 Het mentale varken uit Andersens, Sproken en Vertellingen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leel. Andersens, Sproken en Vertellingen door Hans Keste en Andersen, naverteeld door Simon Jacob Andressen. Het mentale varken. In de stad Florals, niet ver van de Piazza del Gramduca, heeft men een kleine dwastraad die, geloof ik, Porta Rosa genoemd wordt. In deze straat, voor een soort van halwijk groen te verkort wordt, staat een metaalkunster bewerkt varken. Het frisse helderen water vloed uit de bek van dit dier, dat door ouderdom zwart-achtig groen geworden is. Alleen de snuit blinkt, alsof hij gepoleist was, en dat is hij ook door vele holdende kinderen en Latsaroni, ofwel bedelaars, die hem met hun handen aanpakken en hun mond aan de snuit van het dier zetten om te drinken. Het is een schilderachtig toneel, het welgevormde dier door de aardige half naak te knaap te zien omvatten, die de lippen aan zijn snuit zet. Iedereen die ter Florence komt, kan de plaats gemakkelijk vinden. Hij moet de eerste de beste bedelaar mij naar het metalen varken en hij zal het vinden. Het was op een winteravond, de bergen waren met sneeuw bedekt, maar het was maaneschijn en de maand geeft in Italië even veel licht als de zon op een sombere winterdag in het noorden. Ja, nog meer, want de lucht verruimt ons daar, terwijl in het noorden het koude, grauwe zwerken ons ter neerdrukt naar de koude, vochtige aarde die Ema ook op onze doodstkist zal drukken. In de slottuin van de Groothertocht, onder een dak van pijnhout, waar duizenden rozen in de wintertijd bloeien, had een kleine, in lompig geholde knap de gehele dag gezeten, een knap die men als een beeld van Italië zou kunnen beschouwen. Bevallig, glimlachend en daarbij toch leidend. Hij had honger en dorst, maar niemand gaf hem in almoes, en toen het donkere weg en de tuin zou gesloten worden, joegde portier hem eruit. In geruimetijd stond hij dromend op de brug die over de Arno ligt en keek naar de stern die zich tussen de plaats waar hij stond en de prachtige marmere brug de La Trinita in het water afspierlden. Hij sloeg de weg naar het mentale varken in, kniel de halverwege neer, sloeg er zijn armen omheen, zette zijn mond aan de blinkende snuit en dronk met lange teugen van het frisse water. Dicht daarnaast lag een enige slaablade en een paar kastangjes, deze werden zijn avondmeltijd. Niemand anders dan hij was er op de straat, deze boerde hem alleen toe, en onbeschoomd zette hij zich op de rug van het mentale varken neer, boog zich er voorover zodat zijn wilderige lokken op de kop van het beest rusten en voordat hij zich daarvan bewust was, overviel hem de slaap. Het was middennacht, het mentale varken bewoog zich, hij hoorde het duidelijk zeggen, klein keerhootje, houd je vast, want nu ga ik lopen. En weg liep het met hem. Het was een zondelingenrit, eerst kwamen zij op de Piazza del Granduca en het mentale paard dat het standbeeld van de groot hertog draagt begon luid te hinneken, de bonte wapens op het oude raadhuis schenen doorzichtige beelden te zijn en de David van Michelangelo zwijde met zijn slingig. Overal heerst de lever en beweging. De metalen groepen die Persuus en de Sambijnse magenroo voorstellen, stonden daar alsof zij levend waren, een gil van doodsangst ontsnapte er aan hun lippen en deed zich over het prachtige plein horen. Op de palazzo dikli affuzi, in de zuilegang, waar de adels zich tot de vaste avond vreugd verzameld, bleef het met talenvarken staan. Houd je goed vast, zei de dier, houd je goed vast, want nu gaan we de trap op. De knap sprak nog geen woord. Half zitterde hij, half was hij gelukkig. Ze betraaide een lange galerij, waar hij vroeger nog al eens geweest was. De muren waren met schilderijen behangen. Hier stonden standbeelden en bustes, alles in het helderste licht, alsof het midden op de dag was. Maar het prachtigst was het toen de deur van één daar zij vertrekkend open ging. Ja, de heerlijkheid al daar, herinnerde de knap zich, maar in deze nacht was alles in zijn hoogste glans. Hier stond de naak de schone vrouw, zo schoon als slecht de natuur en de grootste meester over het marmer, haar kunnen vormen. Ze bewoog de schoongevormde ledematen, door fijne sprongen aan haar voeten, onstervedijkheid straalde er uit haar ogen. De wereld noemt dit de Venus de Medici, aan haar zijde prijgt de marmer een beelde, bij welke het leven des geestes de steen doordroggen had. Het zijn naakte schone mannen, de een werd er zijn zwaard, deze werd de slijpen genoemd, de worstelende gladiatoren vormde een andere groep. Het zwaard werd gewet en er werd gestreden voor de groot din der schoonheid. De knap was door deze glans als verblind, de muren straalde van kleuren, alles was daar leven en beweging. Het beeld van Venus vertoonde zich dubbel, de aardse Venus was zo opofferend, zo vuurig, als Tizia aan haar aan zijn hart gedrukt heeft. Het was wonderbaar om aan te zien, het waren twee schone vrouwen, haar welgevormde onomsluie de leden, strikte zich op de mollige kussen uit, haar borsten verhiven en haar hoofden bewogen zich, zodat haar wildrie gelokken op haar poeselige schouders neergolften, terwijl haar donkere ogen haar gloeiende gedachten uitspraken. Maar geen der beelden waarden het toch geheel uit de lijst tevoorschijn te treden. De groot din der schoonheid zelfen, de gladiatoren en de slijper bleven op hun plaats, want de glans die er van de Madonna, Jezus en Johannes afstraalde, broedden ze daar aan vast. De heilige beelden waren geen beelden meer, het waren de heiligen zelf. Welk een glans en welk een schoonheid van zaal tot zaal. De knap zag ze allemaal, het metalen vaarke liep in mijn stapvoed door al deze pracht en heerlijkheid heen. Het ene beeld verdrog het andere. Slecht één schilderij printte zich diep in zijn ziel, en wel in zonderheid door de vrolijke gelukkige kinderen die erop stonden. De knap had ze eens bij daglicht begroeg. Veelen gaan dit schilderij zeker achteloos voorbij, en toch bevattet het schat van poesie. Het is Christus die in de onderwereld neerdaalt, maar het zijn niet de verdoemden die men om hem heen ziet, nee. Het zijn heidenen. De florentijner Angiolo Bonsino heeft het schilderij vervaardigd. Het heerlijkste is de uitdrukking van de gezichten der kinderen, het volle vertrouwen dat zij in de hemel zullen komen. Twee kleinen omhelzen elkaar al, een kind strekt de hand naar een ander dat lager staat uit en wijst op zichzelf als wilde het zeggen, ik zal wel in de hemel komen. De ouderen staan onzeker, hopende, maar buigend zich in de ootmoedige aanbieding voor de heer Jezus. Langer dan op één de andere schilderijen rustte de blik van de knap hierop. Het metalenvarken stond ervoor stil, en werd de nauw hoorbare zucht geslaakt. Ontslapte deze uit het schilderij of uit het borst van het varken. De knap hielst zijn handen naar de glimlachen de kinderen op. Daar liep het varken met hem weg, weg door de openstaande voorzaal. Dank zei je toegebracht liefbeest, zei de kleine jongen, en liefkooster het metalenvarken dat het trappen met hem afliep. Dank zei u toegebracht, zei het metalenvarken. Ik heb u, en jij hebt mij geholpen, want als ik een onschuldig kind op mijn rug heb, krijg ik de kracht om te lopen. Ja, zie je, ik mag zelfs onder de straalenderlandtaren voor het mandonnenbeeld komen. Maar niet in de kerk. Maar als jij bij mij bent, kan ik er van buiten door de geopende deur inzien. Klim niet van mijn rug af, want als je dat doet, dan blijf ik doodliggen, evenals je mij overdag in de portarosa zit. Ik blijf bij je trouwbeest, zei de knap. En zo ging het in volle vaart door de straten van Florence tot op het plein voor de kerk Santa Croce. De vleugeldeuren sprongen open. Licht en straalden ervan het altijd door de kerk tot op het eenzame plein. Een wonderbare lichtglans stroomde van het enige gafmonument in de linkerzijgang af. Duizenden bewegbare sterren vormden als het waren een straalenkans daaromheen. Een wapend bord prijkt er op het gaf. Een rode ladder op een blauwe grond schijnt als vuur te gloeien. Dit was het gaf van Galilei. Het monument is eenvoudig, maar de rode ladder op de blauwe grond is een veel betekend zinnenbeeld. Het is alsof het dat ter kunst is, want hier voert de weg altijd langs een gloeiende ladder naar de hemel. Alle profeetende geesters snellen naar de hemel, even als de profeet Elia. Rechts in de gang der kerk scheen iedere beeldzuil op de rijke Sacophagen leven gekregen te hebben. Hier stond Michelangelo daar dante met de lauwe kans om te slapen. Al Fieri, Machiavelli, naast elkaar rusten hier de grote mannen die de trots van Italië zijn. Het is een prachtige kerk. Veelschonig, al mogen ze ook niet zo groot zijn, dan de Marmeredon, de Florence. Het was alsof de Marmeredon klederen zich bewogen. Alsof de forse gestalten haar hoofd een hoge verrieven en te midden van gezang en muziek opkeken naar het bonte, schitterende altaag waar in het wit gekleden knap een gouden wierokvaten zwijden. De sterke geurs stroomde uit de kerk op het plein. De knap strekte zijn hand na de lichtglans uit en ter stond stelde het metalenvarken weg. Hij moest er zich stevig aan vasthouden. De wind suizde hem om de oren. Hij hoorde de kerkdoer op haar hengs als knassen, terwijl ze dicht ging, maar in een ogenblik schenend bewust zijn hem te begeven. Hij gevoelde het sterpende koude en sloeg de ogen op. Het was morgen. Hij zat, half afgegeden van het metalenvarken, dat daar stond zoals het altijd in de straatpocht aan Rosa plachten staan, nog op de rug van het beest. Angst en vrees vervulderde de knap bij de gedachte aan haar die hij moeder noemde en die hem de vorige dag uitgezonden had om geld op te lopen. Hij had niets. Hij had honger en dors. Nog eenmaal omvatte hij de hals van het metalenvarken, gaf het een kus op de snuit, knikte het toe en wandelde toen voort naar Eendenouste straten, ter nou een nood breed genoeg voor een belade ezel. Een grootte met eindselbeslagen deur stond op een keer. Hier kwam hij in steenentrap met smierige muren en een touw dat voorleuning diende op en kwam in een open galerij die met lompen behangen was. Van hier voerde een trap naar de binnenplaats, waarvan een waterput grote ijzerdraten naar alle verdiepingen van het huis gespannen waren en de ene emmer naar de andere zweefde, terwijl de katrol knarste en de emmer in de lucht tancde, zodat het water op de plaats naar beneden plaste. Weder voerde een vervallen steenentrap naar boven. Twee matrozen, het waren Russen, kwamen vroger naar beneden en hadden de arme knap bijna omver gelopen. Ze kwamen van hun nachtelijke Baganalien terug. Een niet meer jeugdige, maar toch wilderige vrouwen gestalte met prachtig zwachthaar voorgde hen. Wat brengt je thuis? zeiden ze tegen de knap. Wees niet boos, smerkte deze. Ik heb niets, niets hoegenaamd gekregen. En dit zeggende geef hij zijn moeder bij hij Japon vast, alsof hij daarop een kus wilde drukken. Ze draaide het kamertje binnen, dat zal ik niet beschrijven. Sterks zoveel zij daarvan gezegd, dat daarin een pot met een kolenvuur stond. Een marito, zoals het genoemd wordt. Deze pot tam zij in de arm, warmde zich de handen en gaf de knap een doel met haar ellenborg. Ja, zeker heb je wel geld, zeiden zij. De knap schreeuwde, ze gaf hem een schop met de voet. Nu begon hij nog erger te schrijden. Wil je wel eens stil houden, of anders zal ik je een slag op je kop geven. En ze zwijde met de vuurpots, die zij in de hand hields. Het kind viel met een scheeuw op de grond. Daartat een buurvrouw de kamer binnen. Ook zij had haar marito in de arm. Felicita, wat doe je toch met het kind? Het kind is van mij, antwoorden Felicita. Ik kan het vermoorden als ik wil, maar jij niet, Janina. En ze zwijde met haar vuurpot. De andere vrouw hielde haren op om zich te verdedigen. En nu stieten de beide potten zo gedurch tegen elkaar aan dat scherven, vuur en as in de kamer rondvlogen. Maar op hetzelfde ogenblik was de knap de deur uit, de binnenplaats over en het huis uit. De arme jongen liep zo hard dat hij eindelijk helemaal buiten adem was. Hij hield bij de kerk waarvan de grote deuren zich er start voor hem geopend had, stil en trat deze binnen. Alles straalde hem toe. De knap knielde bij het eerste graf aan de rechterkant neer. Het was het graf van Michel Angelo en als spoeder snikte hij luid. Er kwamen en gingen mensen. De mis werd gelezen. Niemand bemerkte de knap, slechts in achtbare grijzaart neerstaan. Kijk hem aan en ging toe verder, even als de anderen. Hunger en dorst kwelden de kleine. Hij was geheel uitgeput en ziek. Hij kroop in een hoek tussen de marmeren monumenten en viedingsslaap. Het was tegen de avond, toen hij door iemand vakken gemaakt werd. Hij stond op en dezelfde waardige grijzaart stond voren. Ben je ziek? Waar hoor je thuis? Ben je hier de hele dag geweest? Waren enkele der vele vragen die die grijzaart tot te berichten. Ze werden beantwoord en de oude man nam maar met zich mee naar zijn huisje dat dicht in de nabijheid in een zijstraatje stond. Ze draaide een handschoenmakers werkplaats binnen. Een vrouw zat ijverig te naaien. Een klein wit deenshondje, zo kaal geschoren dat men zijn rooskleurige huid kon zien, sprong op de tafel en maakte voor de kleine knap allerlei kunstjes. De onschuldige zielen kennen elkaar, zei de vrouw en liefkozen de hond en de knap. De laatst genoemde kreeg van de goede liede spijs en drank, en ze zeiden dat het hem vergund was, de nacht bij hen door te brengen. De volgende dag zou Vaade Quizeppe eens met zijn moeder gaan spreken. Hij kreeg een klein armoederbed, maar voor hem, die dik was op de harde stenen vloer had moeten slapen, was dit een koninklijke legerstede. Hoe heerlijk sliep hij en hoe droomde hij van de prachtige schilderijen en van het metalen varken. Vaade Quizeppe ging de volgende mooie geout. De arme jongen was daarover niet blij, want hij wist wel dat het doel van dit uitgaan was hem weer naar zijn moeder terug te brengen. De knap kustde de kleine vrolijke hond en de vrouw knikte beide toe. En welk antwoord bracht Vaade Quizeppe nu terug? Hij sprak druk met zijn vrouw en deze knikte liefkozen de knap. Het is een ferme jongen, zeiden zij. Hij kan een ervaren handschoenmaker worden zoals jij geweest bent en wat zijn zijn vingers fijn en buiszaam. De Madonna heeft hem tot handschoenemaker bestemd. En de knap bleef in dit huis. De vrouw leden hem zelf naaien. Hij adgoed, hij sliepgoed, hij werd vrolijk en begon bij Lisima, zo het het rondje te plagen. De vrouw heeft de vinger dreigend naar hem op, beknorrede hem en werd boos. Dat ging de knap aan het hart. In gedachten verdiept zat hij in zijn kamertje. Vandaar had men het uitzicht op de straat waarin huiden gedroogd werden. Dikke ijzeren speilen waren er voor de ramen, hij kon niet slapen. Het metalen varken vertonen zich al door aan hem in zijn gedachten en eens klaps hoorde hij buiten knoch knoch. Dat was zeker een varken. Hij snelde naar het raam toe, maar er was niets te zien, het was al voorbij. Helpt de signore zijn verfdoos dragen, zei de signora de volgende mooie getegen de knap toen de jonge buurman een schilder voorbij liep en een schilderdoos benevens een groot opgerotstuk doekdoeg. De knap nam de doos over en voordde de schilder. Zesloeg het de weg naar de galerij in en liepen diezelfde trap op die hem sedert die nacht toen hij op het metalen varken reed wel bekend was. Hij kende de standbeelden en de bustes, de schone marmer en venus en die welke in kleuren leefde. Hij zag de moeder gods, Jezus en Johannesweer. Nu bleven zij voor het schilderij van Bronzino staan wel Christus in de onderwereld neerdaalt en de kinderen om hem heen glimlachen in blijde verwachting van de hemel. Het daarom een kind glimlachte ook, want hier was het in ZEIN hemel. Ga nu maar weer naar huis terug, zei de schilder toen de knap al zo lang was blijven staan totdat deze ondertussen zijn ezel opgezet had. Marke u eens in schilderen, vroeg de knap. Marke reest naar kijken hoe ge het schilderij op dit doek overbrengt. Ik begin nog niet de schilder, antwoordde de man en kreeg zijn zwartkrijt voor de dag. Snel bewoog zich de hand, het oogmat het grote schilderij en als schoners derd enige fijne lijnen zichtbaar werden stond Christus daar toch redswevend evenals op het grote schilderij. Ga nu toch heen, zei de schilder, en zwijgend keerde de knap naar huis terug. Zetten zich op de tafel neer en leren de handschoenen naaien. Maar de hele dag waren zijn gedachten in de schilderij in zaal en daardoor prikte hij zich in de vingers, gedroeg zich links, maar plaardde bij Lissima toch niet. Toen het avond werd en de huisdeur juist open stond, sloop hij naar buiten. Het was nog koud, maar de lucht was heldig en als met sterren bezijd. Hij wandelde door de straten die iets leeg geworden waren en stond alspoedig voor het metalenvarken. Hij boge zich over, gaf het een kus op zijn blanke snuit en zette zich op zijn rug neer. Gezegend bezig zei de hij, wat heb ik naar je verlangt, we moeten vannacht nog eens een ritje doen. Het metalenvarken lag onbeweegelijk en het frisse water vloeide hem uit de snuit. De knap zat schrijdig op hem, daar werd er aan zijn kleren getrokken, hij keek op. Lissima, de kleine kaalgeschoren Lissima blafte, als wilde ze zeggen, Ziet geweld, ik ben er ook, waarom zet je hier neer? Geen vuurige draak had de knap zok en schrik op het lijf kunnen jagen als de kleine hond op deze plaats. Lissima op straat en wel zonder aangekleed te zijn, zoals de oude vrouw het noemde. Wat moest daarvan komen? De hond kwam in de wintersterks buiten de deur nadat hem vooraf een klein landsvel aangetrokken was, dat uitsluitend voor hem genijdt was. Dit vel, dat met lintjes en schelletjes versierd was, kon met een rood bandje om zijn hals en onder zijn buik vastgebonden worden. De hond zag er dan uit als een geitje, wanneer het hem in de wintertijd vergunnd werd in dit gewaad met de signora te gaan wandelen. Lissima was buiten en niet aangekleed, wat moest daarvan komen? Alle fantasieën waren verdwenen, maar toch kustelde knap in het mentale varken en dan belissima op de arm, het best trilde van de kaal. Daarom liep de knap zo hard als hij maar kon. Waar loop je daarmee, vroegen twee politie-soldaten, die het tegenkwam en waar tegen belissima begon te blaffen, waar heb je dat hondje gestolen, vroegen zij en namen het hem af. Oh, geef het me terug, smerkte de knap. Als je het best niet gestolen hebt, dan moet je thuis maar zeggen dat het op de wacht kan afgehaald worden. Zij noemde de plaats en ging het met belissima heen. Dat was een verschrikkelijk geval. De knap wist niet of hij in de Arno zou springen of naar huis gaan en alles bekennen. Ze zouden hem dan zeker dood slaan, dacht hij. Maar ik wil graag doodgeslagen worden. Ik wil graag sterven. Dan kom ik bij Jezus en bij de Madonna. En hij ging naar huis, hoofdzakelijk, om doodgeslagen te worden. De deur was gesloten en hij kon niet aan de kloppen raken. Er was niemand op de straat, maar er lag een steen en daarmee gooide hij tegen de deur aan. Wie is daar? wechten van binnen geholpen. Ik ben het, zei hij. Belissima is weg. Doe mee open. Hij slaan me dan dood. Er verspreidde zich een algemene schrik door het huis, in zonderheid bij de signora over de arme belissima. Zij kijk, daar stond naar de muur waar het gewaad van de hond placht te hangen. Het kleine lamstvel hing er nog. Belissima op de wacht, riep ze luid uit, jouw ondeugende jongen. Hoe heb je haar de deur uitgelokt? Wat zal zijn koud zijn dat de herdiertje bij die ruwe soldaten? De man moest er dadelijk naartoe. De vrouw jammerde, de knap weende. Al de huisgenoten kwamen bij elkaar en onder deze begon zich ook de schilder. Hij nam de knap op zijn schoot, hoorde hem uit en bij brokstukken kreeg hij nu de hele geschiedenis van het metalen varken en de galerij te horen. Deze was vrij onbegrijpelijk. De schilder troostte de knap, trakte de oude vrouw tot bedaren te brengen, maar ze was niet tot bedaren te krijgen voordat haar man met Belissima, die onder de soldaten geweest was, aankwam. Dat was een blijdschap. De schilder liefkoosde de knap en tekende wat voor hem. Oh, dat waren heerlijke stukken, kluchtige koppen. Inwaarlijk het metalen varken was er ook bij. Oh, niets kon heerlijker zijn. Met een paar streken prikte het op het papier en zelfs het huis dat er achter stond was er op afgebeeld. Wie toch kon tekenen en schilderen, die kon de hele wereld op zich heen verzamelen. Zodra de knap de volgende dag een ogenblik alleen was, nam hij een potlood in handen en op de achterkant van Eender Prenten trakte hij de tekening van het metalen varken weer te geven. Dit gelukte. Wel was het wat scheef. De ene poot was te dik en de andere te dun, maar het was het toch goed uit te kennen. Hij stond er zelf over verwonderd. Het potlood wilde niet zo gaan als hij wilde, dat merkte hij wel. De volgende dag stond er weer in metalen varken naast het andere en dat was honderd maal beter. Het derde was al zo goed dat iedereen het er wel uit kon kennen. Maar het ging slecht met het handschoenen nijen, langzaam met de boodschappen in de stad. Want het metalen varken had hem geleerd dat alles op het papier gebracht kon worden en de stad Florence is een prentenboek als ben daarin mij wil bladeren. Op de Piazza della Trinita staat een slanken zuil en daarbovenop de Gaudinde gerechtigheid met een blinddoek voor de ogen en een weegschouw in de hand. Alspoedig stond zij op het papier en het was de kleine lening van de handschoenmaker die haar daarop geplaatst had. De verzameling van tekeningen groeide aan, maar nog bevatten zij sterk tekeningen van levenloze voorwerpen. Nu liep Bellissima op zekere dag vorm heen en weer. Pleven stilstaan, zei hij, dan zal je mooi worden en in mijn verzameling van prenten komen. Maar Bellissima wilde niet stilstaan, zij moest vastgebonden worden. Kop en staart werden nu vastgebonden, zij blaften en maakten sprongen. Het tal moest strak aangehaald worden, daar kwam de senora binnen. Jouw ondeugende jongen, dat arme beest was alles wat zij kon uitbrengen. Zij duwde de knap van zich af, gaf hem een schop, juge maar huis uit. Hem, die de ondangbaarste deugdiet, het opdeurendste kind was, en wenende kusten ze haar kleine, halverworgde Bellissima. Op hetzelfde ogenblik kwam de schilder de trap op. En, hier is het keerpunt in de geschiedenis. In het jaar 1834 werd het de Florence in de Accademia dell'Arti een tentoonstelling gehouden. Twee schilderijen die naast de okander opgehangen waren, lokte een menig de toeschouwen stot zich. Op het kleinste was een kleine, vrolijke klaar bevoorgesteld, die zat te tekenen. Voor model had hij een klein, wit, gladgeschoren deenshorntje. Maar het beestje wilde niet stilstaan en was daarom, zowel aan de kop als aan de staat, met touw vast gebonden. Er was daarin leven en een waarheid die op iedereen indruk moest maken. De schilder vertelde men, was in jonge Florentijn, die als kind op de straat gevonden en door de oude handschoenmaker opgevoet was. En zichzelf het tekenen geleerd had. M'n tans beroemd schilder had hij talent in hem ontdekt toen de knap bij zekere gelegenheid uit het huis gejaagd werd, omdat hij de lievelingen der Signora, een klein hondje, vastgebonden en voor model gebruikt had. De handschoenmakers leling was in uitstekend schilder geworden. Dat bewees dit schilderij, dat bewees in zonderheid het grotere dat er naast ding. Hierop was slechts een enkele, levende figuur, een in lompige kleden, maar mooie knap, die slapend op de straat zat. Hij leunde tegen het metalen varken in de straat portarosa aan. Alle toeschouwers kenden deze plaats. De armen van het kind rusten op de kop van het varken. De klein sliep gerust en de lantaren voor het Madonna beeld wier op een sterk licht, op het bleke, schone gezicht van het kind. Het was een allerprachtigst schilderij. Een grote vergulde lijst omgaf het, aan één der hoeken was een lauwerkans opgehangen. Maar tussen de groene bladeren slingende zich een zwart lins en een lang rauwvloersging eraan. De jonge kunstenaar was juist in die dagen gestorven. Einde van het metalen varken. Het Vriendschapsverbond uit Andersen, Sproken en Vertellingen. Dit is een liepervoksopname. Alle liepervoksopname behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie, of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar het liepervoks.org. Opname door Julie van Walgem. Andersen, Sproken en Vertellingen. Door Hans Christian Andersen. Naverdeld door Simon Jacob Andressen. Het Vriendschapsverbond. Zo hebben wij een klein rijtje gemaakt en reeds verlangen wij naar een ander. Waar naar toe? Naar Sparta? Naar Mycenae? Naar Delphi? Er zijn honderd plaatsen bij het noemen waarvan het hart van reislust klopt. Het gaat de paardenbergbaten op, tussen bomen en struiken door. De enkele reiziger doet zich als een gehele caravan voor. Zelf rijdt hij met zijn gits voorop. Een pakpaard draagt kofferen, tent en bovenjand. Een paar gendarmes komen tot zijn bescherming achteraan. Geen logement met zachte bedden wacht hem na de vermoeide dagreis. De tent is dik, wil zijn dak. En de grote woeste natuur. De gits kookt een pilou voor het avondeten. Noot van de vertaler. Deze wordt van kip en reist in karrie klaargemaakt. Einde van de noot. Duisende muggen zwarmen om de kleine tent heen. Het is een treurige nacht. En morgen voert de weg over sterk geswolle rivieren. Zit vast op uw paard, op dat genieten door de stroom meegesleept wordt. Welk loon valt u voor deze bezwaretendeel? Het grootste en rijkste. De natuur openbaartig heer in al haar grootheid. Iedere plek is historisch, ogen en gedachte zwelgen. De tichter kan het bezingen, de schilder in rijke beeld voorstellen. Maar de geur, de werkelijkheid, die voor eeuwig in de ziel des aanschouwers binnendringt, vermogen zijn niet weer te geven. In vele kleine schetzen heb ik een poging gedaan om een kleine uitgestrektheid van Athene met zijn omgeving aanschouwelijk te maken. En toch, hoe kleurloos staat het geschetsde beeld, hoe weinig geeft het griekenland weer, die treuren, den genius van het schone, welks grootheid en komre de vreemdeling nemmer vergeet. De eenzaam herder bovenop de rotsen zou door een invoudige vertelling van eenzijner levenstondsmoedingen misschien beter dan ik door mijn beelde den genen de ogen kunnen openen, die het land er alleen in één getrekken wil aanschouwen. Laat hem dan spreken, zegt mijn muze. Een gebruik, een eigenaard gebruik, moeten herder daarop de berge de stof voor zijn vertelling aan de hand doen, namelijk het vriendschapsverbond. Ons huis was uit Leem samengesteld, maar de deurposten besonden uit marmere zuilen die gevonden waren op de plek waar men het huis wouden. Het dak rijkte bijna tot aan de grond toe. Nu was het zwartachtig bruin en lelijk, maar toen het gemaakt werd, bestond het uit een bloeiende oleander en groene laurier takken die achter de bergen vandaan gehaald waren. Rondom onze woning was niet veel plaats. De bergen liepen stijl op en hadden een kale zwarte kleur. Aan hun toppen hing het ik wel zwolke als witte, levende gestalte. Nooit hoorde ik herend hangvogel, nooit danste de mannen hier op de donen van de doedelzak. Maar de plaats was geheiligd uit oude tijden, zelfs naamherner daraan. Zij worden maar stealthie genoemd. De donkere staatige bergen waren al met snee betekt. De hoogste die het langs door het rode schijnsel daaravond zo'n bestraald werd, was de Parnassus. De beek dicht bij ons huis stroomde er vanaf en was eenmaal ook heilig. Nu maakte Ezel haar met zijn poten troepel, doch de stroom gaat verder en wordt weer helder. Hoe herenrig mij iedere plekje in zijn heilige diepe enzaamheid. Midden in de hut werd vuur aangelegd, en als ze heet als daar hoog en gloeiend lach, werd het brood erin gebakken. Als de sneeuw zich zo hoog om ons hut opstapelde, dat zij bijna niet meer te zien was, dan scheen moeder het vrolijkste zijn. Den heelse m'n handen zaren handen, durgde mij een kus op het voorhoofd en zong de liedjes die zij anders nooit zong, want de turken, onze heren, liet het niet toe. En zij zong, op de top van de Olympus, in het Nedergedenne bos, was een oud hart, tof waar zijn ogen van tranen, rode, jaar, groene en lichtblauwe tranen weende hut. Nu kwam er een rebok voorbij en vroeg, wat scheelt er toegaan dat je zo weent, rode, groene jaar, lichtblauwe tranen weent? De turken zijn onze stad gekomen en gebruikten wilde honden bij zijn jacht in de hele troep. Ik jaag ze over de eilanden, zei de jonge rebok. Ik jaag ze over de eilanden in de Diepezee. Maar voordat de avond daalde, was er rebok verslagen en voordat de nacht aanbrak, was het hert gedood. En als moeder dit zong, werden haar ogen vochtig en aan haar lange wimper sparelde een traan, maar zij pingte dien weg en bakte ons broot in de as. Dan balde ik m'n vuizen zijde, we zullen de turken dood slaan, maar dan herhaalde zij uit het lied. Ik jaag ze over de eilanden in de Diepezee, maar voordat de avond daalde, was er rebok verslagen en voordat de nacht aanbrak, was het hert gedood. Verscheidende dagen en nachten waren wij eenzaam in onze hut geweest. Daar kwam vader thuis. Ik wist dat hij voor mij een mosselsgelp uit de golf van Lepanto zou meebrengen, of ook een mens scherpen blinkend. Ditmaal bracht hij ons in kind, een klein naakt meisje, dat hij onder zijn schaapsbals heelt. Het was in een dierenhuit gewikkeld en alles wat de kleine bezat, toen zij zonder deze op de schoot van mijn moeder lag, waren drie zilveren geldstukken die in haar zwarte lokken vastgemaakt waren. Vader vertelde van de turken die de ouders van het kind doodgeslagen hadden. Hij vertelde ons zo veel dat ik er de hele nacht van droomde. Vader was zelfs gekwetst, moeder verbond zijn arm, het wond was diep. De dikke schaapsbals zat aan het gronnebloed vastgekleefd. Het kleine meisje zal mij tot een zuster zijn. Oh, wat was het beeld, schoon? De ogen van moeder waren niet vriendelijker dan de haren. Anastasia, zoals zij genoemd werd, zou mijn zuster zijn. Want haar vader had zich aan de mijne verbonden naar oud gebruik, zoals wij dit nog in eer houden. Zij hadden in een jeugd broederschap gesloten en het schoonst en deugd saamste meisje uit de gehele omtrek gekozen om hun vriendschapsverbond te wijden. Tick was hoordig van dit zonrelingen treffende gebruik. Nu was het kleine mijn zester. Zij zat op m'n schoot. Ik bracht haar bloemen en de veerderen vogels. Wij dronken samen uit de wateren van de Parnassus en sliepen hoofd en hoofd onder het blauwe rare dakter hut. Terwijl moeder nog menige winteren van de rode, grone en lichtblauwe tranen zong. Maar nog begreep ik niet dat het mijn eigen volk was welks duizendfoutige zorgen zich in deze tranen afspiegelde. Op zekerdag kwamen er drie Frankische mannen. Deze waren anders dan wij gekleed. Hun bedden en tenten hadden zij op paarden en meer dan twintig turken, alle met sabels en gewerige wapend vergezelden hen. Want ze waren vrienden van de Pasha en hadden berieven van vrijgeleide van hem bij zich. Ze kwamen slechts om onze bergen te zien, om hun sneeuwen wolken te Parnassus te beklimmen en de zonrelingen zwarte stijle rotsen rondom onze hut te bekijken. Zij hadden daar in geen plaat. En konden ook de rook niet verdragen die onder de zoldering bleef hangen en langzaam door de lage deur naar buiten trok. Zij sloegen hun tenten daarom naast onze hut op, bradenlammeren en vogels, schonken zoete krachtige wijnen in, maar de turken mochten daarvan niet drinken. Toen zij wegreisde, vergezelde ik hen een eindweegs en mijn zusje Anastasia hing in een boekenvel genaid op mijn rug. Eén daar Frankische heren zette mij tegen een rots aan en tekenen mij en haar uit, precies zoals wij daar stonden. Wij zagen er als één schepsel uit. Nooit had ik eraan gedacht, maar Anastasia en ik waren immers één. Altijd zat zij op mijn schoot of hing op mijn rug, en als ik droomde, verscheen zij mij in mijn droomen. Twee nachten later kwamen er andere mensen met mes en gewerige wapen in onze hut. Het waren Albanese moedengelieden, zoals moeder zijde. Zij vertoefde slechts korte tijd. Mijn zusje Anastasia zat op de schoot van één hunner. Toen zij weg waren, had zij twee en niet meer drie geldstuk en haar lokken. Zij rolde tabak en papier tussen rookte deze. De oudste sprak over de weg die zij moest inslaan en was daarom trent in het onzekeren. Als ik in de hoogte speeuw, zei hij, dan komt het op mijn gezicht. Als ik naar beneden speeuw, dan komt het in mijn baard. Hier een weg moest er gekozen worden. Zij ging heen en vader vergezelde hen. Als poedig daarop hoorde wij schoten. Er deed zich nogmaals een knal horen. Soldaten drongen ons hut binnen en namen moeder, mij en Anastasia gevangen. De rovers hadden hun verblijf bij ons gehouden. Vader was een aanvoerder geweest. Daarom moesten wij weg. Ik zag de lijken der rovers. Ik zag het lijk van mijn vader en weende totdat ik in slaap viel. Toen ik wakker werd waren wij in de gevangenis, maar de kamer was niet slechter dan die in ons eigen hut. Ik kreeg uien en harzachtige wijn die ze uit een geteerde zak schonken. Vader hadden wij uit de huis ook niet. Hoe lang wij gevangen bleven weet ik niet, maar er verliepen vele dagen en nachten. Toen wij vrijgelaten werden was het het heilige paasfeest. Ik doeg Anastasia op mijn rug, want moeder was ziek. Zij kon slechts langzaam lopen en het was een heel eind voordat wij aan de zee aan de golf van Lipanto kwamen. Wij draaide in kerk binnen die van beeld op een gouden grond straalde. Het waren engelen en deze zagen er heel lief uit, maar het kwam mij toch voor dat onze kleine Anastasia er even lief uit zag. Midden op de vloer stond de doodskist vol rozen. De Heere Jezus ligt er als een schone bloem, zei mijn moeder, en ze zei, alle mensen omarmden elkaar. Iedereen hield een brandende kaar zijn hand. Ik kreeg er zelf ook een en Anastasia even eens. De doedelzakken klonken, mannen dansen hand en hand de kerk uit en daarbij te waren vrouwen bezig het paaslam te braden. We werden uitgenodigd om er deel aan te nemen en ik ging bij het vuur zitten. Een knap, ouder dan ik, sloeg zijn armen aan. Zo ontmoeten, af Thanides en ik elkaar voor de eerstemaal. Moeder kon vissen te breien, dat gaf haar heer bij de golf een goede verdienste en wij beleefden geruime tijd bij de zeewonen. De schone zee, die al stranes maakte mij door haar kleuren aan de tranen van het hertie denken. Nu eens was hij immers rood, dan groen en dan weer blauw. Af Thanides wist de boot te besturen met een klein anastasia in. Zij gleed over het water als een wolk door de lucht. Als dan de zon onder ging, kleurde zich de bergen met een donkerder blauw. De ene berg geeft zich boven de andere en het verst stond de Parnassus met hun sneewe. In de avond zon schitterde de berg top als gloeiend eizer. Hij zag eruit als of het licht van binnen kwam, want lang na dat de zon onder gegaan was, flickerde hij in de blauwe, heldere lucht. De witte watervogels raakte de waterspiegel met hun vlerken aan. Overigens was het hier even stil als bij Delphie tussen de zwart rotzen. Ik lag in de boot op m'n rug. Anastasia lag aan mijn borst en de sterren boven ons vonkelde nog helder dan de lampen in onze kerk. Het waren dezelfde sterren en zij zonden op dezelfde plaats boven mij als toen ik de Delphie voor onze hut zat. Eindelijk kwam het mij voor als ik daar nog was. Daar ploften we iets in het water en de boot schommelde hevig. Ik gaf een luidigel, want Anastasia was in het water gevallen. Maar even snel sprong Aftanides haar achterna en al spoedig daarop rijkte hij haar aan mij over. We trokken haar kleren uit, vrongen het water eruit en kleden haar toen weer aan. Dat deed Aftanides. We bleven op het water, totdat de kleren van Anastasia weer helemaal droog waren. We kregen het water van de schrik die we met de kleine pleegzuster gehad hadden en weer leven Aftanides nu immer stil had. De zomer kwam. De zon brandde zo heet dat de bladeren daar bomen verdorden. Ik dacht aan onze coole bergen aan het frisse water dat wij daar hadden. Ook moeder verlangde daarnaar en op zegere avond ondernamen wijden terug reis. Welke rust, welke stilte. Wij liepen door de hoge tijm of schoon de zon zijn blader verzenkt had. Geen enkele herderond moeten wij. Geen enkele hut kwamen wij voorbij. Alles was stil en eenzaam. Slechts een vallende sterzijde dat daar boven de hemel nog leven was. Ik weet niet of de heldere blauwe lucht zelf ligt van zich af dan of het de stralen daar sterren waren. Wij herkenden de omtrekken daar bergens zeer goed. Mijn moeder legde vuur aan, kookte uien die zij meegebracht had en mijn zusje en ik sleepen in de tijm zonder vrees voor de afschuwelijke smidraki. Noot van de vertaler, het Griekse bijgeloof laat het monster uit de onopige sneden maag van geslagde schapen ontstaan die op het veld geworpen worden. Einde van noot van de vertaler. Uitwien smuil vlammen springen of voor de wolf en de jakhals. Moeder zat hem ernaast ons en dat was voldoende voor onze veiligheid. Wij bereikt ons vroegere woonplaats, maar de hut was in een puinhop veranderd. Er moesten ze nieuwe gebouwd worden. Enige vrouwen hielpen moeder en binnen weinige dagen waren de muren opgetrokken en was er een nieuw dak van Olyander opgezet. Mijn moedere vlocht van huiden en boomschers vele voedralen verflessen. Ik hoefde de kutten er priesters. Noot van de vertaler, een boer die kan lezen wordt ik wel eens priester en mennoemt hem dan Allerheiligste Heer, de geringere standkust de grond die hij betreden heeft. Einde van noot van de vertaler. Anastasie aan de kleine schilpadden waren m'n speelkameraden. Op zekere dag kregen wij bezoek van de geliefde Afdanides. Hij verlangde zo onze zeentijd en hij bleef twee volle dagen bij ons. Na verloop van een maand kwam hij weer zoals een korfu wilde. Voraan vechter wilde hij ons verweld zeggen. Voor onze moedere bracht hij een grote vis mee. Hij wist zeer veel te vertellen, niet alleen van de vissers aan de golf van Ipanto, maar ook van koningen en helden die eenmaal Griekenland beheerst hadden evenals nu de turken deden. Ik heb de rozenbomen knopsinkrijgen en gezien hoe deze zich een dagen en weken tot een bloem ontblooide, hij werd het eerder aandacht. Hij had een rood zo ging het ook met Anastasia. Zij was een mooi volwassen meisje en ik een krachtige jongeling. De bosheid op het bed van moeder en van Anastasia had ik zelf afgestroopt van de dieren die onder mijn schot gevallen waren. Jaren waren er verlopen. Nu kwam op zegerafend Afdanides slank als er iets krachtig en bruin. Hij gaf ons al een kus een wis van de grote zee van Malta's vestingwerken en een zonderlinge graven te vertellen. Het klonk mij wonderbaar in de oren als een legende ter priesters. Ik zag met een soort van eerbied tot hem op. Wat weet je veel, zei ik. Want kun je hem aardig vertellen? Gij had me toch eenmaal het schoonste verteld, zei hij. Gij had mij verteld wat mij nooit uit de gedachte gegaan is. Van het schone, oude gebruik, het vriendschapsverbond. Dat gebruik dat ik wel graag zou willen navolgen. Broeder laat ons beide ook even als de vaders van u en Anastasia gedaan hebben, naar de kerk toe gaan. Het schoonste en de onschuldigste meisjes Anastasia zij moet ons wijden. Geen volk heeft toch schooner gebruiken dan wij Grieken. Anastasia, bloos als een jonge roos, mijn moeder gaf Afdanides een kus. Op een uur afstands van onze hut daar waarop de rotse losse aarde ligt en enige bomen schaduwarpen stond de kleine kerk. Een zilverlamp heng voor het al daar. Ik had mijn beste kleren uitgedrokken. De wisse Fusonella viel een rijke plooie langs m'n heupen heer. Het rode wanbui sloot mij nauw om te leden. Aan de kwast van m'n vest is dat zilver. In m'n gordel staken messen en pistolen. Afdanides had zijn blauwe kleding aan zoals Griekse zeleden dragen. Op zijn borst hing een zilvere plaat omzet met schitterende stenen. Z'n scherp was kostbaar, zoals slechts de rijke heren ureendragen. En geen kon wel zien dat onze plechtigheid wachtte. Wij traden de kleine, stille kerk binnen waar de avondzond door de deuren de brandende lamp en de bond te beelden op de gouden gronden bestraalde. Wij kneelde op de trappen van het al daar neer en Anastasia plaatste zich voor ons. Een lang witte waad heng los en luchtig om haar schone gestalte. Haar blanke hals en haar borst waren met een ketting van oude en nieuwe munten bedekt. Deze vormde een kraag. Haar zwart haar was op het hoofd opgestoken en werd door een klein hoofdeksel van zilver en gouden munten vastgehouden die in de oude tempels gevonden waren. Een schoonere zeraad bezat geen Griekse meisje. Haar gezicht vonkelde. Haar ogen waren als twee sterren. Stil baden wij alle drie. Daar heb vroeg zij ons. Wilt geen vrienden zijn en leven en dood? Ja, antwoordde wij. Wilt u wat er ook mogen gebeuren, dit herinneren. Mijn broeder is een deel van mij. Mijn geheim. Mijn geluk is het zijne. Op overring, volharding. Alles in mij behoort hem, zowel als mij. En wij herhaalden ons. Ja. Zij legde onze handen in elkaar, drukte ons in kus op het voorhoofd en wij baden weer zachtjes. Nu dat de priester uit de deuren naast het altar eenzeegende ons alle drie en een gezang van de andere heiligste heren klonk achter de muur van het altar. Het verband van eeuwig vriendschap was gesloten. Toen wij opstonden, zag ik mijn moeder wenende aan de deur daar kregen staan. Wat was het voorlijk in onze kleine hut en aan Delphie's bronnen? De avond voordat Aftanides zou vertrekken zat hij pijnzint evenalzik tegen de heling de rots aan. Zijn arm was om een middel geslagen de mijnen om zijn hals. We braken over de ellende van Griekenland en over de mannen die het kon vertrouwen. Iedere gedachte onze zielen lag duidelijk voor ons bij de open. Nu geef ik zijn hand. Eén ding moet je nog weten. Eén ding dat tot hier toe slechts ik en God geweten hebben. Mijn gehele ziel is liefde. Het is een liefde stijker dan ik die mijn moeder en u toedraag. En wie hebt gelief? Voordat Aftanides. En zij gezichten zijn hals ver de vuur rood. Ik heb Anastasia lief, zei ik. En zijn hand beefde in de mijnen. Hij werd zo witt als een doek. Ik zag het. Ik begreep het. En ik merkte dat ook mijn hand beefde. Ik boog mij naar hem voorover. Drukte hem een kus op het voorroof en vluisterde. Ik heb het daar nooit gezegd. Zij heeft mij misschien niet lief. Broeder, tenke aan. Ik zag haar dagelijks. Zij is aan mijn zijde opgegroeid. En u zal zij toe behoren. Zijde hij. Ik mag je niet bedrigen. En ik wilde het ook niet. Ook ik heb haar lief. Maar morgen vertrek ik. Over een jaar zien we elkaar weer. Dan zijt je gedrouwd niet waar. Ik bezet die in de goud. Het behoort u toe. Gemoet, gezalt het aannemen. Zwijgend wandelten wij over de rotsen. Het was laat op de avond. Toen wij voor de hut van mijn moeder stonden. Anstasia hield onze lamp toe. Toen wij benentraden. Mijn moeder was er niet. Ze keek verwonderlijk bij moedig naar Aftanides. Morgen. Gaat u ons verlaten. Zijde zij. Wat spijt me dat? Spijt het u? Zijde hij. Er is geen mij in deze woorden. Een smarte leg je even groot als mijne. Ik kon niet spreken. Maar hij greep haar bij de hand en zijde. Zijn zwijgend bewijst juist zijn liefde. Anastasia beefde een barse in tranen uit. Nu zag ik slechts haar. Dacht slechts aan haar. Sloeg mijn armen maar middelen. Zijde, ja. Ik heb uw lief. Ze drukte haar lippen op de mijne. En sloeg haar armen om mijn hals. Maar de lamp was op de grond gevallen. Het was donker om ons heen. Evenals in het hart van de armen Aftanides. Voor het aanbreken van de dag stond hij op. Kussen ons alle tot afscheid. En ging heen. Aan mijn moeder had hij zijn geld voor ons gegeven. Anastasia was mijn verloofde. En haar verloofde van weinige dagen mijn vrouw. Einde van het Vriendschapsverbond. Het Luciferse meisje. Uit Andersen Sproken en Vertellingen. Dit is een Librivox op Nederland. Dit is een Librivox-opname. Alle Librivox-opnamen behoren tot de publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden of vrijwilliger ga naar Librivox.org. Andersen Sproken en Vertellingen. Door Hans Christian Andersen. Na verteld door Simon Jacob Andersen. Het Luciferse meisje. Het was snarpend koud. Het sneeuwde en begon er donker te worden. Het was de laatste avond van het jaar. In deze kouden en in deze duisternis liep op straat in klein arre meisje blootshoofd en bare voets. Toen zij het huis uit ging had zij wel een zwaar pantoffels aangehaald. Maar wat helpt dat? Het waren hele grote pantoffels die haar moeder tot dus ver gedragen had. Zo groot waren zij. De kleine echter verloor deze toen zij over de straat heen snouden en twee rijtuigen was gekkelijk hard voor bijreden. De ene pantoffel was niet weer te vinden en de andere had een jongen opgeraapt en snouden er mee weg. Daar liep nu het kleine meisje op bloot te voeten. Die rood en blauw van de kou waren. In een oud schoort zei hij in hele voorraad luciferstoosjes en één daarvan hield zij in de hand. Niemand had er de hele dag één van haar gekocht. Niemand had haar zelfs een ouwmoes gegeven. Sidderend van koude en honger sloopt de armen kleine voort als een beeld van jammer en alende. De sneevlokken bedekten haar lang blond haar. Dat in prachtige loken op haar schooi dat sneer gehoefde. Maar daar aan dacht zij niet. Al de ramen waren helder verlicht en het roek heerlijk naar gronden gebraat. Want er was ordejaarsavond. Ja daar aan dacht zij. In een hoek die geformd werd door twee huizen waarvan het ene in weinig meer dan het andere vooruit sprong zette zij zich op haar horeken neer. Her voetjes had zij na zich toegetrokken. Maar nu werd zij nog kouder en na huis durfden zij niet. Zij had in misschien enkel doosje lustifers verkocht en bracht geen cent mee. Van haar vader zou zij zeker slaag krijgen. En thuis was het ook oud. Boven zich hadden zij slechts het dak. Waardoor de wind heen vlood. Al mochten de grootste reeten ook met stro en lompendicht gestopt zijn. Haar handjes waren bijna geheel van de kou verslijft. Eén enkel lustifertje zou wel wel goed doen. Als zij er maar een uit doosje durfden nemen. Dit tegen de muur afstrijken zich de vingers daar aan warmen. Zij herden erin uit. O, wat glom, wat brand dit. Het was in warme herderen vlam als een lichtje. Toen zij haar haar handen boven hield. Het was in wonderbaar lichtje. Het scheen het kleine meisje werkelijk toe als os zij bij een grote ijzeren kachel zat. Wat brandde het vuur erin. Welk een heerlijke warmte gaf het van zich. De kleine strikt haar voeten reeds uit om ook deze te warmen. Maar daar ging het lichtje uit. De kachel verdween. Zij hield slechts een klein stompje van het afgebrande lucifertje in de hand. In tweede werd tegen de muur afgestreken. Het gaf licht en waar het schijnsel op de muur viel, werd deze doorzichtig als een sluier. Het was een witte tafellaak uitgespreid. Daarop stond prachtig porselijnen vaatwerk. Een heerlijk dampte de gebraadig gans, die met apperen en gedroogde pruimen opgevuld was. En wat nog prachtige om te zien was, de grond van de schootel na beneden wachtelde over de vloer met mes en vork in de bos en kwam naar het arme meisje toe. Daar ging het lucifertje uit. En nu bleef slechts de dikke vochtige koude muur over. Zij stak nog lucifertje aan. Daar zat zij nu onder de heerlijke kersboom. Deze was nog groter en prachtiger dan die welke zij door de glazen deur bij een rijke koopman gezien had. Duizenden lichten brand daar op de groene takken en bonteprenten zoals die, welke er voor de winkelraamen te zien waren, zagen op haar neer. De kleine strikte haar bij de handjes ernaar uit. Daar ging het lucifertje uit. De kerst liggen tegen al hoger en hoger. Zij zag ze nu al sterren aan de hemel. Eén daarvan viel naar beneden en vormde een lange, vuurige streek. Nu sterft er iemand dacht het kleine meisje want haar oude grootmoeder, de enige die haar ood had liefgehaald met die nu dood was had haar verteld dat er, als er in ster naar beneden valt een ziel tot god opstijgt. Zij strikt weer een lucifertje tegen de muur af. Het werd wederhelder en in den glans daarvan stond haar oude grootmoeder helder en glinsterend, vriendelijk en liefderrijk. Grootmoeder riep de kleine uit. Oh, neem mij mee. Ik weet dat je weer verdwijnt als het lucifertje uitgaat. Je verdwijnt evenals de warme kachel, evenals het heerlijke gansen gebraat en de grote, prachtige kerstboom en zij strikt al de lucifers uit de doosje af want zij wilde haar grootmoeder zo graag bij zich houden en de lucifers schitterden met zoek in glans dat het helder er werd dan midden op den dag. Her grootmoeder was vroeger nooit zo mooi, zo groot geweest. Zij nam een kleine meisje op haar arm en beide vlogen in glans en vreugde hoog boven de aarde omeindig hoog en daar boven was nog kouder nog hunger nog angst zij waren bij god maar in den hoek tegen den muur aangeleund zat in den kouden morgenstond het arme meisje met rode wangen en met in glimlach om de lippen doodgevroren op de laatste avond van het oude jaar de nieuwjaarsom ging over het kleine lijkje op verstijfd zat het kind daar met de lucifers waarvan één doosje geheel opgebrand was zij heeft zich weer warmen zij men niemand had er enig vermoeden van wat alles schoon zij gezien had in welk in glans zij met haar grootmoeder het nieuwe jaar ingetreden was einde van het lucifersmeisje de sneerman uit Andersens Sproken en Vertellingen is een lieprivox opname alle lieprivoxopnamen behoren tot het publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar lieprivox.org Andersens Sproken en Vertellingen door Hans Christian Andersen naverteld door Simon Jacob Andersen de sneerman het is zo koud dat mij lichaam ervan kraakt zei de sneerman zulk een wind kan iemand wel leven inblazen en wat zet die geloeiende daar grote oren op hij bedoelde de zon die juist op het punt stond om onder te gaan mij zal zij niet aan het knip hogen brengen ik zal de stukjes wel vasthouden hij had namelijk een plaats van ogen twee grote stukjes van een dakpan in het hoofd zijn mond bestond uit een oude hark bij gevolg had hij ook tanden in den mond geboren was hij te midden van het gejuig der jongens begroed door het geschel en het zweepgeknal der sleden de zon ging onder de volle maan kwam op rond, groot helder en schoon in de blauwe lucht daar komt zij weer van een andere kant zei de sneeuwman daarmee wilde hij zeggen de zon vertoont zich weer ik heb haar toch het opzetten van grote ogen afgeleerd zij mag daar nu hangen en schijnen op dat ik mijzelf kan zien als ik maar wist hoe men het moet aanleggen want van zijn plaats te komen ik zal mij zo graag eens willen bewegen als ik dit kon dan zou ik nu daar gins over het ijs heen glijden evenans ik de jongens die glijden maar ik heb daar geen verstand van ik weet niet hoe men loopt weg, weg lofde de oude ketting hond hij was een beetje schor en kon het echte waf die me uitbrengen die schoorheid had hij gekregen toen hij nog een kamer rond was en achter de kachel lag de zon zal je wel leren lopen dat heb ik verleden winter aan je voorganger en nog vroeger aan dienstvoorgangers gezien weg, weg en weg zijn ze allemaal ik begrijp je niet kameraad zijn de sneeuwman moet die daarboven nog leren lopen het bedoelde de maan ja lopen deed zij vroeger wel toen ik haar goed aankijk komt hij van een andere kant aansluipen je weet niets hoe genaamd antwoordde de ketting hond maar je komt dan ook nog pas kijken de persoon die je daar ziet is de maan die zo even weg ging was de zon zij komt morgen terug zij zal je wel leren in de gracht naar beneden te lopen wij krijgen een spoedig ander weer ik voel dat al in mijn linker achterboot die steekt geweldig haar zal wel veranderen ik begrijp hem niet zei de sneeuwman maar ik heb er een voorgevoel van dat het iets onaangenaamd is wat hij zegt zij die zulke grote ogen opzetten en zich toen wegmaakte de zon zoals hij haar noemt is mijn vriendin niet daar heb ik een voorgevoel van weg, weg plafse de kettinghond die moet erin wel in de ronde slapen het weer veranderde werkelijk tegen de morgen ging er een dikke vochtige nevel over een gehele omtrek later kwam de ijskoude wind de vorst pakte iedereen duchtig beet maar toen de zon opging welk een pracht bomen en struiken waarom rijn overdekt zijn geleken op een bos vol koralen alle takken schenen van boven al beneden met schitterende witte bloemen bedekt te zijn de vele en fijne takjes die de bladeren gedurende zomertijd verbergen kwamen nu allemaal te voorschijn het was als een weefsel van kant, schitterend wit uit iedere tak stroomde een witte glans de kerk bewogt zich in de wind deze had leven even als alle bomen in de zomer het was verwonderlijk schoon en toen de zon scheen oh hoe ze schitterende aan fonkelde alles toen was het voor diamanten stof oplag en was op de grote diamant op het sneeuwtepijt fonkelden of men kon zich ook voorstellen dat dat talloze kleine lichtjes schitterden witte er zelfs dan de witte sneeuw dat is prachtig zei hij meisje dat men een jong man in de tuin kwam beide bleven in de nabijheid van een sneeuwman staan de glinsterende bomen een schooners schouwspel leverde de zomer niet op sprak zij en haar ogen fonkelden een zulke kerel als deze hier heeft men in de zomer toch ook niet antwoordde de jong man en wees naar de sneeuwpop hij staat daar wat deftig het meisje lachte knikte de sneeuwman toe en liep daarop met haar vriend over de sneeuw die onder hun woeten kraakte en zei ze al liepen wie waren die twee vroeg de sneeuwman de kettinghond jij bent hier al langer dan ik ken jij ze ook of ik ze ken antwoordde de kettinghond zij heeft mij gestreeld en hij heeft mij een been toegeworpen die twee bijt ik niet maar wat zijn ze vroeg de sneeuwman een minnend paar gaf de kettinghond dan de antwoord zij zullen naar één hock trekken en ze blijven weg, weg zijn die beide dan ook zulke wezen zoals jij en ik vroeg de sneeuwman zij behooren tot de heerschappen hernam de kettinghond maar men weet zeer weinig als mijn eerste vorige dag daar wereld gekomen is dat kan ik aan jou wel merken ik ben oud en ook wijs ik ken allen hier in huis en ook heb ik een tijd gekend toen ik niet hier in de koude de kettingwas lag weg, weg de koude is heerlijk vroeg de sneeuwman vertel, vertel maar je mocht niet zo'n leven met een ketting maken het kraakt in mij als je dat doet weg, weg blafde de kettinghond een kleine jongen ben ik geweest klein en lief zijden ze daar stijds lag ik op een stoel die met vleuw wil overtrokken was daar ginden in het herenhuis op de schoot daarop was de heerschap ik werd op mijn snoep gekust en mijn boten werden met een fijne zaktoek afgeweegd ik heette Ami lieve beste Ami maar later werd ik daar boven te groot en toen gaven ze mij aan de huishoudster het was wel een geringere plaats dan boven, maar het was een plezierrecher want ik werd niet zo onophoudelijk door de kinderen een beet gepakt en geplaagd ik kreeg even goed eten als vroeger ja, nog beter ik had mijn eigen kussen en een kachel was daar die is in deze tijd van het jaar met heerlijkste wat er bestaat ik ging onder de kachel leren en kon mij daaronder geheel verschuilen ach, van die kachel droom ik nog wel eens weg, weg zit een kachel er dan zo mooi uit vroeg de sneeuwman lijkt zij, wat op mij die is juist het tegendeel van jou zij is zo zwart als een raaf een hele lange hals zij eent brandhoud zodat het vuur haar uit de mond komt me moet dicht bij haar blijven ging heel onder haar dat is heel aangenaam door de raam zal je haar wel kunnen zien en de sneeuwman keek er naar en zag een glimmend voorwerp het vuur straalde hem daaruit tegen het werd een sneeuwman om wonderlijk te moeden er maakte ze er een zeker gevoel van haar meester hij wist zelf niet welk hij kon er zich geen reekendschap van geven maar alle mensen als hij geen sneeuwman zijn kennen het waarom heb je haar verlaten vocht de sneeuwman hij voelde het dat het een vrouwelijk wezen moest zijn hoe heb je zulke een plaats kunnen verlaten ik moest wel met zijn hond men gooide mij de deur uit en legde mij hier aan de ketting vast ik had een jongste jonger in zijn been gebeten omdat hij het been weg nam waar ik aan kloof been om been zo denk ik erover dat nam met mij echt een heel kwalijk en van die tijd af ben ik aan de ketting vastgelegd en heb mijn stem verloren hoor je niet dat ik schoor ben de sneeuwman was het einde van het lied de sneeuwman luisterde echter niet meer naar hem hij keek steeds maar naar de woning van de huishoudster in haar kamer waar de kachel op haar weer ijzeren poten stond en zich in de zelden groote vertoonden als de sneeuwman wat kraakt het zondeling in mij, zei hij zal ik daar dan nooit binnen komen het is hem eens een onschuldige wens en die zal zeker vervuld worden ik moet er in ik moet tegen haar aanleunen al moest ik het raam ook indrukken daar binnen zal je nooit komen, zei de kettinghond en als je tegen de kachel aankomt dan verga je weg, weg ik ben al zo goed als weg, antwoordde de sneeuwman ik zak in één geloof ik de gehele dag keek de sneeuwman door het geraam naar binnen omstrengs het schemeruur begon het er in de kamer nog uit lokker naar uit te zien de kachel versprijd een heerlijke gloed om zich heen niet als de maan, niet als de zon nee zoals slechts een kachel kan gloeien wanneer zij iets te eten heeft als de deur daar kamer open ging sloeg de vlammer uit de mond deze gewoonte had de kachel aangenomen de rode vlamm speelde vlak op het gezicht van de sneeuwman ik kan het niet meer uithouden zei de hij wat staat het haar mooi als zij de tong zo uitsteekt de nacht was lang waar de sneeuwman duurde hij niet lang hij stond daar in zijn eigen liefelijke gedachten verdiept en die vroren de kraten de volgende morgen waren de vensten ruiten van een benedenhuis met ijzen bedekt zij droegen de schoonste ijsbloemen die een sneeuwman maar kon verlangen docht zij ontrokken de kachel aan zijn blik de ruiten willen niet door je hij kon de kachel niet zien die hij zich als een behoorlijk vrouwelijk wezen voorstelde het kraakte en knapt in hem en om hem heen het was juist zo een vriesweer als waarin een sneeuwman veel plezier moest hebben maar hij had er geen plezier in hoe zou hij zich ook gelukkig kunnen gevoelen hij had immers kachel heim bij dan is het ongelukkige ziekte voor een sneeuwman, zei de kettinghond ik heb ook aan die ziekte geleden maar ik ben er doorheen geworsteld weg, weg plafde hij we zullen ander meer krijgen voelde hij erbij het weer veranderde ook het begon te doien te doien nam toe een man dan af hij zei er niets hij klaagde niet op zekere morgen zakte hij ine en zie, daar verhief zich iets dat veel van een bezemstok weg had ter plaatse waar hij gestaan had om de stok heen hadden de jongens hem opgebouwd ja, nu begrijp ik het nu begrijp ik het waarom hij daarna juist heim weer had zei de kettinghond er zit immers een ijzer om de kettinghond aan hun stok vast de sneeuwman heeft hij in zijn lijf gehad dat is het wat zich in hem bewogen heeft nu is dat voorbij weg, weg en als poedig daarop was ook de winter voorbij weg, weg plafde de schoor kettinghond waar de meisjes uit het huis zongen groen van het bos komt de knoppen toch uit wijland trekt er als uw hand schoenen uit leurik en kookhoek zingt vrolijk uw lied lente kom gauw nog wachtlaar toch niet ik zing met een kwartel zo'n zuiver van slag zonnetje lief komt toch gauw voor de dag en dan doet niemand meer aan de sneeuwman einde van de sneeuwman de vogelfoonix uit Andersen sprookend in vertellingen dit is in LibriVox opnaam alle LibriVox opnamen behoren tot het publiek domein voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger garner LibriVox.org Andersen sprookend in vertellingen door Hans Christian Andersen naar verteld door Simon Jacob Andressen de vogelfoonix in den two infinite paradies onder den boom onder den boom de kennis bleude in rosendruk hier, in de eerste roos werd in vogel geboren sinds leugels waren als de straal in des lichts sinds kleureprachtig in betoverend zingelsang maar toen Eva vande frucht van den boom art en sie en Adam ütet paradies verdreven werden John viel er van het vlammende zwart van den straffenden scherub in funk in het nest van den vogel zodat het vuur fatte de vogel kwam in de vlammen om maar ütet rode ei stek er in juwe de enige de altijd enige vogelfoonix op de zag meld dat hey in arabie sinds dest heft waar hey zichzelf om de honderd jaren aan den dood in de vlammen ophoffert maar dan steigt er in juwefunix de enige van de wereld ütet rode ei op org om ons hen flattert des vogel snel is het licht herlig van kleur in betoverend in zingelsang wanneer de muderen bij de wieg van haar kind zit woest hey op het hoftkussen een slaat met zinflerkken in straalenkrans om het hoft van het kind hey fliegt door de salen der welder een verspreidder sonnenglans hey gaat org de nederige stulp in het voorbij een vervultis van wieg van wieg maar de vogelfönix is niet elén arabies vogel hey flattert in de schemmering van het noord licht over lablands eisfelden hei humpelt tussen de gele bloemen in grönlands kortensommer on de fall ons kopperbergen in engelands steenkolen meinen sveft hei als in stoffige moek boven het gezangbok dat in den handen vanden frommend arbeider rust op het lotusblad gleid hey de heilige wateren van den ganges af en het ook vannet hindu mesje vonkelt wanneer zij hem zit kent gay din vogelfönix niet din vogelfannet paradies den heiligen zwan des gezang op de teyspeakers zat hei als een snappende raf in slorg mitzinswarte flügels over eislands klinkende hap strek hei met den rondensnavel van den zwan op Shakespeare's shoulder zat hei als odinsraf een flusteret hem in het oor heiligheid hey flutteret door de ridderzaal van den warburg gay din sangerstreid kent gay din vogelfönix niet hey song for you de muzeleis en gekuste de feda die ans in flöggels rondviel hey kwam in een glans vannet paradies en gewendet je machine of enkerredet die dat zat met gochum op de flöggels vogelfönix gewoord om de oef verjongt geboren in flammen gestorven in flammen uf beheltenis in godgeset hangt in de sale der reiken zelf vliegt gefangt doelend in einsam rond slechts als in sage de vogelfönix in arabie in het paradies teun geonder de boom de kennis in de eerste roos geboren werd kuste de her je en gaf je of waren naam poesi eind vann de vogelfönix op nam door die kweber Rheinberg 11 uit Andersen, Sproken en Vertellingen dit is een LibriVox opname alle LibriVox opnamen behoren tot het publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Caroline Andersen, Sproken en Vertellingen door Hans Christian Andersen na verteld door Simon Jacob Andersen de Rozen Elf midden in een tuin groeide een rozenboom deze zat vol prachtige rozen en in één daarvan de mooiste van alle woonde een elf deze was zo geducht klein dat geen menselijk oog hem kon zien achter ieder blad in de roos had hij een slaapkamer hij was zo wel gevormd en schoon een kind maar zijn kon en hij had vleugels van de schouders tot aan de voeten oh, welk een geur was er in zijn kamers en hoe helder en mooi waren de muren dit waren immers de lichtrode rozenbladeren de hele dag verheugde hij zich in de warme zonnenschijn vloog van de ene bloem op de andere danste op de vleugelen van de vliegende kappel en mat wat hij op de stappen had om langs alle wegen en paden te lopen wat wij de aderen in een blad noemen hield hij voor wegen en paden ja dat waren onafzienbare wegen voor hem voordat hij daarmee klaar kwam ging de zon onder hij was er ook te laat mee begonnen het werd koud de dauw viel het beste wat hij doen kon naar huis toe te gaan hij haaste zich zoveel hij kon maar de roos had zich gesloten en hij kon er dus niet inkomen geen enkele roos stond er open de arme kleine elf schrikte daarvan geducht hij was nachts nog nooit in de open lucht geweest maar hij had altijd zacht en veilig achter de warme rozenblader geslapen o, dat zal zeker zijn doodwezen aan het andere einde van de tuin vond zich zoals hij wist een priël van geurige kamperfouli de bloemen daarvan zagen er als grote beschilderde horens uit in één daarvan wil hij afklimmen en tot de volgende morgen slapen hij vloog daarheen maar wat zag hij daar? er zaten twee mensen in het priël een knapman en een beeldschoon meisje zij zaten naast Elkander en wensen dat zij nimmer van elkaar behoefde te scheiden zij hielden zoveel van elkaar hoeveel meer nog dan het beste kind van zijn vader en moeder kan houden toch moeten wij van elkaar scheiden zei de jongen je broer mag ons niet leiden daarom zent hij mij met een boodschap daarover bergen en zeer je heen vaarwel mijn lieve bruit want dat ben je immers daarop kusten zij Elkander en het meisje weende en gaf hem een roos maar voordat zij hem deze overrijkte drukte zij er zulkem vasten en innig een kus op dat de bloem open ging nu vloog de kleine elf daarin en leundem met zijn hoofd tegen de fijne geurige muren hier kon hij goed horen dat zij elkaar een laatst vaarwel toeriepen hij gevoelde dat de roos haar plaats op de borst van een jongman kreeg al wat klopte toch het hart daar binnen de kleine elf kon niet in slaap komen zo klopte het maar niet lang bleef de roos ongestoord op de borst zitten de jongman nam haar er af en terwijl hij samen in het donkere bos liep kusten hij de bloem zo dikwijls en zo hartstochterlijk dat de kleine elf bijna doodgedrukt werd hij kon door het blad heen voelen hoe de lippen van de man brandden en de roos zelf had zich als bij de sterkste middagson geopend daar kwam een ander man aan die haar nosch en boos aardig uit zag het was een slechte broeder van het lieve meisje deze hadden een scherp mest tevoorschijn en terwijl de jongman de roos kusten stak de slechte man hem dood sneet hem het hoofd af en begroef dit met het lichaam in de zachte aarde onder de lindeboom nu is hij vergeten en weg dacht de slechte broeder hij komt nooit meer terug een verre reis zou hij doen en zeer daarbij kan mijn licht het leven verliezen en dat heeft hij verloren hij komt niet meer terug en mij zal mijn zuster wel niet naar hem vragen daarop schoof hij met zijn voet door de bladeren over de losse aarde heen en keerde in de donkere nacht naar huis terug maar hij ging niet alleen zoals hij dacht de kleine elf vergezelde hem in een verdoord in één gerold lindeblad dat de boze man toen hij zijn slecht over begroef in het haar gevallen was de hoed was nu daar overheen gezet het was daarin stik donker en de elf ziddende van schrik en toorn over de slechte daad in de morgen stond kwam de boze man te huis hij zette zijn hoed af en trapt de slaapkamer van zijn zuster binnen daar lag het schone bloeiende meisje en droomde van hem die hij zo hartelijk lief had en van wie hij nu dacht dat hij over bergen en door bossen ging en haar boze broeder boog zich over haar heen en lachte hatelijk zoals slecht een duivel kan lachen daar viel het door de blad uit zijn haar op de dekens neer maar hij merkte dit niet en ging de kamer uit en zelf een weinig te slapen maar de elf sloop uit het verdoorde blad zette zich in het oor van het slapende meisje neer en vertelde haar, als in een droom den verschrikkelijke moord beschreef haar de plaats waar haar broeder haar minnaar vermoord en dienslijk onder de grond gestopt had vertelde van de bloeiende lindeboom die daar dichtbij stond en zij dat geniet zou denken dat het maar een droom is wat ik u vertelt heb zult ge op uw bed een verdoord blad vinden en dat vond zij ook toen ze wakker werd o, welke bitteren tranen storten zij het raam stond een hele dag open de kleine elf kon gemakkelijk bij de rozen en al de overige bloemen in de tuin komen maar hij kon het niet van zich verkrijgen de bedroefde te verlaten voor het raam stond hem boven met maandrozen in een der bloemen zette hij zich neer en sloeg een blik op het ongelukkige meisje haar broeder kwam dik wel eens in de kamer en scheen ondanks zijn boze daad altijd vrolijk maar zij durfde geen enkel woord over haar hartelij te zeggen zodra het donker werd sloopt zij het huis uit ging in het bos naar de plaats in de boom stond nam de bladeren van de grond groef deze op en vond hem die vermoord was ter stond al wat weende zij en hoe bat zij dan goed een god dat zij nu ook spoedig mocht sterven garene zou zij het lijk met zich meegenomen hebben maar dat kon zij niet nu nan zij het bleke hoofd met de gesloten ogen kusten den koude mond aarde uit zijn haar dat zal ik behouden zeiden zij en toen zij aarde en bladeren op het lijk neergelegd had nan zij het hoofd en een takje van de jasmijn die in het bos bloeide waar hij begraven was met zich mee naar huis zodra zij haar kamer binnen trat nan zij den grootste bloempot die er te vinden was daarin deed zij het dode hoofd bierp er aarde overheen en ze zagen ze een kakje in de pot vaar wel, vaar wel verluisterde de kleine elf hij kon het niet langer verdragen al deze smart te zien en vloog daarom naar zijn roos in de tuin toe maar deze was uitgebloeid er hing er nog slechts ver door de bladeren aan de groene steel ach, hoe spoedig is het toch met het schone en goede voorbij zij de elf met een zucht eindelijk vond hij weer een roos deze werd zijn huis achter haar fijne en geurige bladeren kon hij wonen alle morgens vloog hij naar het raam van het ongelukkige meisje zij stond altijd bij de bloempot en weende de zilte tranen vielen op het jasmijn takje neer en terwijl zij met de dag al bleeker en bleeker werd stond het takje daar gedurig frisser en groener de ene scheut sprood na de andere uit witte knoppen bloeide er en deze kusten zij maar de boze broeder de rispte zijn zuster en vroeg haar of zij gek geworden was hij kon het niet dulden en niet begrijpen waarom zij altijd over de bloempot weende hij wist immers niet welke ogen daarin gesloten en welke rode lippen daarin tot stof geworden waren en zij boog haar hoofd over de bloempot heen en de kleine elf en de roos vond haar daar slapende nu zette hij zich in haar oor neer vertelde haar van die avond in het prijeel van de geur der roos en van de liefde der elven zij droomde overheerlijk en terwijl zij droomde ontvlood haar het leven zij was zacht en kalm ontslapen zij was bij hem die zij lief had in de hemel en de jasmijn opende haar witte klokjes zij gaven een bijzonder, heerlijke geur van zich anders konden zij niet over de doden wenen maar de boze broeder bekeek het prachtig bloeiende boomtje nam het als een erfgoed met zich mee en zette het in zijn slaapkamer dicht bij zijn bed neer want het was prachtig om aan te zien en de geur was overheerlijk de kleine roze elf ging mee, vloog van bloem tot bloem daarvan woonde immers een kleine ziel en deze vertelde hij van de moordende jongtman wie eens hoofd nu aarde onder de aarde was vertelde van de boze broeder en van de ongelukke gezuster wij weten het zei iedere ziel in de bloemen wij weten het zijn wij niet uit de ogen en de lippen van de verslagen voortgekomen wij weten het en daarop knikten zij met het hoofd de roze elf kon het niet begrijpen hoe zij zo kalm konden zijn en vloog het raam uit naar de bijen die honing verzamelde en vertelde haar de geschiedenis van de boze broeder de bijen zeiden het tegen haar kon je in en deze beval dat zij de moordenaar de volgende morgen met haar allen moesten ombrengen maar in de nacht die daar aan vooraf ging het was de eerste nacht die op de dood er volgde toen de broeder in zijn bed dicht naast de geurige jasmeinsliep ging iedere bloemkelk open en onzichtbaar maar met giftige angels kwamen de bloemozielen tevoorschijn en zetten zich in zijn oord neer en vertelde hem aakelige dromen en vloogen over zijn lippen en staken zijn tong met giftige angels nu hebben wij de dode gevroken zeiden zij en zeiden ze toen het morgen was en het raam der slaapkamer opengezet werd vloog de roze elf met de bijen coinin en de gehele bijeswerm naar binnen om hem te doden maar hij was al dood er stonden mensen om het bed heen en zijden de geur van de jasmein heeft hem gedood nu begreep de roze elf de vraag der bloemen en vertelde het aan de coinin der bijen deze grondste met haar gehele zwerm om de bloempot heen de bijen waren niet te verjagen nu nam een man de bloempot weg en één der bijen stak hem in zijn hand zodat hij de bloempot liet vallen deze brak daar zagen zij een bleke schedel en nu wisten zij dat de dode in het bed een moordenaar was de bijen coinin grondste in de lucht zon van de vraag der bloemen en van de roze elf en dat er achter het kleinste blad een woont die het boze kan vertellen en vreken einde van de roze elf opname door caroline iets uit anders zijn sprook en vertellingen dit is liepervox opname alle liepervox opname behoren tot het publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar liepervox.org opname door juli van walgem anders zijn sprook en vertellingen door Hans Christian Andersen na vertelte door Simon Jacob Andrisse iets ik wil iets zijn zij de oudste van vijf broeders ik wil nut in de wereld stichten al mogen het nog zelke nederige betrekking zijn als datgene wat ik doe maar wat goed is dan is het inderdaad iets ik wil bakstenen maken die kan men niet missen en dan heb ik werkelijk iets gedaan maar iets dat veel te weinig betekent sprak de tweede broeder datgene wat je wil doen is zo goed als niet dat is werktuigelijke arbeid en kan even goed door een machine verrecht worden nee dan zou ik liever met ze laar zijn dat is de mensen iets dat wil ik worden dat is een stand in de maatschappij een burger daardoor krijgt men zijn eigen vaandel zijn eigen herberg ja als alles naar wens gaat zal ik necht kunnen houden word ik baas en zal mijn vrouw je vrouw genoemd worden dat is toch iets dat is toch eigenlijk niets dan behoort men niet tot een deftige stand en er zijn vele in een stad die alle ver boven een mezelaarsbaas staan maar dat kan wel een braaf man zijn toch men behoort als baas die men de gemeenen man noemt nee dan weet ik wat beter is ik wil architect worden mij op het gebied ter kunst begeven en tot de hoger geplaatst en in het rijk de scheesten behooren weliswaar moet ik van meta van beginnen ja om het maar om de uit te zeggen moet ik als krallenjongen beginnen moet ik met een pet rondlopen of schoon ik er aan gewoon ben een zijde hoe te dragen moet ik voor de knechts, genever en bier halen jou tegen mij zeggen en dat is beledigend toch ik zal mij maar verbeelden dat het alles slechts voor de grap is morgen, dat wil zeggen als ik knecht ben dan ga ik mijn eigen weg de anderen gaan me niets aan ik ga op de tekenacademie krijg onderwijs in de teken heet architect dat is iets dat is veel ik kan wel hedelen heer ja wel edelgeboren heer worden ik wil meer titel krijgen en ik bouw hem bouw even als andere voor mij gebouwd hebben dat is altijd iets waarop men kan bouwen het geheel is iets maar ik vind dat iets eigenlijk niet spakt veerde ik wil niet in het zocht van andere varen geen kopie zijn ik wil een genie zijn ik wil meer betekenen dan jullie allemaal met elkaar ik ben een schepper van een nieuwe bouwstijl ik geef het idee voor een gebouw aan de hand passend voor het klimaat en de materialen van het land voor de nationaliteit van het volk voor de ontwikkeling der eeuw en geef bovendien nog een verdieping toe voor mijn genie maar nu als het klimaat en de materialen niet deugen zij de vijfde dat zou een onnagenaam omstandigheid zijn want zij oefenen hen een vloed uit de nationaliteit kan zich ook zo danig uitbreiden dat zij onnatuurlijk en gemaakt wordt de ontwikkeling der eeuw kan met je op hol gaan ik zie het al aankomen dat geen van jullie iets zal worden of schoon je hetzelf ook denkt maar doet wat je wilt ik zal je niet gelijk zijn ik stel mij buiten de zaken ik wil over dat geen redeneren wat jullie uitvoert en ieder ding kleeft iets wat niet juist is iets verkeerds dat zal ik op spoor en bespreken dat is iets dat deed hij dan ook en de mensen zijden van de vijfde en hem zit bepaald iets het is een schrandere kop maar hij doet niets toch juist daarom was hij iets zie dat is maar een kleine geschietenis en toch heeft hij geen einde zolang de wereld bestaat maar werd er dan verder niets van de vijfbroeders dat was er immers niets en niet iets laat ons verder horen de oudste broeder die bakstenen vervaardigde werd dan spoedig dat er van ieder een steen als deze gereed was een kleine munt al was het er ook maar een van koper afveel maar vele koper penningen bij hij elkaar gelegd maken een daalder en waar men met zulke munt stuk aan klopt het zij bij de bakker of bij de slager of bij de klerenmaker ja bij alle daar vliegt de deur open en men krijgt wat men moet hebben zie dat werpen de stenen af enkele verbrokkelden weliswaar of spongen in tweeë maar zulke kon men ook wel gebruiken op de hoge aarde de beschermende tijk aan de zekust wilde een arme vrouw marghereta genaamd een huisje bouwen zij kreeg al de verbrokkelde stenen en daarbij nog enige hele want de oudste broeder bezat een goed hart al bracht hij het ook niet verder dan dat hij bakstenen vervaardigde de arme vrouw bouwde haar huisje zelf het was weliswaar kleine bekrompen het ene raam zat scheef de deur was te laag en het stroodak had beter gelegd te kunnen worden de schutting verleden het toch en ver over de zee die met geweld tegen de muur aanklotste kon men vanuit het huisje zien de zilte gol verdeden haar schuim over het gehele huispatten dat er nog stond toen hij die de stenen daarvoor vervaardigd had een lang dood te begraven was de tweede broeder die had nu meer verstand van het mezzelen hij had het dan ook geleerd toen zijn proefjaren als gezelten einde waren deed hij zijn rand al om de handwerksman aan daar ik jong ben ga ik op reis buiten wil ik huizen bouwen gaan van plaats tot plaats en tron de jongheid geeft ons zelf vertrouwen keer ik weer in het vaderland meisje wacht mij dat ik min kort gauwbaas met vrouwme zin roep ik leven te werkmanstand en baas werd hij dan ook toen hij teruggekomen en baas geworden was metselde hij in de stad het ene huis na het andere een hele straat waar goed uitzag in de stad tot siraat strikte bouwden de huisjes hem weer een huis dat zijn eigen dom zou zijn maar hoe kunnen de huizen bouwen? vragen ten en zij zullen u het antwoord schildig blijven maar de mensen zullen het woord opvatten en zeggen zeker heeft de straat hem een huis gebouwd klein was het en de vloer was met leem belecht maar toen hij met zijn bruid over de leem vloer danste werd hij ze blank en glad en uit iedere steen in de muur hij had een bloem tevoorschijn en versierde de kamer als met het kostbaarste tapijt het was een liefhuis en een gelukkig echtbaar het vaandel van het geld wapperde uit het huis een gezelle en leerjongesribe hoera ja, dat was iets en toen zeerf hij dat was ook iets nu kwam de architect, de derde broeder die eerst krullenjonge geweest was met een pet gelopen had en boodschappen had gedaan maar die op de academie geweest en eindelijk tot bouwmeester opgeklommen was en nu een wel edel geboren heer genoemd werd hadden de huizen der straat voor zijn broeder die met slaar spaas was een huis gebouwd, naar hem werd de straat genoemd en het mooiste huis uit de straat werd zijn eigendom dat was iets en hij was iets en dat met de lange titel van voren en van achteren zijn kinderen noemden men jonge heren en jonge juffrouwen en toen hij steerf was een weduwe een douaillaire iets en zijn naam bleef voor immer op de hoek van de straat geschreven staan en leefden in alle mond voort als een naam van een straat ja, dat is iets daarop kwam het genie de vierde broeder die iets nieuws, iets buitengewoond en nog een verdieping daarin boven wilde uitvinden maar deze viel naar beneden en brak zijn nek maar ik krijg een mooie begravenis met gilde vaandels en muziek bloemen in de coranten op de straat over de steen heen en men hield voor hem drie gelijkredenen de ene langer dan de andere en dat zal hem heel veel plezier gedaan hebben want hij had graag dat er over hem gesproken werd ook werd er een monument op zijn graf opgericht weliswaar slechts één verdieping hoog maar dat is toch altijd iets hij was nu gestorven even als dit met zijn drie andere broeders dit geval was maar de laatste die redeneerden overleefden ze allemaal en dat was juist zoals het wezen moest want daardoor keg hij immer het laatste woord en het was voor hem van zeer veel gewicht het laatste woord te hebben hij was toch een schranderlijk op zeiden de mensen maar eindelijk sloeg ook zijn uren hij stierf en kwam voor de poort als hemels daar traade altijd twee te gelijk binnen hij stond er met een andere zeel die er ook graag in wilde en dit was juist de oude vrouw Margherita uit het huis op de dijk dat gebeurde zeker om het contract de gezeeel hier tegelijkertijd moet aankomen zij de liefhebber van redeneren wel zo wie ben je vrouwtje, wil je roken? voor jij de oude vrouw maakt een buiging zo goed als zij dit kon zij dacht dat het beter zelf was die tegen haar sprak ik ben een oude arme vrouw zonder enige familie ik ben de oude Margherita uit het huis op de dijk wel nu wat heb je op de wereld uitgevoerd het zwarmde poort hier voor mij zou kunnen ontsloten worden het zal een marrachtige genade zijn als men mij vergunt dat ik door de poort binnen treed op welke wijze heb je de wereld verlaten voor jij verder om toch ergens over te spreken daar het aan verveelde daar het te staan wachten ja, hoe ik haar verlaten heb, dat weet ik niet gedurende het laatste jaar ben ik ziek en alende geweest en ik heb het zeker niet kunnen verdragen uit het bed te komen om de deur uit te gaan het is een strenge winter maar nu heb ik het immers doorgestaan het was enige dagen stil weer maar erg koud zoals je zelf wel weet het ijs lag zo ver in de zee als men zien kon al de mensen uit de stad wandelden over het ijs daar was zoals zij zeiden schat ze rijden en dans geloof ik goede muziek en tractatie was daar ook de muziek dronk tot het arm moedige kamer waarin ik lach door en toen was het zo tegen de avond de maan was prachtig opgekomen maar nog niet in haar volle glans ik keek uit mijn bed over de ruimusee heen en daar buiten aan de rand van de lucht in de zee kwam een zonderling met de wolk tevoorschijn ik lach en zag de witte wolk aan ik zag ook het zwarte puntje in het midden van de wolk dat al groter en groter werd en nu wist ik wat dat betekende had ik ben ervaren of schoon men dat teken niet dik wil zien ik kende het in een huivering voor mij door de leden ik heb iets dergelijks al twee mal van m'n leven gezien ik wist dat er een verschrikkelijke storm met een springvloed uit zou voortkomen die de arme mensen daar buiten die nu dronken, rondsprongen en juichten zou overvallen jong en oud, de gehele stad was immers buiten wie zou ze waarschuwen als niemand daar dit zag en de betekenis ervan wist het ging met mij wel het geval was ik kwam met mijn bed uit en ging naar het raam verder kon ik me van vermoeidheid niet slepen toch gelukte het mij eindelijk het raam open te schuiven ik zag de mensen buiten op het ijs lopen en springen ik zag ook de mooie vlaggen die in de wind wapperden ik hoorde het jongens hurra roepen knechten mij te zingen het ging vrolijk toe, maar die witte wolk met het zwarte stipje ik riep zo hard als ik maar kon toch niemand hoorde mij ik was te ver van de mensen vandaan spoedig moesten storm losbar zijn het ijs breken en dan zouden alle die erop waar reddeloos verloren zijn zij konden mij niet horen ik kon hen geen wenk geven hoe kon ik ze maar op het land brengen nu gaf de goede god mij de getachte op mijn bettenbrand te steken liever mijn hele huisje te laat verbranden dan dat zoveel jammerlijk zouden omkomen het gelukte mij voor hen een licht ontsteken de rode vlam steeg hoog op ja, ik ontkwam gelukkig uit de deur maar voor deze bleef ik liggen ik kon niet verder de vlam kwam naar mij toe flikkerde uit de ramen, sloeg hoog boven de dak uit al de mensen buiten op het ijs zagen haar en alle liepen zo hard als zij konden, om een arm te helpen te snellen die zoals zij je dacht, de gevaar liep om leven te verbranden niet één was er die niet holden ik hoorde ze komen maar ik hoorde ook hoe het één klaps in de lucht prijstte ik hoorde dreun als zware kan ontschoten de springvloed heeft een ijsvloer op die een 1000 stukken barsten maar de mensen bereigde de dijk waar de vonken over mij heen vlogen ik rudden ze alle toch ik heb de koude niet kunnen verdragen en ook niet de schrik en zo ben ik hier aan de portes hemels gekomen mijn zechtimmers dat er ook voor zulke naar mens als ik ben open gedaan wordt en nu heb ik hem er geen huizen beneden op de dijk toch, het geeft mij zeker geen toegang daar ging de portes hemels open en de Engel bracht de oude vrouw binnen zij verloor een strootje een van die strootjes welke er in haar bed gezeten hadden toen zij dit een brandstak om velen te redden en dat had zich in het zuiverse goud veranderd en wel een zulk goud dat al door toenam en de schoonste bloemen en bladeren voorpracht zie eens dat heeft die arme vrouw gebracht zij de Engel, wat brengt jij ja ik weet het wel dat je niet zuid gevoerd hebt niet eens een baksteen hebt gemaakt als je maar weer kunt teruggaan en het al dan zo verbrennen waarschijnlijk zou de steen als gedien gemaakt had, niet veel waard zijn maar als hij met een goed wil gemaakt was dan zou het toch altijd iets zijn maar je kunt niet terug en je kan niets voor je doen nu deed de arme zeel het moedertje uit het huis op de dijk een goed woord voor hem zijn broeder heeft mij de stenen gegeven waarvan ik mijn armzalig huis gebouwd heb en dat was zeer veel voor mij, armen zouden nu niet al die half en hele steen als één steen voor hem kunnen gelden het is een daad van genaden hij heeft daar een ubehoeft en hier is hem dus de bron van genaden uw broeder diegene die je in den geringste noemde zij de Engel diegene vienst eerlijk werk u het nederigst toesheen schenkt u zijn hemelse gaven gezeld niet teruggewiesen worden het zal u vergunnt zijn hier buiten te staan en na te denken maar erin komt geniet voordat je inderdaad iets uitgevoerd hebt dat zou ik beter hebben kunnen zeggen dacht de liefhebber van redeneren maar hij spakt dit niet over luidhuis en dat was de mens al iets einde van iets als vrijwilligig ga naar LibriVox.org opname door Bart De Leel Andersens Sprookende vertellingen door Hans Christian Andersen na vertelte door Simon Jacob Andressen het Doornenpad der Eer er bestaat nog een oud sprookje van het Doornenpad der Eer van een schutter die weliswaar tot eer en waardigheden opklom maar eerst naar vele wederwaardigheden en allerlei strijd wie heeft bij dit sprookje niet aan zijn eigen Doornenpad en aan zijn vele wederwaardigheden gedacht het sprookje en de werkelijkheid grenzen zeer na aan ookandig maar het sprookje heeft zijn harmonische oplossing hier op aarde de werkelijkheid vindt deze dik was eerst aan genezijden van het aardse leven en wijst op tijd en eeuwigheid de geschiedenis ter wereld is een toverlantaan die ons in licht beelden op de donkere grond van het tegenwoordige aanwijs de machtelaars van het genie het Doornenpad van de Eer en de Roem bewanderen uit alle tijden, uit alle landen stralen deze dichtbeelden ons tegen elk weliswaar slechts voor enige ogenblikken, maar toch als een gehele leven een levensdheid met zijn strijd en zijn zegenpraal laat ons hier en daar enkenen van deze scharen van machtelaar beschouwen, deze scharen waren eerst dan in einde komt wanneer de aarde vergaat we zien een wel bezet amphitheater uit de wolken van een Aristophanus gieten de spot en de schert zich in stromen over de menigte uit op het toneel wordt de merkwaardigste man van Athene, hij die het schild en de steun van het volk tegen de 30 tyrannen was, wordt Socrates belachelijk gemaakt Socrates die in het strijd gevoel Alcibiades en Xenophon redden en winst geest zich boven de godende oudheid verhief hij zelf is hier tegenwoordig hij is van de bank de toeschouwers opgestaan en tevoorschijn gekomen omdat de lachende Atheners zouden zien hoe het met de gelijkings tussen hem en de caricatuur op het toneel geschapen was daar staat hij voor hen hoog boven en allen verheven gij zappige groene vergiftigde scherling en niet gij olijfboon werp hier uw schaduw over Athene zeven steden streden om de eer de geboogde plaats van Homerus te zijn dat is te zeggen dat hij dood was beschouwen wij hem gedurende zijn leven hij loopt de voet door de steden en zegt zijn verse op om te leven de gedachten aan de dag van morgen door zijn haar grijs worden hij de grote ziener is blind en bewandelt met moeite zijn pad de scherpe doren verscheurt de mantel van de dichter koning zijn gezangen leven nog en door deze alleen leven de groten en de helden de oudheid het ene beeld na het andere uit het westen zeer ver van ookander wat tijd en plaats aangaat en toch altijd een gedeelte van het doren padd het haar eer waarop de distel eerst dan een bloem voortbrengt wanneer het graf versierd moet worden onder psalmen trekken de Kamelen voort rijk beladen met indigo en andere kostbare schatten door de heerser des lands aan hem gezonden wiens gezangen de vreugde des volks de roemdes lands zijn hij die leugen en neid in de ballenschap zonden hij is gevonden de caravan nadigt het stadje waarin hij een schuilplaats vond een lijk wordt de stadspoort uitgedragen en de lijkstoet beveelt de caravan halt te houden de doden is juist degene die zij zoekt Virduzi het dorenen padd haar eer is ten einde gewandeld de afrikaan met de plompen gelaadstrekken de dikke lippen het zwarte wolrehaar zit op de marmerend trappen van het paleis in de hoofdstad van Portugal en bedeld de trouwenslaaf van Camoens zonder hem en zonder de koperen munten die de voorbijgangers hem toewerpen zou zijn hier de zangerde luciade van hongersterven tegenwoordig verheft zich een kostbaar monument op het graf van Camoens een nieuwbeeld achter de ijzeren tradis vertoont zich een man die er doodsbleek uitziet met een lange ongekampende baard ik heb een uitvinding gedaan de grootste seder het eeuwen hoekt hij 20 jaren hier opgesloten gehouden wie is die man een kankzinniger antwoordt de bewaarder de kankzinnigen waar kan een mens in zijn kankzinnigheid al niet toekomen hij verbeeldt zich dat mens zich door stoom kan bewegen het is Salomo de Co de ontdekkerder stoomkracht wins voorgevoel in onduidelijker worden uitgesproken door een risolieuw niet begrepen werd hij sterft in het kankzinnige gesticht hier staat columbus die de straatjongens eenmaal vervolgden en bespotten omdat hij een nieuwe wereld wilde ontdekken hij heeft haar ontdekt het gejubbel klinkt hem bij zijn segervierende terugkomst van menselippen en door kerklokstoonen tegen maar de klokken van de neid overstemden deze alspoedig de ontdekker ener nieuwe wereld hij die het Amerikaanse goudland uit de zee deed opreizen en aan zijn koningschonk hij wordt met ijzeren ketenden beloond hij wens deze ketenden om zijn graf mee te nemen ze leggen getuigenis af van de wereld en van de wijze waarop tijdgenoten verdiensten schatten het ene beeld na het andere reis stop het doordenpad van de eeuw en de roem is overvol hier in de donkere nacht zit hij die de bergedremaan gemeten heeft hij die in de oneindige ruimte tot sterren en planeetendordrong hij de machtige die de gister natuurlijk hoorde en het gevoelde dat de aarde de voeten bewoog galilee blind en doof zit hij daar, de grijzaart gevolterd door de dooren van het leiden in de kweligen der verlogening ter dorendood in staat om zijn voet op te lichten dezelfde waarmee hij eens in de smacht zijn rezil toen men de waarheid verduisterde op de grondstampte en uitriep en toch beweegt zij zich hier staat een vrouw met een kinderlijk gemoet in geestrift en geloof voor het strijdende leger draagt zij de badier vooruit en brengt haar vaarderland segeprouw en redding het gejuich weer klinkt en de brandstapel vlampt Jean Dark, de heks, wordt verbrandt ja, een latere eeuw spuelt ten zwadderde verachting op de witte lelie uit Voltaire, de saten van het gezonde mensenverstand zingt van lapouscellen op de tinkte wieborg verbrand de deense adel de wetten des konings zijn vlammen hoog op de lichtende eeuw en de wetgever werpen in schijnsel van glorie in de donkere gevangende storen waarin de vroegere heerster van 3 koninkrijken de populaire koning de vriend der burgers en der boeren christia de tweede vergrijst gebogen met zijn vingers in reed in de steden tafelbladmakende zit wijanden tekenen zijn geschiedenis op aan zijn 27-jarige gevangenschap willen wij gedenken al kunnen wij zijn bloedschuld ook niet verlogenen een schip zuid uit en verlaat het deense strand tegen de mastleute man die voor de laatste maal een blik op het eiland veen slaat het is die gobra hij verhief de naam van denemarken tot aan de sterren en men beloonde hem met grieven met gebrek en verdriet hij vertrekt naar een vreemd land de hemel welft zich overal boven mij wat wil ik meer, spreekt hij en zuidweg de beroemde deen geëerd en vrij in een vreemd land ach, vrij al waren het slechts van de duldeloze smachten van het lichaam, luid de zucht die door de tijden heen en tot ons oor dooidringt welke een beeld griffenveld, een deense prometaars aan het rots eiland munchholm gekluisterd we bevinden ons in america aan de oever van Eender Groots te rivieren een talloze mensen menigte heeft zich verzameld een schip, zo heet het, zal tegen weer de wind de elementen totzeren kunnen zeilen Robert Fulton noemt zich de man die dit fraastuk denkt op te lossen het schip begint zijn tocht, maar eens klaps blijft het stilligen de menigte lacht, fluit en sist de eigenvader van de man fluit hoogmoed, dwarsheid nu gebeurt er wat hij verdient heet het, achter slot in grendel met de waanzinnigen daar breekt een kleine spijker de machine belemmerde de roei riemen bewegen zich weer de raderen breken opnieuw de kracht van het water het schip zet zijn tocht voort de kracht van de stoom verkocht de uren tot minuten tussen de landen der wereld mensen geslacht begrijp jij de zaligheid van zo'n minuut van wetenschap van dit doordrongen zijn des geestes van zijn roeping dat ogenblik waarop al de wanhoop elke wonden die het doorlend padder eerst loeg die van eigenschuld in heil kracht en klaarheid verandert de disharmonie zich in harmonie oplost dat ogenblik waarop de mensen de openbaring der goddelijke genade gewaar worden op machtige vleugelen zweef de geest tegen schiddiness door de tijden en toont bemoedigend en vertroostend milde gedachten opwekkend op een nachtelijke donkere grond in lichtende beelden het doorlend padder eerg evenals in het sprookje in glans en vreugden hierop aarde maar verder dan deze in tijd en eeuwigheid eindigt einde van het doorlend padder eerg