 Ang tutulan ko'y piping pag-apuha I'll assure you that he is not at the tip point. But I'll give way to all the people. Mapulang pagbati ang hatid sa lahat. Tanggapin ang liyab ng surit pahayag. Damhinang pag-ibig, wagas sa pagliyag sa bayang ginahis, ginapo sa hirap. Pakingganang daing ng pusong bilanggok ng kasinong alingang ginadaan sa biro, hawi'in ang piring sa matang ng labo sa tinangas islap ng salapitluho. Ang araw na ito isimula palamang itong pagunita sa batas sa militar, isang lingkung singkat ng talakayat aral upang malantad ang katotohanan. Ating babaliin mga mitot kuento ng mga bayaran at salaman kero, ating hihimayin limagi-invento kaya tanging hiling, isip ay buksa ninyo. At upangsindihan ang sulos sa dilim na siyang tatanglao sa ating landasin, ang pusot palakpak agad natin pindutin sa gayong makita sa ating mga screen. Ang pangulo na Universidad ng Pilipinas ating salubungin. Pangulo Danieloel Concepcion ay atin ng dingin. Magandang umaga po sa inyong lahat at maraming salamat sa inyong pangdalo sa pangdiriwang ng UP Day of Remembrance na ating ginaganap towing ikadalawang putisa ng buwan ng september. Ano ang ating ginugunita at ano ang ating inaalala ngayon? Ang diktatoria, ang diktador o ang mga aral na inani mula sa dugo ng ating mga bayaneng lumaban at nagbalik ng ating demokrasia? Naging masmabilis ang daluya ng informasyon sa panahon ng social media. At kasabay nito ay ang paglaganap din ng disinformasyon. Nakarao ng pakakatao ng ilan na baluk putin ang katotohanan. Hindi hindi po natin nakahayaan nito. Bilang isang universidad at Dambana ng Dunung at Dangal isang malaking hamon para sa ating lumangoy at lumubog sa daluya ng informasyon. Ipamalas natin sa ating mga kababayan kung ano ang mga kaalaman na halaw sa karanasan at mula sa siyentipi kong pagaaral. Isang hindi na tatapos na laban ang pangbabantay sa ating demokrasia at kasama sa laban na ito ang pagaaraw sa ating kasaysayan at pagsasapuso dito upang hindi maulit ang mga madidilim na bahagi nito. Bilang isang guru at bilang isang Pilipino ito po ang ating paninendigan. Ang ating paglilingkod ay para sa ating mga kababayan at hindi para sa kung kaninong idulo o politikulamang. Bayan ko, ikaw ay di na muling mabibihag at makakaasaka na hindi ka na muling mapapasadlak sa dusa. Never again, never forget. Paraming salamat pamulong Danilo El Concepcion. Huso at palakpak ay muling ipakita dahil ay tanda ng paki-kiyasa kaya nga ang hiling muling paalala isipan at tayo yung magsama. Anuman ang gawing mga pananakot kahit padahasin ay hindi titiklop takpan matabunan ang mga gawing bulok si Singawang Amoy na nakasusulasok. Pilit bang hatiin mga mamamayan upang makabalik ang mga lapastangan hindi may kukubli ang mga larawan sa masamang muli ang mga kawatan. Ang ating program ay hindi katang isip ito ay pagsusuri dapat na mabatid kasi sayat danas ang muog at hindi kaya mananayig ang tamat matawid. Sang bantog na walang iba Singanda ng santong lahat lahat na magsasalita ng masama. Labis na si Namantala ng mga taksil at lilo mga mapagbalat kayo sa hirap at paniniil patuloy na dumadaing nagpupuyos ang tabdamin ang hapis mo'y ilukuban ng palamuting na kinang kaya ngayon ay nasilaw mga anak mo'y maligaw. Mga kapatid kong kilyo ang pagsamo sana'y dingin kasi sayay wag lingking katotohanay alamin kaya at ating ng pakingyan at bigyan ng palastakan kapatid natis na toto si Dr. Ramon Kiriher. Bakit nabubuhay muli sa aking panapon ang mga nagingigalong ng mga mapos? Hindi ko rito tatangdihan namin mga tapat namin niwala at sumasampalataya sa mga mapos sa loob ng mahigita palong dekaran mula 1986. May mga tunay talagang Guy Hardnight ng loyalista may mga totoong naminwala sa mito ng apo. Mga aring atibong kasapi sila ng mga pormana sa mahan ng mga loyalista o mga aring maging mga higit na pasibong tagahangan naman ni Marcos. Minsan ay mga aring nana utating mo sila o mga tito o tita o iba pang kamag-anak o malapit na kaibigan ang maraming sa kanila ay mga edad na lang pasing kwenda na ngayon na alala nila ang panahon ni Marcos bilang panahon ng kayusan, kapayapaan, kaunaran at kasaganahan. Pumatanda at paretiro na mga maraming kabilang simulation nito na may nostalgia para sa mga biaya at dinawahan ng dintong panahon ng batas milita. Ngayon, kami papaliwan ng pinomin ng mga higita ngayon na tila pagpapani bagong buhay ng mga mito na Marcos sa higit na malawak na madla lampas sa mga diehard na loelista maari pangang may mga kabataan na hindi ka ilan man umawit sa paralan ng bago ni Puna hindi ka ilan man pumain ng nutribal o nakapanod ng Holtis V na ngayon ay nakakadaman ng nostalgia para sa isang panahong hindi nila ka ilan man naranasan paano ipapaliwanan ang ganito ang pinomin? Kung revisionismong ang talagang dapat patutunan ay hindi ang dati nang namayapa si Ferdinand Marcos kung di si Bongbong Marcos at ang kanyang nana yung mga kapatit. Sa magaling sarita, nakaugat ang lahat dito sa kanilang morug dub na hangarin magbalik malakanyang. Musa sabing may ba tibang yukto na itong pinagdaan ang mula ng umaliks Bongbong sa Pilipinas noong 1991. Bulanul, akbang-akbang na ang kanilang pag-usad tumusamalakanyang. 2009 na nanaro si Bongbong sa pagkasinador 2016 ng mong tiktang nanalo bilang besipresidente at itong darating lahalalan sa 2022 ITAC na tatakbo siya mulik. Para makamit ang layumi nilang pagbalik malakanyang nagkataon na maliban sa traditional na media ay may mga makabago ng Teknologi Khan na sandata na wala pa noong panahon ng miktadura. Magagamit ang mga ito para higit na mabisa at malawakang manipulasyon ng pampublikong opinion na magagawa at sistematikong pagpapakalat ng disinformation. Layonin ito ang pagbibigay buhay muli o resurrection ng lumang mga miktwo. Anong pagkakaiba ng miktwo at disinformation ang miktwo ay ang naratibo na ginagamit sa pagpapakulogan na mga individual ang mga kollektivo sa kanilang dalti. Dahil kailangan ng tao ng pahulogan hindi may iwasan ng miktwo sa buhay ng tao kasama na ito ang mga miktong politikal. Barami mga miktong politikal na nalikano ang panahon ng Teknodura ni Marcus. Ilan sa mga ito ay may ibuwod sa mga panangalitang this nation will be great again. Sa ikakuhunad ng bayan discipline ang kailangan the true, the good and the beautiful at barami pang iba. Hindi madaling gumuhu ang paniniwala ng tao sa mga miktwo kaharap ng angin mga katatuhana na mga arig mo kollektivo. Ito ay sa pagkat ang miktwo mismo ang natatakda ng huhit sa pagitan ng katatuhanan at ng kasinong alina hindi ito puroong kasinong mga ito ay sa bayang nabungo gulag at labibigay iwanan. Kahil paman sa ilang pambigilang pagkakataong may mga pangayari o krmasa na mga arig mo kapahina ng kapit sa isang patikulan na miktwo sa kamalayanan. Maalala mga expose ng independiente media ng panaw ni Marcos na naglantad nang mga patatuhana nilang pili tiliatago. Parang bigla ang paghasik ang mga ito ng liwanan na naghawa ng bagong mga landas papalabas ng isang magilin na panahon. Sina sabing nakapapalaya ang katatuhanan. Munit maaring kahit ang simple information lang ay nakapapalaya rin. Dulot ng paghina ng mga panpolitik ang mito ng mga Marcos pagkaraan ng 1986 ang naging pangunahing target ng modernong pabrika ng disinformation ng mga Marcos ay ang papasinungaling sa mga lumaganap nakatatuhana pagkaraan ng paghasa sa ETSA particular hingga sa malalang corrupcion at criminalidad sa panahon ng mga Marcos. Inasahan nila na ang kanilang ofensi bang pang disinformation ay makapapalakas at makapapakintagmoli sa mito ng Marcos at maaring makapabigay ng bagong buhay ito. Ang disinformation ay parang virus ang buhay mulit sa mito natila naging anyong zombie. Kung tama ang pagkakatintuan ito ay maaling mga recycle panganibong bomby ng kapital sa kanilang kampanyang balik malakan niyang. Haros wala ito ipinagayba sa karamiwang mga kampanyang kampolitika na alin mga matera ang politico o dinestiyang kampolitika sa Philitinas. Munit binagawa ito ng pamilyang Marcos ng tulituloy at walang patib at walang matuturi na takdang campaign period. Ang nasalikod para sa pagkapalakas mulit ng mito ng mga Marcos ay ang billyong-billyong goryaris na ninaakaw nila mula sa kabangyaman ng bansa. Sa madaling sa ita para ang nasalikod ng sapilit ng reseksyon ng kanilang mito. Nagubuho sino ng pera sa mga advertising agency at PR firm na gumagawa ng mga istatehia ng branding at rebranding niligo sa pera ang mga mercenario ito kaya pa kailangan baloktutin ng kasaysaya na gawin tutu ang mga kasimungalingan basta tama ang kabayrang. Pabaho lang naman ito kumakonsulta ang mga Marcos sa mga experto sa manipulasyon ng pangpubikong opinion at mga lihim na operativa ng digital na disinformation sa social media tulad ng Cambridge Analytica. Ang kalaban dito ay pera-corruption para itong inakaw sa bayan na hindi na ibinalik. Ang kalaban ng makatutuhan ng kasaysaya na yung pera natila hindi maubos-ubos ibinubugos para malimis at mabura ang mga kasalanan ng mga Marcos sa mga kaya ng kasaysaya. Sa pawamagit ng pera ay Pilipina palitan ang kasaysaya ng mga fairy tale. Di yung mano Marcos was the best Pilipin president ever. Mahirap itong kalabangin na mga manakan nakang reaktibong artikulo sa mga pahayagan. Mahirap itong kalabangin na mga akademikong sulatin na limitado ang circulation. Ang mas posible saan ang effective ang pangonterit ito ay ang pambansa ang sistema ang pangeducasyon. Makikita ng isang matagumpay na limbawa nito sa sistematikong pagtuturo sa Germany na mga creaman na mga Nazi mula elementaria hanggang high school. Munit sa Pilipinas ay walang malino na direction na mga materialis na ginagamit sa pagtuturo. Hindi ilan na mga textbook na malabnaw opositivo pangapang ang paglalarawan sa batas militar. Hindi rin iilan ang mga buru at mga administrator na mga paralan na sumasang ayon mismo sa ganito mga paglalarawan. Dito pati ang buru sa kutunayan ang mas importante at mas mabisang program ang pangeducasyon na may susulong sana ay ang pagtuturo ng mga kasalanan ng pamilyang marko sa kontexto ng mas malawakang proyekto ng pagtuturo na papahalaga sa karapatang pangtao mga kalaya ang demokratik at pagtanggi sa anumang pasistematik na dura. Hindi dito dapat nakatunlamang sa pagtitiak na hindi mananaros eleksyon ng isang particular dynastia kahit pabokot tangi marumi katulad na mga magus kung hindi dapat nakadiretta ito laban sa mismang sistema ng pampoliti na gynastia na umiirals atin bang sa hindi dapat nakatuol ng ganitong edukasyon sa paghubog lamang na mga matatalin ng botante na limitad mong aktibong paglahok sa politika sa panhon lamang ng mga eleksyon kung hindi nakatuol dapat sa paghubog ng kritikal na mamamayan na aktibong nagmamala sakit at tumikilos para sa kanilang bayan sa lahat ng pakakataon. Sa ngayon silig aralan lamang ito natutipunan ng kabataan. Ngayon paman ay tuto na hindi garanti ang labanggit ng mga reforma ng aking sistema ng pang edukasyon. Unit kapag hindi na iwas to ang direksyon ng edukasyon ng kabataan ay lalong hindi mapipigilan ng panunumbarik ng mga markos at mga katulad nila. Hindi mababago ang tulig tuloy napagaharing kasasakal ng mga pampoliti ng gynastia sa atin bang sa at hindi ba pipigilan anong angbang pagoulit muli ng mga madagubong pasistan dictadura sa atin panahon at sa inaharap. Muay lukong ng tayong bantina higwigang minanang pusaus ng ibangwigang baka abang sila ay panglalong nagdiriwan ay ay sabay na nagtabong puso pinagmariyon na nalayong sa dip-dip-dip hindi sa gabi ng mababago utuyo sa matamui mamubo ang dadali ang diapong na walang iba singanda ng santa singrikit ng lahat-lahat na abakit ang pagit sa matlaka inang bang agnas na bangkay buitre sumalakay paawang buwaya ang bantina sa mga babong espacio ang buwad ay siyang totoo dito yung muling nagapwesto ang mga lilot tira ang ganitong kalagayan hod na natinhayaan surihin at pag-aralan yarin mga kaganapan mga kaipikan sinadoktor Roderick Havar at doktor Ricardo Jose sa anilang panayang Paganda ang umaga ang slogan the true, the good and the beautiful ng prehimeeng Marcos ay makikitarin sa mga official na talambuhay mga manipulado at retokado ang talambuhay ni Ferdinand Marcos kapag sinabing official kasama rito ang mga commissionado ang talambuhay ibig sabihin mga kinuntrata at binayaran ang mga biographers para isulat ang kuwento ng kanyang buhay pangunahin sa mga commissionado ang talambuhay ng dating dictator ang for every year of victory na nilat hala noong 1964 at Marcos of the Philippines ang edition ito noong 1969 na kapwa sinulat ng Amerikanong nabilista ang si Harchel Spence ang mga sumunod ang mga sumunod ang commissionado ang talambuhay ni Marcos na sinulat ng iba pa ay nakabatay sa mga gawa ni Spence nasaan ang true, good and beautiful sa mga ito marami. Sa katunayan marami sa mga kasaluku ang fake news tungkol kay Marcos ay nagugatpanga sa mga ito napakarami na mga detaling ito pero pumili na lang ako ng 4 una ayon sa kanyang mga commissionado ang talambuhay na ang batang si Ferdinand Dao ay isang extraordinariong bata halimbawa bago parao siya mag-isang taon ay matatas na siyang magsalita at nakikipag-usap na siya ng derecho sa mga matatanda na tuturindaw siya ng English alphabet bago mag-isang taon sa pamamagitan ng kanyang sariling pagaaral self-taught Dao Sa edad na ito si Ferdinand Marcos Di Umano ang tanging bata sa kanilang komunidad na umiinom ng gatas hindi sa Cipon kundi sa Basuna Sa madaling salita binigyan si Marcos na mga kakayahang humanly impossible sa edad na ito Inilagay ang kuwento ng kanyang kabataan sa balangkas ng Pantasha Pangalawa sinabirin ng kanyang mga commission biografis na Bayani Rao ng digmaan si Ferdinand Marcos na nakatanggapraw siya na mga medalia mula rito at bumuusya ng unit guerrilla na tinawag niyang Maharlika unit Ang kanyang mga medalia ay kalaunang napatunay ang peke at ang kuwento ng Maharlika di lang fabricated o gawa-gawa lamang Sa madaling salita hindi tunay na Bayani si Ferdinand Marcos At sa mga pahina ng kanyang official na talambuhay unang nagsimula ang kasinungalingang ito Pangatlo sinabi ng kanyang mga commission biografis na ang pamilyang Marcos di umano ay isang makabayang pamilya na lumaban sa mga hapunes nung ikalawang digmaang pandaig din Bukod sa peking kabayani ng Ferdinand Marcos ibinandera rin ng mga di umano ibinandera rin ang di umano ay katapatan sa bansa ng kanyang pamilya muli retokado at manipulado ito ang kanyang nakababatang kapatid na si Pacifico ay napatunay ang interpreter o tagasalin ng mga sundalong hapunes at ang kanyang ama na si Mariano ay pinaslang na mga Pilipino guerrilla dahil sa pagiging pangunahing espiya ng mga hapunes sa Ilocanya at Hilagang Luzon ipinahila sa dalawang kabayo ng magkabilang direksyon ang kanyang katawan at isinabit sa puno ang kanyang bankay bilang banta sa taong bayan na ganito ang mangyayare kapag nagtaxil ka sa bayan Binago ang version ng pagkamatay ni Mariano Marcos sa Gawani Spence sa version ni Spence si Mariano Marcos di umano ay pinatay na ng mga hapunes hindi na ng mga Pilipino dahil sa pakikipaglaban ito sa mga Dayuhan pang apat na inilako ng mga manipulado at retokadong talambuhay ni Ferdinand Marcos ay sinasabi na si Ferdinand Marcos di umano ay isang tapat na asawa at responsable ang ama. Ibinida sa mga commissionadong talambuhay niya ang pag-ibigan nila ni Imelda na inihalin tulad sa pagmamahalang Romeo at Juliet. Pero iba ito sa tunay na nangyari Bago pa kasala ni Ferdinand si Imelda ng Wallace ng 1954 may kinakasaman na si Marcos. Ang pangalan ito ay Carmen Ortega at nagkaroon sila ng apat na anak ni Ferdinand. Pagsapit ng 1954 inabandunas sila ni Marcos para pa kasalan si Imelda. Dino rin sa mga talambuhay ni Marcos ang mga kuwento ng kanyang don Juanismo ng kanyang pambababae. Particular dito ang relasyon niya ay Dobby Beams. Si Dobby Beams ay isang hindi kasi katang actress sa Hollywood na ibinahay ng pangulo sa San Juan. Ang sexual na relasyon nilang dalawa ay naisiwalad sa publico ng iparinig ni Beams ang kanilang mga sex tapes. Paano pinalaganap ng rehimeng Marcos ang kanyang manipulated biographies? Una, ginamit ni Marcos ang peron ang bayan para sa publikasyon ng mga talambuhay na ito. Marami sa mga commission biographers niya ay kinomission mismo ni Ferdinand o ng kanyang asawa ang si Imelda. Ang iba naman ay malalapit na kaibigan ng pangulo o mga miembro ng kanyang gabinete. Pangalawa, hinaras at gumamit ng intimidasyon ang dictadura sa sinumang magsulat ng tunay na version ng buhay ni Marcos. Halimbawa sinampahan niya ng kabikabilang kaso ng libelo, ang mga ganitong klase ng biographers gaya ni Bonifacio Guiliego na unang nagsiwala at sa mga peking medalia ni Marcos. At si Hermie Rotea na sumulat naman tungkol sa relasyong Marcos Dobby Beams. Pangatlo, pinatay ng mga ahente ng dictador si Primitivo Mihares na nagsulat naman ng controversial na the conjugal dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos. Datis siyang cheap propagandist ni Marcos sa media advisory council ngunit ng magkaaway sila ay tumakasimihares ng bansa at nagtagos ay status unidos. Dito siya dinukot kalauna ng mga ahente ni Ferdinand Marcos, tinortyur siya, at hindi na nakita pa ng kanyang pamilya ang bankay mito. Ano ang talab, obisa nito sa bayan noon at sa kasalukuyan? Naipanalo na mga ritokadong naratibo na ito ang pagtakbo ni Marcos sa Panguluhan ng 1965. Bukod sa karisma ni Imelda at napakalaking election war chest na inilabas ni Ferdinand sa kanyang pagtakbobi lang presidente, maraming boto ang nakuhan niya mula sa mga botanting napaniwala ng kanyang mga commissionado ang talambuhay. Hindi ito nakakapagtaka dahil ito talaga ang balak ni Ferdinand Marcos. Nagamitin ang forever tira victory na lumabas noong 1964 bilang campaign material sa kanyang pagtakbonong 1965. Ang nasabing talambuhay ay nireprint sa ibang pamagat. This time ang pamagat nito ay Marcos of the Philippines noong 1969 para gamitin sa molinyang pagtakbo noong 1969. Sa kasalukuyan, marami sa mga pinakakalat na fake news sa social media gaya ng Facebook, YouTube at TikTok ay batay sa mga ritokado at manipuladong detaliang nagsimula pa noong 1964. Bahag ito ng isang sistematikong hakbang na linisin ang pangalan ni Marcos sa kasaysaya ng bansa at bilang instrumento sa tangkang pagbabalik ng kanyang pamilya sa kapangyarihan. Kaya nga mga kababayan dapat ay maging mapanuri tayo maging critical sa mga ganitong kwento na manipuladong ritokado pa. Marami po ang salamat. Maganang umagasa inyong lahat ang paksa ko ngayon ay Hindi Bayani si Marcos ang fake heroism ni Ferdy and i Marcos especially na panahon ng Marshal Lo at kung anong nangyari na on. So una, isasagot ko yung the true, the good and the beautiful kuno ito kasi yung parang slogan bago magkarwan ng Marshal Lo at during Marshal Lo at kung paano ito na relate sa record ni President Marcos ng World War II. Kitan natin ang 1950s at 1960s. Importante nang panahon na ito ay panahon ng mga World War II heroes. Kitan natin President ng US IC President Whiteley Eisenhower John F. Kennedy at sa France, for example, Sid Charles de Gaulle. So mga World War II heroes ito at dito sumakay si President Marcos Hindi pa siya Presidente pero Senador pa siya. So nang panahon ng 1950s paakiat na siya sa political career niya at kung titing na nating natin yung career niya as a military officer, reserve officer siya who was called to active duty during World War II. Lumaban siya sa defense campaign, sabataan bahagi daw siya ng resistance movement at liberation campaign hero din siya, daw. Pero ano yung nangyari talaga? Dahil sa ginawa ni President Marcos doon siya naging purportedly daw ng Philippines No. 1 hero at yung No. 1 veteran ng Pilipinas. Siya daw ay pinakamaraming medal ya sa Pilipinas. In fact, yung isang account would say 33 medals ang matangap niya. This was even more than the No. 1 World War II hero in the United States, C. O. D. Murphy. So mukhang true, good, and beautiful. Makikita natin sa mga pictures ng 1960s at 1970s. Siya nga yung parang No. 1 veteran. Siya yung No. 1 hero ng World War II. And many people were convinced including the United States. At pati yung armed forces ng Pilipinas. So may mga pictures tayong pinapakita na ng 1946 major siya from Lutina, tagin major. At makikita natin sa picture ay dalawang medals lang ang soot niya. These were two U.S. Army medals. But by Marshall Lo, naging 33 medals na yung matangap niya. So even the Americans ng 1967 onwards umaliki mga veteranong americano. And they would look at him. They would regard him as their equal. And they would even give him their own memorabilya and so on. And during Marshall Lo, talagang No. 1 hero, C. Marcos, siya yung nakatangap siya ng medal for valor. Ito yung No. 1 medal natin, yung pinakamataas na medaliya natin. And during that time, all the major World War II events, late, but to an, mawinsamat, nan doon siya palagi. So if you look at what happened there, the claims were actually siya yung pinaka maraming medals na natangap na veteran of the Philippines. One account is 37. One account is 33. Supposed medals. Among them, the Philippines highest medal yung medal for valor. Yung medal for valor daw, natangap na dahil, he postponed the fall of but for two months, three months. But were these true? Ito yung mga problema later on. He would have received the US medal of honor also. Pero na walanda yung papeles. So he would have been the highest hero in the Philippines for World War II. According to his story, na impresso siya sa Fort Santiago na ging very important leader siya ng mga guerrillas, yung isang groupo niya yung ang mga mahalika. And he fought at Besang Pass. Very important victory for Filipinos in World War II. Ang isang quento daw, ay sinabi na pati si Yamashda, general Yamashda, ay sumo ko sa kanya mismo So this is what was going on during Marshal Law. So ito yung myth making yung panahon na yung. But closer examination would show na 11 of the 33 medals awarded were awarded in 1960 1963, 20 years after the war. Marcos was then senate president so may political ambition rin siya. 10 of these medals were awarded on the same day, December 20, 1963. And three in one general ordered. Yung medal for valor was awarded in 1958 16 years after the event when Marcos was a senator. Eight of the medals are campaign medals na bidi-bidi sa mga veterano as long as they served in a particular campaign. Some awards were only for the same action. So actually dumobla-dobla yung mga awards for the same action. And only two were actually awarded during the war in mid 1945 for guerrilla operations in North and Loson. Yung dalawang medals na bidi-gay sa kanya ng U.S. ay hanggang ngayon na hindi pa nakikita yung citations. So there is no verification of what he did there. Ang ginawa din niya for claiming that he was the number one veteran of the Philippines, the true heroes of World War II were thus not given credit for else even attacked. Yung na impreso, yung iba ay napilitan lumikas sa Pilipinas to seek exile in the United States. Among these were real heroes like Ramon Alcaraz, Conrado Grigore, Pimiti Wasan Agustin, and so forth. And in order to control the veterans' narrative na solidify or na centralizing administration on veterans affairs, nung panhaw ng martial law. So you could not criticize the martial law record that was being put out by Marcos then. At yung isang bankon itinaguyod para sa mga veteran ang Philippine Veterans Bank, ito ay ginawang milking cow para sa mga political aims ni President Marcos Lone. So when Marshalo ended, the Philippine Veterans Bank was almost bankrupt. Military histories ng panahon ng Marshalo ay talaga nag glamorize sa Marcos' supposed exploits. At maraming lumabas na mga libro, mga paintings, commission at talagang siya yung naging vida ng panahon ng digmaan. But even before in the 1960s, meron mga journalists, meron mga military historians na nagdatanong kung tama ba yung ginawa, tama ba yung mga medalya? And the initial results were coming out by 1969. Memang investigative investigative journalist reports na lumalabas na by that time. But siyemple nung bumagsangking Marshalo, biglang na putul yung mga exposes na yun. So even in 1982, lumabas yung isang articulo ng WeForum, but because that criticized Marcos' war record, sinera yung WeForum na yun. It was in 1986 na talagang lumabas talaga yung toto-o, yung katutuhanan, because an American historian discovered the records of the recognition papers ni President Marcos. And it was found out that fictitious itong mahalika guerrilla group and that it was not recognized by the United States. Wala pa tayong citations for the U.S. medals. And when you look at the medals themselves, questionable yung basis ng mga medals, especially for the medal for valor. So when the newspapers came out 1982, may mga tanong na, but sineranga itong WeForum. But looking at what we have now, the Japanese sources would say hindi naman nangyari yung kina-claim ni Marcos para sa medal for valor niya. There was no such delaying action and we have a map here to show that delaying action did not happen. So in 1986 lumabas ng yung balita na declassify yung mga records at not disprove yung mga claims ni Marcos. And that would cost him his credibility after all. Hindi naman pa la siya, wala pa la siya sa besang pas, malayo siya. At hindi sumo ko sa kanyas si General Yamashita. So all of these facts began to come out at that time and people began to write books about it mostly abroad. So ngayon lumalabas na yung katotohanan and the evidence is out there. The problem is, what we have now is kung nag-umpisa tayo sa the true, the good and the beautiful we end this by saying that what is revealed now is the false, the ungood and the ugly. But may mga dangers parin tayo hanggang ngayon. The falsehood still persists today. The threat of fake news and trolls are still very much around. But if you go to the historical basis, if you go to the historical facts, makikita natin na tagang hindi ba yan si Marcos. Na walang maghubahad sa harap ng madla. Mga walang loob, mga walang dam-dam, kaya yung masasaya bagay naglulok sa ang kawawang bayan. Mga walang puso, mga walang dangal, nahan ang pangakong kayo ay daddamay sa mga pomanang. Ang haking kapangyalian, hanggang ay nung day na riyang, kahit na medyo makabunod, ay panutawang hikay dalina. Inibal na nang tawan at pinunong humahawak, tuloy parin ang paghahari pagkakamal ng salapi. Kaya dalin ang malimutan ang tunay nakalagayang, dahil sa akit at kinam, ng salapi at pangalan. Lahat ay kayang paikutin, bulok may babanguhin, kagawing puti ang itim, mas tama ang sinongaling. Maging dios at tadhana, saksihaw langin at lupa, sila raw ay pinagpala, sa kanilay, maniwala. Ang liwanan ay saksihan sa kanilang makapanayang, sinamigel Reyes at Carlos Tatel sa pagbubunyan di mapipipi. Sabi ni Dateng Pangolong Ferdinand E. Marcos sa kanyang diary entry nung October 8, 1970. I often wonder what I'll be remembered in History 4, kasama sa mga binigay niyang posibilitad, pukot sa military hero, builder, at strong rallying point or weak tyrant, ay scholar. Isang scholar din daw kasi si Marcos. Hindi lang mangdaw siya Pumlau degraduate ng U.T. College of Law na nagtap sa Bar Exams nung 1939. Siya rindaw ay isang idealog, political philosopher, at historiador, published historian pangat. Siya raw kasi ang sumulat ng mga ilimbag na volume ng Tadhana, the history of the Filipino people. Pukol paroon, productoraw ng kanyang natatanging utak ang mga libro katulad ng today's revolution democracy at notes on the new society of the Philippines. Sa pinakainang pinakaunang issue ng Jonah, na contemporary Southeast Asia, nagpakitanggilas din siya bilang International Relations prognosticator sa pamamagitan ng kanyang articulong Southeast Asia in the year 2000. At kung hindi ka pa convince idong siya isang philosopher king, o malarizal na polymath man lang, meron pa siyang president Marcos' handbook for farmers, a primer on rice. Halos lahat ng nabanggit ko, ay lumabas sa loob lamang nang dekada 70 o sa panahon ng Marcia Law. Pukol pari na mga iba-tibang koleksyon ng mga talumpati o quotations from Marcos kasama na ang isang publikasyong pinamagatang the Marcos' wit. Nakapagtatakang nakahahanap pa siya ng oras para maksulat ng mga liberal articulong, dahil siya nga ang chief executive ng Pilipinas mula december 1965 hanggang febrero 1986. Siya pa ang one man legislation ng Pilipinas, mula sa jember 1972, nung nagkumbin ng interim batasan pambansa. Pero nanatili rin naman siyang make upangyari ang gumawa ng mga batas, hanggang batangga siya sa puesto. At may oras pa siyang mag-diary. Minsan daw ay ang kay Beth Day Romolo sinabi ni Marcos with a twinkle of pride that he was writing a book, a history of pre-Spanish Pilipinas. When on earth do you have time for that tanong ni Beth Day? Between 8 and 12 at night sabi ral ni Marcos. Sa kanyang talumpati sa annual seminar ng National Historical Institute nung November 29 1976, sabi niya sa mga historiador. You have been correcting this book, yung unang volume ng tadhana for the past months or so. Everyday I corrected. And so there are many additions. Sabi rin niya, madalas daw siyang tanongin. What time do you have for writing history? Ayun sa kanya. Every time I make a decision I must go back all the way to the past. Historically informed daw kanya mga decision. Ano ang dahilang kung bakit meron siyang ganitong productivity o hyper productivity pangap? Konectado kaya yun sa kanyang pinagmamalaki yung photographic memory? Basta. Nung panahong na nanaig ang the true, the good and the beautiful, Henry Rowe ang Presidente ng Pilipinas. Siyang nag-iisang maaring mamuno sa Revolution from the Center upang mabugo ang bagong lipunan. Alam niya ang kanyang lugar sa kasaysayan, dahilapag aralanan niyang gusto at naisulat pang araw ang kasaysayan ng lipunang Pilipino. Siya nga bang sumulat na mga Librot Articular na siya rawang autor. Mabigat ang evidencia ang kanyang mga political track katulad ng Today's Revolution Democracy Notes on the New Society of the Philippines. Ang kombinasyon ng mga Librom ito Democratic Revolution in the Philippines at ang mga Librom May Filipino Ideology sa Pamagat, ay ghost written ng isa sa kanyang mga pinaka-prominentin tagapag-sulat si Adrian Cristóbal. Siya na talaga ang pangunahin nag-sulat ng mga Librom iyan ayon sa mga kapwa niya propagandista kasama na sinaprimitivo Mihares at si Francisco Tatad. May mga Dokumento katulad ng tala ng mga projectong pinonduhan ng Marcus Think Tank na pinangalangang Presidential Center for Advanced Studies na malinao na nililista si Cristóbal bilang na muno sa pagboo ng Filipino Ideology. Goy ang din ang sinabi ni Samuel Tan sa Librom A History of the Philippines. Si Cristóbal dawang na muno sa groupong bumuo ng Filipino Ideology. Kuling, inamin mismo ni Cristóbal sa iskolar na si Romel Coraming na siya nga ang uksulat ng Today's Revolution Democracy. Bahagin ng dissertation ni Curaming ang pagtalakay sa mga historiador na tutoong gumawa ng Pananalixic at pagsusulat upang mabuo ang Tadhana. Silay mga historiador ng University of the Philippines, katulad na katulad ni Jus Salazar at Samuel Tan. Hindi malinao kung bakit pumaya ang mga kapita-pita ng historiador katulad nila na maging ghost writer ni Marcus, pero walang duda. Wala sa nakalistang author na sa mga papeles para sa copyright nito. At sa pabalat ng mga volume na may napakalaking pangalan ni Marcus at kanyang sulat kamay na the history of the Filipino people na ayaw niyang palabasing editor lamang siya o patron. Siya ang nangalkal at nagpapuento ko sa mga bayaneng dato kung kanino siya maaaring mahiling tulad. Ataglay niya ang kalamang historical upang makabuo ng kabanyagang ideolohiya katulad ng Marxismo, Leninismo, Mawismo. Sabi na mga nakapanayang ni Kuraming, ang ilang mga naging bahagi ng Tanjana Project ay naging ganyo ng mistulang limitless resources may binigay sa kanila. Kailangan bumisita sa archive o sinupang hasay bang bansa. Payag si Marcus, kait pa ulit-ulit pa. Palaki-laki rin naman dawang kiniton nila, sabi ni Reynaldo Ileto. Bago pa ginawa ni Kuraming ang kanyang pag-aara, sinabi na rin naman ni Samuel Tan sa entry sa Tadhana, sa Philippine Encyclopedia of the Social Sciences na lumabas nang 1993 na mga totooong historiador ang gumaman ng Tadhana. Kait na malung lumabas, ang unang lumabas sa mga volume, marami nang evident siyang hindi talaga si Marcus sa nagsulat ng Tadhana. Sabi nanggit kung talang pati ni Marcus sa Seminar ng National Historical Institute, dalangang besas siyang sinabi ng Tadhana. Kait na malinos sa Alpine of Tadhana, na siya rindawang gumawa, nalabing siya ang pinaplanong volume. Medyo kalat naman noon, ang kalaman na hindi si Marcus sa nagsulat ng mga libro niya, at least sa mga akademiko, mga manonulat. Pero bakot pa sa ghostwriting, kung babasahing mabuti ang manonulat kung nuni Marcus, may iba timang classic intellectual dishonesty may mga salin na mga textong espanol sa Libro Ngiyon at sa Tadhana, na hindi nililinaw na hindi si Marcus ang takapagsalin. Halos yung buong unang talata ng binanggit kung artikulo, yung Southeast Asia in the year 2000, high plagiarized mula sa isang artikulo lumabasa at The New Yorker, at ilang bahagi ng analysis ay Galing Green, pero wala atribution sa mga sinulat ng Tutong International Relations Analyst. At yung President Marcus' Handbook for Farmers, a Primer on Rice, sa artikulong plagiarized by a President na lumabasa journal na scholarly publishing, ang tutoong sumulat noon ay si National Scientist Benito Vergara, na sinalpakan ng paulang salita Galing Doki Marcus. Kinalauna, na ilabas naman ni Dr. Vergara ang kanyang a Farmer's Primer on Growing Rice na hindi na si Marcus ang Konwaring Mayapda. Malulunod ka na lang sa propaganda nung Untong Whole Kay Marcus Bailang Scholar. Yung mga nabangit ko libro, kasama ng Tad Hana, ilimbag ng National Media Production Center, isang ahensya ng Gobyerno, na kumagamit ng perang galing sa powiz ng Pagambayan. Merang pang mga libro katulad ng Revolution from the Center, na Hong Kong based down publisher, pero kung titig na ang mga tao sa likod ng Kumpanya, mga gobyerno, katulad ni Tad may mga Libro o Articulo minsan ng mga Ghost Writer katulad ni Cristobal, nilalabas kung saan saan upang ipaliwanag ang Hebang Helio ni Ferdinand Marcus. Umabot sa puntong laging bahagin ng indoctrination ng mga Sundalo at Kabatan ang Filipino Ideology. Kahit na yung unang pahina 1979 edition ng kanyang talambuhay na Marcus of the Philippines may paglalarawan sa kanyabi ang manon nula. Marami sa mga binanggit kung publication ay pinamigay ng Libre hindi lang dito, kung di hanggang sa ipangbansa. At si Marcus mismo, mahilig isayt ang sarili. As I said in my book, as I said by monograph, yan ang mga sinasabi ang sa kanyang mga talombating. Kung totoo ang may photographic memory siya, malamang nakatulong iyon upang makabisa niya ang mga Geno Stride para sa kanyang. Sa kilos at kaisipan ng mga taon on at hanggang ngayon tutulig sa'y mo ba si Marcus ang konwaring pinakamatalinong pangulos sa KSA ng Pilipinas may physical prowess na nga ang hilig niya magpakita ng kanyang muscles. Intellectually superior pa. Kaya ba siyang tapatan ng consinuman sa opposition? Malamang hindi. Dahil kung hindi sila nakapulong, wala naman silang National Media Production Center, or Government-Funded Think Tank. Kaya hanggang ngayon, na niniwala pa rin ang mga Marcus Loyalist. Tatalagang Henyo si Marcus. At kahit mga tumutulig sa mga Marcus, dinuturin pa rin siyang Brilliant. At sa hane ng mga Loyalista, na niniwala silang namanan ng mga anak ni Marcus. Atulad ni Princeton Drapout Amy at Oxford Special Diploma Holder na si Bongbong, ang kanyang talino. Kaya at naralapat na gawin pangulo ang isa sa kanila. Nabalitaan ko ang sasunod na taon may lalabas na bagong edition ng Today's Revolution Democracy. Sana'y wala na mga masyadong maling lang, nagawa talaga iyon ni Marcus. At totoo may sunundan siyang historically informed na programa. Magadang araw, ako po si Carlos Peter Tell Jr. kawaksig profesor mula si Departamento and Androquilia, ng College of Sciences and Philosophy sa UP Delimand. Kasama o nag-ambag sa patpaliwanag ko ngayon ng paksang kasaday, si Michael Charleston Bichua as isa profesor at Department of History at Senior Lecturer Department of Broadcast Communication at UP Delimand. Nalakim bagay, na naisasama at nalibig yan ng pansin. Ang usapin at kasaday, sa UP Day of Remembrance ng Batas Militar dahil na ipapakita nito ang malalim na effecto ng kaisipang Pilipino. Nabila mong tumalap sa level ng National and International Consciousness ang Dictatoriang Marcus, Ramdam din ito sa sensitive mong kaibutura na ating paka-Pilipino. Pinagori ang Discovery of the Century. Ang tasaday ay ipinangalandakan sa mundo noong 1971 bilang dakilang two-class siyang tipico at atrapolehikal sa ika 20 siglo. Pinagkaguluhan ng foreign media ang malang mga bibigating celebrities sa mundo at lumabasa sa sangkatutak na mga popular na video at pabasahing tulad ang National Geographic. Isamito nga na sabihing Stone Age people ang mga tasaday dahil di umano sa pagkawalay nila sa civilisasyon ng limong taon at pananatili sa pamamuhay sa paraang dinagawa ng mga prehistorical tao. Nakatali ang kapalaran binang pangunahing tagapayon ng Marcos sa mga usaping pan-fatapugo. Official na, sa ngayon ng pamahalaan, ang panamin ay Presidential Assistant on National Minority at pinamumunuan ng Manuel Manda at Desalda Junior. Sinadjaman o hindi, sobalit ang panamin ay isa ring privadong entidad bilang Private Association for National Minority. Isang taon matapos ang sinasabing ni Marcos, ang isang Presidential Proclamation na nagtatalaga ng isang area ng malawak nakabudukan ng minda nao bilang tasaday Preserve. Parang pili ko lang Hollywood at pang sci-fi nilabas ang encuentro sa tasaday na pila the present meets the past and vice versa. Nagsimula na ang saga ng tasaday na nag-ugat sa imahinasyon mi-resolve mula sa na mga preliminary ang mga bodies scientific. Kahit kulang pasadatos at verification ng scientific o community, sinong gaban ang panamin at ng Rehaming Marcos, ang mala telenovela na kwento at ipinaloob sa mas malaking telenovela ng panangiyon, ang pag-undipunan on New Society. Sa pang maghintan ng tasaday biglang na karo ng malambot tapuso at pagturings sa tasaday biglang bahagi ng dipunang Pilipino na nang nakarang Pilipino na karo ng elemento na mahabagin puso ang gobierno, makapakalinga, pag-acap, inklusif, tumatanaw sa nakarangan at malayong pinagulan. Yan ang sabalagay ko ang pinakamahalagang ang pag-mang kwento ng tasaday sa discuso at proyekto ng paglilin lang sa bayan. Pinamangkasin ito ang pinakasensitivo bahagi na pagka Pilipino. At ipagkapa natin malali mga atika mag-anakan na nga ngarap din tayo ng payap at payap ng mundo tahimik, simple, malayo sa gulo at kasakiman at dalisay na pamahalaan. Sa huli, dinala tayo ng kwento ng tasaday sa paniniwala ng may puro pang kultura na natitira sa day big sa kabilan ng laganap na kapitalismo gaya ang pakakasarili at pagnanasa ng tao. Gusto ipaniwala sa ating ng story na tasaday na mayroon pang kanitog at patatapuwan sila sa Pilipinas sa pusod ng kabuduka ng mimpinaw. Sa paglagawa ng kwento mahipit na nang niyakap ng gobierno ng Marcos, ang gawagawang story ang tasaday dahil sinasabing na sa Pilipinas sopala ang pinakadalisay na grupo ng mga sangkatu o katauhan. Dumaalabask kasi na salamin ang tasaday na matiwasay na pamamuhay ng tao at sinira lang daw ito ng pagkaganid sa kapanyariya ng pera ng modernisasyon. Pinangga ng naratibo ng tasaday ang naratibo ng pagbabago pila sila ang mga inusentig bata na nanatiling inusente sa pagdaan ng mahapong panahon. Untutusin ang mito ng payapa at prehistoricong tasaday ay isang piesa lamang ng mas malawak na naratibo ng nakaraang Pilipinas. Sinasabing may takila at mayamang lumipas, sinakob ng dayuan, siniran ang kolonialismo, pinatatad ng panahon, bumangan bilang bago lipuna at pagiging takila muli. Hindi bat ito ang naratibo ng Rehming Marcos ang pagkakaron ng tasaday sa nagbabago muka ng Pilipinas ay mahukosay na ang bag sa lalo pang malalim at pinagbolan at pinagugutan ng lahing Pilipinas. Sinong magasawang Marcos kung hindi ang persodipikasyon ng mitikal na sinmalakas at simaganda ang sinang una at maalamat na magulang ng mga Pilipinas? Sinong ang tasaday kung hindi sobalit dahil diyan na panatiling sagrado ang kabutihan at pagkikipagkapa yun ang ambisyon ang bago lipunan o new society, maging makabago maulad sobalit na natiling payapa mapangakap at pagmahal tulad ng mga tasaday. Sang ayong nga sa CDP ng 2004 interview ng Grupo Nitchuwa kailati First Lady Melda Marcos na babanag ang papel ng tasaday sa mas malaking perspektiva para sa Pilipinas ng administration ay nagsabang ka ay gili, ay kumpunang ngasisi ay gili, ay gili nungan When Charles Lindbergh, a pilot at Margaret Meeb, one of the top anthropologists the three of us went to the Stone Age People at tasaday and we were watching there the Stone Age People untouched by civilization suddenly we saw somebody on top of a promontory, a girl in a boy we asked the interpreter what are they doing there? They said they are getting married And when to the state that they said, you and I will make a beautiful world together. Charles Lindberg said to me, Imelda, did you hear that? It is not what we have gained in the process of civilization. It is what we have lost. See? What can I do? And if you give endless and selfless love, and love is giving and of what is beautiful, good and true, and true, that's modeling. May kabalin to na ang papalahat at na-discourse ng kulturang Pilipino ng New Society ng Marcos. Habang sinisikap mong mga harap ng isang bansa, isang biwa, binuhay lang ito mula sa hukay ang duma at colonial na-discurso ng pag-iiba sa paghitan ng Tinaguriang Mayoria at Minoria, sa paghitan ng civilisado at hindi civilisado, sa paghitan ng colonial at di-colonial. Sa isang papel namin nichuwa na may pamagat na sa ibayon ng mga footnote tunggu sa pagsasakaysay ng isyong kasaday, kinilala namin ang nagpapatuloy na saga ng kasaday. Sa ara na napulot namin sa pagtitibo ng Karanimija na mga naisulat o naiulat tumusa sa tasaday simula pa nung unang ibinelaita ito sa mundo, tumalabas na hindi lamang ang panamin o ang Rehming Marcos ang nubikasa sa tasaday. Likharin ito ng umiiral na problema tungkol sa atin. Hindi tayo sigurado sa atin pilagbulan sa pinagbulan ng Laheng Pilipino. Sa artikulong ito, ginamit namin ng metapora ng saritang footnote gula sa seryay ng mga artikulong nisu sa lasad sa usapin ang tasaday nung dekada 70-80 upang ipakitay ng isyong tasaday ay higit pa sa orihinal na problema ang binoksan ito. Tulad ng footnote isa na itong komentario sa naunang komentario, isang opinion o nagdagdagno o informasyon sa nabanggit na informasyon, isang hiwalay at parallel na discurso sa orihinal na kuenlo. Hindi nalang ito tungkol sa kuntutoba ang tasaday o peke sila. Lampas na ito sa sagu pa ng pro at anti-marcos. Ang isyong tasaday ay salamin na rin ang problema ng pagkapilipino. Sa paglahon, hindi na nagiprotektivo, produktivo ang debate tungkol tingil sa tasaday kung may mananalo man sa dalawang makatunggalin panig ang pro-real at pro-hook sa debate, hindi ba't ang tasaday pa rin ang talo, hindi ba't ang tasaday pa rin ang kawa, kung peke kasi ang tasaday sino ang mga taonon at naon. Sa kabilang banda, may primitivo pa bang matatawag sa panong ito? Hindi ba't kung pinasok na mga nagtagalabas ang group ng tasaday, makupulot at matututunan din nila ang iba't ibangdawain mula sa dayo. Hindi ba't dinami ko naman ang kultura, patuloy ito nagbabago sa daroy ng panahon? Ang 1986, sa panday igdigang, ko perin siya tungkol sa tasaday. Hindi rin nagkaroon ang resolusyon ang issue. Na-uwi sa batuhan ng bintang at pagkaas ng emosyon. Pero ang tasaday na kalutan pa rin sa erin. Walang tahanan, walang pakakakilandan. Ang problema sa tasaday isa lamin lamang problema na Pilipino sa pakakilalan niya sa kanya sarili. Problem ang pinalala ng mahabang panang kolonialismo, na mahabang panang malabo ang pakaunawa sa sarili. Problem ang pinalalim ng katatohan ng artificial at pagihiwahiwali sa atin bilang ang ecticon group o. Producto ng kasaisay ng perspektiva sa labas, ng sarili ang pakalito sa pinagmulan. Kung kaya mas trakikita natin ang kaibahan kaysa sa sumisigaw na pakakapareho. Mas gusto natin idiyin na naibaka at tiba ako at hindi napansin ang panloob na pakakaoog na iubnay. Sa bandang dulo tila ang mayorya na ang naging bagong kolonisiado. Ang naging bagong big brother sa little brown brother. Ang administration marcos na ang naging bagong kolonisiado. Tayong lahat ay may ang bag sa pagrikhan ng tasaday sa pagkat naniwala tayo at patulay pa rin naniwala sa kapangyarihan ng civilisasyon. Naniwala tayo kung civilisado ka, iba ka na sa ibang grupo na hindi parayo sa ginagawa mo. Naniwala tayo sa pinakamalaking mito ng identidad ng Pilipino na ipinaloob sa New Society na may fundamental at pagkakaibang kultural ang mayorya at minoria sa loob mismo ng bansa natin. Hindi ganap uabsolut ang siya tipi kung kalaman at datos, ito yung mong lad lumalago na dadagbegan at nababago sa pangamagita ng mas marami pangdatos ng pagsusuri sa evidentiyo. Sa kabilan ng kakarampot pala mo na informasyon, tumalo na agad ang panamin sa nagmamad daling konklusyon, isang pambihirang tuklas ito at sa Pilipinas lang ang damot utuklasan ang pintana ng sinangunang sankatauhan. Kung tutusi, hindi basta-basta ang mga tiniting at mga tiniting ala pangat ang art anthropologot siya tipi ko sa Pilipinas ang naging katulong ng panamin sa pagawa ng unang field work sa lugar ng pasaday. Muli, katulong sa pag-field work hindi katulong sa pagawa ng mito. Hindi naman masasabing sinungaling at pool pool ang mga scientifico nyo. Pero dahil kinupkop silang administration marcos sa pangamagita ng panamin, nabahiran ang kanilang pagpinaghirapan, nadoong isa ng kanilang analysis, pinagdudahan ang kanilang intention. Kung may dapat sisihin ito ang panamin at administration marcos, dahil ginamat nila mga scientifico sa personal and political agenda. Sa kabilang banda, naging obyehtibu kaya ang mga kritikon ng tasaday. Oba ka naman kahit anong pagkasiantip ko ng kanilang komentario, ay kargado din sila ng galit sa rehing marcos at pagkamuhi sa inakala nilang mga nagpagamit ka Elizabeth Marcos. Para sakin, pareho lang kasalanin nyo sa tasaday. Malalimang hugot na mga refleksyon na mga taong nagkaroon ng pakakatong makita ng personal ng bangayan sa nabangit na aktividad. Sabilit Jerome Bailen sa tasaday folio 1986 binang isa sa mga nagwaros ganinsan ng comparencia, sinabi niya. This compilation is not selective enough for some, hardly exclusive, exhaustive for too many or even balanced to a discerning few. What we essentially did was to get enough of what has been published either in the scientific journal or in the popular media to show how consciousness about the tasaday has enveloped the entire literary world. Sa pantala, mababa na akay Mary Rasellis ang tono ng pagkadismaya at tanggap na rin sa katatohan ang walang mananalo sa batuhang ito sa likang ng isyo na tasaday. Ani ni Mary Rasellis ang 2004 sa introduction na inedit at Latin Arab Yangoyan at Perla Makhil, Philippine Society and the Individual Selected Essays of Frank Lynch. At the International Anthropological Conference on the TASADAY Controvers and Other Anthropological Issues organized in August 1986 by the University of the Philippines Anthropologist Jerome Bailen and Zusa Lazar. Pro-hoax partisans honed their academic access. Their main targets were anthropologists Carlos Fernandez II of the Ateneo de Manila and National Museum Anthropologist Jesus Peralta and Robert Fox. Journalist John Nance was like was excoriated for his best seller the gentle tasaday. Frank Lynch escaped direct attack perhaps because he had died eight years earlier and was not around to fan Nonetheless, he remained fair game because of his relationship with Manda Elizalde contentious though it had been toward the end. Having served briefly as the director of TASADAY research after Fox resignation 1971 and until he himself resigned in August 1972 Lynch remained vulnerable. He, Fernandez Fox and Nance became convenience stand ins for the real and unassailable targets under Marshall Doe. Elizalde as Panaminhead and more generally dictator president for the Natu Marcos. Also at the work was the latent Ateneo-UP anthropology rivalry exemplified by the values debate. One might further surmise that with president Marcos having only recently been deposed in the people power of pricing import of February the heady atmosphere of freedom to criticize Manda Elizalde openly at last came to the fore with no fear of arrest or other kinds of intimidation like wiretaps but bribes and law suits hanging over them anthropologists could bet their justifiable anger at Elizalde's blatant exploitation of the TASADAY. Sa dulo naging parang circus na ang issue nagdungisan ng mga reputasyon ng makabilang panin. Yung mga anti-Marcos nagkaroon ang bala at sandata at hinataw nila kay Marcos at Elizalde at inang balos din ang mga capo-academic kung kasama ng Panamin kung baga naging battleground ng TASADAY wuna battleground sa cien siya ikalawa battleground ng iwi-olihiyan at pangbansang politika tungk-tuwa naman ng media kasi mayroon si nang pinaktips na. Sabi ng Ali Carlos Fernandez isa sa mga tinuligs sa ngangang galit ng anti-Marcos On the basis of what happened over the last few months few years I think there was more anthropology from the journalists than from the anthropologists themselves. Nagbigay si Michael Tan ang pagalagong ng cokarensyan na nag-gana at 1980-sig ...sig sabi niya, highly emotional, had lost touch with its original objective of launching scholarly investigation, ...legdag panitan, as the conference ended, it became clear that the stakes were higher than expected. It was not just a question of professional reputation or the authenticity ang datasaday, ...but the whole issue of whether the sciences are indeed value-free or apolitical. ...Bilang pan tatapos, nais kong ibahagi na sa panahong ngayon, ipinapanukala ang pagsusulong ng karpatan ang mga tasaday. ...Pinang-mumunuan ng mga trokulis ng Pons Binagin at Israel Cabanilla. ...Sinusulong nila ang makatawang patingin sa mga tasaday bilang indigenous peoples at nilang bilang nasang pot sa pakananang panamin, Elisaldri at Nidia. ...Hindi na-reproductivo na usisayin pa kong ibah, sila o totoo o peke kasi hindi naman yon ang usapin, pagkara ng ilang dekada, pagkatapos ng patas ng mga dita. ...Isa lang ang sigurad ko, sila ang bahagi ng groupong manobo na nasa kabundo pa ng South Kotabato, at dahil yan may karpatan silang pwedig isulo sa ilalim ng ating patas ang Ibra. ...Nakatutuwa sobalit mapapaisit ka sa larawang dito. Si Lobo 1971 nakasabit sa puno ng inusenting bata na tila masaya at walang muwang sa mundo. 2003, tinularan ni Pons Binagin ang iconic na larawang dito habang nakatingin. ...Walang iba kundi ang mas batanda ng ayong si Lobo. Si Boli ko ang larawang dito sa pagkat parang sinasabi ang sino ba sa atin ang kasaday. Sino ba ang primitivo sa huli, pare-pareho lang tayong Pilipino. ...Amazing, ay magiging, beautiful, super-pota. ...Kaluluhay maliling ang lalagokin. Ang inyong kaluluhay maliling atong kayo'y isinong panang mga panahon huwag na huwag nyo lalagokin ang alak na may bobog na itim. ...Kaluluhay ninyo ay isusumpan ang salin lahi at nibatala. ...Malalaso ninyong isip, dib-dibninyo'y magsisikip ka ganid ay manada'y kataway mamamanid. ...Ang tama at kamalihan, hindi mo na matitimbang. ...Kayong paninyo walaan ay pahawang kabulaanan. ...Kayat, huwag kayo'y magpapabulag. ...Huwag kayo'y magpapabulag sa mundong virtual at huwad dahil ito ngayon ginagamit na mga diablong nagbabalik. ...Sa iyong mga tinuran, inanaming mapagmahal. ...Matanamin ay dumilat, namasdan yarin liwanag. ...ang kanilang itinayo, trono ng pagkakaupo. ...Ban tayong ng kasakiman, at pagahari sa bayan, ...at upang ilantan ang sekreto ating pakinggan ng arkitekto, ...Doktor Gerard Lico. Magandang hapon sa inyo. ...Ako si Professor Gerard Lico ng Kuleyo ng Architektura. Ngayon araw na ito, pagusapan natin ang Architektura at ang Cultural Production ng Rehimin Marcos. Nung panahon ng Marcos Regime, makikita natin na Architektura ang nagsilbing sambot propaganda. Ang Presidency ni Ferdinand Marcos was a period of great political unrest, transgression of human rights, ...and a great economic instability. Yet sa simulan ng Marcos Governance, there was a promise of national rebirth and resurrection of old Filipino tradition. Ito yung naging preoccupation nila. The cultural and architectural agenda of the regime was placed under the auspices of the First Lady, ...Emelda Marcos, who took charge of the cultural renaissance of the nation, ...ginagamit ang aesthetic maxim na the true, the good, and the beautiful. In the period of Marcos' dictatorship, First Lady Emelda Marcos sought to ordain a native civilization bred from a Malayan ancestry. So for them, the promise of implanting the internal values of an imagined great Malayan culture proved to be a potent reason ...for initiating national renewal during the martial law years. They nurtured a myth for which some historians had coined the term palinginesis or palinginetic, ...which is a form of utopianism, which evoked the idea of rebirth or spiritual regeneration. So it stressed the imperative to reconnect with the past to promote the rebirth of a great Malayan nation, ...as a common language of the past. ...of a great Malayan nation, as a common destiny, the birthright of the people piloted by a great leader like Ferdinand Marcos. It was therefore mandatory that a national culture be fostered and preserved. The regime's manipulation of art sought to prescribe the reincarnation of vernacular civilization ...fashion from a synthesis of indigenous and cosmopolitan aspirations of modernity. So ito yung identity na derived from a primeval ancestry, meaning huhugutan yung ating pagkakilan lang sa pinakadistan ...history like pre-colonial, barangganic, social order, and then identity as evidence of human progress made possible through art. Thus, the modernizing impulses relied on some contradictory, sometimes anti-modern features, ...such as the leader cult, the veneration of force and violence, the invocation of the past, ...and the notion of the bagong lipunan as a reborn epitome of a great Malayan culture. Nostalgia was made possible through modern technology, media such as state-funded modern architecture, ...state-sanctioned art, and government-controlled mass information system. Marcos further legitimized his martial rule by embellishing his vision of the new society ...with the romanticized iconography and evocations of pre-colonial society. Through the revival and establishment of a country-wide network of barangay, ...which is the smallest unit of governance in the Philippines, ...he was able to efficiently establish a system of social control and regulation at grassroots level. Within this Balangganic-based framework, the first couple assumed a mythic mantle, ...establishing themselves as modern-day personification of malakas and maganda, ...the strong and the beautiful, the protagonist in the vernacular Genesis Smith of the first man and woman. So san natin to makikita itong mythology na ito na reinforced through a national event, ...for example, the projection of being strong can be seen in the hosting of the Trila in Manila, ...it's the boxing bout between Joe Fraser and Muhammad Ali. So that's Marcos as the strong, as the strong referee of this fight, ...while Imelda Marcos became maganda when we hosted the 1974 Miss Universe pageant. So nakikita natin, in a way, it's somewhat accidental, ...but we can see the connection of this projection of the malakas and maganda mythology. Shortly after the revival of the pre-colonial barangay, ...the palingenetic agenda became more pronounced as symbols of the archaic ...and the indigenous bombarded the public consciousness. So the regime promoted traditional culture through the building of museums, ...devoted to folkloric culture, the creation of a cultural theme park such as na yung Pilipino, ...wherein in a miniature village kinondens mo yung bansa. So itrefashion, ethnic symbols in every imaginable form. It integrated vernacular icons, abstract or literal in the form of bahay kubo ...or sa lakot-shape roof, grafted on top of monuments in the name of national architectural identity. So nakikita natin na yung mga buildings niloxin, although they are made of reinforced concrete, ...they are ultra-modern and brutalized, they resonate yung bahay kubo iconography. Paano, because the buildings look buoyant, they look visually light. It's a bahay kubo na kinikeri ng still. So that visual lightness is recast in the buildings of loxin. On the other hand, sa kabilang spectrum, nakikita natin yung total vernacular. Ito yung building ni Francisco Maniosa, yung coconut paras. Kung saan, yung materiality defines the identity of the architecture. Apart from this, in a global arena, we participated in international exposition using indigenous motifs in our pabilyan. For example, in the Osaka, 1970 World Exposition in Japan, we were represented by a pabilyan designed by loxin that looks like a avinta. So Leandro loxin was the main, was the primary architect of the period, but there were others. So kasi the buildings acts as a propaganda to perpetuate certain mythologies about the regime. So the regime also popularized icons such as the Sarimanok, the mythical bird of the Maranau, which became the official logo of the Miss Universe pageant in 1974. It estetisized the city, the Marcosidian technically estetisized the city by creating public art. For example, yung mga commission public murals, known as kulay anyo ng lahi. Where in yung mga blank walls na mga buildings, water tanks, yung mga firewall na mga building, nilalagin ng mga large scale reproduction of masterworks of fine arts. And of course, may kita rin natin that every time that we hosted international events, yung mga squatters are talagang tinatak pa from public especially yung mga visitors. Because for Imelda, the squatters were the anathema of modernity. So apart from this day for urban ugliness, meron din na mga ginawang, yung mga design center to translate indigenous designs and forms into contemporary modes applicable to commercial and industrial design, packaging, marketing of Philippine products. So it revived also the Baybayin, which was at that time eroniously referred to as Alibata as a native script. These architectural and cultural production were appropriated as part of the ritual of the martial law nation state to ordain its heritage. These archaic symbols were co-opted to substantiate the nationalist fantasies of the Marcos regime, which was inclined to impose an invented homogenous Filipino identity. Remember the slogan of the martial law of the new society? Isang bansa, isang diwa, one nation, one soul. So it was also through architecture that ideas of homogenous iconic buildings are forged in the collective memory of the Filipino. So talagang aral na aral yung pag-create ng iconic monumental buildings in a particular identifiable style. The regime took the nexus of architecture and society more seriously than any other administration in promoting the aesthetics of power in the built form because for them architecture is instant propaganda. So the regime's flirtation with the monumental, the modern architectural imagery signified the modernizing trust of the government because when you see a building, it proclaims progress and the modernizing apparatus of the state. As the state became the new patron of the arts, the first lady involved herself in all matters relating to arts. So remember also at this period, Imelda was also into not only into creating modern architecture but also into heritage conservation. Remember Intramuros, yung mga simbahan sa Ilocos, ay na-restore, yung Paco Cemetery. So these are all initiated because ano kailangan mo talag ay project yung identity mo to cohere the disparate identities of the Filipino nation. So Imelda even wrote monographs pertaining to architecture the social art in 1970, architecture for the common man in 1975 to instill the role of architecture and the edifices in crafting the new society. And at the same time to cement Imelda's devotion to architectural history and theory. In my book, Imelda had an edifice complex. What is this edifice complex? It is this compulsion to build, build, build as a projection of power, as a projection of a certain ideology. So consumed by the power of architecture, Imelda poured generous logistical assistance to each building project. And personally look after the progress of the construction. Take note, the Vanilla Film Center, it was built to host the Vanilla International Film Festival. The PICC was created to host the IMF World Bank Conference. The Folk Arts Theatre was built in a matter of 77 days to host the Miss Universe pageant. So these buildings were crafted in a breakneck speed to project the power to mobilize the government resources. At the same time, what Imelda wants Imelda gets. So to assert the nativist identity and promote the image of a nation as a progressive economy in the third world, the first lady invested in architecture. Most of these buildings were crafted just in time for an international event. So mapapansi din natin that most of the buildings were designed in the brutalist aesthetic, meaning it employs raw concrete. Take for example, the words of Leandro Luxin for the CCP complex. So the CCP complex is also a proclamation not only of the power to mobilize the state resources but also the power to conquer nature. Ganon din yung ibang project, like in Makiling, we saw the rise of a truncated pyramid doon sa Mount Bakiling to be the parnassus of arts. So we see modern infrastructure also at this period as gifts, dispensed by the first couple. For example, minadali yung pag-restore halimbawa ng Metropolitan Theater ng 1978 so that by December, it would look like that this building is a symbolic aginaldo of Imeldo Marcos, the people of Manila. So apart from this, may gita din natin na, this edifice complex was also driven by ambition. Ambition to be the leader in the Third World. Take for example, itinayo yung designer hospital, particularly yung Philippine Heart Center. At that time, the Heart Center is the Heart Center for Asia. Not only for the Philippines but tapos nakakatawangan, it was inaugurated in February 14, Valentine's Day. Also, we see on another side of the architectural spectrum that yung materiality is literally made of indigenous materials like the development of coconut as a building material as demonstrated in the works of Francisco Manosa at the coconut palace. And take note what they invented out of this research research about coconut is a new type of coconut wood for construction and they call this Imeldo Madera. So we see that architecture at this period has been co-opted as a political tool to divert attention and to mask the violence that's happening behind the facade of a modern and glorious edificis. That was Marcos Regime. Sa espas yung likha ng perat capital kay bilis na limot anahong nagdaan. Kay daming na lito kay daming na libang dahi itinurin bahagi ng buhay. Sa espas yung ito kay bilis ding pumasok ang mga drobong sabatas lumusot. Ngayon ngang nagbalit gamit ay mga trolls daming na luloko daming na uulol. Tapos na. Ito ngayon ang hamon at tawag ng panahon. Sa mga nareg dito anong inyong tugon hanggang saan na apod ang ating pagtitipon ang kasunod ba nitoy sa susunod pang taon? Aral ng nakaraan ay ating isabuhay. Hindi panapanahong kung kailan masusumpungan. Ito ay panatain at gawing sumpaan hindi pa nakakamit tunay nakalayaan. Naki ang damang sa kaktala sa ributa. Koy aking aasahan hindi nyo ahaya ang maghari ang kasamaan. Sa awit ng paglaya awitan ninyoko ng aking pangambay Tapos natin masaksahan ang malikahing talakayan kayoy muling inayayahan sa palitang kurod samahan. Muling tinatawagan ang mga tagapagsalita sa malayang talakayan tayo ay maghenda. Ating pakinggan si na Dr. Ramon Giliermo, Dr. Roderick Javar, Dr. Ricardo Jose, Dr. Gerard Lico, Dr. Glesy Atienza at si Mr. Michael Emigel Reyes. Pasasalamat din kaya Dr. Carlos Satel sa kanyang discusyon kanina. Pasalamatan at begin natin ang virtual napalakpakan ang mga nagsipaltanghal nasi na Banawe Miklath Janssen, Astarte Abraham, Bong Antonio, Michael Angelo Valencia, Abe Autea, Tettin Villanueva, Bobet Mendoza. Pasasalamat din sa Third World Study Center para sa mga literatong ginamit sa pagkatanggal ngayong umat. Duma ko tayo sa mga katalungan para sa ating mga panel members. Para kay Dr. Giliermo na maaariin sabutin ng ilang mga membro ng ating panel, may mga papel ba na serioso akademikong pag-aaral at nagdibigay PBY sa Dictaduriyang Marcos at Record ng Batasulitar, na maaaring magbigay ng kaalaman sa distorted narratives ng pinagpapakinan lang kaputohanan at ipinapresenta na may ikli at walang batayang historical records sa social media, Facebook, YouTube at TikTok. Anong klasing mga papel ito asa intopwering pwede mabasa? Dr. Bowman. Na napakaswerte po natin na yung maga na yung ating mga naging kagapagselita ay syaring nagkulat ng ilang mga pangunahing mga artikulo at mga papel at mga aklat tungkol sa mga pagdisiwalat ng kaputohanan na napanabon ng Kaputatsulitar. Kaya ina-anayahan ko ang ating mga tapakinigat at napanagod na basahin ang mga nasulad ng ating mga historical katulod ng Prof. Rico Vaze. At yung kanyang ipinakita sa aking kanina ay yung tetawog na tip of the iceberg glamang talaga ng kanyang mga pananalistik ang si Prof. Habar at pa kasi Timigel Paolo Reyes kanina ang kay Miguel Kanina ay isari at matasabi ating ating ating napag-aarab tungkol sa matasabi natin sa ating ang Akademikong Disturbs of Intellectual Dishonesty at legerizeng ng panabon ng Kaputatsulitar para ma-build up ang paginging diumanong Intellectual DiMarco. At sapingin ko ito mga makabagong kutuhun layo na itong ating pagsuturi sa paggamit ng social media mga trolls para buhayin ang mga people. Itibig sabihin disinformation sa ngalan ng pag-ibigay po kay sa mga halos nakalimutan na na mayakan ng mga people na nakarahan. Kaya ang ina-anilihan sa ating mga tadapakinigat na kapatot ay hina mga kinakailangan na bumunga klat pero tayong sigulo na madad download na internet ang ating mga tadapakselita ay ilan mga nagtulap people. Kaya kung usan natin lalo kung mapalaling ang people sa arquitectura halimbawa ang klat di Professor Lico ay ating ay ating hanapin at basahin at parami pang iban ay nating siyang hindi tayo nupukulang ang mga material. Marami salamat Dr. Bowman sa yung sagot may mga ibababan na gustong sumagot ko anong classic mga information sa ating mga tagapanood ngayon atong call sa Marcelo kasi marami nagtanong at nag-uusisa kung tutuungabang ating mga sinasado. Dr. Jose. Mga naing tanong and it is of course very important na may mga available materials tayo. First and foremost I'd say the easiest material to get hold of is yung actual file of claims ating President Marcos regarding his ang Mahalika Guerrillas which she submitted to the US. We can download the whole thing. Makapal-kapal ito this is several hundred pages but bakikita nyo yung claims nyo at ano yung mga tinanong sa kanya ng US Government at pano binasura ng US Government ang claims nila. So you can download this in the Philippine Veterans Affairs Office hanapin nyo yung Mahalika Guerrillas and it's a malaking file ito but the whole record is there. The second record I don't know kung available na ito online I think it was. Nung nagkarawan ng controversy on whether Marcos should be buried in the living ng mga Bayani or not National Historical Commission of the Philippines put out a position paper. Sinait ako doon. So it is I think that was entitled why Marcos should not buried in why Marcos should not be buried in the living ng mga Bayani. So that was well circulated in a few years ago. I think 2016 at na yung. So I think that's available online. Ngayon yung ibang nga materials ay hindi available online yung very classic work on the the output of the looking into the records in the U.S. yung K. Almakoy mahirap hanapin ito ngayon but this came out in Veritas in 1986 and then even harder to find actually is yung mga articulo ni Moni Giliego which really came out very surreptitiously na supres ito. But since conjugal dictatorship has been reissued meron siyang chapter on the supposed claims of Marcos. Marami salamat, Doktor Huse. Ito naman ay para kaya Doktor Habar ano ang naging at patuloy na papel ng mythmaking at panilin lang sa pag-iral ng diktador yung Marcos noon at sa nagpapatuloy na produsyon na mga rebesadong narratibo tingil dito sa kasalokuyan. Magandang umaga po sa inyong lahat marang salamat po dun sa katanungan. Gaya ng nabanggit ko kanina sa aking presentasyon na yung mga manipulated biografis ni Ferdinand Marcos isa ito doon sa mga naghawan ng landas sa kalaunan ay pagkakaroon ng diktadurang Marcos. Kung mamarapatin nyo ay sasabili sa mabilisang paraan ay susubukan kung talon-tonin timeline ng pag-akyat ni Ferdinand Marcos sa malakan niyang para may pakita kung paano ito naghawan ng nasabing diktadura kalaunan. Matatandaan po natin na mula 1949 hanggang 1959 ay naging congressman ng isang distrito sa Ilocos Norte si Ferdinand Marcos at pagsapit ng 1959 ay tatakbushabi lang sinador at mananalo at sa napaka mabilis na paraan ay agad siya nga akiat doon sa hardan ng kapangyarihan o liderato ng sinado kasi pagsapit ng 1961 magiging minority floor leader na siya and then 1963 siya na yung magiging Senate President. At hindi nakakapagtaka kung titignan natin ang masmala liman na yung karamihan sa mga peking medalia ni Ferdinand Marcos na banggit ito sa presentasyon ay Dr. Jose Canina na 1963 ay big lang magsusul putan para mga mushrooms o kabute yung mga peking medalia ni Ferdinand Marcos at pagkaraan ng isang taon ay ipapublish naman yung kanyang biografia written by Hartzell Spence hindi ito nakakapagtaka at hindi ito random kung titignan kasi naka plano talaga nagamitin yung nasabing yung talambuhay na yun para sa kanyang pagtakbunong 1965 at iri-reprint nga muli ito ng 1969 at gagamitin sa panibagong tataon bilang campaign material so sa madaling salita ang mga manipulated biografis ni Ferdinand Marcos ang siyang nagbigay sa mga nagbigay sa kanyang kapangyarihan sa kanyang pagkapanalo ng 1965 kung pwede akong bumanggit ng ilang mga detali na makakapag patibay dun sa kalaunan ay magiging autoritarianong pamamahala niya sa Pilipina sa limbawa mapapansin doon sa kanyang mga manipulated biografis na ilang ulit na binabanggit yung basbas ng Dios kaya Ferdinand Marcos halimbawa nung bata pa siya ay sinabi na mismong yung kanyang pangalan ay kagustuhan ng Dios kasi inilagay sa balangkas ng kasaysayan yung kanyang pangalan yun daw di umano yun daw kanyang pangalang Ferdinand ay galing sa pangalan isang hari at yung pangalawang pangalan niya Emmanuel ay galing sa King of Kings sa madaling salita pinalalabas na nasa balangkas ng kapalaran ni Ferdinand Marcos yung pagpunta niya sa kapangyarihan kung pwede ko rin banggitin na nung 1 lingo pagkaraan ng declaration ng Ferdinand Marcos ng Pd 1081 ay may mga dumating na mga journalists times dito sa Pilipinas para tanongin siya kung ano yung mga dahilan kung bakit siya nagdeklaran ng Marshall Laws sa Pilipinas ang sagut niya ay tatlo una yung nakaambak na banta di umano ng kilosang komunista sa Pilipinas pangalawa ay yung problema dulot ng tradisional na oligar kia at yung pangatlo ay yung sinasabi niya ang pakikipag usap niya sa Dios yung kanyang spiritual dialogue with God kung saan sinasabi niya na sinabi di umano sa kanyang ng Dios sinasabi sa kanyang ng Dios na ito yung napapanahon na i-deklaran ang batas militari sa Pilipinas para i-save yung Republic mula sa mga problema nito mula din sa mga manipulated biographies ng Ferdinand Marcos nanggaling dyan yung mga kuento kung kulkay malakas at maganda na nagougnai sa kanyang tadahana na di umano nang Dios maging yung kontroversial na kodigo ni Calanchao ay mapapansin na más pinalakas at isinulong pangasa panahon ng diktadurang Marcos alam natin na yung kuento ni Calanchao sa kanyang di umano ay kodigo na napatunayan na matagal na napatunayan hindi toto o gawa-gawa lamang ay nagpapakita ng an eye for a tooth na situation ng lipunan ito ay ginamit ng diktadurang Marcos para i-justify yung isang napakalupit na diktadura sa Pilipinas at higit sa lahat yung isyunga na bayanidaw di umano si Ferdinand Marcos nang ikalawang digmang pandeyigig na katunayan ay tumagos hanggang sa kasalukuyan kasi isa ito dun sa mga ginamit na dahilan o batayan dun sa paglilibing sa kanya sa libingan ng mga manipulated na mga biografis ni Ferdinand Marcos ay isa sa mga naging mabisang instrumento dun sa pagpasok niya sa kapangyarihan at doon sa pagpapatibay ng kanyang diktadura hanggang sa kasalukuyan nanganganak nanganganak ang mga fake news ng 1963-1964 at makikita natin ito sa mga fake news sa kasalukuyan mga contemporary ang fake news sa TikTok sa YouTube sa Facebook Pilit na sinasana yung taong bayan na masanay tayo dun sa mga ganitong kasi nungaligyan kaya nga sabi ko sana maging mapanuri tayo at maging critical Salamat po Paraming salamat Doktor Javar si Sir Bobet ay nagtasang kanyang kamin sir Pakianmute pa lang po okay, babalika natin si Sir Bobet mamaya-mayalamang etong next nakatanungan ay para kay Doktor Jose ayon kay Joseph Goebbels Minister of Propaganda ni Hitler ulit-uliten ang kasi nungaligyan upang maging kalotohan nito pag gating ng panahon may mga ganitobang manipestasyon noon asa kasalukuyang pagpokoparganda ng mga marcoses sa anong paraan ito nagamit para isulong ang peking narratibo ng kabayanihan ni Marcos maging hanggang sa ngayon Doktor Jose Okay, magandang tanong na iyon Si Goebbels ay isang Propaganda Minister nung panahon ni Hitler sa Third Right So, yung nangyari nung panahon ng Marshal inulit-ulit itong mga basically yung main main structure ng World War II record ay Galinga K. Hartzell Spence for Every Tier Victory I got my own copy actually kasi binigay sa akin. It was being given away in embassies around the world so Washington sa Tokyo binibigay lang ito for free. This was the second later on na repaint pa ito. So this was one way parang just by flooding the market with this book in fact for quite some time we could still buy it in Recto sa mga second hand bookstore sa Recto nahanap ko rin do So, that was one thing but yung problema was since hawak ni Marcos yung media system during the Marshal era he was able to commission several other books then and so paulit-ulit ito yung mga nilagay sa for every tier of victory came out in military history books mga sinulat ni Baklagon mga commission works on Marcos' heroic deeds medya mahirap hanapin na ito ngayon but there were quite output talaga ang daming room abas ng panawan na yung to the point that even the US Embassy was being forced to acknowledge na bayani talaga siya. So this continuous barrage of books and publications tapos pa't yung AFP hindi nila ayaw nilang balikan yung basis for the medal for valor instead yung atanggap nila as is and in fact kasama pa rin siya sa roster ng medal for valor awardees but the evidence now shows na talagang hindi nagaroon ng ganoong klaseng labanan na pinaklaim ni Marcos and that's supposed medal of honor medal of honor citation was actually drafted the same day that the Japanese were making their final on-stores sa Bataan na binobomba na talaga sila at the front line so very illogical yung pagsulat ng itong citation for the so-called medal of honor pa ito nga binabambard tayo nito it's continuous it's continuous and ang gaya nang sinabinigables you repeat a lie continuously and people will believe it kaya yun ang mahirap sa atin ngayon because we could turn to libraries we could go to archives but ngayon yung pinaka-active is social media and ang paggamit ng atrolls dito ay talagang binabambard you come out with a story critical of this tapos binabambard katalang mga atrolls so that is the problem today Maraming salamat Dr. Husey ang next nakatanung ay para kay Mr. Deyes ang karaniwang linya na mga nipusulong ng distorted narratives ng diktador yung Marcos ay ito ay binura sa kasaysayan ito ay hindi tinatalaki sa mga textbooks ito ay ayon nilang bangkitin sa history at iba pang mga pinapakitang victim ang manipulasyon ng mga kalaban di umon sa politika so sa tingin mo anong classic mga katatohanan ang puwede nating pahayag para sabihin sa mga nagtatanong at mapasinong alingan na hindi ganto ang nangyari loong panahon ni Marcos siguro unahin natin yung premise na ang sinasabi ng mga textbooks ay masama mga mga Marcos mabuti ang mga sumonod o mga akinoin particula kung titignan yung mga ilang pag-aaral mga textbooks o kung sisilip nga lang kayo ng textbook siguro ngayon na tungko sa kasaysayan ng Pilipinas parang hindi naman at sa kototohanan ay marami sa mga textbook na ito ay kung hindi na papaka-neutral ay maykita kang parang nakikripin na legacy pa ng mga textbook noong panahon ng Marcia Lo noong panahon ng mga Marcos ano yung konwari sa ilang mga textbooks dini-discuss ang mga pangulo ng Pilipinas yung ganyang parang prioritization yung Dependence Bra Administration marami sa mga textbook lalo na para sa mga mas ang bata ng mga estudiante ang tinatala kayo mga achievement kaya ang yung association sa mga Marcos ay infrastructure minsan nakunta kami ng aking mga kasama dito sa aming Marcia Lo Regime Marcos Regime Research Group pungunta kami sa Ilocos North at dini naman yung mga museum may mga bata na titingin na sa mga diorama meron silang instant recognition ay San Juanico Bridge ay most likely dahil yung nga yung na nakita nila sa kanilang mga textbook di achievements di hindi yung parang full picture pangalawa yung tinatabog na hidden history o yung distorted history o yung pagsasabi na hindi nating na turo alam namin kung alo yung totoo yan ang sabi ng lolo ko yung pwede yung tanongin o yung question do yung limitations ng perspective ng mga sources na yun na no kung may pwede yung tanongin alam nyo ba yung nakaron ng pagbabaril sa mga aktivisa sa menjola no September 1983 bukod pa to doon sa menjola masakar yung 1987 o pamilya baka yung size kalanti masakar yung 1985 kung sasabi nila hindi medyo nakapantataka dahil binalita actually yun sa marcos controlled press ngaro pero binalita pa rin yung mga events na yun may kita mo sa daily express so bakit hindi nila alam yun so hindi yung limited perspective at yung limited narrative sa mga text book part actually siya kung yung isipin and at fulfill yung ongoing distortion kung isipin parang kulang pang naging kagde disseminate ng kaalaman so it's not na merong active manipulation ng historical details ng information nakaron lang parang opportunity a certain perspective na mapreveil over a certain group na nereiterate over time hanggang ito na yung talagang kinikilala nila no matter how limited yung sources na pinababasihan nila sana nasa marang kula mat pilil ang isang katanung ay para kay Dr. Lico siguro kay Dr. Atiaz sa tsaka kay Dr. Tatel na din ano ang papel na mga bagay na nasasalak o nahahawakan yung mga tangible gaya nama grandiosong proyekto pang improsaktura sa paglalatag ng mga mito ng litadoria so ano sa palagin ninyo ang visa o talab sa padburan ang mahalagang alaalan ng nakaraan sa mga tao at paglikhan ng legacy o legacy na mga leader so maari ba itong maihaling tulad sa kasaluku yung Build, Build, Build lang na sa usapin ng pangungutang ng bansa para sa mga gantong proyekto Dr. Lico katulad na nga nangyari ng nakaraan yung Build, Build, Build ang utang at saka mga partnership hindi natin nakita yung tama bang beating process Benid ba ito meron bang inaudit ba itong mga proyekto na ito pero kumaki kita mo kasi architektura yung focus ko kasi yung architektura longer lasting siya kahit na wala na yung dictador nariretain pa rin yung architecture talagang ginamit nilai architektura at to perpetuate a certain level of omnipresence di ba yung Marcos Bast yung mga hospital LRT ang pangabay yung cultural team park yung na yung Pilipino sa lagang napakadaming infrastructure talagang binobombard tayo in our everyday life ng estrukturan ito kaya kung hindi mo alam yung mga kwento ng modes of production ito at babasahin mo siya iisipin mo talaga na napakaglorious nung nung rehemen kasi ito yung pina diba ang architektura kasi visible politic siya hindi mo kailangan magbuklat ng libro kita mo agad na ito ay isang isang artifact ng kapangyarihan so for me yung omnipresence ni Ferdinand at siya ni Imelda ay na-attain through architecture at hindi lang ito na ginamit yung mga buildings to sustain na yung mythology of national progress so nagsosponsor ng mga massive infrastructure airport, hotels, convention centers, cultural center para nga para iproject sa global arena that the Philippines has come of a modern age gumagamit ng bagong technology gumagamit ng new construction material yung reinforce concrete at gumagamit ng brutalismo modern architecture so para maging kalapat natin ang mundo ang isa pang nakikita ko dito yung sa mga state ritual ginagamit na backdrop kung papanawarin nyo lang sa YouTube yung opening of folk arts theater so in open ito so pa maghitan ng isang napakagarbong parada kaisaysayan ng lahi katapat din niya yung pag-host natin ng Miss Universe Pad so it's really a projection in a global arena tapos of course yung kaisaysayan ng lahi parada siya tapos may mga torch pa yung mga tao parang napaka-irino parang it really reminds me o ba yung marcha nung kay Hitler diba may mga footage na ganoon yung may mga torch pa sila pakunta dun sa building halaga kailangan lang natin ni analyzed ang mga artifacts at all we don't take them so we have to have a critical eye hindi lang pocket maganda monumental so yung monumentality may effect din yan kasi panoptik ang effect niya so it's as if you're being observed so kini-create yung mga buildings na yun so in cultural studies para magkaran ng panoptik effect so magkaron ka ng obedience kasi it's as if you're being watched parang it's as if you're being watched may an invisible observer na nandun sa building na yun so yun lang maging critical tayo yung build, build, build kita natin yung parallelism diba Thank you Dr. Lico Dr. Glessie Sige magandang umaga po sa ating lahat at maraming salamat po sa pakikinigat pagbabahagi ngayong umaga yung sa amin bilang mga artista yung ang tawag din namin sa amin serila ay mga cultural workers kasi ang target po namin ay yung behavior yung pagkilos ng mamamayan at yung kamalayan nila at sa tingin ko itong sining kasi nabanggit na rin ito sa mga sinabi nila Gerard at nang iba natin speakers pa ay nagmamarkan nag-iiwan siya kasi ng mga marikasa kamalayan natin hindi lamang siya basta kinakanta pero yung kinakanta yun ay nakaka-affecto kasi yung sa ating damdamin kung papano tayong lumilikan ang mga gawin ang markers kasi na ito ay nakukuhan natin na absorb at natatranslated to sa mga gawin kaya mahalaga ito para dun sa paglikhanong ating target for the future o yung methi natin at ginagabaya nito kung ano yung concepto natin ngayon matuid nang tama at mali yung concept ng budhi natin so yung gawin yung budhi at yung methi natin ay nalili nang dito at ito ngayon yung isang natcha challenge dahil sa isang napakahabang panahon na pinakitaan tayo ng maraming usapin at dito natin makikita nilista ko lang Sir Johnnel para hindi ko malinghutan kasi yung true good and beautiful pantingignan mo wala naman talagang mali dun sa concepto na yun kaya lang pantingignan mo siya mula sa isang upon to the vista ng interest para kanino to sino ang makikinabang at sino ang gagawa dito na natin makikita kung ano yung magiging talab nito sa atin papano siyang magkakaroon ng effect kaya siguro mas magandang tignan yung ano yung tuto ano yung matuid at ano yung magiging kapakitakinabang para sa pangangailangan ng mamamayan kasi ibig sabihin pantingignan mo yun nakaugat siya dun sa tutoong talagayan ng mamamayan kaya halimbawa dun sa mga kanta kanina pinignan ginamit natin yung mga kanta para makapukaw ng damdamin makapukaw ng nang ating ala-ala at para masinup natin yung ating karanasan sa mga talinha ganang salita ito kasi yung naiencuentro natin binabasa natin na iiwan sa atin araw-araw at mahalaga na alam natin yung images na to at papano natin siya babasahin kasi hindi lang siya yung simple alam mo pero paano kang halimbawa yung epekto halimbawa sa atin yung na co-condition tayo na maging tanggap lang yung sinasabi hindi ok lang ganyan talaga so yung hamon ito dun sa participation o yung paglahok ng mamamayan at nang pagsusuri kasi pag kanamang haka na katulad sa mga malalaking infrastructures at mapawaw ka na ano na wangyari sayo may intimidate may intimidate ka na at tatangapin mo na ayo-osan na pero hindi tayo natin nakikita na e kaninong pera ba yung ginamit dyan sino bang makikinabag sino baka gamit nyan makakatugun ba yan sa pangangailangan ng mga tao para magaroon sila ng maayos na buhay so yung ganong klasi ay natatakpan at puminsan meron din siyang epekto na nagkakaroon ng pampamanhid sa mga tao kaya sa halit na sila ay mag-engage nagkakaroon ng kultura ng hindi may term na lumalabas recently yung cancel culture lalo na ngayon na sanay na tayo sa yung concept ng convenience yung paglika ng isang comfortable na na circulo para sa atin at contra ito dun sa concept ng paglahok at pakeki kapua hindi lamang siya yung usatina para sa kapa yung pakeki kasama ka sa paglika ibig sabihin participatory at hindi lang tayo nakaasa yung gagawin ng ating mga pinuno ako hindi tinitig na natin bahagi ba yan ng interest ang pakinabang sa mga mama mayan bahagi ito nung nalilikang missmaking sa atin kaya importante yung sinasabi din ibome na yung sapagitan ng illusion at ng katutohanan yung mito dapat ay bahagi ng paglika ng tuto hindi yung paglika ng pakinabang para sa ilan para mapalaganap yung kapangyarihan ng pakinabang para sa mama mayan so napakahalagan ito limawa yung pagkilalan natin o pamamalaganap ng kultura ng decadence yung dapat marangya na parang hindi ba yan yung tinatalaki yung sa isang kanta na sa atin parang kailangan bongga ka kailangan malalaki magaganda yung pero ito ba ay nakaugat sa iyong kalagayan tumutugon ba sa pangaylangan mo dapat magadakaga nito makinis nakita natin sa imaging ng na proliferate ng panahon na yun at nasundan siya nung mula pa yung colonial mentality natin kaya kung merong para tayo sa halit na ibilin natin ito ng batayang pangailangan merong tayong na hihirati tayo sa pagbilin ng mga bagay na hindi naman talaga tutoong kailangan at ito yung imaging missmaking ito part ito nung paglikhan ng mga gawit na ang usapin pa rin ay sinong makikinabang kaya yung concepto ng talab ng singing ay napaka halaga kasi dito nabubuo yung mga bagay na lumilika ng behavior nila na eventually ay nagiging gawit at nagiging bahagi nung pagpapahalaga nila at kung hindi natin ito ay articuli tatanggapin nalaman siya na okay nat ganun talaga hindi hindi ganun talaga kasi ito ay bunga ng isang mahabang proseso ng paghubog sa ating kamalayan at nagsisimula ito dun sa pagpapalahok sa atin na lumika ng sarili nating sinop sa karanasan natin at nakikita natin ito sa pagpapahalaga o yung confidence or sense of pride sa mga so yun yung atinintig na natin dito na siguro yung marka o talab sa mismaking gamit yung intangibles at yung tangible na mga cultural artifacts sayon marami salamat doktor nilaman ko thank you doktor Patel bago tayo pwanda kay nil nakitaasan kanyang kamay doktor Patel first salamat sa pinaman ang kasadae ang mismaking ay sa taon misteris mo yun na sa taon na tasadae at pangalawa yung taon ibig sabihin tayo mga Pilipin sa tasadae ang talab sa kanila ay nagamit sila at kahit ang mga kritiko na tasadae o maging kampis at tasadae walang panalo hindi walang panalo dito ang laging talo nabi kung aka nina ang tasadae kasa sa panahon ngayon nakikita mo ang grupong ito nakahalubilo sa ibang grupo sa kotabah saot kotabah hindi sila peke hindi sila mito hindi sila gawa-gawa ang atotoong tao pero ang ang pagmibito ang panamin reheming marcos tungkol sa kanila yun ang nagig problema ngayon hindi lahat ang nangkasalanan pwede na of course ibatun natin sa reheming marcos angayon pero ipinapakita din kasi yung talab sa atin pabalik sa ating mga Pilipin kasi ang problemang ito ay nag nagbukas lang sa nang isang malalim na problema ng pagkapilipin yun ang pagkali ito natin sa ating pinagmulan hindi natin masyadong nawa natin ating nakaraan at ang paniniwala na ang mayoria ay iba sa minoria hindi natin nakita yung ang mas nakita natin yung panlabas na pagkakaiba pero nukang natin na may pan doon na pagkakaub may upnang so ibig sabihin doon doon doon nagkaraon ang pagkakaon ang reheming marcos at pala mila na naman lin lang sa puntong yung pero ang sinasabi ko lang hindi na hindi na ito ang skuso natin sana ngayong kasi hindi na protoktivo na sabi peke ba sila o hindi kasi sila ipang kaot may mga karapatan at doon pagpunta na sila sumusulong na sila moving forward na sila sa discuso so marami salam marami salamat Doctor Carlos Doctor Santillian nagtaska ng yung tomay o manihin po na pindot lang po okay sa bahagin ito siguro magtatana ako ng inyong mga huling mensahi para sa ating mga kababayan andami natin millennials nakaabang siguro sa ano ba ang pwadi nilang basahin na gawa ninyo tapos sumintmensahin ninyo para sa isang generation na walang kaalam-alam bagus ay maraming pakiramdam sa rehimeng Marcos simula natin siguro kay Doctor Tatel naman paakit tayo Carlos kung sa mga babasahin buti na lang ang journal saan sinulat namin ito nang kasama kung si Michael Charles and Chua ay na sa akamtao at accessible naman siya sa internet pwede i-download na libre akamtao Journal 2009 yung may titulon ang footnote okay tapos interesado naman kasi apinapakita ng artikulo na yan lahat nasulat nai-ulat sa tasaday para mga unawa natin isa complex na issue ito na hindi pwede ilimita sa pro at anti doon naman sa mga interesado saan na saan na mga tasaday ngayon na siya na sila kung totoo kao sila na saan na sila ngayon may mga documentario na nakikita sa YouTube na pinapakitaro natin doon na tatanim sila ngumuhay at meron din pangarap sa buhay na is din kuminhawa ang buhay parang tulad ang dating mga Pilipino Marami salamat Carlos Miguel Kasama po sa mga pwedeng basahin ng Libre Online meron po ang special issue ng Kasarin Lan Philippine Journal of Teril World Studies nung panahong kung director namin si Dr. Rosé bumuupo kami ng isang issue na ang title ay Marcos Parin ang mga pamanah at sumpa ng Rehimig Marcos Accessible Online katodan sa nabi ko ito ay 700 pages yung kalahade ay transcripts ng mga forum kung saan inimbitahan namin ang mga maraming mga iba bahagi tungku sa panuhun ng Rehimig Marcos sinubukon din namin actually mag-imbitan ng ilang mga masasabing nasa mas pro Marcos na linya meron naman ilang mga tumogon at may kita niyo doon sa transcripts at yung kalahati naman ay mga primary sources karamihan na nakuan namin sa kung saan saan sa mga Libring Archive Online sa digitalized files ng PCGG kaya yung partin ng volume na yan speaking of mga digitalized sources online nung isang isang buwan ay atang nakalipas ay nagsalitarin kami nang aking kasama sa grupo si Joel Ariate sa isang forum ng Human Rights Violations Victim, Memorial Commission kung saan ibinahagi namin yung mga sources na ginagamit namin sa mga sinusulat namin ng articulo Singmula mga 2016 ay meron ilang dosay ng articulo na sulat na popular media or mass media outlet at yung sources nang ginagamit namin karamihan ay may kita rin marami sa kanila ay may kita online ang project assessment ng World Back USAID JICA yung Japan International Cooperation Agency tapos mga online newspaper archives meron mga Libre katulad ng sa Ateneo may kita yung digitalized ng mga copy kung gusto yung pumunta sa Panahon ng Gera makita yung kung anong pinagsasabi sa mga marcos yung bungang kanila kung Panahon ng Gera may kita yung digitalized ng copy ng Tribune may maraming mga digitalized ng copy ng Tribune na may kita sa True website ng National Library of Australia yun ang daming may kita online bakon sa mga nasabi na at sa sabihin pre-accessible at kung babasahin yung mga sources na ito may kita na hindi ganun kaganda yung overall assessment sa mga project implementation sa kahit sa utilization ng mga inutang marano mga komentar yung mga nagpautang so may kita na yung assessment talaga overall assessment hindi ganun ka-impressive hindi talaga the greatest presidency ever medyo recently nga lang talaga nag-accessible yung marame dyan kaya siguro at yung mga ay medyo mahirap asahin kung hindi sila masyadong tabtan ng legalis o ng economic assessment sa medyo inaccessible yung wika pero nandyan sila at pwede ang basahin sana kung sisi pangkin ay makita ng dito at ng ibabtang Maraming salangat Miguel ito ay kay Dr. Glesy may mga nagtatatang sa Q&A panungabadaw ituturo dapat sa mga schoolahan ang marshalo kasi may ibat ibang problema yung ating mga basic ed saka senior high saka college teachers nabanggit ka nila hindi masyadong napapasadahan so anungabay yung paraan Dr. Glesy naka-mute po kayo sorry katulad po nang mga binabanggit ng ating mga naka- nang mga speakers natin ang unang-unaputalaga ay ang pag-aaral ng kasi sayan yan po yung kinakantan natin kanina yung aral ng kasi sayan kasi dito po natin makikita ang hinahanap po natin po ano yung totoo akailangan po natin ng validated information at magahanap po tayo ang ibang mga sangunian na napakarami naman po sa library at sa websites na pwede natin mahannap hindi po tayo siguro pwede nga mag-realize sa isang libro lang kailangan po natin talaga ng masinsinang pag-aaral dito at marami po tayong pwedeng maging kasangguni ng mga guru na katula na mga nagsalita ngayon at iba pa parahanapin po ano yung katutohanan kasi true-stelling naman po talaga ang target natin dito sa atin at pangalawa mahalaga din po na tignan natin ano po yung mga akdangcini na lumabas nung panahon na ito halimbawa po yung mga kuento, novella, awit na nags lalarawan ng buhay ng mga tao sa panahon ng Marshalo ay maari po natin gawing sangguni an at napakarami po nyan ang gagawin lamang puning nyo ay hahanapin ninyo yung mga manululat sa panahon ng 1970s hanggang 1980s na gumagawa yung literary production music production sino sino ba yung mga lumili ka na mga awit sa panahon na ito at na sa website yun po ang maganda ngayon na sa Google na po lahat yung mga yan ang gagawin lang po natin ay lalahok tayo sa paglikha ng kaalaman so yun po siguro yung isang important bukod po sa critical na pag susuri bago po tayo maging critical kailangan may susuriin tayo at ito po yung information yung true-stelling po ang hubble natin kaya aaralin po natin ito kailangan po talaga natin ang sika para dito yung mga awit po na narinigno kanina ay mga simula yun at at ito po tayo magreralay ngayon sa pag susuriin ang mga talinhaga ng ating panahon yung yung sinasabi ngayon yung myth-making the icons of our of our period not susuriin natin but kaya nila sinabi yun ano kaya yung meron talaga bakit laging pinupun na yung ano yung kamahala ng mga nangdamit ano ba natangyari so ito po yung mahalaga natin ituro at ang unang markers po nyan ay yung tangible markers na sinasabi yung edifices na dyan po may mga awit may mga kwento may mga akdang pampanitikan at susukayan po natin nyan ng historical accounts information na nakikita natin sa mga libro at makikita po natin ano yung nangyari at ang hinahabul po natin ay yung dama mayintindihan at maunawaan at may sapuso ang mga pangyari na yun para magkarun po tayo ng basis kaya yun para sabihin na ito yung totoo at ito yung panghahuakan natin at nandyan po ang mga taga mga UP teachers para tumulong sa inyo yun po maraming salamat ok, maraming salamat mam-Glesy ito naman ay para kaya Dr. Lico marami markers, apologists and allies na may alam sa katatohanan sa anong panating sagotin doon sa kaalaman na yun na ang ating apologists and allies di maniwala sa mga sinasabi kung baga na iba napanin nira lang daw ito ginagawa natin nakamut po kayo Dr. Lico ok no so at dapat buksan talaga natin ang mata natin maying critical tayo so ako bilang architect building siyang aking trajectory so ang buildings it can never be neutral so ang buildings ay seductive and manipulative so kung makikita natin itong period na to co-opted talaga yung architecture to to push forward a certain ideology ideology of a nation ideology of na marcos is being the heir of a great Malayan civilization so yun we should look buksan natin ang mga mata natin look at these buildings this tangible artifact kasi party na sila ng heritage natin so dapat basahin natin sila na parawag natin ulitin yung nakaraad paras kanino ba itong mga buildings na to nakinabang ba tayo so alienation factor kasi nung bata ko nagpunta ko sa CCP parang na e alienate ako parang I don't belong to the space so yun yung nag trigger sa akin bakit ko pinagaralan yung mga buildings na to para kanino ba talaga to sino magbibenefit nito or is it just to perpetuate an illusion of national progress Okay. Maraming salamat, Dr. Jardy. Ang next saka tanunga siguro tatanungo kay Dr. Jose ano ba ang kaugna yan ng mga ginawa nung nakaraan at pag- pag-uusap kung kulbito sa mga plano naman na mga marcos sa kasaluku yan? Okay. Kung maganda ng tanong yan. But because yun nga in the 1950s, 1960s naging parang very strong political issue yung pagiging bayani nung panahon ng digbaan. So many of the leaders in the world were actually World War II heroes gaya nang sinabi ko and up to the 1960s there were several World War II heroes dito sa Pilipinas na kumasoklin sa politika. Many of the guerrilla leaders actually became congressmen, became senators, became secretaries but yung nangyari kasi during the Marcos period was nakalimutan na sila and to me it was an injustice para lang ibuild up yung political ambition ng isang tao. So isang hero ang naging focus nila and number one hero nga Dawcy Marcos and the real heroes were forgotten. I knew many of those other heroes. In fact yung iba mga medalya din sila but nina nila mahanap yung mga medalya because they're the real heroes I found out were really those who were very humble. I interviewed many of them and some of them were really very critical about yung for every tier of victory. Kasi sabi nila nandun kami sa bataan kasama kami sa death march and we know what happened there. So unfortunately wala na sila ngayon. So the role of the historians right now is actually to establish a link between what happened then since halos wala na tayong eyewitnesses from that time but since nakilala ko yung marami sa kanila it's to continue that to look more critically at the historical record and then there are times talagang may mga cases of hindi lang historical revisionism but historical distortion. At one point in the internet minahanap akong picture na si Marcos Dawig minibigay nang isang medalya nang panohan ng bataan by MacArthur himself but that picture was actually a picture of Jesus William Moore being awarded a medal ang ginawan nila is talagang they distorted the picture pinuto nila yung ulo ni William Moore at nilagay yung ulo ni Marcos so that was really a case of historical distortion and Marcos never received a medal from MacArthur so talagang this is historical distortion at the worst so it should allow us to be more critical about thinking looking back at the past and building up and I have said many times again we have many heroes I was fortunate to know so many of those heroes and we can build a country by this so we don't distort we don't have to distort it we look at our real past sino ba talagang mga bayanin natin and then you see how strong we really can be Thank you so much Dr. Jose para kay Dr. Eric Cavar ano ba ang laging role ng U.S. sa Dictador yung Marcos Okay po, salamat Okay ko ma-tutulungan po ako sa gating dito ni Dr. Jose pero subukan ko rin sa gating yung tanong dun sa kung ano yung alam ko una yung mismong pagpili ni Ferdinand Marcos kay Hartzelspence bilang commission biographers niya ay may connection nakagad sa sa mga Amerikano lalo-lalo na sa CIA doon po sa aking dissertation na trace ko na merong magkakaognai na connection si Hartzelspence si Lance Dale ng CIA si Lyndon B. Johnson na noon ay vice president ni JFK na kalaunan ay IA assassinate at doon sa kung paano pinili ni Ferdinand Marcos si Hartzelspence bilang kanyang commission biographer marami pa po mga dahilan kung bakit si Spence ang pinili ni Ferdinand Marcos una siya yung isa sa mga pinakasikat na nobilista nung kanyang panahon at dahil sikat siya meron kaagad captive audience yung inihahanda na for every tier of victory ni Ferdinand Marcos noong 1964 so sa madaling salita kung sikat yung mano nulat mas madaling sumikat din at mapasikat din yung commission biography pangalawa si Spence ay founding editor ng isang journal ng US Army sa panahon ng ikalawang digmang pandeig dig hindi ko masyadong hindi ko maalala yung pangalan dayang yata yung title nung nasabing journal at kung gayaon kung founding editor si Spence ay mas papabigat nito yung maling claims ni Ferdinand Marcos na siya daw ay naging bayani sa nung panahon ng ikalawang digmang pandeig dig sa pagkat founding editor na mismo ng ng journal ng US Army nung ikalawang digmang pandeig dig yung magsusulat at pangatlo yung nabanggit ko kanina na nakita ko doon sa yung pananaliksik na merong directang kaog na yan si Hartzell Spence sa CIA particularly kay Edward Lansdale ng CIA kung papalakihin pa natin yung context bago bago tumakbos si si Ferdinand Marcos nung 1965 ay mahalaga talaga sa kanya na makuha yung basbas ng takbo alam naman natin sa sa political history natin napakaraming mga presidentin natin ang nanalo dahil sa basbas ng mga Amerikano so therefore yung pagkuha kay Hartzell Spence na may connection sa CIA ay isang connection para makuha yung basbas ng ng White House huli na lang sigurong detali maari rin naging basbas mismo ni Johnson lalong laluna nung tumatakbos si Ferdinand Marcos laban kay Serious Menya sa isang presidential campaign ay binanggit ni Serious Menya Junior na siya ang America's Boy kaya dapat siya ang iboton ng mga Filipino voters Hindi nagsustuhan ni Ferdinand Marcos yung nasabing claim sa pagkat meron din siya ang claim na siya ang tunay na America's Boy so nagkataon na na matay si Dwight Eisenhower sinadya niya sa U.S. nagpunta siya don at nakausap niya si Lyndon Johnson at pagbalik niya dito sa Pilipinas dun sa kanyang seriling presidential campaign ay sa sabihin niya na siya ang tunay na America's Boy sa katunayan dun sa aking hiwalay ng mga pananeliksik lumalabas na merong alam White House na una pang nalaman ng White House ang declaration ng Batas Militar bago pa ito ma-declare sa Pilipinas na padalhan na ng paunang copy ang White House hingil dito. Marami poong salamat. Okay. Thank you, Dr. Eric. Ito ay parakay Dr. Bowman. Ayuturing nyo ba na post-truth ang gantong ira na kahit na anong ay ba ito mo sa mga loyalista ay hindi napalaga tinatanggap at saka sapat na ba ang reforma sa educational curriculum para maging malay ang mga kabataan gayong deeply embedded na sa bloodline nilay ang pagiging loyalista nila? Andi ko lang alam po ang deeply embedded sa bloodline ng mga kabataan ng pagiging loyalista. Siguro ma-stabi pa natin yan dun sa mga dating generation yung mga ilang generation na nabuhay noong panahon makot. Ini ko ikinakaila ano na may para sa mga maraming pawarin nisa ang punay ang nabayang itimakos noong nakarahan noong ikinat talagang nakapangkatapang alam ang intergenerational intergenerational transfer para sa akin ito yung interesantin pagaralan na yung mga kabataan na yung ilang hindi naman nakalanas ng pano homie na makakita lamang yung mga yung mga istruktura ay naging talagang masugit nang takapag-taguyo din ng mga itong ito at ang pangunahin natin talagang ikitang pinanggagalingan ito ayung fenomeno ng fake news fenomeno ng disinformation ng bagong mga media na nasa paligit natin nang yakap ang mga kabataan nasaktunayan para sa marami hindi nga ang kanilang kaalaman ang kanilang mga balita at kung ko sa kapaligiran sa malaking bahagi magamat talagang nakakabilib ang sipag ng atin mga historiador sa pag uungkat at pagpapalaling ng atin mga kaalaman sa malaking bahagi hindi na ito usapin nang rehimend ng mga makot nang bago ang kalagayang ito para sa aking napakahalaga na matigilan na ang ang tuloy-tuloy ang intergenerational transfer ng ito at dapat tayo nakasandig hindi lamang na ito ay akademikong usapin kumisa ating panawagan never again dahil ang bagay isang konkretong may kinalaman sa ating buhay politika bilang isang pansa lambas sa ating paginyo akademikong nandoon tayo tayo ito nakakasama sama sa ating panawagan na never again at kung never again anong kailangan natin gawin anong kailangan natin gawin no ito yung mga kaputol na tuloy-tuloy napapasa-pasa ng ganyitong mga mito alam ko na rin pa rin yung hamun pa rin na social media pero na rin yung counterbalance ng kumigawin ng kamang edukasyon at yun na inababangit n-professor ikon na physical na edukasyon ay importante dahil substancia yung substancia ng ating kataisayan ay kasing pamuagan na magkaroon naman ng political will there ng ating ang ating depth ed ng ating shed na lalo pang palakitin ng pagaal ng kataisayan napbigyan ito nang sa atin ay waspong orintasyon nabig sabihin yung orintasyon na never again dahil wala naman Pilipin nung gusto gumalik sa ganung anyo ng dictadura na yun habang wala pa yan ang yung magagawa natin yung ginagawa natin na yun ano nagpapaliwana nagkakaroon ng mga kaya umaga ay sobra kung natuwa sa mga napakinggan po ang gusto ko pang makarindig nang masperaminta mga informal ng mga talakaya paglabas natin lalang pag atapos ng pandemic na ito ay pagisikap na ang magkaroon ulit ng mga talakaya ang karap ng mga kabataan sa iba timang mga venue iba timang mga aura ano kaya naroon ng hamon para sa mga eduphador para sa mga nagnanay ang papreserva ang ang ang ating bansa laban sa panumbalik ng ng ng ng diktadura well iba pang usapin ng eleksyon na darating sa 2022 sa malaking bahagi ay magiging kenalaman din yun dun sa kakalabasan ng dun sa pangailangan higit pang pangailangan na kayo ay magpaliwanan so lumabas sa ating mga alam at magpaliwanan sa nakagraming mga mayan Maraming salamat Doc Bowman Ito free para sa ating mga pano members kasi recent lang itong naging pag-uusap may isang interviewer na nag-interview kay Bongbong Marcos sa social media Ano sa tingin yung implicasyon ng gantong klasing saabi nila incotation marks na freedom of speech kind of an interview sa mga narratibo kahit siyang makisagot magbigay ng kanyang kuro-kuro sa ganoong klasing ng tanong freedom of the press do ba yun incotation mark yung press kasi journalist ay invitation market or ito ay may malaking kinalaman sa pagubuo ng Mito sino ba nakapanuod mukhang mga millenials to mga speakers natin and pretty sure na panuod nilayon siguro ko si Doc Glesy sa loobing yun nakita ko ang nasundan ko yung exchanges ng reactions ng mga tao tungkol dun kasi siguro sa akin kukunin ko siya mula sa punto de vista ng paano natin pinipili yung information na nilalabas natin para sa kapakanan ng publiko ano ba yung information nakailangan malaman ng mga tao at ano mga responsibility ng mga artista na kinikilala ng mga tao na naging daluyan ng mga information na ipinamumod mo sa publiko kasi yan yung process ng nang mythmaking kaya nagkakaro ng reaction sa tingin ko malaki yung responsibility ng program na although nakatoon dun sa yung host kasi siya yung pinaka main medium dun sa pagpapaganap nito kasi naging instrumental sila sa paglalantad ng kung ano yung ikonsumo ng publiko at kung papano nila tatanggapin ito sa atin kasi kung ito ay isang audience worthy na information bibigyan natin siya ng privilege so yun yung I think yun yung bottom line dito kasi nilabas mo na yung freedom of speech alright so ano na yan kung magayong concept ng liberal ideas can flow kaya lang yun ano ba yung kailangan natin sa ngayon ano ba yung kailangan natin pagusapan ngayon kasi ito yung importante para sa mamama yan so dito ngayon yung papaso kung ano yung tindig kung ano yung tindig talaga nung namamahala dito sa programang ito at kasaman dun yung host so may dwell ka na dun sa personal stories ng mga tao ibang kwento pa yun pero siguro sa akin tinitignan ko lang dun sa bakit siya pinaguusapan at ano yung nagiging impact nito dun sa mga tao kaya sa isang banda puwede rin natin siyang pulutin mula dun sa point of view ng paano ba natin susuriin itong kalagaya na to sakin tinitignan ko pa rin siya dun sa para kanino ba yan sino bang makikinapang ano bang kapakanan ng mamamayan ang pakingabang ang pakingtugunan niyan kaya pinaguusapan niyan ngayon sa panahon na alam natin na kabi-kabila ang suliran yung mga tao bakit yan ang pinaguusapan natin so sa ganun ko siya sa ganun ko siya tinitignan so yun ang aking masasabi Maraming salamat Dok Plesi may rapabang ibang nagustong magbigay ng kanyang kuru-kuru opinion at katutohanan sa ganun klasin ng usapin ng pag-interview ng anak ng Dictador Wala O nating bigyan ng Prataporma mo hanggalan ang collective anong mind-set ng mga tao mag-move forward ako sa isang tanong kaya Dr. Lico ano ba serdaw ang mga libro na pa din lang basahin patungkol sa edifice complex na may re-recommendin nyo at meron lo po baka yung mga gawa patungkol sa topic na ito Dr. Lico Anito ba ba si Dr. Lico mukhang nakat si Dr. Lico Parang nakalabas na yata si Dr. Lico o parang nawala May katanungan para kaya Dr. Bowman do we have data on how many were granted scholarships by the Marcos regime including the coco fed scholars Datos ang... Very interesting topic ito scholarship funded by the Marcos regime I have not come across any session yet baka si Miguel ay meron preliminary PCGD documents wala bang mga primary sources na makita kung po dito ito? Current sources na ako naman nulap ako nakita Dapat natin pag-aralan yan malagay po Sorry, sorry So dun sa ating nabibigay ng mga areas for study ang ating mga pag-dano Although yan na it's not an uncommon tactic kahit sa local government pero mga paskola rang mga mayor it's not particularly unusual and yung minsan ngayong question minsan san galing yung pinangpondo let's say kung yung coco fed one thing you could also look at ay in a way parang din you deodorize by itong funding source na ito may rang ba actually yung parte na ito na is being used for purportedly charitable purposes for legitimate development purposes what about the rest sana po punta kasi we know very well katulag nga nung sandigan buying decision na nga rang sila mga pinotak na foundation ostensibly charitable ang purpose pero actually dun dinadala yung kickback et cetera this is ito yung recent conviction yung recent conviction ni Emelda nung sandigan buying yung 2018 thank you Miguel si Eric ay may idadag daw Dr. Havar salamat sir tungkul po sa pagkakaroon ang scholars ni Ferdinand Marcos may binabangit si primitive umihares sa kanyang conjugal dictatorship of Emelda and Ferdinand Marcos tungkul sa pagpapadala ni Ferdinand Marcos as early as 1965 nang mga scholars mga Filipino students na pinalabas bilang mga scholars ipinadala sila dun sa mga bansa na kung hindi man may karanasan sa pagkakaroon ng autoritarianismo ay may kasalokuyang ganitong situation kung saan yung mga estudiante pagkatapos nung kanilang scholarship ay kailangang mag submit magpasa ng kanilang report kung sa kanilang observasyon hinggil sa kung paano pinatakboy yung Dictadura halimbawa sa Chile ano yung mga strengths and weaknesses nito na isa sa kalaunan sinasabi ni Mihares na isa sa mga mga naging batayan ni Ferdinand Marcos doon sa pagkatatag niya ng sarili niyang Dictadura dito sa Filipinas gusto ko lang Maraming salamat Eric sa puntong ito mayro pa ba tayong gustong ishare o iliwanagin tungkol sa missmaking ng Rihimeng Marcos particular na sa Bacas Militar Dr. Jose This is not part of what I mentioned or it's not part of our discussion but I just remembered it nung pano ng Marshal baka labas ng Bansa because for a while people could not leave the country and that's really authorized but walang tourism walang yun mag-scholars peding lumabas but before you could leave the country as part of this missmaking there was what was called the pre-departure orientation seminar I don't know if any of you remember this no but if you are going to Japan let's say or if you're going to Hong Kong kailangan magatend ka muna dito sa pre-departure orientation seminar and dito yung mga yung mga na mention ni Miguel on the writers and the propagandist will tell you this is what is happening in the Philippines so we expect you pagdating nyo sa ibang bansa ito rin ang isasabi nyo sa kanila so I attended one of those actually and marami kaming nabor actually but it was a pre-departure requirement so talagang for a while before you could leave talagang kailangan magatend ka ng itong parang seminar to tell you this is what we expect you to tell foreigners about what's happening Rami sila mar Dr. Jose May mga katanungan pungkul sa relasyon ng pagiging minda nawan siyaka sa mga nangyari ng panahon na Marcos yan ay bago usapan natin bukas so magandang bumalika bukas simula alas 9 hanggang alas 12 na ng kangali para magpagusapan ang pamamuhay ng mga nasa minda naunong panahon ni Marcos ok so sa puntong ito salamat ako sa ating mga kasama mga experto sa yung pag-ibigay kaokulan at research sa napakahalagang pag-uusap to ko sa mythmaking ng panahon ng Marcos so sa lahamat sa lahat sa mga sumusubay-bay sa mga kawani gurot mag-aaral sana ay muling na nariwa ang aral na nagdaan na siyang sandigan sa kinabukasan sana ay nabuksan mga pusot, isip na hindi marin lang at hindi magamit na mga kawatang ngayon nagbabalik kaya tayo hindi dapat manahimit sa susunod na mga araw tayo po ay muling magikita lalo pa natin palalimin aral nitong pakikibaka magkita-kita po tayo muli bukas para sa lalong paggunyag ng katotohanan magbubukas sa isip ng tanang mamamayan gabaya nawatayo ng tanglao at kaalaman ako po ang yung lingkod si Johnna Labor isang magandang araw po sa ating lahat