat zij zich beroemen nog nog nooit in een spoortrain of op een stoomboot gezeten te hebben dat schillijke reizen toch was niets anders dan een willekeurig veranderen van de vastgestelde afstanden tussen de verschillende plaatsen en als men er tijd mee dacht uit te halen dan kon het wel eens gebeuren dat een mens zijn levens tijd ook werd ingekort ja jefrak kwebbel meende te hebben opgemerkt dat het met die inkorting al een mooi gangetje ging haar ouders en grootouders waren allen over de zeventen geworden maar de vorige vader van het huis had amper de zesde gehaald en de nijbaas zou het zeker ook niet lang meer maken want dat hoesten dat die man deed ze kon er soms niet van in slaap komen of ze moest eerst wat rum met heet water nemen voordat ze naar bed ging want zijn kamertje was vlak boven het haren en dan dacht ze wel eens dat het toch maar een zegen zijn zou als hij uit zijn leiden gehaald werd want hoesten hij niet dan snorkte hij en dat was nog vervelender en de nijbaas was nog geen veertig maar zij hield het ervoor dat hij vroeger wel wat veel in de avond lucht had gelopen toen je vrak kwebbel dat gezegd had dronk zij het glas pons uit dat voor haar stond zeker om die nacht geen last te hebben van haar luidruchtigen bovenmuur en ik nam die gelegenheid waarom de vraag tot haar te richten of zij die nooit op een boot of een spoor geweest was dan wel eens in de mallenmolen had gezeten maar toen moest die gezichten eens gezien hebben die zij een tantemintje tegen mij zetten ik gevoelde ogenblikkelijk een type ral dat natuurlijk niet verminderde toen ik met de plechtige verzekering van de beide dames naar bed werd gezonden dat er in de hele wereld geen tweede jongen te vinden was met zo'n bedorven gemoets bestaan en zo'n hopeloos voor uitzicht ik kon onder dat vond is mijn oren haast niet geloven maar was toch alles behalve verzekerd dat ik het niet zou verdienen eerst de volgende dag nadat ik aan tante bed mijn misdreef bekend had kwam ik weer tot rust tante zijn namelijk dat mijn vraag zonder twijfel ongepast was geweest toch dat als ik een mij voortaan voor zulke onbetamelijkheden wilde wachten zij in het minst niet vreesde of ik zou wel een goed mens kunnen worden en dat zeg gaf ze mij een hartelijk kus niemand moet het voor een zeldzame bijzonderheid houden dat ik tante bed dus tot vertrouwen maakte van het geen er binnen in mijn omging om de waarheid te zeggen ik vertelde haar geregeld wat ik dacht en voelde mijn gehele hart lag geloof ik voor haar open voor tantemintje niet daar was ik bang voor tante bed daarom tegen nee ik beschouwde haar niet als minder dan haar zuster dat was een vervandaan ik voelde zelfs een diep een eerbied voor haar het zou bijvoorbeeld niet in mijn hoofd zijn opgekomen haar of ook maar een vriendin van haar iemand daar ik wist dat zij veel van hield in haar tegenwoordigheid zo'n vraag te doen althans op denzelfde toon als die ik tot je vrouw kwebbel gericht had ik weet het niet maar dat zou voor mij zo iets geweest zijn als heilig schennis werkelijk waren tante bed en heiligheid voor mij zeer nauw verwant te zaken ik kon ze nooit geheel van elkaar afscheiden als ik in de kerk was en wij zongen bijvoorbeeld gezang 67 dat gezang begint met mij naar alles stil te voegen dan dacht ik aan tante bed en ik doe het nog wel eens of warneraars morgens bij het ontbijt voorgelezen werd uit dat boek van professor clarissen ik meen dat het aanleiding tot huiselijke godsdienst oefening heet of uit kist beoefening leer dat voorlezen deed tante mindje altijd en ik moet zeggen zij deed het met graagte hoewel voor een evangelie dat in was blij de boodschap of zo iets betekent naar het mij toeschijn op een al te bedroefde toon nu meer dan eens onder dat lezen wanneer er het een of ander in kwam zoals zalig zijn de zachtmoedigen en de barmartigen en de vredestichters of hieraan zullen zij allen bekennen dat geen meinde discipline zijt zo geen liefde hebt onder ook ander dan zag ik het tante bed eens op aan het is misschien zonde toch ik ging ook nog maar op de middelsoort kategorisatie soms stelde ik mij tante voor zoals zij er uitzien zou wanneer zij in de hemel was en dan hoopte ik heimelijk dat zij datzelfde oude goedige gezicht behouden mocht die schanderen donkere oogjes die wangen met tot plosje als van rijpe appelen en met die twee keltjes waar ik althoos schik in had als tante lachte oh zij kon zo heerlijk lachen die goede tante bed op allerlei manier zo dat zij schudden om een onschuldige grap maar ook zacht en vredig in den letterlijke zin engelachtig wij hebben een plaat bij ons in de kamer hangen daar staat een engel op die buigt zich over een armen berouwvolle zonder res de zonder res schrijt maar de engel glimlacht en dat is de glimlach van tante bed met die eigen meeleidende bemoedigende lach hoorden zij de verhalen aan van de ongelukkigen die bij haar om raad om troost of om hulp kwamen van de weduwen wier mannen haar minnen in den winter hadden achtergelaten met een huis zonder brood en vol kinderen van den oppasterwien zoon maar niet oppassend wel en van die zoon zelf die als hij met tante bed gesproken had tenminste weer een week lang beproefde zijn ouderscherm verdriet aan te doen van allerlei bedriegers helaas ook die misbruik maakten van haar goedheid maar die wie weet het misschien achterna toch nog wel eens hebben gedacht dat ze haar niet hadden moeten oplichten dit is zeker dat zij er niet inslaagden ondanks tante minjes schimpscheuten op haar zusters goedgelovigheid om tante bed ook nog te beroven van haar vast vertrouwen in de macht der liefde nu en met dat lachje vol goedheid zag tante ook naar mij op als ik met haar alleen bij haar stoel ging staan en haar vertelde van mijn innerlijk leven wat ik hoopte en wat ik vreesde waarover ik mij bedroefde en waarom ik bat ik heb wel eens gemerkt dat er jongens zijn die daar niet eens met hun moeder over spreken dat verwondert mij mij dunkt als ik mijn moeder had gekend ik zou voor niemand liever dan voor haar mijn hart hebben uitgestoord nu ben ik blij dat ik het tenminste voor tante bed heb kunnen doen geen moeder had mij trouwens beter kunnen begrijpen en beter terechtwijzen zij verschoonde niets wat maar naar onwaarheid of onreinheid in mij zweende toch zij was er zover van af mij hard te vallen over mijn gebreken dat ik in het minst niet door haar berispingen werd afgeschikt om open en rond voor mijn verkeerdheden bij haar uit te komen dat was een groot geluk voor mij want anders weet ik niet wat er van mij geworden was in onze kleine jongensweld waren zoveel en zo gevaarlijke verzoekingen achterna kan ik dat nu best bezien meer dan één kennis van mij is al toen wij nog op de franse scholgingen voor goed bedorven of misschien handen zij niemand die er zo'n slag van had als tante bed om hun vertrouwen te winnen en bijtijds te waarschuwen en hun gedachten en neigingen een andere loop te geven mogelijk waren het wel tante mintjes die het toezicht over en hadden al toos op hem knoorden ook om de onnoozelse jongens te reken en zo doen de scheinheilige gluipers van hem maakten of brutale deugnieten die net niets meer schelen komen maar nu schij ik uit met vertelend van tante mintje en tante bed of wilt jij ook nog weten hoe het met haar afgelopen is van tante mintjes einde zou ik u niet veel kunnen zeggen ik ben niet eens bij haar begrafenis geweest het was zover van mijn tegenwoordige woonplaats en tante had in de laatste jaren na haar zusters dood zo weinig notitie van de familie genomen dat ik eerlijk gesproken geen roeping gevoelde om mijn vrouw alleen te laten met de kinderen die bovendien de mazelen hadden wat de testament van tante mintje bedreft daarover wil ik het liefst zwijgen niet dat er krijuist bij ben benadeeld die enkele legaten die zij vermaakt heeft aan kijk en armen zullen mij niet hinderen wezenlijk toch schijnt het voor uitzicht van te zullen sterven tante mintje tot een zekere royalheid te hebben gestemd maar één ding heeft mij verbaasd namelijk dat je vrouw kwebbel niets kreeg en die had er nog wel vast op gerekenen zodat zij naar ik hoor uit verdrietigheid aan het drinken gegaan is en toen heeft zij haar ontslag gekregen als nai moeder en zij houdt nu een particulier bewaarschooltje voor armeluiskinderen die nog te klein zijn om naar de school van het nuttigaan maar al ben ik voor mij er dan nog algenaardig afgekomen neverbonen anderen waaronder die het opperbest hadden kunnen gebruiken zijn erg door tante mintje te kort gedaan en dat heeft een hele verwijdering tussen de neven en nichtigegeven twee zwagers zijn nog aan het procederen kortom ik wijd er liever niet overuit maar ik denk ervan dat op die manier naar zijn dood te blijven voortleven als tante mintje het doet net het tegenovergestelde magheten van een zegen tante bed heb ik zien sterven ik vergeet het nooit toen om Jan mij schreef dat zij van de trappen was gevallen en heel bedenkelijk vloog ik naar x ik was toen aan de akademie wat een reis midden in de winter er was veel eis in de rivier en we hebben snachts bij de twee uren werk gehad om er door te komen meer dan eens keek ik op naar de donkere lucht en zij dan zag bij mijzelf laat mij tante nog levens zien laat mij tante nog bij kennis vinden mijn hand beefde zo geweldig terwijl ik in de morgen schemering op de welbekende stoep stond dat ik moeite had de bel over te halen niet van de kou was dat of schoon het geducht moet gevoren hebben er was aan de overkant van de graag een man bezig met een bijt die toe was gegaan opentaken en ik hoorde hem tegen iemand die ik niet zien kon roepen dat hij het nog nooit zo beleefd had ijs van één nacht dat zo dik was ik herinner het mij nog volkomen even als een menig de andere kleine bijzonderheden van die reis en van die morgen hoewel ze voor een groedeel niets met de droevige hoofdzak hadden uit te staan zo onder anderen hoe onhelst spellend de gang kloktikte en hoe hinderlijk mijn laarsen krakten terwijl ik zo stil mogelijk naar de tuinkamersloop waar de zieken lach want ze hadden tante toen zij gevallen was niet weer naar bovendur verdragen naar haar eigen kamer zij had zich in winder beseerd en als poedig was er koorts bij gekomen tussen beiden was zij geheel weg geweest maar dat was nu over ze wist nu heel goed wat men tegen haar zij voorzekerde niet verbomen die ik met kee bij tantes beds ledie kant vond niet vertelde mij ook hoe het kwam dat tante het ongeluk gekregen had zij was naar gewoonte in den tuin gegaan om de kruimels van het ontbijt aan de vogeltjes te brengen die haar daar iedere morgen trouw opwachten toen was er naar het schijnt sneeuw onder haar schoenen blijven zitten en een ogen belik later hadden de huisgenoten een vreselijke slag gehoord dan te mientje had nog geroepen wat voeren die dikselse meiden nu weer uit of is bed weer aan de gang maar toen zij vrenam dat haar zester onder aan de trap lag met een oor van de lampet kan nog in haar hand want zij scheen water te hebben willen halen voor haar bloemen oogschrijden kee waarom heeft de goede ziel het mij maar niet laten doen maar zo was ze ze zou liever zelf twee ma lopen dan een ander drukte te geven nu toen tante mientje hoorde dat tante bed zeker van die sneeuw die ze misschien niet de best had afgeveegd op de mat uitgeglelen was toen had zij het eiselijk op de zenuwe gekregen en de buren hadden het kunnen horen zo had zij gegeld van ik sterf en kijkt het dan niemand naar mij om want dat spreekt kee had de handen vol werk met tante bed en de andere mijt was naar een dokter gelopen dat en meer nog werkt mij als poedacht naar mijn komst bij tussenpozen door niet verboden en kee in het oor gefluisterd in middels had ik mij mogen overtuigen dat tante mij nog kende toen zij me zag noemden zij mijn naam maar zij deed het met zoveel moeite en daarbij was er zo iets vreemds in haar blik haar hele gezicht was zo ingezonken en haar handen waren zo vermagerd alles dacht mij kondigde een snel naderend einde aan ik vroeg naar tante mientje die was nog niet bij de hand vermoeden kee maar al was zij op dan dacht kee toch niet dat zij beneden komen zou de schrik zat haar nog in al de leden had zij gisteravond gezegd en dan die trap af te gaan waarop tante bed dat ongeluk gekregen had zij konden niet tobesluiten kee en niet verboden moest er maar goed op haar zuster passen als de andere meid dan maar voor haar zorgen wou en maken dat zij een zacht wijnsoepje kreeg dan zou zij dat op bed zien te gebruiken kort daarop kwam om Jan en even naar hem de dokter die zij dat het wel spoedig gedaan zou zijn en nu besloot om Jan de stouten schoenen maar aan te trekken hij ging naar boven naar tante mientje wat of hij tegen haar gezegd heeft weet ik niet ik denk dat het een hartig woordje geweest is want een kwartier later was hij met tante terug hij heel rood en tante erg bleek tante mientje ging bij het ledigant zitten de zieken maakte een beweging of zij iets zocht geef haar de hand mientje zij om Jan tante mientje deed het toen zagen wij allen hoe tante beds gezicht op klaarde het werd weer het oude liever gezicht de keltjes in haar wangen glimlachten nog eenmaal en uit haar ogen straalde voor het laatst het vriendelijke licht van haar ziel zij zeiden niets maar wij voelden het zeven gaf aan haar zuster al het verdriet dat zij van haar had ondervonden en terwijl ze stierf was er in haar hart niets dan een beden voor tante mientjes geluk het einde van tante mientje en tante bed de tante meester uit familie en kennisen dit is een liberie fox opname alle liberie fox opname zijn vrij van auteursrechten voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar liberie fox punt org opname door marshal krunders familie en kennisen door françois haversmiet dit dan meester ik heb hem gehad met een dodelijke haat dat is letterlijk waar al is het schande toen hij begraven werd had ik plezier ik klapte in de handen er waren verschrijdende schilderachtige koppelbij meen de neefkool die ook voor het raam naar een stoet stond te kijken nu dat mag wel zo geweest zijn voor eerst had never verstand van van hem is dat landschap dat bij ons in de tuinkamer hing en waarvan vader altijd zei dat men neef maar verdriet zou doen met het weg te nemen het stelde geloof ik het uitbreken voor van een vpst blijkbaar hadden de koeien die hier op graasden de ziekte al onder de leden en dat de vermoedelijke oorzaak van de kwaal in slechte voedingschool en bedorfend drinkwater dat had de schilder duidelijk gemaakt door aan het gras de kleur te geven van groene zeep en door een sloot op ten voorgrond te vullen met slappe thee en veel melk maar ook afgezien van neefs gezag als beoefenaar der kunst neem ik aan dat er in de chromeneuzen de donkere ogen en de pik zwarte of vuurrode baarden onder de vervaarlijke steken der dragers meer tekening zat dan in de brede maar onberspelijk glad geschoeren kaken hoe scheert zo'n pok dadig mens zich toch zo onberspelijk die niet zonder moeite boven de geweldige witte das van de afgescheidem kleermaker en groef bidder over ons uitkomen en niet te min werkten de dragers uitsluitend op mijn lachspieren terwijl zij daar twee aan twee voorbij trokken misschien ook dat deze uitdrukking wel wat staatig is althans toen de hele troep wij het afdalen van de steenenbrug voor ons huis om de lijkoets bij te houden het op een drafje zetten waarbij de oude kalmosus nog onder de voet raakte en salomon mug over hem heen want het was vuil en glibberig op straat toen vooral had de optocht niets plechters en ik gierde het uit hoewel ik nu vindt dat het niet te pas kwam neem het kwam niet te pas en geen week later ook of ik had mijn verdiende loon ik verging van de pijn het geval wilde dat mijn gebied in een staat van overgang verkeerde en dat de beurt om plaats te maken voor een duurzamer opvolgster juist was aan een buitengewoon ziekelijke maar met dat al radeloos hardnekkere kies de natuur deed zeker haar best om de weerspanneling uit en weg te ruimen maar dat langzame dreinerige knagen begon mij te vervelen ik nam dus een griffel behoorlijk geslepen en stak die zo diep ik kon in de gapende mel van het kleine onwillige monster knap zei de punt van mijn wapen en ik lachte crimpen als een afgestropte paling in het zout daar heb je het nu al merkte moeder op je waard zo blij dat de arme david zon dood is en nu gaf je wat als hij je nog eens helpen kon ik wou dat zodadelijk niet toestemmen dokter kramer zou de kies er ook wel uit krijgen dokter kramer was niet lang geleden van de akademie gekomen woonde op kamers bovendend banketspakker naast ons een zeerlijke naamplaat op de deur van den aparten opgang wees aan dat hij in al de drie vakken gepromoveerd was had voorlopig niets te doen en zich misschien ook dient en gevolgen een paar malend verwaardigd met mij en mijn vriendjes een praatje te maken daarvoor mocht hij zich dan nu ook verheugen in mijn grenzen bloos vertrouwen op zijn bekwaamheden eer moeder nog wist waar ik geblevend was bevond ik mij al op de trap van de dokter en een ogenblik later zat ik op een stoel in zijn studeerkamer mij zelf afvraagende of ik niet wat altijd voor het varend geweest was nu was het ook wel om tot bezinning te komen mijn kiespijn ging er op staande voet van over links en rechts doodshoofden en stukkend van mensen op sterkwater allerlei geheimzinnige instrumenten zeker om armen en benen af te zetten aan den wand afbeeld zoals van geveelde lieden levensgroot en een en albloed daarbij een lucht van spiritus denkelijk van patiënten die van zichzelf gelegen hadden en die men maar met veel inspanning meer bij gekregen had en dan de jonge dokter met een bril op die met tegen de omslachtigheid een lampet kon en een glaswater en een handdoek en zo al meer bij elkaar zocht en ik geloof dat hij er zijn chamberklok ook al bij uithok en toen kwam hij op mij af met iets van vlikkerend staal duidelijk zichtbaar in zijn hand oh lieve teugd al mijn andere tanden klapperden om het lot dat hun armen kameraat wachten en ik moest in mijn binnenste erkennen nee dan deed david zon de gehaten de miskemde de indendoot nog door mij vergruisde david zon toch helemaal anders dat verscheen plotseling zonder door enig bewijs van zijn nadering reeds van te voren noodeloze angsten aan te jagen dat temperde den schrik over zijn onverwacht opdagen met een glimlachje en een leugentje nu ja maar een leugentje beminnelijker dan de naakte koude waarheid niet dat benade ik zal je geen zeer doen oh nee dat behoefte david zon niet eens te zeggen dat sprak vanzelf hij had nog nooit iemand zeer gedaan maar deze keer zou hij niets doen hij kwam er eens kijken hoe of de lieve kindertjes het maakten vanmorgen had hij nog tegen zijn vrouw gezegd mevrouw david zon had hij gezegd ik verlang zo om die lieve kindertjes eens weer te zien die lieve kindertjes met die mooie tandjes mooie tandjes zijn er in de hele stad niet daar mankeert nu niets aan letterlijk niets mevrouw david zon en wezenlijk als gewel niet eens een kleine ondervinding had opgedaan die u aan het twijfelen bracht of al die lievigheid wel echt munt was gezout zonder dat uw hart er een ogenblik sneller omklopte aan het zachte bevel haast een vleiende beden gehoord te geven en het mondje maar eens eventjes open doen nu ja denkt hij er dan toch aan om een beetje te beven terwijl de onschuldige wijsfinger naar binnen sluipt aanstond niet onwaarschijnlijk gevolgd door de nog onnozellig duim toch als hij beven wilt dan moet hij u haasten want kijk de tand of de kies is er al uit geen wilt schrijven maar hij lacht onwillekeurig het is ook zo gek de gruwelijke bloedige lang gevreesde operatie is reeds voorbij en het enige wat u niet noemenswaardig hindert is een vreemde leegte in de mond waar u het om heel nieuwsgierig maar niet ophouden wil haar neus in te steken en dan de glorie van het uitgetrokken voorwerp te kunnen laten zien aan de hele familie en op de school niet onmogelijk en daar dan bij te snoeven dat men natuurlijk geen kik gelaten heeft misschien ook wel dat hij een tante hebt die u een dubbeltje geeft in de spaarpot voor ieder een tand en een kwartje voor elke kies die hij zoekt laten trekken ik heb er zo enig gehad en haar naam is tot het huidige ogenblik bij mij in gezegende gedachten is maar om op meneer david zonder tand meester terug te komen die oefenden zijn vak uit op een wijze waarvan dokter kamer met al zijn akademische titels geen geintje besef had dat losse kiezen en dubbeltanden niets voor hem waren daarmee is trouwens weinig gezegd nee maar ik heb hem zien of liever horen werken op een solide holikies met drie massieve wortels die het leven ontdraagelijk maakte van aren'tje onze binnenmijd lang nog heeft het gedrocht te plonk gehangen tussen de beide ramen in de keuken onder het spiegeltje waarin de meiden althoos haar muts recht zetten als zo onverwacht een boodschap moesten doen of als de lotriters knecht naar de pomp kwam kijken menige winteravond terwijl de sneeuw buiten voeten hoog lag en de storm door de schoorsteen bulderde mag die kies daaronder dat spiegeltje de althoos evenboeiende stof hebben geleverd voor gesprekken waarbij de tijd omvloog over afgebroken kronen en wortels die met koevoeten moesten worden gelegd of die met nijptangen werden gekraakt dit is zeker aren'tje was eerst onthoombaar zo'n dikke koom had zij en zo'n berg watten en doeken lach over die koom van alles dat spreekt was geprobeerd voordat het enige onveilbare middel beproefd en de hulp gevraagd werd van din ellendigen tandmeester de eigenlijke namen die zij hem gaf zal ik maar niet herhalen toch de waarheid is dat niemand van ons kiespijn kon hebben of wij begonnen met op david zon te schelden als of die het helpen kon dat wij misschien met allerlei zoetigheid ons gebied bedorven hadden nu aren'tje had van alles geprobeerd sali een spaanse vlieg achter het oor odekolonje je never eerst zonder en toen met peper en dan met het gezicht boven een gloeiende test maar je wel alles om het even doch daar komt david zon op zijn maandelijkse inspectie van de kinderen en verneemt binnen wat er in de keuken voor valt ter stond horen wij hem naar achteren gaan en in het volgende oor omlik stuiven naar de andere meid en jaan het kindermijtje de tuin in met de schorten voor de oren nu wordt mij de verzoeking te sterk ik sluip naar de gesloten keukendeur daar achter het diepe steunen van iemand die onleiderlijke pijnen uit staat dan de zachte gerusttelende stem van den gevreesden den miskenden den bewonderenswaardigen david zon volgt een geheimzinnige schuifel met een stoof naar het wel lijkt aren'tje die angstig smeekt ocht neen meneer alsjeblieft niet een geel ijzing wekkend maar meteen ook weer david zon gemoedelijk goedig als over een niets gebeurd is spoel maar eens meisje zegt hij je bent hem al kwijt je bent hem al kwijt en geen vijf minuten was het geleden dat jaantje de tandmeester opend gedaan had oh als ik daar weer aan denk dan vraag ik opnieuw hoe konden wij hem toch zo doodelijk haten den redder in den nood den voltrekker zeker van bloedige vondissen maar op een manier dea geheel het karakter van een bloedig vondis al tans van een vondis aan het nam nee ik durf mij niet te sterk uit als ik zeg hij ontgoogel is ons de onbruikbare tanden en lastige kiezen en terwijl hij ons als een andere bamberg op een vermakelijke tour scheen te onthalen zetten hij zonder dat wij er iets van merkten al wat er scheef in onze mond van groeien in minder dan een omgezien recht op zijn plaats hoe het komt dat mijn gebied ook nu nog naar een half mensen leven dienst gedaan te hebben vast aan één gesloten in het gelid staat als een peloton bruisische soldaten en dat terwijl de tanden van mijn vriend zander den losse slinger vormen van hollandse schutters die op de markt voor den burgemeester defileren van waar dat ik rust kan schateren maar dolf lag niet of gekrijgt een afgebrand dorp te zien maar het aanlicht dat lukas met zijn ingevallen mond wel tien jaar ouder lijkt dan ik en we schelen toch heus maar tien maanden dat ik ouder ben waarom simon mij benijdt als ik zijn naam uitspreek zonder te lispelen en hoe te verklaren dat ik apricosend pittend kraak terwijl hij geen raad weet met een simpel waterkadetje dit alles en zoveel meer is het werk van u weldoener mijner jeugd edelen david zon wiens dood ik in mijn verblinding gezegend heb en ik wist niet dat zo een wat langer geleefd had ook die enige kies weer gemis ik nu moet betreuren voor mij gespaard zou zijn want ik mis er eentje de plek waar dokter kramer mijn geloof in zijn kunst verspeelde de onzalige plek waar hij met jeugd er vuur en jeugdige omhandigheid mij volterde tot ik er onderdacht te bezwijken die plek en die alleen is woest en leden gebleven en toch nog eens david zon ik ht u heviger dan de kwekeling die mij de knikkers afnam waarmee ik speelde onder schooltijd standvastiger en openlukker dan dienst groenlapper die zijn gebroken glasruid op mijn vreemde met zijn spanring want ik wond er geen doekjes om als ik van mijn hobbelpaard af moest of voor het front mijn troepen werd weggehaald om voor de tandmeester te verschijnen dan vonkelde mijn oog van machteloze woede machteloos ik heb hem in zijn vinger gebeten zijn vinger waarmee hij mij kwam zegenen door hij trok het zich niet aan hoewel hij zijn vinger eilings terug trok of ik al lelijk tegen hem deed hij bleef er dezelfde om altijd vriendelijk altijd wel dadig eens kusten hij mij toen had ik hem kunnen worgen ik weet dat ik niet alleen gestaan heb met mijn haat al de jons al de meisjes vervoerder hem of onze verwensingen zijn dagen hebben verkoord er is een stil vermoeden bij mij heeft men het mij verzekerd dat hij veel van kinderen hield dat hij een lieve vader was voor de zes knapjes die hem allen in zijn edel zijn verguist vak zijn opgevolgd de jongste de meest belovende van de aanvang af is tans hofdentisten van zijn majestijd de koning en zo stel ik hem mij dan voor zavonds thuisgekomen in zijn nederige woning die ik nooit voorbij ging dan met verhaastesreden en hij beschouwt de sporen in zijn wijsvinger van de kindertantjes die hem die dag weer gebeten hebben en hij verheugd zich als hij ziet dat de sporen diep zijn want denkt hij zo buiten slechts stevige tandjes nee het opkomend geslacht zal de mond niet angstig behoeven dicht te houden van de jongelingen zal men kunnen zeggen hun tanden zijn als leventanden bakt tanden hebben zij eens oude neus en de jongfrouwen tanden zullen zijn gelijk een kudde schapen die opkomt uit de vaststeden hoe glimlacht david zon terwijl hij zich te neerlegt om te slapen zo mag hij hebben geglimlacht toen hij insliep voorgoed waar ze hem heen gebracht hebben weet ik niet en al wees met mij zijn zerk ik zou het hebreeuws opschrift niet kunnen oncijferen er staan zeker geen klinkers bij toch in mijn gedachten lees ik op den steen dit woord van zijn wijzevoltsgenoot sierig de zijnde tijd verdraagde langmoedige en blijdschap is zijn vergelding einde van den tandmeester