 Veer de hoofdstuk van deel 4 van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door A.G. van Tricht. Deze Librivox-opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. De zekerheid die Artur Kleinem nu had, dat blandwaar, of hoe deze werkelijkheten mocht, een schurk was, vermeerderde zijn bezorgdheid in geen geringen mate, want al mocht zwans verdwijnen, nog dezezelfde dag worden opgehelderd, het feit bleef bestaan dat zijn moeder met die man in betrekking stond. Dat het een geheime betrekking was dat zij onderdanigheid vrees zelfs voor hem aan de dag legde, daarvan was hij en hij hoopte hij alleen getuigen geweest en dit versterkte hem in het angstige vermoeden dat Reeds bij het eerste bezoek aan zijn moeder in hem opgekomen was. Haar besluit om niet met hem over zaken te spreken, gepaard aan haar onverzettelijke karakter, deed hem onmachtig tegenover haar staan. Het was als had hij een benoude droom, wanneer hij dacht aan de schande waarmede zijn moeder en de nagedachtenis van zijn vader werden bedreigd, terwijl hij zelf niets doen kon om dit te beletten. Het doel waarmede hij naar het vaderland teruggekeerd was en dat hij steeds voor ogen had gehouden, werd door de stugheid en onverzettelijkheid zijn er moeder vereideld, terwijl naar hij vermoeden het gevaar hoe langer hoe groter werd, evenals het besef van zijn eigen machteloosheid. De ontdekking van deze morgen deed hem naar langdurige overweging en overtuigd als hij was van de rechtmatigheid en noodzakelijkheid van zijn pogingen, besluiten, effrie, tot spreken te brengen en of schoon inziende dat ook deze poging kon falen, bracht hij dit besluit, nog dezelfde avond ten uitvoer. Toen hij aan de woning zijn moeder kwam, werd hij al dadelijk de deur gesteld, want Flintwinch stond in de geopende huisdeur zijn pijpje te roken, terwijl hij gehoopt had dat effrie hem open zou doen. Goedenavond, zei Arthur. Goedenavond, zei Flintwinch. De rook van zijn pijp kwam in zoveel kronkelingen uit Flintwinchmond te voorschijn. Als of al die kronkelingen van zijn lichaam en daarna die van zijn hals gevolgd had. Is er ook nieuws, vroeg Arthur? Wij houden ons hier niet met nieuwtjes op, was het onvriendelijke antwoord. Ik bedoel van die vreemdeling. Ik ook antwoorde Jeremias. Hij keek zo bars en de strik van zijn das stond zo neidig in de hoogte dat de gedachten in Arthur opkwam niet voor de eerste maaltrouwens of Jeremias soms aanleiding gehad kon hebben om Blandwa eenvoudig uit de weg te ruimen. Kon het geheim dat op dit huis lag hem misschien in gevaar brengen. Hij was klein en krom, misschien niet eens bijzonder sterk, maar zo thai als een oude taxis en zo sleuw als een kerkkrijg. Achter een veel jongere, krachtige man aankomende met het voornemen om die man mee dogenloos van kant te maken zou hem dat in dat eenzame huis en op dat later uur wel kunnen gelukt zijn. Je zult nu wel uit je hoofd. Mijn portret kunnen tekenen Arthur, zei Jeremias. Eindelijk de as uit zijn pijp kloppende. Deze onverwachte opmerking bracht Arthur een ogenblik in verlegenheid. Haastig vroeg hij verschoning als hij hem misschien wat te lang had aangekeken. Ik ben zo vervuld van die geheimzinnige verdwijning, vroegte hij erbij, dat ik soms aan niets anders denkend kan. Ik zie niet in, antwoorden Flintwins, dood kalm, waarom jij je daarover zou bekommen in Arthur. Niet? Nee, zei Flintwins, zo kort en beslist als of hij een hond was, die blavend naar Arthur's hand beat. Betekenen deze aanplakbilletten niets voor mij, kan het mij onverschillig laten wanneer ik de naam, mijn hermoeder, overal aangeplakt zie in verband met die geheimzinnige verdwijning. Ik kan niet inzien, antwoorden Flintwins, zijn horne gewang vrijvende, dat jij je daarvan iets behoeft aan te trekken. Maar ik zie licht in de kamer van je moeder, en bij dat licht lees ik, dat het raadzaam zijn kan, geen slapende honden wakker te maken, zoals het spreekwoord zegt, maar ook om vermist de honden niet op te zoeken. Laat ze maar, ze komen gewoondelijk vroeg genoeg terug. Na deze opmerking keerde Flintwins zich met een rug om, en ging het donkere voorhuis binnen. Kleinemt keek hem na, en volgde al zijn bewegingen, terwijl hij een dritalducifers afstreek om licht te maken. Is mijn moeder alleen vroeg Arthur? Nee, meneer Kessbie en zijn dochter zijn bij haar. Tweede teleurstelling, maar Arthur liet er niets van blijken. Hij ging naar boven en vond het gezelschap om de tafel, waarop nog de resjes van thee, anchovispastij en geroosterde sneetjesbrood met boter aanwezig waren, terwijl Evry met een grote vork in de hand bij het voornuis stond en aan een allegorisch persoon deed denken. Met dit onderscheid dat men onmiddellijk zien kon wat zij moest voorstellen. Flora had hoed en doek op, het bed gelegd, zo zorgvuldig dat zij geen plans geen te hebben, spoedig heen te gaan. Kessbie zat bij de hart, terwijl zijn mens lievende knobbels blonken, alsof de boter van het warme geroosterde brood door zijn patriarchensgedel naar buiten kwam. En met een gelaad zo rood als of het gekleurd was met de kleurstof uit de anchovispastij. Klennen besloot dit zien de zijne moeder te vragen haar even onder vier ogen te mogen spreken. Aangezien zij nooit naar een andere kamer ging, was het de gewoonte dat men haar, zodra iemand haar alleen wensen te spreken, in haar stoel naar de schrijftafel rolde. Zij zat dan met de rug naar de andere personen in het vertrek, en de genen die met haar sprak op een taburet in de hoek schuim tegenover haar. Dit kwam meer malen voor en toen Arthur haar nu dit verzoek deed, haar naar de schrijftafel rolde en zelf op de taburet plaatsnam, gebeurde er niets dan dat Flora uit kiesheid nog wat luider begon te praten en Kerstby zich slaperig over de witte hardelstreek. Moeder begon Arthur, ik heb vandaag iets betreffende het vroegere leven van die blandwaar gehoord, dat u noodzakelijk ding te weten. Ik weet niets van zijn vroegere leven Arthur. Hij had zacht gesproken, maar zij wilde niets weten van vertrouwelijkheid en sprak luid en bars. Ik acht het toch nodig dat u het weet, want ik vernam het uit goede broon. Zo, en wat is het dan? Hij heeft in Frankrijk in de gevangenis gezeten. Dat bevreend mij niets, beschuldigd van moord als misdadiger moeder. Zij ontstelde even bij dat woord moord en in haar blik lag afgrijzen. Toch sprak zij even luid en bars. Toen zij vroeg, wie heeft je dat verteld? Een man die bij hem in de gevangenis heeft gezeten. Je kende het vroegere leven van deze man zeker niet, voor hij je dat vertelde. Weinig. En de man zelf. Ja, juist zoals Flintwintje en ik, stond er tegenover die verdwenen man. De vergelijking gaat niet helemaal op, want ik vermoed dat jouw man je niet werd aanbevolen door één onze agenten bij wie hij geld gedeponeerd had. Wat zeg je van deze vergelijking? Arthur kon niet anders zeggen dan dat hij zijn zersman niet had leren kennen door tussenkomst van een agentschap waarbij hij geld gedeponeerd had. Mijn vrouw Klenems strak gelaad ontpanden zich langzamerhand. Zij had een streepje voorgekregen en voelde zich gerechtigd met klem te zeggen. Ziet toe hoe je anderen beoordeelt Arthur. Ik zeg dit tot je best wil. Wees niet te haastig in je oordeel. De nadruk waarmee zij sprak, lag zowel in haar ogen als in haar woorden. Zij bleef Arthur zo streng aankijken en die blik zei hem dat alle moeite om iets uit haar te krijgen vergees was. Hoe hij er bij het betreden van haar woning ook op had geholpen. Kan ik niets doen om u bij te staan, moeder? Niets. Wilt u mij uw vertrouwen niet schenken? Mij met niets belasten. Mij niets ophelderen. Ook geen raad van mij aannemen. Verlangt u niet naar enige toenadering tussen ons. Hoewel Flintwinch zijn kind stond te vrijven, zag Arthur dat hij al zijn aandacht wijde aan hun gesprek. Al deed hij het voorkomen. Of hij, naar Flora stond te luisteren, die over een ware chaos van dingen als macreel, meneer Flintjings tante op een schommel, watertorn en de wijnhandel zat uit te wijden. Als gevangenen in een Frans gevangenis, beschulderd van moord, herhaalde me vrouw Klenem. En dit is alles wat je van hem weet. En nog wel van een medegevangenen. In hoofdzak, ja. En was die medegevangenen zijn medeplichtige en dus ook een moordenaar. Natuurlijk zal hij zichzelf wel vrijpleiten. Het is eigenlijk een nodeloze vraag. Een mooi nieuwtje voor de anderen. Kasby, Arthur vertelt mij daar. Houd op, moeder, houd op. Zo wil hij haar snel in de reden, want het was niet in hem opgekomen dat zij openlijk zou vertellen wat hij haar mede gedeeld had. Wat nu? Vroeg zij misnoegd. Wat nu? Neem mij niet kwalijk, meneer Kasby en u ook niet, mevrouw Flinching, dat ik nog een ogenblik met mijn moeder. Hij had de hand op haar stoel gelegd. Anders zou zij zich met de voet afgedoed hebben en teruggerold zijn. Wat nu toch nog? Vroeg zijn moeder. Het was niet mijn bedoeling dat u het genie u vertelde verder zou verspreiden. Het is, dumt mij, beter dat na te laten. Is dat een voorwaarde die je mij stelt? Een voorwaarde? Nu, ja. Begrijp dan goed dat jij het bent die hier geheimen brengt, hem nam zij, en ligt er daarbij haar hand op. Jij, Arthur, brengt hier op twijfel en achter dort en vraagt opheldering. Jij brengt hier geheimen. Wat kan het mij aangaan, meen je, waar die man is of wat hij geweest is? Wat heb ik daarmee te maken? De hele wereld mag weten dat ik er niets mee te maken heb. Het gaat mij niet aan en laat nu mijn stoel los. Hij zwichte voor haar gebiedende zelfvoldaande blik en rolde haar stoel terug naar de tafel waar zij gezeten had. Niets, niets had hij gewonnen en niets bleef hem over dan een beroep op zijn oude vriendin Evry. De mogelijkheid om een poging daar toe te doen was echter zeer gering en al gelukte het haar alleen te spreken dan was de uitslag nog twijfelachtig want Evry stond zo onder de duim van de twee glannen werd zo stelselmatig door beide in het oog gehouden en was bovendien zo bang om ook maar een voet buiten de huisdeur te zetten dat elke gelegenheid om haar alleen te spreken bij voorbaat afgesneden was. Ook was haar door zekere middelen waarvan haar heer en meester uitsluitend het geheim bezat zo duchtig ingeprent dat zij haar mond had te houden dat zij al die tijd in een hoek was blijven staan met de grote vork voor zich uit waarmee de zij elk woord dat Flora of de patriarch tot haar hadden willen zeggen onmiddellijk afgeweerd had als of zij te kennen wilde geven dat zij toch stom was. Na nog enige vergeefse pogingen om de aandacht van Evry op zich te vestigen vroeg hij zo te loops aan Flora of zij geen lust had oude huis nog eens door te lopen oh hemeltje ja die lieve oude kamer antwoordde Flora rondkijkende het doet mij zo aan haar weer te zien mevrouw Klenem alleen wat rokerrugger maar dat was de verwachte na zo'n lange tijd zo gaat het met ons allen en ook met mijzelf al is het niet rokerrugger dan toch zo vreselijk veel breder dat hetzelfde is of nog erger als ik denk aan de tijd toen papa mij hier bracht nog zo'n heel klein meisje met zulke winterhanden en voeten en ik op een stoeltje gezet werd met de voeten op een sport en keek naar Arthur neem mij niet kwalijk maar Klenem zo'n heel klein jongetje in een buisje en zo'n hard gestreken kraagje lang voor meneer Flinching als een schaduw in de mist aan de horizon opdaagde niet dat het ooit een vrolijk huis is geweest dat heeft zijn erste vijand er nooit van kunnen zeggen en daarvoor was het ook niet gebouwd maar toch altijd heel indrukwekkend ik zie het nog hoe Arthur ik bedoel meneer Klenem toen wij nog heel klein waren mijn meenam naar een ongebruikte keuken erg dompig en vel en voorstelde mij daar levenslang te verstoppen en te voelen met het geen hij van zijn eten kon wegmoffelen als hij niet op droogbrood zat dat in die kalme gelukkige tijd nogal eens gebeurde zou het ongelegen komen of onbescheiden zijn als ik vroeg die keuken en dat alles nog eens terug te zien en de herinnering aan vroegere dagen nog eens te verlevendigen Hooghout had zij zijn wenk begrepen zijn meende dat nu eindelijk het tijdstip aangebroken was waarop Arthur zou terugkomen op het geen vroeger geweest was en zij nog maar niet vergeten komen geen schone gelegenheid voor een tede gesprek dan daarin die oude keuken met al haar herinneringen mevrouw Klennen beantwoorde flora's goedhartigheid om haar een bezoek te brengen van Arthur's onverwachte komst had zij niets kunnen weten door haar te zeggen dat het gehele huis voor haar open stond waarop flora op stond en Arthur aankeek als of zij wachten op een aanbod te geleiden zeker zij Arthur en Evry zal ons wel willen voorlichten Evry wilde een voor onschuldiging zoeken maar flintwins legde haar het zwijgen op waarom niet Evry wat schilt je toch vrouw waarom niet oude toktebel na deze liefdevolle toespraak kwam zij uit haar hoekje stopte de vork in de ene hand van haar echtgenoot en nam de kandelaar uit zijn andere hand over ga vooruit zot in, zei jeremia wilt u naar boven of naar beneden, mevrouw flintje naar beneden antwoorden flora dan naar beneden, je Evry en behoorlijk of ik laat me van de leuning afgelijden en rol over je heen Evry ging vooruit en jeremia sloot de stoet niet van plan hen alleen te laten Arthur die hem drie treden achter zich zag toen hij even omkeek zijn binnensmonds kunnen wij hem niet kwijtraken maar flora stelde hem gerust oh Arthur fluisterde zij al is het nu niet zo heel behoorlijk en ik zou hem niet overdenken met een jongere man of een vreemde hij hindert mij niet als je het nu bepaald verlangt mis je me niet al te stijf vasthoudt Arthur had niet de moed om haar uit te leggen wat hij bedoelde en sloeg zijn beschermende arm losjes om haar middel oh hemeltje zeiden zij je bent wel heel gehoorzaam werkelijk en het is heel behoorlijk en fatsoenlijk van je dat is zeker maar een beetje stijver zal ik toch niet opdringerig vinden in deze dwazerhouding met het ging erin zijn overkropgemoet omging daal de klemm naar de kelderverdieping af terwijl flora naarmate de duisternis toenam al zwaarder en zwaarder werd ter rugkerende uit de sombere keuken en de kelderverdieping ging effe in de kamer binnen die van Arthur's vader geweest was en daarna de oude eetkamer zij zweefde met de kandelaar in de hand als een spook vooruit zonder ook maar eenmaal achter slaan op Arthur's telkens weer gefluisd tot de woorden Evry, ik moet je spreken in de eetkamer had flora sentimentelis temming haar toppelt bereikt en vroeg zij of zij eens in de kast mocht kijken die Arthur in zijn jeugd zo menigmaal opgesloten had vermoedelijk vond zij dit een gelegenheid om bijzonders zwaar te zijn Arthur werd er bijna van hopig onder en had juist de deur geopend toen de klopper op de huisdeur in beweging gebracht werd met een onderdruk de angst kreeg weer op Evry ommiddelijk hart over het hoofd wat is dat moet je weer een dosis hebben vroeg flint winch je zult het hebben vrouw oh zo'n dosis geen kleinigheid dat verzeker ik je wie gaat er naar de huisdeur vroeg Arthur ik ga naar de huisdeur antwoorden flint winch zo woest hij bij het gezelschap blijven zou blijft in tussend allen hier staan Evry vrouw verzet geen voet en spreek geen zottenklap of je krijgt een 3 dubbele dosis zodra hij weg was liet Arthur flora los het geen niet zonder enige moeite bewerkstelligd kon worden, want flora meende dat nu het oogomelijk gekomen was blijven gepakt worden spreek nu eens een woord Evry raak mij niet aan Arthur ripsen, achteruitlopende kom mij niet te na hij zal je zien Jeremia zal je zien doen we toch niet hij kan mij niet zien antwoorden Arthur wanneer ik de kaars uitblaas onmiddellijk voegde hij de daad bij het woord dan zal hij je horen hij kan je niet horen wanneer ik je in deze kas stop weer voegde hij de daad bij het woord waarom verberg je gezicht telkens omdat ik bang ben dat ik iets zien zal het is hier veel te donker om iets te zien Evry toch ben ik vanger dan als het licht was waarom ben je bang omdat het hele huis volgeheimen en geheimzinnigheid is omdat ik overal hoor fluisteren en afspraken maken omdat het volgeluiden is nooit is er een huis zo volgeluidend geweest ik zal ervan sterven als Jeremia niet voor die tijd geworcht heeft daar komt hij aan wil je mij nu laten vermoorden beste Evry ik verklaar je plechtig dat ik het licht kan zien van de open deur en zelfs op het pleintje je kunt dus gerust spreken als je die schort maar van het hoofd neemt ik durf niet Arthur ik durf niet ik ben altijd geblinddoekt wanneer Jeremias er niet is soms zelfs wanneer hij erbij is maar hij kan de deur niet sluiten zonder dat ik het zie je bent zo veilig als of hij 50 meilen ver van hier was was hij dat maar Evry, ik moet weten wat er hier gaande is waarom komen over de geheimen van dit huis ik zeg je Arthur die geheimen zijn geluiden geschuifel geritsel voetstappen buiten voetstappen boven voetstappen beneden maar dat zijn al geheimen niet ik weet het niet vraag mij nu niets meer je gewezen liefde is hier, vlakbij en die babbelt alles over zijn gewezen liefde was inderdaad vlakbij want zij leundde tegen hem aan onder een hoek van 45 graden met meer ernst dan duidelijkheid antwoorden zij op Evry's beschuldiging dat zij wat zij ook horen mocht onder zich zou houden al was het alleen hoe Arthur veel te familieaar ik bedoel dois en klemm ik smeet je letterlijk Evry hen aan Arthur ter wille van mijn moeder van jouw man van mijzelf van ons allen alles te vertellen wat je weet van die man die hier geweest en verdwenen is nu dan Arthur ik daar heb je hier een mia nee waarlijk, hij komt nog niet de deur is nog open en hij staat op de stoep te praten nu dan zal ik je vertellen dat hij de eerste keer dat hij hier was zelf die geluiden hoorde wat is dat vroeg hij mij weet het niet zei ik en hield hem vast maar ik hoort dat telkens en ter wel ik dit zei keek hij mij aan en beefde over zijn gehele lichaam is hij dikwijls hier geweest tweemaal wat heeft hij die laatste keer gedaan nadat ik weg was de twee gladden bleven alleen met hem toen ik u uitgelaten had schoof Jeremia zo schuins naar mij toe zoals hij altijd doet wanneer hij mij slaan wil en zei ik zal je helpen om wat vlug boven te komen zo kwam hij achter mij wakte mij zo hard bij de nek dat mijn mond vanzelf opend ging en bleef mij knijpen tot ik voor mijn bed stond dat noemt hij naar boven helpen oh hij is zo kwaad aardig en zag of hoorde je niets meer zei ik niet dat ik naar bed moest Arthur daar is hij ik verzeker je dat hij nog aan de deur staat dat gefluister dat afspraken maken waarover je straks gesproken hebt wat is dat eigenlijk hoe zou ik dat weten vraag mij daar niets van Arthur ga nu heen maar de afrie als ik niet achter die geheimen kan komen zelfs tegen de zin van mijn moeder en jou man zal er misschien een groot ongeluk gebeuren vraag mij nu niets meer Arthur ik ben al ik weet niet hoe lang aan het droomen geweest ga nu heen ga nu heen dat heb je mij al meer gezegd die avond toen ik je bij de deur vroeg wat er toch in dit huis omgaat zei je dat ook wat bedoel je toch met dat droomen dat zeg ik je niet ga heen ik zou je dat niet zeggen al was je alleen nog veel minder nu je gewezen liefste het was vergeefs dat Arthur nog aandroom en Flora protesteerde Evry was doof voor zijn smeken en wilde uit de kast ik zal nog liever Jeremia roepen dan nog een woord zeggen ik roep hem zeker Arthur als je nu tegen mij blijft spreken dit is mijn laatste woord ik hem roep als je ooit die twee geladen de baas kunt worden en je zegt dan Evry, vertel mij je droomen dan zal ik het misschien doen het sluiten van de huisdeur deed Arthur zwijgen zijn namen de plaatsen weer in zoals Jeremia hen verlaten had en Klenem vertelde hem dat hij bij ongeluk de kaars had uitgeblazen over de persoon die hem zo lang aan de praat gehouden had bewaarde Jeremias het diepste stil zwijgen maar het gesprek dat hij gehad had schijn zijn humeur niet verbeterd te hebben want toen hij Evry, met de schort over het hoofd zag staan zijn haar gevoelig in de neus flora al zwaarder en zwaarder woordende liet Arthur niet los voor ook de zolder verdieping en zijn slaapkamertje op de vliering met een bezoek waren vereerd en of schoon Arthur's gedachten met geheel andere dingen bezig waren herinnerde hij zich later toch heel goed hoe dof en benoud het daar ook en hoe moeilijk de deur van één kamer open ging zodat Evry bleef roepen dat er iemand achter de deur stond ook toen zij er lang binnen waren toen zij eindelijk op m'n vrouw Klenems kamer terugkwamen vonden zij deze kalm in gesprek met de patriarch die bij de hart stond einde van het vierde hoofdstuk van deel vier vijfde hoofdstuk van deel vier van kleine Dorrit van Charles Dickens vertaald door AG van Tricht deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders de beroemde man het Nationale Sieraat de heer Merdel zette intussen zijn schitterende lobaan voort algemeen werd de opinie gehulderd dat een man die de maatschappij de onschatbare dienst bewezen had zoveel geld te verdienen geen gewoon burger blijvend kon er werd heimelijk over de titel van Baronet gesproken ook werd het woord Père menigmaal genoemd het gerucht wilde echter dat meneer Merdel zijn gouden neus voor de titel van Baronet had opgehaald dat hij rondweg aan Lord Desimus verklaard had dat die titel voor hem te weinig betekende dat hij gezegd had Lord Merdel of eenvoudig Merdel deze verklaring had Zijmen de edele Lord zo diep in een poel van twijfel gestort als zo'n aanzienlijk personage maar zinkend kan want de Barnacles als een afzonderlijke mensengroep in de schepping stonden dat zo'n onderscheiding alleen aan hen toekwam en wanneer een officier, een zeeman een rechtige adelt werd dan lieten zij hem goedgunstig door de familie deur binnen maar sloten die onmiddellijk weer en de edele Lord deed daar niet alleen aan mee maar er stonden nog een onmiddellijk aantal Barnacles op de lijst en meneer Merdel die grote geest zou met hen in botsing komen zo zij het gerucht en waar of onwaar het gerucht hield niet op en Lord Desimus altijd bezig tenminste zo onderstelde men te bedenken om zich uit die moeilijkheid te redden gaf het gerucht nog meer te doen door bij elke gelegenheid op hoogdravende toon en in een waar warnet van onbegrijpelijke volzinnen te spreken van reuzachtige ondernemingen Rijkdom van Engeland Elasticiteit krediet kapitaal voorspoed en nog een aantal zegeningen meer de heer en mevrouw Sparkl hadden zich intussen in een eigen woning gevestigd een klein huisje ongeveer van een type Barnacle en Tevens een type van ongezelligheid ook naar de soep van eer gisteren en naar koetspaarden maar ontzettend duur omdat het precies in het centrum van de bewoonbare wereld gelegen was in dit benijdenswaardig verblijf en het werd reeds doorvelend benijd had me vrouw Sparkl nauwelijks besloten te maken met haar schoonwama toen daar plotseling de courrier het bericht bracht van de dood van haar vader en haar oom mevrouw Sparkl die volstrekt niet ongevoelig was was gedurende ruim 36 uur in haar tranen te wassen geweest en had daarna maatregelen genomen dat haar roudtoiletten niet zouden onderdoen voor die van mevrouw Merdel de couranten vermelden dat deze slag meer dan één familie in rouw had gedompeld en daar hadden ze wat de kleren betrof gelijk in de courrier ging naar Rome terug onder de indruk van de rouw die over hen gekomen was de meneer en mevrouw Sparkl samend gedineerd en nu zat mevrouw op een sofa in het salon het was een hete zondagavond de woning in het centrum van de bewoonbare wereld altijd benoud en pufferig als of zij voortdurend aan verkoudheid leed was deze avond al bijzonder broerig m'n vrouw Sparkl had al eens over enige potjes gesceda en andere planten heen naar buitend gekeken maar zag niets dan de novus teg naast het huis en dat uitzicht verveelde haar al heel spoedig daarna keek zij naar de andere kant waar haar man zich op het balkon te vervelen en dat gezicht verveelde haar nog meer eindelijk bekeek zij zichzelf in haar rouw gewaad dat zij ook vervelend vond maar niet zo erg als de beide anderen het lijkt wel of men hier in een put zit zijn mevrouw Sparkl zeg Edmund als je wat te zeggen hebt komt toch zitten zeker liefste antwoorden Sparkl wie op het takje gesceda waar aan hij had staan ruiken over de rand van het balkon kwam binnen en ging zitten als ik niet wist dat de langste dag al achter de rug is zou ik menen dat het vandaag is nog nooit is mij een dag gevallen is dit je waaier liefste voor Sparkl raapte hem op en gaf hem haar doe nu niet zulke onzettend dumme vragen Edmund van wie zou die waaier anders kunnen zijn ja ik dacht ook wel dat hij van jou was dan moest je het niet vragen antwoorden Fanny en rijkte zich eens op de sofa uit hey wat een lange vervelende dag een ogenblik later stond hij langzaam op liep naar het balkon en kwam weer terug liefste zijn Sparkl terwijl zijn ogen schitterden als of hij een ingeving kreeg ik geloof zeker dat je zenuwachtig bent zenuwen nee die heb ik niet maar mijn aangebeden meisje gebruik dan toch je reukflesje mama gebruikt altijd haar reukflesje en dat helpt haar dadelijk en zij is zoals je geloof ik wel weet een merkwaardig knappe vrouw zonder maleku goede hemel rietfanny weer op springende het is om je geduld te verliezen vervelende dag heb ik nooit beleefd Sparkl keek haar gedweena terwijl zij de kamer op en neer liep en hij scheen een weinig angstig te zijn toen zij een paar kleinigheden in de kamer verschikt en door alle vensters 1 voor 1 zei ze in de kussens van de sofa neervallen kom nu eens hier een beetje dichterbij zodat ik je met mijn wajer bereikend kan wanneer ik de nadruk wil leggen op het ging ik ga zeggen goed, nu niet dichterbij en luister nu wij moeten niet meer zoveel alleen zijn het ment ik mag niet meer zulke neerslachtige buien hebben als vanavond liefste, je weet zelf dat je een buiten gewoon knappe vrouw bent zonder malen oh goede genaarde rietfanny en spring weer op ik meen liefste dat iedereen weet hoe je in gezelschap als ik de schok en de rauw over papa's dood boven ben ben ik niet meer presentabel en als men niet meer presentabel is is het maar beter ook dood te gaan dat slaat toch niet op mij liefste Edmund je zou zelfs een heilige het geduld laten verliezen had ik dan niet over mijzelf maar liefste daarom behoef je toch niet thuis te blijven oh wat ben je toch een belachelijk creatuur Edmund antwoorden fanny diep voor ontwaardigd meng je dan dat een vrouw in de bloei harraer jeugd en niet ontbloot van uiterlijk schoon zich wat haar figuur betreft aan vergelijkingen met een vrouw die in alle opzichten minder is dan zij als je dat niet begrijpt ik meende dat men daar wel overheen komt hoe het zij merkte fanny zeer filosofisch aan ik zal er mij wel overheen moeten zetten te meer zei Edmund omdat hij toch wel te verwachten was Edmund antwoorden zijn ega als je niets beter weet te doen dan de vrouw die je met haar al hand heeft vereerd te beledigen wanneer alles haar tegenloopt dan deed je beter naar betten gaan sparkle was diep ontroerd en maakte op de tederste en ernstigste wijze excuses waarop hij een grote blijdschap weer verzocht werd wat dichterbij te komen zitten nu Edmund begon zij weer hem even met haar waaier aanrakende wat ik je zeggen wilde toen je mij zo begon te plagen ik moet mensen om mij heen hebben zondag als vandaag kom ik niet meer door sparkle vond dit plan nog zo gek niet maar zeiden hij je weet dat je waarschijnlijk eerst daar je zuster bij je krijgt ach ja Amy riep me vrouw sparkle met een zucht van aandoening dat lieve kleine ding maar Amy alleen is hier niet voldoende sparkle wilde nee zeggen waagende toon maar zag het gevaar daarvan nog tijdig in en zijn nee op bevestigende toon nee oh hemel nee Amy zou niet voldoende zijn nee Edmund want de deugten van dat lieve kind zijn van zoon kalme natuur dat er contrast moet zijn om ze beter te doen uitkomen en haar boven alles liefd te krijgen maar zij heeft om meer dan één reden opwekking nodig dat is het zei sparkle opwekking je moet mij niet telkens in de reden vallen Edmund zonder iets te zeggen te hebben Amy die arme lieveling was erg gehecht is dood erg betreuren ik ook traumans ik heb er zeer onder geleden maar Amy is erbij geweest en heeft die beste papa zeker tot het laatst toe opgepast en dat kon ik helaas niet doen Fanny begon te schrijden die beste beste papa van top tot teen heeft een contrast met om mijn lieve kleine muisje ging zij voort zal zeker nog erg onder de indruk zijn en dus veel opwekking nodig hebben en dan die langdurige ziekte van Edward die zij ook zo trouw heeft opgepast in tussend belet die ziekte van Edward was naar laatenschap gelukkig dat papa nog juist in Engeland geweest is en hier al zijn papieren verzeegeld achter slot gebracht heeft bij zijn zaakwaarnemers zodat het kan wachten tot Edward beter is en hier komt Sparkle was zo vermetel om te zeggen dat Edward geen betere oppassing wat kunnen hebben nu kan ik je eens gelijk geven zij Fanny als zieken oppasseres zal Amy wel voldmaakt zijn die lieve Amy wij zullen haar moeten helpen om de gevolgen van zo'n vervelende afmatende tijd te boven te komen en ook zal ik haar moeten helpen uit de roeien die zij kon haar vol zin niet eindigen want de klopper op de huisdeur werd in beweging gebracht het was een zonderlinge manier van kloppen zacht als of de klopper geen leven wilde maken en zo weinig mogelijk aandacht trekken lang achterheen als of de klopper de ooitheid vergat uit te scheiden hallo zij Sparkle wie zou daar zijn hij ging naar het balkon keek over de rand en deelde mee dat hij meende de hoed van zijn oude heer te herkennen en hij had goed gezien want een ogenblik later werd de oude heer binnen gelaten reed me vrouw Sparkle zich even voor onschuldigende dat het zo donker was in de kamer voor mij is het licht genoeg zijn meneer Merdel toen de kaars in binnen gebracht waren her nam hij ik maakte een wandeling en kwam toen op het idee jullie eens te gaan opzoeken aangezien hij in die neekostume was vroeg Fanny en hij dineert had nu eigenlijk nergens maar u hebt toch gedineerd nee eigenlijk niet hij streek met de hand over het voorhoofd als of hij er niet zeker van was of hij dan niet iets wilde gebruiken nee dank je ik heb geen trek ik zou met mama gaan dineren maar omdat ik geen trek had heb ik haar alleen laten gaan en ben wat gaan wandelen een kop thee of koffie nee dank je ik ben even op de club geweest en heb daar een glas wijn gedronken toen het gesprek zover gevoordat was nam meneer Merdel plaats op de stoel die Edmund hem had aangeboden hij tot nu voor zich uitgeschoven had op de manier van iemand die voor de eerste mal op schaatsen is en niet durft afzetten hij zette nu zijn hoed op een andere stoel keek er in als of hij in een putkeek en zij je ziet ik kwam op het idee je eens een bezoek te brengen heel vlijend voor ons, zij Fennie want we weten dat u niet houdt van visites maken nee daar houd ik niet van u werkt veel te veel meneer Merdel en als u, nu uw eetlust gaat verliezen zult u zeker ziek worden oh nee ik voel mij heel wel zowel als altijd de grote geest van zijn tijd getrouw aan zijn kenmerkende eigenschap van zo weinig mogelijk te zeggen uit zichzelf en deed hij het al eens niet uit zijn woorden te kunnen komen zweeg weer en Fennie begon zich af te vragen hoelang hij wel blijven zou wij spraken juist over die arme papa meneer toen u binnen kwam zo dat is wel toevallig Fennie kon dit niet inzien maar achten het toch haar plicht voor te gaan wij spraken over het uitstel dat de ziekte van mijn broer veroorzaakt in de regeling van papa's nalatenschap ja antwoorde meneer Merdel ja dat duurt lang niet dat het er iets toedoet zei Fennie nee stemde meneer Merdel toe na het plafond bekeken te hebben voor zover uit binnen zijn bereik was het doet er niets toe het enige waarover ik mij angstig maak is dat die mevrouw general een legaat krijgt zij krijgt niets verzekerde meneer Merdel hij deed Fennie veel genoegen hem dit te horen verklaren meneer Merdel had in tussen de diepte van zijn hoed nog eens geschat en herhaalde nu nee zij niet dat is niet waarschijnlijk oog hemel nee nu dit onderwerp afgehandeld was vroeg Fennie of hij mevrouw Merdel met zijn rijtuig ging afhalen nee antwoorden hij ik neem de kortste weg naar huis en laat me vrouw Merdel voor zichzelf zorgen ik durf zeggen dat zij daartoe wel in staat is waarschijnlijk wel meen de Fennie na een stilte van enige minuten stond meneer Merdel op en zij ophouden ik ga naar huis kun je mij ook een pennemes lenen Fennie vond het wel vreemd dat zij die nooit tot schrijvend van een brief komt komen haar altijd werkende schoonvader een pennemes zou lenen en meneer Merdel moest dit toestemmen maar hij had er één nodig geef meneer Merdel dan dat parel moer een mesje uit mijn werk tafeltje Edmund maar voorzichtig want je bent altijd zo onhandig heb je er niet één met een donkere hecht volg meneer Merdel schildpad ja, dat is goed liever schildpad Edmund ontving nu de opdracht het schildpad een mesje om meneer Merdel te geven als u er ink aan maakt zal ik het u maar vergeven ik zal er geen ink aan maken dat beloof ik je de grote man stak nu zijn mouw uit en begroef daar voor een ogenblik Fennie's hand in met pols gefricht bracelet en al huisde kon Fennie niet gewaar worden hij had even goed een invalide van Chelsea of Greenwich kunnen zijn volkomen over tuigd dat het de langste dag geweest was die ooit een eindigenomen had en er nooit een vrouw bestaan had niet om bloot van bekoorlijkheden die zo een paar half idioten lompers was verveeld trap Fennie zodra haar schoonvader de deur uit was op het balcom ten einde wat verse lucht in te ademen haar ogen vulden zich met traanen van spijt en toen zij aan doorheen de straat afkeek meende zij dat meneer Merdel liep maar sprong en dansten en rondrijden als of hij door meer dan één duivel bezeten was einde van het vijfde hoofdstuk van deel vier zesde hoofdstuk van deel vier van kleine Dorrit van Charles Dickens vertaald door AG van Tricht deze LibriVox opname vrij van uteursrechten opname door Marcel Koenders er was vandaag die nea bij dokter Bali was er en in zijn volle kracht Ferninand Barnacle was er en innemender dan ooit dokter was iemand die overal kwam bij de hoogste en de allerlaagste standen ja hij bezocht de donkerste plaatsen zelfs vaker dan bischop veel schitterende dames behoorden tot zijn patiënten en waren verrukt van hem vonden hem zelfs een aardige man maar hoe ontsteld zouden zij geweest zijn wanneer hij zo dicht bij haar zat als zij geweten hadden toenelen die pijnzende ogen 1 of 2 uur geleden hadden aan schout en bij welke bedden in welke woningen die rustige gestalten had gestaan maar dokter was iemand die niets aan de grote klok hing nog door anderen er aan liethangen hij zag en hoorde veel wonderlijke dingen en bracht zijn leven door ten midden van toestanden die met zijn morele opvattingen volkomen in strijd waren maar hij bleef zijn medeleide tonen aan rechtvaardigen en onrechtvaardigen evenals zijn goddelijke meester hij deed zoveel goed als hij kon maar verkondigde dit in de cinagogen nog op de hoekender straten dokter was ook een onderhoudend man met zijn grote kennis van mensen en dingen zelfs de vatterigste heertjes en de eleganste dames moesten dit erkennen waar dokter was kon men iets degelijks verwachten en een half grijm degelijkheid kan evenals de geringste hoeveelheid van enig andere zeldzaam voorkomend natuurproduct een grote hoeveelheid versteen bloed wat krachtig gemaakt het gevolg was dat op dokters kleine dineet is de gasten zich het natuurlijkst voordelen zij schenen in zichzelf te zeggen bewust of niet deze man kent ons zo als wij zijn sommigen, onzer ziet hij dagelijks zonder puik of planketzel hoort naar het geen er in ons omgaat en ziet ons gelaad zonder het masker der konventie bij hem de waarheid zo dicht mogelijk naarbij komen want hij staat hoog boven ons de gasten van de dokter waren dien te gevolgen bijna natuurlijke mensen het wegblijven van meneer Merdel had tot gevolg dat er eens toe dedig bleef overuggens werd hij niet gemist en was zijn afwezigheid dus geen verlies Bali die alles oppikte wat er zo van tijd tot tijd Westminsterhol kwam binnenwaaien was natuurlijk niet omkundig gebleven van het geen er in de laatste tijd over Merdel gefluisterd werd hij zette daarom zijn lornjet op trok zijn meest en fluisterde mevrouw Merdel die naast hem zat in Zekere vogel heeft mij ingefluisterd dat ons koninkrijk eerdaars een getitelt man rijker zal zijn waarlijk vroeg mevrouw Merdel ja heeft die vogel dat ook nog niet een paar andere allerliefste oortjes ingefluisterd hij keek veel betekenend naar de diamanten in mevrouw Merdel's ooringen bedoeld u de mijne wanneer ik het word allerliefst uitsprek bedoond ik altijd u maar nu de vogel ik ben de laatste persoon om nieuwtjes te horen antwoorden mevrouw Merdel zal het zijn wat zout u een bewonderend zwaardige getuigen zijn geen jury zout u kunnen weer staan tenzij men naartoe overging haar uit blinden te laten bestaan het gesprek werd nog enige tijd op die badinerende toon voortgezet en bij het weg aan zijn mevrouw Merdel nu als die vogel weer aan het praten gaat komt u mij zeker eens vertellen wat hij gezegd heeft hoe scherpsinnig Bali ook was hij had er niet in kunnen slagen mevrouw Merdel tot praten te brengen dokter daarom tegen die haar naar haar rijtuig bracht kreeg op zijn vraag is het waar? u vertelt mijn waarde dokter u doet mij dezelfde vraag die ik u wilde doen u mij eerlijk gezegd geloof ik dat Merdel meer vertrouwen stelt in u dan in mij maar hij vertelt mij niets zelfs niet over zijn gezondheid u hebt natuurlijk gehoord wat er verteld wordt ja zeker maar u kent Merdel en weet hoe zwijgend en terughoudend hij is ik kan niet ontkennen dat ik wilde dat die praatjes waarheid bevatten als ik ander zij zou u mij toch niet geloven dat is waar, zei dokter het is intussen een dwaze toestand daar u kent Merdel en het zal u dus niet verbazen dokter was inderdaad niet verbaasd help haar in haar rijtuig en wensde haar goede nacht een ogenblik bleef hij nog in de voordeur staan en keek de sierlijke equipage na toen hij de trap opging verdwenende gasten en begaf hij zich naar zijn studeerkamer om zich nog wat in de literatuur te verdiepen waarvan hij een groot liefhebber was de pandule op zijn schrijftafel stond op enige minuten voor 12 uur toen zijn aandacht werd afgeleid door het overgaan van zijn huisgel zijn dienstpersoneel was al naar bed zodat hij zelf naar beneden moest om de deur te openen ik kom uit de badhuis in de straat hier om de hoek en wat is er aan de hand wilt u als u blieft dadelijk komen wij vonden dit op het tafeltje liggen hij duwde de dokter een stukje papier in de hand en deze las daarop niets dan zijn eigen naam en huisnummer met potloot geschreven hij bekeek het schrift wat nauwkeuriger keek de man eens aan nam zijn hoed van de kapstok stak de huis sleutel in de zak en spoede zich met de man naar het badhuis toen zij daar aan kwamen stond het gehele personeel naar hen uit te kijken of liep in de gangen heen en weer wees zo goed iedereen te verzoeken weg te blijven zei de dokter tot debatmeester en breng mij regelrecht naar de patiënt tot de man die hem gehaald had in de badkuip van één der laatste kamertjes was geen water meer maar lach als in een sucrovaag onder een haastig er overheen geworpen deken het lichaam van een zwaar gebouwd man met een groot hoekig hoofd en een grof onbeduidend alledaags gelaad het boven licht was geopend om de damp waar mede het kamertje gefuld geweest was gelegenheid te geven om te ontsnappen maar het was toch nog heet in het kamertje en het marmer van de badkuip was nog warm het gelaad en het lichaam voelden koud aan de bodem van het bad was rood gekleurd op de rand lagen en leeg laudanen flesje en een pennemess het schildpaddenhecht bedoezeld maar niet met inkt de halfslagader doorgesneden snelle dood minstens een half uur geleden de ego van de uitspraak des dokters weergalmde door de gangen en de kamertjes en door het huis terwijl hij zich uit zijn gebukte houding oprichtte hij bekeek de kleren op de sofa het horloge de portemonnee en de portefuien op de tafel uit de portefuien stak een opgevouwen papier dat is dokters aandachtrok hij trok het er uit bekeek het en zij dit is aan mijn adres waarna hij het opende en las er was voor hem niets meer te doen het personeel van het badhuis wist wat er gedaan moest worden de politie werd er mee in kennis gesteld en de dinaren van hermandat legdend volgens hun plichtbeslag op de overledenen en op het geen hem had toegehoord zonder zich meer van streek te laten brengen dan bij het opwinden van een klok dokter was blij toen hij weer in de vrije lucht kwam was niet tegenstaande de ondervinding die hij dagelijks opdeed in zijn beroep zelfs blij een ogenblik op een stoep te kunnen gaan zitten want hij was wat duizelig en gevoelde zich niet wel Bali woonde dicht in zijn buurt en toen hij dienstwoning naderde zag hij nog licht in dienstudeerkamer er was nooit licht wanneer Bali er niet was zodat dokter de zekerheid had dat Bali nog niet naar bed was inderdaad zat deze nog te werken hij zeer verbaasd toen hij de klopper op zijn huisdeur hoorde hij verwachte niet anders dan dat iemand hem kwam zeggen dat men bij hem wilde inbreken en zijn verbaasing steert en top toen hij dokter de laatste persoon die hij verwachte voor zich zag wat is er aan de hand je hebt mij laatst eens gevraagd welke kwaal merdel toch had alle zonderlingst antwoord maar het is waar ik heb dat gevraagd ik zei toen dat ik er nog niet achter was kunnen komen maar nu ben ik er achter grote god Bali achter uitspringende en de ander bij de borst vattende dan weet ik het ook ik lees het op je gezicht zij gingen de spreekamer binnen en dokter li Bali de brief lezen het was wel geen lange brief maar Bali moest hem toch met de grootste aandacht enige malen overlezen het speedt hem meer dan hij zeggen kon dat hij zelf de draad niet in handen had gekregen de geringste aanwijzing verklaarde hij zou hem de gehele zaak duidelijk gemaakt hebben en welke zaak om tot in de kleinste bijzonderheden na te sporen dokter nam op zich het bericht naar Harley Street te brengen en aangezien Bali niet in de stemming was om zijn werk voor te zetten wandelden zij er samen hij zou voor het huis op en neer blijven lopen terwijl dokter binnen was de wandeling in de frisse nacht lucht was zeer geschikt om tot kalm te komen en toen dokter de klopper in beweging bracht begon de dageraad reeds aan te breken een knecht in een lieverij die alle kleurend van de regenboog vertoonden zat op zijn meester te wachten dat wil zeggen was in de keuken bij een paar kaarsen over de krant heen in slaap gevallen alle wiskunstigste berekeningen van de kansen die een particuliere woning heeft om in brand te raken te niet doen toen deze trouwe dienstknecht eindelijk wakker geklopt was moest dokter geduld hebben tot ook de eerste boterlier was ontwaakt eindelijk verscheen dit deftig exemplaar van het menselijk geslacht in de eetkamer in een flanelle kamerjapon en op filterpantoffels maar met de wit das on een eerste boterlier tot in zijn nieren dokter had in tussend de luiken opent gezet want hij begon al lichter worden mevrouw merdelskamernier moet geroepend worden zij moet mevrouw merdel wekken haar verzoeken bij mij te komen en haar in tussend zo voorzichtig mogelijk voorbereiden op de vreselijke tijding die ik haar kon brengen al dus dokter tot de eerste boterlier deze riep een knicht om de kandelaar die hij in de hand had van hem aan te nemen liep daarna in volle waardigheid naar het venster en keek dokter met dezelfde onvoorstoorbare kalm te aan als waarmee hij naar de tafel keek bij een diner meneer merdel is dood zijn dokter die ik tegen de eerste van de volgende maand de dienst op meneer merdel heeft zich van kant gemaakt dat is hoogst onaangenaam in mijn positie dat kan tot allerlei vermoedensaandeiding geven het zal het best zijn dat ik maar onmiddellijk vertrek maar als schokje dit bericht niet verrast het je dan niet volgt dokter verontwaardigd staat er en dood kalm antwoorden de eerste boterlier de volgende merkwaardige woorden meneer meneer merdel is nooit een gentleman geweest wanneer meneer merdel niet als een gentleman gehandeld heeft verrast mij dat volstrek niet kan ik voor ik vertrek iemand bij u zenden of nog enige aanwijzingen geven ten aanzien van het geen u gedaan wens te hebben toen dokter na zich boven van zijn taak gekweten te hebben Bali terugvond vertelde hij niets meer van zijn onderhoud met meneer merdel dan dat hij haar niet alles had mede gedeeld en zij had geen hij haar had mede gedeeld vrij kalm had aangehoord druk pratende over het voorgevallen gingen zij naar huis doch alvorens bij de woning van dokter afscheid te nemen keken beide naar de zondigen morgenhemel waar tegen de rook uit enkele schoorstenen en de klanken van vroegewekte stemmen opstegen wie op hem daarna een blik op de reuzachtige stad en dachten als al die honderden en duizenden tot de bedelstaf gebrachte mensen die nu nog rustig sleepen wisten wat zij beide wisten welke een slag hen getroffen had wat een kreeg van ontzetting een ellendeling zou er dan naar de hemel stijgen het bericht van de dood verspreidde zich met verrassende snelheid in het eerst was hij overleden aan alle bekende ziekten en dan nog een groot aantal die met de snelheid des licht voor deze gelegenheid werden uitgevonden hij had van zijn jeugd af waterzucht gehad hij had van zijn grootvader het water op de borst geerft hij had 18 jaar lang elke morgen een operatie moeten ondergaan hij had geleden aan aderspatten in zijn borst zijn longen waren nooit in orde geweest hij had een hartziekte gehad er was iets in orde geweest in zijn hersenen minstens 500 mensen die zich van niets bewust aan de ontbijttafel plaatsgenomen hadden verklaarden, opstaamden persoonlijk van dokter gehoord te hebben dat deze tegen meneer Merdel gezegd had u moet u er op voorbereiden dat u op zekere dag als een kaars uitgaat en dat meneer Merdel daarop geantwoord had een mens kan maar eenmaal doodgaan tegen 11 uur in de voormiddag was men het er echter algemeen over eens dat het drukking op de hersenen geweest was ten gevolgen van overwerken en hiermee zou iedereen genoegen hebben genomen als Bali niet de waarheid had verteld op het gerechtshof dien te gevolgen wist men om 1 uur dat meneer Merdel zichzelf van kant had gemaakt maar daarom was de drukking nog niet vergeten men hoorde er in elke straat zedenkundige beschouwingen over iedereen die geld had willen verdienen en er niet in geslaagd was zij daar heb je het nu dat najagend van rijkdom en wilde moet wel drukking op de hersenen veroorzaken leeglopers beschouwen de zaak van hetzelfde standpunt wat heb je er nu aan om zo hard te werken zijden zijn zulk overdreven werken moet op de hersenen gaan drukken dan niet anders deze beschouwing vond al heel veel aanhangers vooral onder jeugdige kantoorklerken die niet het minste gevaar liepen om er ooit aan te zullen sterven zij zouden deze guldenles nimmer vergeten maar tegen beurs tijd en vooral op de beurs moest drukking plaatsmaken voor gefluister in alle hoeken eerst zwak en niet verder gaande dan twijfel of meneer Merdel werkelijk wel zo rijk geweest was als men gemeent had zou alles wel zo geriff gerealiseerd kunnen worden zou die wonderbare bank misschien niet geschorsd worden voor een maand of zo toen dit gefluister luider werd en dat werd het met elke minuut werd het ook dreigender niemand kon eigenlijk verklaren hoe meneer Merdel zoveel niets was opgeklommen tot een schattrijk man eigenlijk was hij toch een dombekombe kerel geweest altijd had hij met neergeslagen ogen gelopen zodat niemand eigenlijk ooit zijn gelaad had gezien hij was op een onverklaarbare manier door mensen uit alle standen en rangen woord geholpen hij had nooit zelf geld bezeten roekeloze waagstukken ondernomen en ontzagelijk veel verkwist na matende avond naderden nam dit gepraat grotere verhoudingen aan en werd al luider en luider men wist reeds dat hij in het badkamertje een brief aan zijn dokter had achtergelaten dat de dokter die morgen bij de lijkschouwing zou overleggen en dat het geen er instond al degenen die vertrouwen in hem gesteld hadden als een donderslag in de oren zou klinken talloze mensen van allerlei beroep en bedrijf zouden door zijn bankroed geruineerd zijn oude vandaagen die hun gehele leven in onbekrompen omstandigheden verkeerd hadden zouden geen andere plaats dan het werkhuis hebben om het vertrouwen dat zij in hem gesteld hadden duizenden vrouwen en kinderen zouden hun toekomst verwoest zien door de hand van die machtige scherk elke deelnemer aan zijn prachtige vestijnen moest beschoud worden als een medeplichtige in het plunderen van talloze huisgezinnen iedere slaafser aan bidder van zijn rijkdommen die geholpen had om hem op een piedestal te zetten had beter gedaan bod werk de duivel te aanbidden zo versterkt door bevestiging op bevestiging door avondblad op avondblad zwol het gepraat aan tot een geloei als men had kunnen verwachten wanneer de eenzame wachter op de gallerij van Zinpol ontdekt had de nachtelijke hemel geladen was met een dofgemompel van de naam Merdl gepaard met verwensingen en vervloekingen in allerlei vorm want tegen die tijd was het al onbekend dat de kwaal waar aan meneer Merdl heette te leiden niets geweest was dan valsheid en bedrog het welgelijke voorwerp van Zul een wijtverspreide aanbidden de deelnemer aan festijnen van de grotender aarde het ei van de vogelrok in alle bijeenkomsten van aristocratische dames de man voor wie allen gelijk waren die de hoogmoedigsten voor zich buigen de machtige beschermer de man die met een minister onderhandelde over het lordschap van het circumlocutie-kantoor die meer erkentelijkheid genoot in tien of 15 jaren dan ooit aan de gezamenlijke weldoeners der mensheid en aan hun werk in Engeland was bewezen hij het schitterende wonder het nieuwe gestermte door de wijzender aarde gevolgd met geschenken tot het bovenzeker kreng op de bodem van een badkuip bleef staan en verdween die man was eenvoudig de grootste zwendelaar en dief die ooit aan de galg ontkwam einde van het eerste deel van hoofdstuk 6 vervolg van het zesde hoofdstuk van deel 4 van kleine dorret van Charles Dickens vertaald door AG van Trigt deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Konders aangekondigd door het geluid van een gejaagde ademhaling en een zenuwachtig haastige voetstap kwam Panks het kantoor van kleine binnenstormen de lijkschouwing was gehouden de briefpubliekeigendom de bankvalliet alle luchtkastelen waren in rook en smook opgegaan het al onbewonderde kaperschip was in de lucht gevlogen midden de vissenen vlood van alle handenvaartuigen van onderscheidende afmetingen op de oppervlakte van het water aanschouden men een toneel van niets dan verwoesting brandende vrakken uit eenspringende kruidmagazijnen zware kanonnen die vanzelf afgingen en vrienden en buren in vlarden scheurden drenkelingen die zichzelf vastklemden aan onzeewaardige masten en na een minuut de gronden gingen uitgeputte zwemmers drijvende doden en haaien de gewone vlugheid en regelmaat op het kantoor van Dois en Klenem waren op de vlucht ongeopende brieven en onuitgezochte papieren lagen verspreid over de schrijftafel te midden van deze bewijzen van verlamde energie en verdwenend hoop zat het hoofd van het kantoor werkeloos op zijn gewone plaats de armen over de schrijftafel gekruist en het hoofd er overheen gebogen toen Pengs binnenkwam en hem daar zag zitten bleef hij een ogenblik staan maar in het volgende lag ook hij over de schrijftafel gebogen en in deze houding bleven zij enige tijd volharden roerloos en sprakeloos Pengs lichte het eerst het hoofd op en zei ik haalde er u toe over meneer Klennen ik weet het zeg wat u wilt u kunt niet meer tegen mij zeggen dan ik tot mijzelf zeg u kunt niet meer tegen mij zeggen dan ik verdien oh Pengs spreek toch niet van verdienen wat verdien ik dan zelf wel Rip Klennen meer geluk antwoorden Pengs ik die mijn compagnon totaal heb gerewineerd Pengs Pengs ik heb doos gerewineerd de eerlijke ondernemende onvermoeide oude man die zichzelf al werkende een weg door zijn leven heeft gebaan de man die zoveel teleurstellingen heeft moeten dragen niet tenmin zo goed en zo hoopvol is gebleven de man voor wie ik zoveel voel die ik zo trouw en zo nuttig hoopte te zijn die man heb ik tot de bedelstaf gebracht tot schande en ellende heb ik gerewineerd de geweldige smart die deze overwegingen veroorzaakten maakte Pengs zo vanhopend dat hij zich de haren uit het hoofd rukte overlaat mij met verwijten Rip hij overlaat mij met verwijten meneer of ik zal mijzelf tekort doen jij gek jij schurk jij ezel hoe kon je zo iets doen jij beest wat is je bedoeling ermee geweest ranzel mij af scheld mij uit Rip hij en trok zich op de meest onbarmhartige en vrede manier aan zijn taaie haren wat zou het voor jou en voor mij geen dag beter geweest zijn als wij ons nooit met die noblotte gemani hadden ingelaten zij klen hem meer als klacht dan als verwijt ga uw gang maar meneer spaar mij niet zijn Pengs had je maar nooit aan die vroeg de berekeningen gedaan en mij de resultaten met zulk een afschuwelijke helderheid hoog en gehouden kruinde klen hem hoeveel beter zou dat geweest zijn voor ons beiden Pengs ga uw gang maar meneer Rip Pengs zijn haren loslatende spaar mij niet klen hem zien de dat Pengs al begon te bedaar hem had nu alles gezegd wat hij wilde en meer nog hij drukte hem de hand kruinde blindenleiders van de blinden Pengs blindenleiders van de blinden maar dois dois dois mishandel de compagnon zijn hoofd viel weer op de schrijftafel ik ben niet naar bed geweest meneer van het ogenblik af dat het rugbaar werd overal binnen gelopen bij hoog en laag nog hopende enige sindels uit de as te redden alles vergeefs alles weg alles verdwenen ik weet het maar al te goed Pengs er volgde nu een pauze die Pengs aanvulde met een gekreun dat uit de diep zijn rezieel op kwam gisteren Pengs gisteren nog maakte ik het plan om alles te realiseren en er een eind aan te maken ik kan dat niet van mijzelf zeggen meneer antwoorden Pengs maar het is wonderlijk zoveel mensen als gisteren daar het plan voor gevormd hebben als het niet te laat geweest was weer volgde er een pauze waarin niets gehoord werd dan het heigen en stomen van Pengs hebt u alles wat u bezat belecht vroeg Pengs met moeite dit laatste woord uitsprekende alles Pengs begon weer aan zijn haren te trekken en wel met zulkem kracht dat hij een vlog in de hand hield hij bekeek ze even waarbij zijn ogen schitterden van gloeiende haat en stak ze in zijn zak ik moet onmiddellijk handelen zij klennen een paar traden afvegenden die hem over de wang rolden hoe weinig vergoeding ik ook gevent kan ik zal die onmiddellijk geven ik moet trachten tenminste de goede naam van mijn compagnion in ere te houden voor mijzelf mag ik niets behouden ik moet aan de krediteuren volmacht geven om het beheer van mij over te nemen ik heb mij dat onwaarde gemaakt het overige van mijn leven zal ik door hard werken trachten te boeten voor mijn dwaasheid nee, voor mijn misdaad is het onmogelijk meneer de loop der dingen nog af te wachten dit is buiten questipanks uitstellen kan niet baten hoe eerder ik de zaak uithandend geef hoe beter er moeten deze week betalingen geschieden zodat de katastroven dan toch aan het licht zou komen de gehele afgelopen nacht heb ik er over liggen denken wat ik doen moet het geen nu nog overblijft is het te doen niet alleen toch voor panks winst gelaad, zo nat was als of de stoom die hij uitliet onmiddellijk in water veranderde roept de hulp van een rechtsgeleerde in dat zou misschien niet kwaad zijn neem rug het is geen ingewikkelde zaak rug zal even een goede raad kunnen geven als een ander zal ik rug halen als je de tijd hebt je zou er mij zeer door verplichten panks zette zijn hoed op en stoomde naar pentenville zolang hij weg was bleef Arthur met het hoofd op de schrijftafel liggen zonder zich te verroeren panks keerde met zijn vriend en rechtsgeleerde raadsman terug maar meneer rug had onderweg zoveel ondervinding opgedaamd en aanziend van panks abnormalen gemoetstoestand dat hij zijn raadgevingen aanving met hem te verzoeken heen te gaan panks was verslagen maar gehoorzaamde hij laat zich te veel door zijn gevoel beheersen zij rug toen panks weg was in ons beroep moet men geen rekening houden met het gevoel meneer terwijl hij zijn handschoenen uitdrok en zijn hoed wegzetten keek hij zijn client eens van terzijde aan en maakte in zichzelf de opmerking dat er een grote verandering over hem gekomen was het spijt mij te moeten opmerken meneer begon rug dat u zelf ook het gevoel aan het woord hebt gelaten doe dat toch niet wat ik u binnen mag het verlies dat u geleden hebt is zeer zeker te betreuren maar wij moeten de omstandigheden flink onder de ogen zien als ik alleen mijn eigen geld verloren had meneer rug antwoordde clennum met een zucht zou ik het mij niet zo aantrekken ik verbaas mij over u meneer clennum zich vrolijk in de handen vrijvenden meent u dat werkelijk dat is vreemd ik heb in mijn praktijk de mensen altijd het meest horen te vragen over een eigen geld ik heb mensen gekend die mooie sommetjes van een ander kwijtraakten en revrij kalm onderbleven revrij kalm na deze troostvolle opmerkingen nam meneer rug bij de schrijftafel plaats en begon aan de zaken nu meneer clennum met uw verlof tot de zaak overgaan ze is zeer eenvoudig wij staan voor de duidelijke vraag die het gezond verstand ingeeft hoe redden wij onszelf eruit hoe redden wij onszelf eruit bij mij is dit de vraag niet meneer rug u begint een dwaling te verkeer hem de vraag is wat kan ik voor mijn compagnon doen wat moet ik doen om hem zoveel mogelijk voor schade en schande te vrij waren ik vrees meneer dat u weer bezig bent uw gevoel te veel aan het woord te laten ik hoop dat u het mij niet kwalijk zult nemen maar ik acht mij verplicht u daar tegen te waarschuwen meneer rug het komt mij voor dat u weinig geneigd bent de weg in te slaan die ik mij vast voor genomen heb te gaan keurt u die weg af mocht u wat huiverer zijn om die met mij in te slaan en te doen wat u nodig is dan zou mij dat zeer zeker spijten maar ik zou toch naar andere hulp moeten uitzien u moet wel weten wat u doet maar u zou het vergeef zijn moeite doen indien u wil trachten mij van plan te laten veranderen goed meneer antwoorden rug schouder ophalend u hebt een raadsman nodig laat ik dat zijn dit is mijn principe in de meeste zaken kleinem deelde meneer rug nu mede waartoe hij zo vast besloten was hij vertelde dat zijn compagnon een invoudig oprecht man was en hij kleinem in alles wat hij zich voorstelde te doen geleid werd door voorkomen bekendheid met dienstcharacter en door grote eerbied voor zijn inzichten voortsteelde hij rug mede dat zijn compagnon voor een belangrijke onderneming naar het buitenland was gegaan en het dus niet meer dan zijn kleinems, plichtwas de schuld van zijn eigen roekenloosheid geheel op zich te nemen en openlijk te verklaren dat zijn compagnon daar geheel buiten stond ook ten einde het welslagen die onderneming niet in gevaar te brengen door ook, maar het geringste vermoedend te wekken ten nadelen van de goede naam die Doys in het buitenland had ten einde zijn compagnon ook zedelijk geheel schoon te wassen verzocht hij rug openlijk en zonder iets terug te houden te verklaren dat hij Arthur Clenham van de firma Doys en Clenham alleen en zelfs tegen de raad van zijn compagnon in het kapitaal van de firma die ook een hapt in ondernemingen die zwendelaarij zijn gebleken aangezien dit de enige manier was waarop hij zijn handelswijze enigszins kon goedmaken andere mensen zouden het misschien een dwaarzheid vinden maar zijn stipt eerlijke en onkrukbaar trouwe compagnon zou hem begrijpen Eén het desbetreffende verklaring moest niet alleen aan de schuldeisers en afnemers van de fabriek maar ook aan alle couranten gezonden worden Reeds deze opdracht deed rug schever gezicht te trekken en had een merkwaardige bewegelijkheid van armen en benen ten gevolgen dit was echter nog pas een gedeelte van Klenems plan hij verzocht voorts aan alle schuldeisers een circulaire te doen toekomen waarin nogmaals gedrukt werd op de voorkomen onschuld van zijn compagnon waarin hij Klenem de welwillendheid van de schuldeisers in riep om hem in de gelegenheid te stellen met zijn eigen geld de fabrieker weer bovenop te helpen om later als eenvoudig boekhouder tegen een geringssalaris voor de zaak werkzaam te blijven wat rug hier tegen ook inbracht Klenem bleef op zijn stuk staan de verklaring werd openbaar gemaakt de circulaire verzonden een storm van verontwaardiging gingen op duizenden mensen die niets met de zaak te maken hadden riepen kruisigd hem van de genen die er geldelijk bij betrokken waren kon men daarom geen minder hard oordeel verwachten beriefend vol verwijten en bedreigingen kwamen er in kluisers en meneer rug die ze op zijn hoge stoel zit in de opende en las schreef binnen een week aan zijn client dat het hem niet verbazen zou indien er reeds volmachten waren uitgevaardigd ik moet de gevolgen van het geen ik misdaan heb op mij nemen antwoorden Klenem aan mij elke dag hier vinden toen hij de volgende morgen naar zijn kantoor ging en langs de winkel van je vrouw ploornisch kwam verscheen deze op de stoep en vroeg hem of hij niet een ogenblik in vrede rust wilde komen daar vond hij meneer rug ik meen de goed te doen u hier op te wachten zijn rug als ik u was meneer zou ik vanmorgen niet naar het kantoor gaan waarom niet voor zover ik weet zijn er niet minder dan vijf volmachten gegeven het kan niet te spoelig voorbij zijn nu de fabriek toch gesloten is laten ze mij maar dadelijk meenemen als u er niet op tegen hebt moest u wachten op een vondens van een der hogere rechtmanken dat staat beter meneer rug antwoordde kleinem neerslachtiger dan ooit mijn enige wens is dat alles zo spoelig mogelijk afloopt ik ga naar het kantoor in afwachting van het geen er gebeuren zal luister, nu nog eens meneer riep rug luister, nu eens naar verstandige raad wanneer men u op een volmacht van een lagere rechtbank in hechtenis neemt gaat u naar de marshalsie u kent de marshalsie het is daar erg bekompen vreselijk benoud terwijl in kingsbench rug maakte een beweging op de zuiden dat daar ruimte in overvloep was ik ga liever naar de marshalsie dan naar welke andere gevangenis ook zij klennen meent u dat inderdaad nu dat is een kwestie van smaak dan kunnen wij wel opstappen rug was eerst iets wat beledigd maar daar kwam hij vlug overheen terwijl zij door het hoofd naar het andere einde wandelden de bloedende harters stelden nog meer belang in klennen, nu het hem tegenbliebt dan vroeger zij beschouden hem nu als iemand die daar thuis hoorde verschijnen bewoners kwamen naar buiten om hem na te kijken en algemeen was men van oordeel zien kon hoe hij het zich aantrok je vrouw ploornis en haar vader stonden ook op de stoep en schudden het hoofd toen klennen met rug op het kantoor kwam vonden zij daar niemand maar zij waren gevolgd door een vrij oude man van de israelitische godsdienst die er uitzag of hij op rum bewaard werd nauwelijks had rug een daar vele brieven opgenomen en geopend of die man vertoonde zich voor het venster oh zij rug opkijkende hoe vaart u, kom binnen meneer klennem dit is menig een van de heren over wie ik u gesproken heb binnen en had inderdaad een vol macht zal ik met u meegaan meneer klennem voor rug, dank u ik ga liever alleen wees zo goed mij mijn kleren na te zenden rug die de gehele zaak zo luchter behandelde als of het een grap was beloofde dit te zullen doen en schudden toen klennem hartelijk beide handen klennem ging met zijn geleider naar beneden stapte in het eerste huurrijtuig dat hij vond en reed naar de oude poort wie had kunnen denken zij klennem in zichzelf dat ik daar op zo'n wijze nog eens binnen zou gaan shivery was aan de poort en jonge John in de portiersloorje had zij pas afgelost of wachtende dat het zijn beurt werd beiden waren meer verbaasd toen zij de nieuwe gevangenen herkenden dan men van een sipier zou gedacht hebben de oude shivery gaf Arthur de hand met een bloos van schaamte op de wangen en zij ik kan mij niet herinneren meneer dat ik ooit minder blij geweest ben u te zien en jonge John nog meer op een afstand gaf hem in het geheel geen hand maar stond hem zo merkwaardig besluitloos aan te kijken dat het zelfs klenems aandacht trok niet tegenstaande er een dichter sluier voor zijn ogen hing even later verdween jonge John in de gevangenis aangezien klen hem genoeg bekend was met de regels van de gevangenis om te weten dat hij enige tijd in de portiersloorje wachten moest nam hij daar in een hoekplaats en deed als of hij een brief ging lezen zijn aandacht werd er echter niet geboeid dat hij niet dankbaar opmerkte hoe de oude chivri andere gevangenen uit de loorje verwijderd hield hoe hij enige met zijn sleutel wenkte niet binnen te gaan en er andere met zijn ellenboog uitdoede en zijn best deed om hem zijn leed zo draagelijk mogelijk te maken terwijl hij nog zat te pijnzen over het heden en het verleden voelde hij zich op de schoudertikken en hoorde hij de stem van jonge John u kunt komen hij stond op en volgde jonge John zij waren nog niet ver gegaan toen deze zich omkeerde en zij ik heb al een kamer voor u u kunt alleen blijven dank je zeer John ging weer vooruit en bracht hem langs de oude trap en door de oude gang naar de oude kamer Arthur strekte de hand naar hem uit en John keek er naar keek naar zijn gezicht ernstig torenig, verontwaardigd knikten en zij ik weet niet of ik dat wel kan doen nee, ik vind dat ik het niet kan maar ik dacht dat u deze kamer graag zou het hebben en daar hebt u haar zijn een verbazing over de verandering in John's gedrag moest onmiddelijk nadat deze was heen gegaan en hij ging dadelijk heen plaatsmaken voor de gewaarwoordingen welke deze ledige kamer in zijn gewondhard opwekten en voor de op hem aan stormende herinneringen aan het goede lieve, tere schepseltje dat aan deze kamerwijding gegeven had haar afwezigheid gaf aan die kamer en aan hem die er nu in was zulke innig verlaten gevoel en deed hem zo verlangen naar dat gezichtje voldiefde en trouw dat hij zich naar de muur keerde om aan zijn tranen de vrije loop te laten en snikkend uitriep als of hem dit enige verlichting bracht oh, mijn kleine Dorrit einde van hoofdstuk 6 deel 4