 Wat zijn de grootste problemen in het zorgenzorgen? Het eerste problemen zijn natuurlijk de kost op dit moment. Zijn de afgelopen jaren, en dan ben ik al 10 jaar bezig, dat de zorgenkosten snel stijgen. Dat geldt zowel in de curatieve zorg, dus arts en de ziekenhuizen, als ook in de ouderenzorg. Het stijgt veel sneller dan het nationale inkomen. En ja, dat is daardoor ook wel een grote post winnen voor de kwaliteitsfinanciën. Binnen de curatieve zorg denken we dat toch met name de vraag snel toeneemt. Dus er wordt echt heel veel mogelijk. Technische ontwikkeling gaat heel snel, de kwaliteit gaat ontzettend vooruit, maar daar neemt ook wel de vraag toe, en nemen we de kosten toe. We hebben ook wel beleid gevoerd om het wachtlijst er weg te werken. Dat heeft ook tot de kostenstijging geleid. Binnen de ouderenzorg zien we ook de kosten snel stijgen, dat heeft voor een deel te maken met vergrijzing, maar dat is eigenlijk toch maar een klein deel van de verklaring. En de grote verklaring, de grote factor, is daar ook de toegenomen vragen en de hoge reizen die we tegenwoordig stellen, welke kwaliteitsverbeteringen hebben in de zorg. En dat heeft een prijs. En die prijs moet door de politiek verzonnen worden? Ja, dit is natuurlijk iets wat collectief geregeld is en al collectief gefinancierd. Dus de politiek is hier aanzet, samen met de verzekeraars, overigens. En omdat we het met z'n allen financieren, komt het ook in de overheidsbegroting terecht. Het is iets wat aan iedereen opleggen. Politiek oplossing kan soms heel gevoelig liggen, heel moeilijk liggen. Zie je oplossingen? Er moet een oplossing komen. Als het in dit tempo doorgaat, dat houden we niet vol. Dan komen we op veel te hoge belasting over een aantal tientallen jaren. Dus het moet een keer opgelost worden. Ja, de oplossingen zijn niet zo makkelijk in de curative zorg. Het is natuurlijk toch de vraag durven op een gegeven moment grenzen te stellen aan de zorg. Duren we te zeggen van, ja, deze zorg zit wel in het pakket en die zit niet in het pakket. We hebben de afgelopen tijd daar discussies over gehad. De ziektes van pomp en fabriek, waar natuurlijk het College voor Zorgverzekering heeft voorgesteld om ze uit het pakket te halen. Nou, dat ligt gewoon geweldig, gevoelig. Tegelijkertijd moeten we wel op een gegeven moment, denk ik, toch grenzen gaan stellen aan daar welke zorgen we er niet mee nemen. De kabinet heeft dat ook vastgelegd in het regerakkoord. We gaan kijken naar kost-effectiviteit. Dus we willen toch ergens dat verhouding bestaat, dus de baten van zorg en de kosten van zorg. En ja, dat kan hard zijn, dat je op een gegeven moment zegt. Deze kosten hier zijn er wel erg hoog in verhouding tot de baten. En dat zou je dus niet moeten doen. Het ligt wel heel gevoelig. We zien ook dat de politiek daar moeite mee heeft, met name één manier zou zijn. Het vastleggen in het pakket, in het verzekeren pakket. Nou, dat blijkt ontzettend moeilijk te zijn. Dat levert gewoon heel veel discussie op. Er is ook idee geweest om wat lichtere ziektelast uit het pakket te halen. Dat is ook lukt niet. Waar we nu de hoop op is om toch artsen te overtuigen in hun beslissingen, wat zorgfilteren te kijken van is dit allemaal nog wel nodig, ook in samenspraak met de patiënt. En misschien moeten we ook nog wel gaan kijken naar de opleiding van de artsen. De artsen zijn wel bewust van dat kost uiteindelijk ook een rol spelen, maar ze kennen niet altijd de kosten. Dus ik denk ook het informeren van artsen over dit is wel een effectieve behandeling, maar is ook wel erg duur en gaat er iets meer zoveel ermee om. Ga ik met de patiënt in discussie daarover, dat dat een manier is om dat te doen. Ik denk uiteindelijk moet je toch ook wel iets aan je verzekeringstelsel doen. Dus iets meer eigen risico bij mensen, iets meer eigen verantwoordelijkheid bij mensen. Dat is toch wel nodig om de kosten daar te beperken. Bij de ouderenzorg hebben we natuurlijk nu een grote stap gemaakt. Het wordt gedecentraliseerd naar de gemeentes, het wordt overgehebeld naar de WMO, de Wetsmaatschappelijke ondersteuning. En daarmee is het stelsel toch wel een hele fundamentele verandering. We hadden een verzekeringstelsel waar iedereen recht had op bepaalde zorg. Dat gaat nu naar de gemeentes. Dat wordt nu per individu bekeken. Welke zorg heb je nou eigenlijk nodig? Ik denk dat dat zal zeker werken ook. Dat zou kostenbesparen zijn. Het roept wel weer nieuwe vragen op, hoe bestender is dit en lukt dat allemaal. Nou, het is een heel spannend overgangsproces, maar daar is het denk ik wel een belangrijk stap gezet. We zitten nu midden in een economische crisis. Heeft dat er iets mee te maken met een oplossing? Kun je zeggen als deze crisis voorbij is, dan is er meer geld en dat komt er niet zo naar om je. Nee, ik denk dat dit wel doorgaat. Het rare is dat we eigenlijk de afgelopen jaren zelf zien dat de kosten van zelf een beetje aandalen zijn. Dat is ene zetens gedwongen door de budgetair note. Maar dit jaar zien we opvallend dat in de ziekenhuis ook een aantal opnamens en in de vraag van patiënten afneemt. Dat zal wel eens een stukje met de crisis te maken kunnen hebben. In de crisis ga je iets minder snel tegen je werk geven. Ik ga even drie maanden er dus uit voor een operatie. Mensen worden toch iets zo vuldiger misschien met hun gezondheid. En ik denk in tijd als het weer goed gaat, dan moet je toch actief een grens blijven stellen. De technologie gaat zo hard. We kunnen zoveel in de medische wereld. Er komt een hele vloedgolf op ons af van nieuwe technologie, personalized medicine, waar je echt per individu gaat kijken naar welke medicijnen je nodig hebt. Heel effectief, maar ook verschrikkelijk duur. Dus ik denk dat we er niet vanaf zijn. Dan raak je ook met alle nieuwe middelen, technische middelen, raak je ook een stuk etiek van op welke leeftijd is het nog zinvol om iemand 100.000 euro op duurende operatie of kostende operatie te geven. Die vragen worden ook zorgvuldig vermeden. Ja, de etiek speelt zeker bijna meer levensbedreigende zaken. Ik denk dat iedereen daar ook over eens is dat je dat voor iedereen moet houden. Je kunt je wel voorstellen in iets minder levensbedrijfende zaken dat je op een gegeven moment zegt, ja, hier zit toch een grens of dat je zegt van, ja, je kunt deze bandeling wel krijgen, maar dan moet je zelf wat bijbetalen. Maar het is een heel spannend raakvlak met etische vragen. Maar voor de minder noodzaak zorg moeten we dat ook niet overdrijven. Er is natuurlijk ook van alles uit het pakket gehaald. Physiotherapie is er uit, tanteelkunde, mondzorg is er uit. En ik denk dat er best wel gebieden zijn waar je af kunt vragen of je hoort dat allemaal nog wel in het pakket of wordt dat toch ook meer gewoon normale consumptie waar mensen zelf over beslissen. Ik denk wel dat we naar een wereld toe gaan waar mensen meer eigen verantwoordelijkheid hebben voor gezondheid, misschien ook meer eigen verantwoordelijkheid willen hebben, meer inspraakdaken, ze zorgen, ze krijgen. Ja, en als je meer keuze gaat toe laten, dan past dat daar ook bij, dat je daar ook de financiële prikwals aan koppelt. Dat is ook wat er aan mensen zegt. Nou, je kunt deze zorg krijgen. U kunt dit natuurlijk zorg krijgen, maar dan hoort u ook een andere prijs bij. Er lijkt toch een verband tussen de zorg en de pensioenproblematie, het aging verhaal. Er zit enigszijds verband dat de kosten stijgen vanwege de verrijzing. Er zit ook een verband, denk ik, dat we er wat anders over moeten gaan denken, zowel in de pensioenen als in de zorg. In Nederland hebben we zeer collectief goed geregeld. Uniform voor iedereen, verplicht voor iedereen. Pensionen hebben ook geen keuze. Als je via je werk geeft, ben je automatisch bij de pensioen aangesloten. Ik denk in beide werelden dat we moeten gaan kijken naar meer eigen verantwoordelijkheid en ook meer maatwerk. Daar is een interessant raagvlak tussen pensioenen en zorg, met name ouderenzorg. Een belangrijk deel van pensioenen gaat besteed aan worden aan de ouderenzorg. Misschien willen mensen daar wat meer inspraak over hoe dat wordt besteed. Ik kan me heel goed voorstellen. In andere landen zie je dat meer dan in Nederland. Op het moment dat je met pensioen gaat, dan ga je je pensioengeld aan besteden. Hier staat aan aflossing van je huis. Is het aan een vast inkomen elk jaar. Wil je misschien iets reserveren voor een verzekering voor als je nog eens een keer zorgbehoeftig bent? Ik denk dat dat moet meer individueel maatwerk worden en wat meer keuzevrijheid. En ik kan me heel goed voorstellen dat een deel van je pensioen gereserveerd wordt voor een goede verzekering. Stel dat je nog eens in een verpleeghuis terechtkomt. En de een zal tevreden zijn met de zorg die straks bij de gemeente wordt geboden. De ander zal zeggen ik kreeg al dat toch liever zelf. En ik wil mijn eigen arrangement verzinnen. Dus ik denk daarom dat het een heel belangrijk raakvlak zit. Hoe ziet het ideale zorgplaatje voor Nederland eruit als je praat over de verhoudingen tussen overheid, verzekeraar, zorgenstellingen, burgers? Wow, het ideale zorgplaatje. Eén van de grote problemen in Nederland is nog wel het chronische hardnekkige verschil tussen hoge en hoge opgeleide en laag opgeleidinggezondheid. De hoge opgeleide leven inmiddels 7 jaar lang en de laag opgeleide. Dat is echt een hele hardnekkiger kloof. En hier lijkt niet vanzelf af te nemen. Ik denk dat je daarin in de toekomst als je vraagt het ideale plaatje dat je daarin in de toekomst wat aan zult moeten doen. Die opleidingsniveau waarschijnlijk ook te maken met levenstijl. Het heeft te maken met levenstijl. Heel belangrijk, ja. Dus ik denk dat je mensen bewust moet maken hoe belangrijk levenstijl is voor je gezondheid. Dus roken, obesitas, gezond leven, niet te zwaar worden. Dat zie je in andere landen en zie je dat ook. Veel welvaarsziektes zie je toch met name bij het lager inkomens, lager opleiding. Ik denk daar een belangrijke taak ligt voor de mensen zelf. Om wij heel goed bewust van te zijn. Ik denk ook wel voor de overheid. Er zijn gewoondes die op hele jonge leeftijd in je jeugd aanleert. Dus net zoals we onderwijscollectief hebben geregeld. Moet je misschien ook onderwijs in gezondheid collectief regelen. Als je dat goed hebt geregeld dan kan je later in het leven mensen meer eigen verantwoordelijkheid geven en dan kan je ook wat meer eigen risico in je verzekering leggen. Dus het ideale wereld is denk ik inderdaad overheid moet stimuleren met zijn gezond leven. Vroegend leven, net zoals bij het onderwijs. Daarna meer eigen verantwoordelijkheid voor de burger. En verzekeraars hebben daar natuurlijk ook een belangrijke rol bij het beheersen van de kosten in de zorg. Overheden op verschillende niveaus, ook binnen Nederland en binnen Europa, hebben al die stappen gezet. Er mag niet meer geroakt worden in restaurants. Ik kan feesten op een baar ruimte waar mensen werken. Nu begint ook de grens van alcohol. Nederland wordt opgetrokken van 16 en 18 jaar. Er wordt steeds meer, de ene zegt negatief betuttelend, de andere zegt positief strakker opgetreten van wat we vinden dat goed is. Ja. Mensen leren met name jongen in het leven. Daar zijn mensen heel gevoelig voor de omgeving. In de jeugd zit heel sterk copiëergedrag. Als ze op scholen. En dat begint eigenlijk al hele jongen leeftijd. Voedingsgewoondes worden al in de eerste jaar levensjarig aangeleerd. Ik denk dat daar een taak ligt voor de overheid. Dus betutteling, af en toe is het nodig. Economen zijn het algemeen voor eigen verantwoordelijkheid en keuzeverheid voor mensen. Maar wat betreft levensgewoonte ja, moet je toch heeft de overheid een taak via het onderwijs. Later in het leven zei het meer aan mensen zelf over kunnen laten. Zoals mensen dan zeggen van ja, kies het bewust voor slechte levensgewoonte. Dan is dat hun eigen verantwoordelijkheid. Je kan ze wijzen op de consequenties daarvan. Maar daar zou je zeggen, dat is dan eigen verantwoordelijkheid voor mensen. Maar vroeg in het leven is er een taak voor de overheid. Als de overheid dat goed regelt dan kun je later in het leven makkelijker aan de individueen over laten. Dus ook een beetje hoe je solidariteit organiseert. Die is nu sterk in de zorgstelsel. Dus mensen met een zwakke gezondheid geven meer zorg dan mensen met een goede gezondheid. Eigenlijk zou je die solidariteit meer aan de voorkant organiseren in de jeugd van mensen. Dat iedereen de gelijke kans heeft op goede gezondheid. En dan hoef je dat minder achteraf te organiseren. Als je kijkt naar de Nederlandse zorghanpak en vergelijkt het met Europa zijn er problemen identiek of zijn er veel mentele keukens gemaakt in andere landen die minder of meer problemen hebben. Nou, in Nederland loopt wat betreft de curative zorg aardig in de pas met het buitenland. We springen eruit in de langdurgezorg. In de ouderenzorg. Die is in Nederland gewoon royaal geregeld. Daar zit ook wel geschiedenis aan vast. We hebben een sterke traditie van intramurale zorg. Dus het opnemen in verzorgingshuizen en verpleeghuizen. Heeft ook een beetje te maken met de woningnood na onze Tweede Wereldoorlog waar we in dat echt hebben gestimuleerd dat mensen bij het bereiken van de persioenleeftijd naar verzorgingshuis gingen. Ik denk dat we daar nu belangrijke stappen zetten in de richting van terug. Dat we zo lang mogelijk thuis houden in de eigen omgeving. Dus daar leren we denk ik wat van het buitenland. In de curative verzorg hebben we natuurlijk een heel interessant ontwikkeling in Nederland met de gereguleerde marktwerking. Daar wordt in het buitenland sterk naar gekeken wat ervaringen in Nederland zijn. Dat begint naar het lijkt nu zijn vrucht af te werpen. Dat heeft een aanloop gehad voordat Verzekeraars hun rol oppakken. Verzekeraars hebben nu ook pas echt de volledige prikkels om hiervoor kostenbesparing te zorgen. En ik heb wel goede hoop dat in de komende jaren echt wat kostenbesparing gaat leiden. En daar zit in het buitenland erg sterk naar te kijken of dat voor hen ook een model is wat gekopieerd kan worden.