 We hebben op dit moment een pensioenstelsel, wat vele mensen gezien worden als een fantastisch pensioenstelsel. En dat is het eigenlijk ook. We hebben in Nederland absoluut veel gespaard, op een goede manier mee omgegaan. Goed belegd, collectieve beheersorganisaties. Het gaat allemaal goed. Maar als we altijd geld inleggen, dan beloven we daarmee een pensioen. En dan beloven we heel veel pensioen mee. En we hebben alleen maar gedacht, als het goed gaat, kun je nog iets extra's krijgen. Dat klinkt fijn. We hebben nooit bedacht, als het fout gaat, hoe moeten we dan met het tekort omgaan? Dat schuiven we door naar generaties, dat blijkt een probleem te zijn. We hebben vergrijzinggeneraties, je kunt het niet meer opvangen. We hebben lang leven. We leven veel langer dan we verwachten. Vanaf pensioendatum ongeveer 25 procent langer, aantal jaren. We hebben een hele lage rente. 20 jaar lang is de rente omlaag gegaan. Dat betekent dat het kopen van een annuitijd ook steeds duurder wordt. Dus we hebben, al die downside hebben we niet kunnen opvangen. Logisch, dat is helemaal geen probleem. Maar we hebben een pensioenontwerp fout. We hebben niet eens niet verkeerd beleggd, maar we hebben verkeerd ontworpen. Dat betekent dat nu we door hebben dat we dat allemaal niet op deze manier kunnen blijven doen. Dat de werkgevers ook niet al die enorme bedragen duizend miljard aan pensioengelden. Als je 20 procent te kort hebt, heb je 200 miljard te kort. Dat kunnen werkgevers niet bijbetalen. Dat is onmogelijk. Economisch, macroeconomisch is het heel slecht. Dus we moeten naar een systeem waarbij we met een vaste premie proberen een versoeling pensioen op te bouwen. En geleidelijk, dan laten we ouder worden, het geld wat we investeren en wat we risicovol beleggen, dat moeten we heel langzaam om gaan zetten naar annuitijten. Maar die annuitijten zijn allemaal voor iedereen individueel. Dus niet één grote collectieve pot. We kunnen niet zomaar zeggen wat we nu doen. Ja, we hebben heel veel geld allemaal in het systeem zitten. En daar gaan we op een bepaalde rekenmetode, en als het een keer fout gaat gaan andere rekenmetodes toepassen. Mensen worden van trouwig. Mensen vertrouwen het systeem niet meer willen uitstappen. Jongeren zijn boos, ouderen zijn boos. Nou, daarvan dat systeem moeten we af. We moeten dus meer individuele rechten hebben. Maar wel collectief beleggen. Met goede beleggers, niet mensen individueel laten kiezen. Individueel beleggen en langzamer zeker, naarmate je ouder wordt, dat beleggen geld omzetten naar pensioen inkomen. Naar wat we dan noemen een annuitijt. Een heel simpel systeem eigenlijk, maar wel denken in plaats van één systeem, denken in plaats van twee systemen, namelijk risicovolle beleggingen om randomement te maken, om je pensioen betaalbaar te houden, annuitijd om, als je wat ouder wordt, iets meer zekerheid te hebben. Niet te veel annuitijten, want de rest van het geld heb je wel nodig om inflatie te kunnen bijhouden. Dus je moet nog wel risicoen kunnen nemen om langzamer zeker je pensioen te kunnen indexeren. Dus dan moet een balans inkomen. Het lijkt heel simpel, maar het is wel een radicale verandering met wat we nu doen, namelijk geld inleggen in één grote pot. Niemand weet wat precies van iedereen is en daarmee hopen we dat we alles kunnen uitbetalen. Het is wel een broek met het verleden in de zin van Nederlanders plaats bekend om de solidariteit, solidariteit in de zorg, solidariteit in de pensioen, solidariteit met bewijsprek vakbroeders. Het was daar pensioen voor ons te zijn voor de bakkers noem maar op. Dat gaat dan helemaal op de helling. Het belangrijke van een pensioen van ons is voor vele mensen solidariteit. En je hebt vele vormen van solidariteit, je hebt verzekering solidariteit. Je komt met z'n allen een pensioen, een anuïtijd van een bepaal bedrag. Als de ene eerder doodgaat, dan heeft hij maar vijf jaar genoten en de ander die wordt misschien honderd. En die heeft 35 jaar lang pensioen genoten. Dat is op zich een goede vorm van verzekering solidariteit. Een andere vorm van solidariteit is tussen generaties. Als het slecht gaat, bij ouderen gaan we het geld niet korten, maar dat kort gaan we doorschuiven naar jongeren. Die solidariteit blijkt veel minder groot te zijn in een pensioenstelsel dat we nu hebben. Als er nu een tekort komt, dan moeten we die alsnog korten. Dat wordt misschien over 10 jaar lang uitgesmeerd, maar als je dat uitrekt, dan heb je nog maar een paar procent voordeel van die hele intergenerationale solidariteit. Dat is een paar procent, dat is mooi meegenomen. Dat staat tegenover dat we een systeem hebben waarin geen levensdifferentiaties is. Als je jong bent, 25, neem je net zoveel risico's dat je 55 bent in het huidige systeem. Dat betekent dus eigenlijk dat je die solidariteit, die paar procent voordeel, niet uitrelt tegen betere levensdifferentiatie. En betere levensdifferentiatie levert ook, volgens dezelfde studie nog meer procent voordeel op dan het nadeel aan solidariteit. Tenminste aan intergenerationale solidariteit. Dus dat begrip is een rectorisch iets geworden wat we al dit roepen in Nederland. Solidariteit is ons goed, daarom moeten we allemaal in één pensioenfonds beleggen. En dat heeft dus, A, heel weinig substantie, en daar levert je heel veel voorin. Daar levert je wantrouwen, populatie, jongeren en ouderen zijn allebei wantrouwig tegenover het systeem. Er is heel veel politiek risico van parametrekeuzes, hoe gaan we geld verdelen. Er zit te veel rente risico in het systeem nu, dat je te veel gevoeligheid hebt voor de rente. Terwijl je dat eigenlijk niet wil, dan kun je wel gaan veranderen er anders te rekenen, maar dan krijg je weer verschuivingen tussen generaties. Dat los je nooit op. Als je niet naar het systeem gaat, waar de rechten meer individueel zijn en daardoor niet allemaal van jongs af aan hele rente gevoelige annuliteiten opbouwd. Dus dat hele begrip solidariteit moeten we inderdaad splitsen in, wat ik dan noem, actuele solidariteiten. Lange leven die moet je behouden. Intergenerationele solidariteit moet je helaas op de schop doen en inruilen voor transparantie, minder complexiteit, minder politiek risico en betere levensdifferentiatie. En ik vind die keuze al die factoren die positief uitvallen en die paar procent intergenerationele solidariteit, vind ik doorslaan in het voordeel van iets meer individueel stelsel.