 Hoofstuk 1 van deel 1 van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox opname zijn vrij van auteurrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen. Van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Copperis. Deel 1, Hoofstuk 1. De diepe basstem van Stein klonk in de vestibule. Kom Jack, kom hond. Kom je mee met de baas, kom je mee? De blijde blaf van de terregramde op en neer over de trap stormde zijn uitbundige vaart als struikelde hij over zijn eigen poten. O, die stem van Stein, stist de mama-otili tussen haar retanden en zij sloeg driftig bladen om van haar boek. Child Pause zag hij rustig aan, met zijn glimlachje, zijn lach om mama. Hij zat, voordat hij naar Ellie zou gaan, na de eten bij zijn moeder en hij dronkt zijn kopje koffie. Stein ging met Jack uit. De avond stilte, effende zich door het kleine huis en in de zitkamer, onpersoonlijk en ongezellig, suizde het gas. Child Pause keek naar de punten van zijn botinis en vond dat ze goed zaten. Waar is Stein naartoe, vroeg mama, en haar stem sisten, ongerust. Gaan wandelen met Jack, zei Child Pause. Thuis noemde men hem Lot. Zijn stem klonk zacht en kalmerend. Naar zijn meid is hij toe, sisten mama-otili. Lot had een beweging van moe zijn. He, mama, zei hij, wees nu kalm en denk nu niet meer aan de scene. Ik ga straks naar Ellie en nu zit ik nog een ogenblikje gezellig bij u, niet waar. Stein is toch je man? Je moest niet altijd zo met hem kibbelen en zulke dingen zeggen of denken. Die bent weer net een kleine vuurie geweest. Dat geeft rimpels zo boos te zijn. Ik ben toch een oude vrouw, maar je hebt nog een heel zacht velletje. Mama-otili glimlachte en Lot zond op. Kom, zei hij, geef me een zoen. Wil je niet? Moet ik je een zoen geven? Kleine, boze moestje. En waarom? Om niets. Ik weet het te minstens niet meer. Waarom? Ik zou het niet meer kunnen analyseren. Ja, zo gaat het. Hoe ben ik toch zo kalm met zo'n kleine vuurie van mama? Als je denkt dat je vader kalm was? Lot lachte. Zijn lachje antwoordde niet. Bevrouw Stein de Weerd las rustiger door. Hij zat voor haar boek als een kind. Ze was een vrouw van 60 jaren, maar haar blauwe ogen waren als van een kind. Teden mooi, lief en onschuldig. En haar stem, wat scherretjes, klonk altijd kindelijk en had nu geplonk als van een stout kind. Kleintjes en recht in haar stoel las hij nu door, met aandacht. Zich kalmerende omdat Lot zo kalm gesproken had en haar zo lief had een zoen gegeven. Het gas zuizenden en Lot dronk zijn koffie en zienden naar zijn botinis vroeg hij zich af waarom hij ging trouwen. Hij vond zich geen man om te trouwen. Hij was nog wel jong, 38, hij zag er zelfs veel jonger uit. Hij verdiende geld genoeg met zijn artikels om met wat Elie meekreeg van grootpappetacma en er zuinigjes op te wagen. Maar hij vond zich toch volstrek geen type om te trouwen. Zijn vrijheid, zijn onafhankelijkheid, zijn ingewiste beweegelijkheid, die waren hem het liefst. En trouwen, dat was zich met gebonden handen en voeten overgeven aan een vrouw. Haartstochtelijk verliefd was hij niet op Elie. Hij vond haar een intelligent, een artistiek vrouwtje. Omdat zij van grootpappetacma zou erven, deed hij het heus niet. Waarom deed hij het dan? Vroeg hij zich af als hij zich steeds had afgevraagd. Dag aan dag, gedurende die week die gevolgd was op zijn aanzoek. Mama, kan jij me ook zeggen waarom ik Elie gevraagd heb? Mama Otely zag op. Ze was wel gewend aan zonnelingen en geestige vragen van Lot. En dan antwoorden zij hem in die toon, voor zover zij vermocht. Maar deze vraag deed haar een stekelvoelen van geluzie. Een stekel die heel erg pijn deed, als een doorn, fysiek in vlees. Waarom je Elie gevraagd hebt? Ik weet het niet, we doen altijd dingen en weten niet waarom. Zo zag treurig eens klonk haar stem, bauderend naar de stouten kindstem van zo even. Had zij niet alles verloren wat zij ooit had gehad? Zou zij Lot niet verliezen, hem moeten afstaan aan Elie, zo als zij alles had moeten afstaan. U antwoordt zo ernstig mama, dat ben ik niet van u gewoon. Mag ik dan alleen niet eens ernstig zijn? Waarom de laatste dagen zo ernstig en treurig en prikkelbaar is het omdat ik trouwig ga? Misschien is het wel daarom. U houdt toch wel van Elie? Jawel, ze is lief. We moesten maar samen blijven wonen, Elie houdt ook van u, met Stijn heb ik erover gesproken. Want zijn stiefvader, zijn tweede stiefvader, noemde Lot Stijn, kortweg. Nadat hij zijn eerste genoemd had, hij toen een jongen, meneer Trevelli. Mama Ortilli was driemaal getrouwd geweest. Het huis is te klein, vooral als je gewoon met de familie begint, zei mama. En toch dacht zij? Blijven wij samen, dan verliezen we Lot niet helemaal. Maar ik zal nooit met een schoon dochter overweg kunnen, vooral niet als er kinderen komen. Een familie? Kinderen. Kinderen? Ja, dat komt toch wel voor? De familie heeft al lang genoeg geduurd. Ik denk niet gewoon met kinderen te beginnen. En als je vrouw jou niet bij zich heeft, wat heeft ze dan als er geen kinderen heeft? Het is waar, jullie zijn beide zo knap. Ik ben maar een domme vrouw. Mijn kinderen hebben me dikkers getroost. Als u ze bederven kon. Dat hoef jij me niet te verwijten. Ik verwijt u niets. Samen wonen Lot zijn mama Ortilli treurig, met een opslag van de blauwe kind ogen, met de vleistem van de kind. Ik zou wel willen, als Ellie wil. En wat gemakkelijk beloofd te zijn. Ik zou me heel eenzaam voelen zonder jou. Maar als ze bezwaren waren, dan zou ik eens kunnen gaan naar Engeland. Dan heb ik toch ook met twee jongens. En Mary komt dit jaar uit Indië terug. Lot fronste de brouwen en voelde aan zijn blond haar. Het zat heel netjes, met een scheiding. Of ik zou anders Ortilli eens en niks kunnen gaan opzoeken. Nee mama, zij Lot, bijna driftig. Waarom niet? Riep me vrouw Steindweerd heftiger. Ze is toch mijn kind? Ja, gaf Lot toe, alweer calmer. Maar wat dan? Ze is toch mijn kind? Maar het is heel onverstandig als u naar Ortilli toegaat. Dan hebben we wel eens gekibbeld. Het is onmogelijk. U kan niet met haar overweg. Als u naar haar toegaat, trouw ik niet. Trouwens, Steind heeft toch ook mee te praten? Ik hou zo van niets, zijn mevrouw Steindweerd. En haar kindstem klaagde bijna. De winters zijn al zo heerlijk. Maar het is misschien wel moeilijk voor me erheen te gaan. Omdat Ortilli zo doet, als het kan, woon ik ook liever met jou Lot, als Ellie maar wil. Misschien een beetje een groter huis. Zouden we dat kunnen betalen? Alleen met Steind blijven, doe ik niet. Dat staat vast. Dat staat vast. Moedertje. Lotstem klonk vol medelijden. Mama, na haar laatste beslisten woorden, had in de blauwe kindogen tranen. Grote tranen, die vielen niet neer, maar ze gaven een droevige glans aan haar stoutenblik. Met een nerveuse zucht nam zij haar boekdoen op en zweeg, en deed of zij last. In haar gebaar was iets gerezineerds en iets koppigs tegelijkertijd. Altijd iets van een ondeugend kind. Een bedorven kind, dat deed toch zachtjes en stilletjes waar het lust toe had. Lot, kopje in de hand, lach je om de mond, bestudeerde. Na zijn medelijden, bestudeerde hij mama. Ja, zij moest wel heel mooi zijn geweest. De oom zeiden altijd een poppetje. Zij was nu 60 jaar en zij maakte geen aanspraak meer op verleidelijkheid, maar dat kinderlijk poppige had zij behouden. Van een oudere vrouw had zij de rimpels en diepere groeven, maar het vel van haar voorhoofd en wangen was altijd blank en flekkenloos, zacht, teertjes door aard aan te slapen. Zij was heel grijs geworden, maar daar zij heel blond was geweest en zacht, kroezig haar had, was het soms nog of zij blond was gebleven en bijna kinderlijk aan de slapen. In de nek kruivende er lockjes, hoe eenvoudig overens, dat haar ook met ene beweging scheen opgevrongen en vastgespeld. Mama Ottilis figuur, klein en tenger, was bijna dat van hun jonge vrouw gebleven. Klein en lief waren haar handen, trouwens een liefheid was in geheel haar wezen en lief vooral waren haar blauwe kind ogen. Lot die glimlachend zag naar zijn moeder, vond haar als een vrouw over wie een bewogen leven, een leven van liefde en van haat was heen gegaan, zonder haar heel hard aan te pakken. Toch mama had het haren gehad, met haar drie mannen die zij alle drie had lief gehad, die zij nu alle drie haaten. Coquette was zij zeker geweest, maar natuurlijk weg zonder berekening. Vrouw van liefde was zij geweest, maar zij had niet anders kunnen zijn en gehandeld onbewust koppig tegen alles in, volgens de drang en de natuur van heel heftig bloed. Zuinig had zij nooit geweest en toch was haar huis nooit gezellig en had zij nooit om toilet veel gegeven. In onbewuste minnachting voor elegance en comfort voelende dat zij aantrok door zichzelf en niet door wat haar kunstigjes omgeven zou. Mama Japan was eenvoudig onmogelijk meende Lot. Het enige gezellige kamer in huis was de zijne. Mama, dollop lezen, las heel moderne Franse romannetjes die zij niet altijd begreep, trots hun leven van liefde, van passie, van haat, onschuldig gebleven in vele dingen en totaal onwetende in perversie. Dan zag Lot, terwijl zij las, dat zij zich verwonderde en niet begreep en zocht er een naiviteit in haar kinderenogen, zij doorsnooit aan Lot uitlegging vragen. Lot was opgestaan en ging naar Elly die n'avond. Hij kustde zijn moeder met zijn altijd stilgeamuseerde lachje, zijn lachje om mama. Je ging vroeger nooit iedere avond uit, verweet mama en zij voelde de door en in het vlees van haar hart. Ik ben nu verliefd, zij Lot kalm en geanguiseerd. Dan moet je toch wel naar je meisje. Zal u eens nadenken over mijn vraag waarom ik eigenlijk Elly gevraagd heb en het vanavond zonder me kunnen stellen? Dat zal ik ook wel heel veel avonden moeten. Mama Ottilly deed verdiept in haar Franse roman, maar zodra Lot de kamer uit was, legde zij het boek neer en zag om, vaag met hun hulpeloze blik van de blauwe ogen. Zij bewoog zich niet toen de mei T-blad en T-stoof bracht. Zij staarde voor zich uit over haar boek. Het water zongziedend zijn liedje. Langs de ramen hulde na de laatste zomerzoelte de eerste koude wind met een overbekende klacht. Mama Ottilly voelde zich verlaten. Oh, wat bleef er weinig van alles over? Daar zat zij nu. Daar zat zij nu, een oude, grijze vrouw. Wat was er van haar leven over gebleven? En toch, zo vreemd, de drie mannen, ze leefden alle drie. Lot was onlangs met Elly zijn vader te Brussel gaan opzoeken. Trevelli scharrelde in Londen. Zij had toch van hem het meeste gehouden. Haare drie Engelse kinderen in Engeland, zij voelde zich meer Engels dan Hollands. Ottilly was in Nis, en die deed zo raar. De hele familie sprak er schanden over. Lot, Lot zou zij nu verliezen. Hij was altijd zo lief bij haar gebleven. Ook al ging hij geregeld op reis. Hij had ook in Den Haag bijna geen vrienden. En dan ging nooit naar de witte. Nu trouwden hij. Hij was al niet jong meer. Voor een jong mens was hij niet 38. Om zich nu bij haar eenzaam teblat en ziedende water wat bezig te houden, ging zij, tellende op de kleine vingers, de leeftijden na de kinderen. Ottilly, de zuster van Lot, haar oudste, 41. God, wat werd ze al oud? De Engelse, als zij ze noemde altijd, mijn drie Engelse kinderen, Mary, 35, John, 32, haar mooie Hugh, ja, die was al 30. God, wat werden ze oud? Een bezig in leeftijden om zich te amuseren, rekende ze uit dat oude mama nu wel spoedig. Hoe oud? Ja, wel 97 worden zou. De oude heer Takma, de grootpapa van Ellie, was maar een paar jaar jonger. En als zij aan hem dacht, meende mama Ottilly, heel vreemd was het, dat meneer Takma altijd zo heel lief voor haar was en of het heus waar was wat de mensen vroegen toen ze zich met de familie nog bemoeide, hadden gefluisterd. Zo curieus, die twee oudjes, ze zag elkaar haast iedere dag, want papa Takma was krass en hij ging nog dikwijls uit, van de Mauritskade naar de Nassolaan. De hoge brug ging hij kranig over. Ja, en dan moest zus Terese in Parijs die schilder acht jaar met haar, 68 zijn. En dan de broers, Daan in Indië 70, Harold 73, Anton 75, terwijl Stephanie, zij, het enige kind uit mama's eerste huwelijk en de enige de laders, al 77 werd. Zij, Ottilly, de jongste voelde al die anderen wel heel oud en toch, ook zij was oud, 60. Wat was dat alles betrekkelijk van oudwoorden en van leeftijden, maar gevoeld had zij het altijd zo dat zij, de jongste, betrekkelijk jong was en altijd jonger bleef dan de anderen dan alle anderen. Ze moest al stilletjes om lachen omdat Stephanie altijd zeggen kon op onze leeftijd. Zij, 77. Het dunkt, er was toch verschil tussen 60 en 77, maar zij haalde de schouders op. Wat gaf het? Het was alles gedaan en het was alles gedaan al zo lang. Daar zat zij nu, een oude, grijze vrouw, en het naleven sleepte zich voort en de eenzaamheid werd altijd groter, ook al was stein er nog. Daar kwam hij thuis. Waar ging hij toch iedere avond heen? Zij hoorde in de gang de fox blaffen en de diepe bastem van haar man. Stil Jack, koes Jack. Oh, die stem, hoez' die stem haten. Wat had ze? Wie had ze nog over? Vijf kinderen had ze, maar bij zich, enkel Lot, en die reisde zoveel en zou nu trouwen. Oh, wat was ze daar over Jaloers? Otilli, die zag zijn nooit meer, die hield niet van haar moeder. Ze zong op concert en ze had naam, ze had een prachtige stem, maar ze deed wel heel vreemd. Stephanie noemde haar verloren. Mary, gehuwd in Indië en haar beide Engelse jongens in Londen. Oh, wat verlangde zij soms naar Hugh? Aan wie van haar kinderen had zij iets, behalve aan die lieve Lot, en Lot trouwde, en hij vroeg haar, zijn moeder, die hem zo missen zou, waarom hij trouwde, waarom? Dat was natuurlijk een beetje bluig, maar misschien was het ook wel enigszins ernst. Wist de mens ooit iets? Wist hij waarom hij ooit iets deed in zijn impulsie? Drimaal was zij getrouwd. Wat, misschien had Otilli wel gelijk. Maar nee, er was toch de wereld, er waren toch de mensen ook al bemoeide nog wereld, nog mensen zich de laatste jaren met de familie. Maar ze waren er toch, en je kon toch maar niet doen, als Otilli deed zonder je helemaal onmogelijk te maken. Daarom was zij mama Otilli getrouwd. Was zij drie malen getrouwd. Ze had het misschien nooit moeten doen. Veel beter was dat geweest voor een massa dingen, massa mensen. Het was alles weg dat oude leven. Het was verdwenen, als nooit geweest. En toch was het geweest omdat, voorbij gegaan, veel nagelaten. Maar niets dan bij moedige schimmen en schadewen. Ja, vanavond voelden ze ernstig zich en voelden ze zich om te denken. Wat ze anders zo min mogelijk deed. Wat gaf het denken? Als ze gedacht in haar leven had, had ze nooit goed gedacht. Als ze zich voort door impulsie had laten slapen, was het nog slechter geworden. Wat gaf het te willen leven als men toch werd geleefd door dingen sterker dan in je bloed. Mama Otilli verdiepte zich in haar engelse roman, want Stein de Weerd was binnengekomen. Vooraf gesprongen door Jack. En voor wie mama zo even gezien had en nu zag, zou zich dit verschijnsel hebben voorgedaan, dat mama veel ouder werd zodra haar man binnenkwam. Een nerveuze trekking trilde over de anders gaven wangen en etste de rimpels om neus en mond dieper. De kleine rechtenneus takscherper, het voorhoofd Fronste Boos. En haar speelt de bladzijde van de roman zo goed en kwaad mogelijk open scheurde, zitterde en de bladzijde scheurde scheef. De rug werd eronder als van een kat die zich ter verdediging opstelt. Zij zeiden niets, maar zij schonkte thee. Koest, zij zei tegen de hond. En blij dat de hond tot haar kwam, tikten zij hem half liefkozende op de hokop. De fox, met een laatste zenuwblaf, draaide om zich heen en nestelde onderop mama Otilli's japon, heel plots bezucht. Steinde weert tegenover haar, dronk zijn thee. Het leek vreemd dat zij waren man en vrouw, want mama had nu wel haar leeftijd en stein scheen bijna jong. Hij was een grote kerel, breed in de schouders, niet ouder dan even vijftig met een fris, knap, gezond gezicht van sterke buitenman, kalm in blik en beweging. Zijn leven was nog jongeman, al jarig leed weggegooid voor een gevoel van eer aan een veeloudige vrouw, had hem later een onverschilligheid ingegeven, die niet meer rekenen met wat er nog voor hem zou kunnen komen. Wat vermodderd was, was vermodderd. Het leven, eenmaal vergooid, was niet meer terug te winnen. Er was de buitenlucht, die fris was, er was de jacht, er was een borrel, er waren de vrienden van vroeger uit de tijd toen hij nog cavalierie officie was geweest. Verder was er het kleine huis en die oude vrouw. Hij nam ze op de koop mee, omdat het niet anders kon. Weet hij voor zover mogelijk wat ze wilde, omdat ze driftig kon worden en koppig was. Maar zijn coole koppigheid hield, stil, stand tegen de haren. Lot was zijn beste jongen, een beetje weak en vreemd en verwijfd, maar hij kon met zijn moeder overweg. En van Lot hield hij veel, hij was blij dat Lot in huis was. Hij had Lot, om te werken, een van de beste kamers gegeven. Verder, verder waren er andere dingen, maar daar had niemand mee nodig. Wat drommel, hij was nog een jonge man, ook al begon zijn dik haar te grijzen. Hij had zijn vrouw getrouwd uit eer, maar ze was oud, ze was heel oud. Hij was eigenlijk iets belachelijks aan. Een hel zou hij nooit van zijn leven maken, zolang hij nog gezond zich voelde en krachtig. Met een grote dosis onverschilligheid schudde je alles je schouders af. Het was die onverschilligheid die zijn vrouw ergde, zo dat zij zich voelde als een nerveuse kat wanneer hij de kamer maar binnen kwam. Het wordt gezegd, dronk zijn thee last de courant die hij mee had gebracht. In de niet grote huiskamer waar zuisde het gas, de wind aan de ramen sneurkte de voks soms in dromen op die hem kreunen en steunen deden op de slepende rand van de Japon zijn er meesteres. Koest, zeiden zij dan. Verder spraken zij geen van beide en lazen zij de een haar boek de ander zijn avondblad. En deze twee mensen, de levens aan ingesmet door wetige overeenkomst gevoelens van confessionele eerlijkheid en niet anders kunnen dan zo doen als man van eer, hadden Alkander eens, jaren geleden, twintig jaren geleden hartstochtelijk begeerd, de man de vrouw en de vrouw de man. Toen Steindeweer het eerste luid in hand was, een mooie kerel even dertig, had hij met vrouw het revelli gezien wie er leeft hij het niet wist. Wat deed hij er ook toe waar hij een vrouw ontmoeten zo volledelijk mooi voor zijn dadelijke sprekende zinnelijkheid, dat hij van blikkelijk de eerste keer toen hij haar zag zijn bloed had voelen vlammen en gedacht had, die vrouw moet ik hebben. Toen was hij geweest al veertig, een vrouw zo vol, bloeiend mooi, dat men haar nog altijd noemde, mooi liedje. Klein, maar vol maakt van vormen, en lief vooral in gelaad. Lief in nog heel jonge lijnen van hals en van borst. Melkblank, met de enkele fijn gouden sproetjes. Lief van blauwe onschuldogen en van zond, zacht cruze haar. Lief als een kind vrouw van liefde, die niet anders scheen te zijn dan om het groeiend verlangen te wekken. Toen Steinde weerd haar zo zag voor de eerste maal in wat luchtige haagse salons van Coterie in de Hollands was zij voor de tweede maal getrouwd met die halve Engelsman Trovelli, die geldschijn in Indie te hebben gemaakt. Had Stein haar moeder gezien van drie algroot kinderen een meisje van vijftien, twee jongers wat jonger, maar de verlieve zeer had niet willen geloven dat zij uit haar eerste huwelijk, met pauze van wie zij om Trovelli gescheiden was een dochtertje had, te luik, op het conservatoire en thuis een zoon van achtien. Mooi liedje zoals jong in Indie getrouwd en ze bleef altijd mooie liedje, zo grote kinderen was die vrouw veertig. De jonge officier had misschien even geaarzeld. Porgde, nu hij zoveel wist, met vrouw Trovelli met andere ogen te zien. Hij zag en had gemerkt dat zij hem begeerden zoals hij haar, had hij alles vergeten. Waarom niet een moment van geluk te plukken? Wat was een liefde moment met een nog verleidelijke mooie vrouw? Een bond fortune van een week, van een maand, een paar maanden en ieder een andere kant uit. Zo had hij eenmaal gedacht, maar nu, nu zat hij hier omdat die ploerd van een Trovelli, die wel afwilde van Ottilli, geprofiteerd had van hun liezon om schandaal te maken en na de schijn van een duel gede, omdat Hildenhaag over Ottilli had gesproken toen zij alleen stond met een amman en omdat hij, Stein, toch een eerlijke vent was. Daarom, daarom zat hij hier met tegenoverzicht die oude vrouw. Geen woord tussen hen werd gesproken. De thee werd gedronken, het blad wegendomen en Jack droomde steunend. De wind haalde. De bladzijde volgde elkaar snel in Ottillis vingers en Stein las na het oorlogs nieuws de advertenties. Na de advertenties, het oorlogs nieuws. De Kamer om hen, echtgenoten, stond als zij reziarisch staan had, onpersoonlijk en ongezellig. Onder de stulp tikte de pendule altijd, altijd door. Een wachtkamer, Schenysalon, een wachtkamer waar, naar vele dingen die waren voorbij gegaan, twee mensen zaten te wachten. Zaten te wachten. Waarop? Op het langzame einde, op de eindelijke dood. Stein verbeed zich en nog de advertenties door. Maar zijn vrouw, die haar boek ineens klapsdicht sloeg, zij plotseling. Frans? Ik sprak zo even met Lot. Ja? Zou je erop tegen hebben, als zij bij ons bleven, hij met Ellie? Nee, in tegendeel. Maar het Schen of Steins kalme toestemming juist zijn vrouw tot tegenspraak prikkelde, misschien tegen haar eigen wens in. Ja, maar zo gemakkelijk zou hem niet. Het huis is te klein. We kunnen verhuizen. Een grote huis kost meer geld, heb jij er het geld voor? Ik denk dat, met wat Lot verdient en Ellie meekrijgt. Nee, een grote huis is te duur. Nu, dan hier. Dit is te klein. Dus dan gaat het niet. Mama Otilli stond op, driftig. Nee, natuurlijk niet. Nooit gaat iets, omdat lammer geld. Als Lot houdt, dan kan ik... Ik... Zij stotterde als zij driftig was. Nu, wat? Dan kan ik niet alleen met jou blijven. Dan ga ik naar Nietz, naar Otilli. Ga. Hij zei dit kan, heel onverschillig, en nam zijn courant weer op. Maar het was genoeg voor mama Otilli, die nerveus was om in snikken uit te barsten. Hij geeft niets meer op me. Stein haalde de schouders op en naar boven. De hond wipte hem vooruit, blavende. Mama Otilli bleef alleen en haar snikken dadelijk staakte. Ze wist hetzelfde. Zoveel hadden haar de jaren geleerd. Ze werd goudriftig en ze bleef een kind. Maar waarom dan ouder te worden, in steeds grotere eenzaamheid? Daar zat ze, daar zat ze nu. Een oude grijzevrouw, alleen in die ongezellige kamer. En alles was voorbij gegaan. Oh, als Lotte minste maar bij haar bleef. Haar Lot, haar Charlotte, haar jongen. En eerst, bedwongen, voelde zij hevige, hevige opsteken de geluzie om Lot op Elly. En de geluzie, de geluzie om Stein. Hij ergde haar als hij maar de kamer binnenkwam. Maar toch bleef ze jaloers op hem, als ze altijd geweest was van ieder die liefharen gehad had. Oh, dat hij niet meer om haar gaf, omdat zij oud was geworden. Oh, dat hij nooit en lief woord meer zijde, haar nooit een zoen meer gaf op het voorhoofd. Op Elly was ze jaloers om Lot. Op Lot was ze jaloers om Stein, omdat Stein eigenlijk nu meer hield van Lot dan van haar. Wat waren de jaren vreed, dat zij haar langzame hand alles ontname. Voorbij gegaan waren de jaren, de lieve lachende liefde jaren, vol liefkozing. Voorbij gegaan was het alles. Zelfs de hond was nu mee met Stein. Leventwezen was lief tegen haar. En waarom moest Lot nu ook zo opeens gaan trouwen? Zo verlaten voelden zij zich, dat nadige perste snikken gestaakt, zodra ze niet nodig waren, zij in een stoel viel en zachtjes weenden, werkelijk weenden van liefde, lege verlatenheid. Haaren nog mooie kind ogen overgoten, zagen in het weg geveleden. Toen, zij mooi liedje, was al het aardig om haar geweest. Het lieven, het liefkozenden, het spelenden, het schertzenden, het bijna aanbiddenden en afsmekenden, omdat zij zo mooi was en vrolijk en aardig en in lach had gehad, die aanbiddelijk was, en hun humeurtje van alle liefste grilletjes. Door al dat liep wel altijd de steekel van Haaren Jalousie, maar destijds was het zo veel toe naar haar gekomen, al de liefkozende hulden die de wereld, de wereld ter mannen, speelt aan een mooie vrouw. Door haar retranen lachten zij erom, en de herinnering krenkelde om, glant zich als lieve, verre wolkjes. Oh, wat een adulatie was dat om haar geweest. Nu, nu waren al die mannen oud of dood, alleen haar eigen drie mannen, die leefden, en Steijn was nog jong. Hij was te jong. Als zij zo jong niet geweest was, had zij hem langer geboeid en zouden zij nog wat liefdmiddelkander zijn. Gelukkig zijn, als ouderen mensen toch wel samen eens wezen, ook al is al de jonger warm te voorbij. Zij zuchte heel diep uit haar tranen op, en zij zat in de stoel als een hulploos kind, dat stout is geweest, en nu niet weet wat te doen. Wat nu te doen? Rustig naar bed meer te gaan in haar eenzame kamer van oude vrouw, in haar eenzaam bed en morgen wakker te worden en aan de oude, oude dagen een nieuwe, oude dag meer vast voort te slepen. Ach, waarom had zij maar niet jong mogen sterven. Zij belde, de meid zou sluiten, en zo kleine gewoontetjes hadden voor haar de trooseloosheid van het iedere dag terugkomende omdat het alles onnodig scheen. Nu ging zij naar boven. Heel klein was het huisje. Een kleine suiter beneden, een suiter boven met kabinetje die zij bewoonde met Lot, terwijl het stein zichzelf op de zolderverdieping had opgeschoten, zeker om niet al te dicht bij zijn vrouw te zijn. En terwijl zij zich nu uitkleden, dacht zij, als Ellie zich wat behelpen wilde, kon het misschien. De grote kamer met drie ramen, die zij nu bewoonden, afstaan aan Lot en Ellie, en zij zelfen, ach, slapen in het kabinet van Lot, het kon het haar schelen, als er maar niet te gauw kinderen kwamen. Ach, als zij Lot maar niet helemaal verloor. Hij vroeg haar waarom Ellie gevraagd had. Hij vroeg het uit zijn gewoonlijke blijk, maar het was niet aardig dat hij het vroeg. Blij was dat ze maar kalm geantwoord had en zich niet had driftig gemaakt. Oh, hoe pijn, fysiek pijn deed dat soms, die steekel in het vlees van haar hart, om liefde, genegenheid, liefkozing zelfs, die toe ging naar een ander. En treurig, zich beklagende, legde zij zich te bed. De slaapkamer was leeg om haar heen. Ongezellig, het vertrek van een vrouw die niet geeft om al de kleinigheden van comfort en behaagelijk maken van toilet. En wie een grote passie was altijd geweest, het na zich toeverlangen der liefde, van hen die ze aantrekkelijk vond, om de eenmaal, dikwijls bedekte hysterische fluide die heen en weerschoot tussen hen en haar. Daarom had ze heel het andere leven van vrouw, van moeder, zelfs van vrouw van de wereld en zelfs van elegante vrouw verwaarloosd en niet geacht, hulpmiddelen verachtend, zeker van haar bekoring en weinig moeder van natuur. Oh, nu was zij oud en alleen, en zij lag eenzaam in het killebed vanavond zelfs die troos niet dat Lot naast haar uit de kamer zou komen om haar in bed een nachtszoen te geven zoals hij doen kon, streelen, lang en innig op haar voorhoofd. Hij zat dan een ogenblik nog op de rand van haar bed, praat nog even wat na en dan met een streeling van zijn fijne hand over haar wang, zei hij wel eens een enkele maal Mama, wat heb je een zacht felletje. Als hij nu thuis kwam, zou hij menen dat zij schliep en zou hij naar bed gaan. Zij zuchte, het was zo eenzaam. Boven Lot's kamer, het was zo gehoorig hoorde zij stein stommelen, de meid nu ook ging naar bed. Vanuit het haar hebben spieden mama Ortilli al die geluiden, het openen van de deuren, het zetten van schoenen, het uitgieten van een kom. Nu werd het stil en zij bedacht, heel goed dat zij altijd oude meiden zocht. Daar dacht zij aan met leedvermaak. Blij dat stein zógen in de kans had met oude meiden. Nu was het huis al nacht stil, 15 uur. Had zij geslapen? Waarom werd zij plotseling bakker? Wat kraakte de trap? Was het Lot die thuis kwam? Of was het stein die weer stilletjes uit ging? Was het Lot? Was het stein? Haar hart klopte en vlug stond zij op. En voorzij hetzelfde wist dat zij de deur geopend zag in de gang, flickerend en lucifer juist afsteken. Lot, ben jij het? Nee, ik ben het. Jij, Frans? Ja, wat is er? Zijn stemklonk geïriteerd omdat zij hem gehoord had. Wat ga je doen? Ik ga uit. Op dit uur. Ja, ik kan niet slapen. Ik ga wandelen. Op dit uur ga je wandelen? Ja. Frans, je betriegt me. Ach wat betrieg ik je. Ga toch naar bed. Frans, ik wil niet hebben dat je uitgaat. Zeg. Lot is er nog niet en ik ben bang. Alleen. Toe, Frans. Haar stem klonk als van een smekend kind. Ik heb behoefte aan lucht. Je hebt behoefte aan. Zij vertorgerde niet plots kroppend van drift. Op de zolderverdieping zij wist het aan de evenopige kier de deur. Luisterde de oude meid en lachte. Grinnigte. Zij wist dat. Ze stikte van drift, van nerveuze drift. Zij trilde over geheel haar in nacht Japan huiverende lichaam. De hoorde was al geopend en weer gesloten. Stijn was uit en zij nog stond ze daar in de trap boven. Zij balde de vuisten. Zij heigde. Zij had hem wel in haar nacht Japan kunnen volgen. De grote tranen ontsprongen haar kind ogen. Maar voor de meid beschermd ging zij terug in haar kamer. Zij helde. Zij helde zachtjes om de meid het niet horen te laten. Opdat de meid niet nog meer zou genieten. Oh die pijn, die steekel hier in haar hart. Een fysieke pijn. Een fysieke pijn. Wie het niet zo voelde als zij, kon niet weten hoe fysiek pijn het deed als om het aan een dokter te zeggen. Waar ging Stijn nu toch heen? Hij was nog zo jong. Hij zag er zo knap nog uit. Hij was toch haar man. Haar man. Oh waarom was hij niet lief tegen haar gebleven. Ook al was zij oud. Al was zij oud. Nooit voelde zij zelf zijn hand meer aan. En hoe innig, geheel had zij hem eens. Oh nooit meer. Nooit meer zelf zijn zoen, een lieve zoen, zoals oude mensen elkaar toch nog geven. Zij ging niet naar bed, zij wachten. Zou Stijn niet goud terugkomen? Kwam hij? Kwam hij daar terug? Nee, het was Lot. Zij hoorde zijn sleutel. Zijn lichtere stap. En zij opende de deur. Lot moest je. Ben je nog niet naar bed? Zij was hier? Hij kwam in haar kamer. Lot, Stijn, die is uit. Is Stijn uit? Ja, hij is eerst naar zijn kamer gegaan. En toen heb ik hem stilletjes de trap horen afgaan. Toen is hij stilletjes de deur uit gegaan. Om je niet wakker te maken moest je. Ja, maar waar is hij naartoe? Gaan wandelen. Dat doet hij wel meer. Het is benauwd, dus heel zwoel. Gaan wandelen, Lot. Gaan wandelen. Nee, hij is ga... Kijk, hij is ook in het kaars licht. Vlammende van drift voor hem. Haare kleinige stalte in witte nachtjepon vervuurde zich met de kruisende haren die blondgrijs oplichtende. Al het lievige in haar verdriftigde tot een razernij. Al was hij geprikkeld tot het uiterste. En zij gevoelde een aandrang plotseling de hand op te heffen en Lot om zijn oren slag te geven met een kleine, trillende hand. Een slag omdat hij Stijn verdedigde. Zij hield zich in, maar vuile woorden van infectieve en brandend verwijt schuimde haar naar de bevende lippen. Kom moeche, moeche, toe! Lot boogde haar te kalmeren, en haar nam haar in zijn armen en hij liefkoosde haar in de rug, zoals men een opgewonde kind doet. Moeche, kom moeche! Nu barsten zij in snikken uit, maar hij sprak zachtjes tegen dat zij overdreef, dat zij heel zenuwachtig was de laatste tijd, dat hij gedecedeerd niet trouwde als hij niet calmer werd, en aardigjes maakte haar zo het hoofd en kreeg haar in bed. Hij was het die haar toedeckte en het kussen lekker schudden. Kom moedertje, ga nu slapen, en wees nu niet met waas. Laat Stijn nu rustig wandelen, denk niet meer aan Stijn, denk aan niets meer. Zij berustigde onder de streeling van zijn heel fijne hand over haar haar wang. Zal je nu slapen, dwazen moeche? Zeg, wat heb je in een zacht felletje? Einde van hoofdstuk 1 van deel 1. Een opname van Karola Jansen, Rotterdam, 28 augustus 2007, www.karolajansen.nl. Hoogstuk 2 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Vorgelezen door Karola Jansen. Van oude mensen de dingen die voorbij gaan, van Louis Coupérez. Deel 1, hoofdstuk 2. Ellie Tacma was heel gelukkig en zag het beter uit dan zij in langer gedaan had. Nu meende Nigt Adèle die al zo lang bij grootpapa Tacma het huishouden deed, zij ook een Tacma en ongehuwd, een eerste liefde schoonmannetje dat een meisje van even twintig doorleeft en waarom ze ongelukkig is, een verbroken engagement met een kerel die ze met tressen opzocht na avonds bij zijn meisje te zijn geweest. Zo een romannetje is niet van invloed op het leven en al had Ellie in tijdje gekwijnt, Lot Pauze maakte haar gelukkig en beter blijft van lach en roze van wangen. Nigt Adèle, tante als Ellie haar op zijn indies noemde, gezet rond van Boezem, fris voor haar leeftijd, had niets van de nedige bloedverwandte die huishouden doet, maar zij was geheel in al de degelijke vrouw des huises die op alles let en wie alleen des huishouden zaken tegen hard te gaan en die trots is op haar nette huis. Zij, nooit in Indie geweest, beheerst de grootpapas woning met Hollandse nauwgezetheid. Ellie geheel laatende aan haar emanie van het ogenblik, want Ellie had haar emanie waarin zij voert voert tot zekere perfectie om na dat verkregen meesterschap een andere manie ter hand te nemen. Zo was Ellie, 18 jaar oud, een fameuze tennis speels te geweest, die in matches medailles veroverde, bekend om haar keurig, sterk en sierlijk spel, gesiteerd in de bladen van sport. De perfectie in tennis behaald verveelde de tennisplotseling Ellie, had zij haar rekket aan een roze lint in haar kamer op gangen. Omstareld door de medailles en was gaan eiveren voor armenzorg, heel praktisch doen de armenbezoek en zieke verpleging. Aan het bestuur stelde men haar op prijs. Op een dag echter toen een zieke man haar zijn bonden been dat één gat was, getoond had, was zij flauw gevallen en meende zij haar grens in filatropie te hebben overschreden. Zij trok zich terug en daar een handigheid trilde in de tippen haar nerveuse vingers, was zij gaan haar eigen hoeden maken en boetseren tegelijkertijd. Ze deed beide dingen goed, de hoeden waren zo aardig dat zij in ernst en overdag een modezaak op te zetten, te werken voor haar kost. Ook het boetserenwerk was aller aardigst, een paar lessen en zij boetserde haar model, haar kop van een arme jongen werd aangenomen. Toen was Ellie verliefd geworden en zij was heel verliefd geweest, haar engagement had drie maanden geduurd toen was het verbroken en Ellie, die geen halve natuur was als geen zij samengesteld uit vele natuur, had zeer geleden gekwijnt, was zwaar ziek geweest, tot zij op een dag herstelde met een gevoel van weemoed als enige herinnering. Zij was toen 23 en zij was gaan schrijven, onder een pseudoniem had zij haar eigen engagement als novelle gegeven, de novelle was niet slecht. Haar nieuwe manie bracht haar meer en meer een aanraking met Charles Pauze, die ook schreef, voornamelijk voor courante, artikelen, kauserieën. Ellie meende, zij had haar regrends in een letteren spoedig bereikt, zij zou na deze novelle haar gebloed en gebloed uit het hart nooit meer iets schrijven. Zij was 23, zij was oud, zij had haar leven gehad in verschillende schakkeringen. Toch was er nog iets, er was Charles. Hij zacht, week, geestigjes met de lieve ogen van zijn moeder, met de blonden haren zorgvuldig gekapt, met zijn te lichtblauwe dassen. Hij was niet de man die zij zich had gedroomd en zij voelde, ook nog wel hevig soms, de weemoed van haar leed. Maar zij hield van hem, zij hield van hem heel veel en zij vond dat hij zijn talent vergooide aan klein werk, aan journalistiek die hij heel gemakkelijk deed. Toch heus een heel apart genre wie op Charles tegen, terwijl zijn twee romants zo mooi waren en hij zei dat 10 jaar geen ernstig werk meer had ondernomen. En in dit meisje doorzetten tot zekere grens ontbloeiden, op de nu wat romantische grond van haar leed en haar weemoed, de roeping die van lot op te wekken tot werken, tot heus werken, tot mooi werken, niet meer te leven voor zichzelf maar voor een ander, met lot te leven die zo vele kwaliteiten had, maar ze niet ernstig kwekte. Zij zocht lot meer en meer op. Hij dronkt thee bij haar, zij spraken, ze spraken veel. Lot, niet voor liefd van complexie, vond het waarlijk prettig met elley te zijn, liet zich aantporren, begon een roman, bleef steken. In hem suggereerde zij dat hij haar nodig had, en hij vroeg haar. Zij was heel gelukkig en hij ook, ook al waren zij kalm van liefde. Hen bekoorde het vooruitzicht samen te leven, samen te praten, te wonen, te werken, te reizen, in de glimlachende sympathiehunosielen, de zijne wat klein, eidel, skeptisch, artistiek, vooral liefd toegevend voor anderen met een tientje lachende bitterheid, en één angst die de ziel beheerste, de angst voor de ouderdom. De haren op dit ogenblik, vol ernst haar roeping getrouw te blijven en haar leven mooi doel te geven, met het opgaan in een ander. Elley die morgen zong, terwijl de wind vroege herstbladeren goudzondig langs de ramenjoeg. Zij was met nog niet geheel verleerd talent bezig een naja's hoed te veranderen, toen nigt tante Adèle binnenkwam. Grootpappa heeft slecht geslapen vannacht, ik heb hem telkens horen bewegen. Ja, dan heeft hij last van suizingen die net als stemmen zijn, u weet wel, zei Elley, dan hoort Grootpappa altijd die stemmen. Dr. Tielens meent een voorboden van spoedig totaal doof woorden. Arme opa, ik ga dadelijk naar hem toe, even mijn hoed, ik wil hem vanmiddag opzetten. We gaan naar oude mevrouw Dereks en naar tante Stefanie. Tante, ik ben zo gelukkig, Lot is zo lief en heeft zo'n mooi talent. Ik ben overtaagd dat we heel gelukkig worden. Ik wil veel reizen, Lot houdt er ook van. Er is kwestie van inwonen bij Stein en mama Ottelie. Ik weet het niet, ik ben liever op mezelf het. Toch, ik weet het niet, ik hou wel van mama Ottelie, zij is wel de mama van Lot, maar ik hou van harmonie om mij heen en Stein en zij kibbele. Ik zeg maar Stein tegen hem, meneer is te stijf en papa kan ik niet tegen hem zeggen. Trouwens, Lot zegt ook Stein, het is wel moeilijk zo'n familie. Stein zou het zelf vreemd vinden als ik papa zei. Vindt u de hoed zo lief? Ik zal morgen de uwen veranderen. Kijk, het is net een nieuwe hoed. Ik ga even naar grootpappen. Arme opa, heeft hij slecht geslapen. Ze liet de kamerdeur open. Tante Adel zag rond, de kamer lag vol hoed voor nietures. De arme jongen glunderde in een hoek. De medailles staalde om de rekket en roze lint en over de schrijftafel vlakte vierkant velle papier. Wat te rommel, zei Tante Adel. Zij dorst aan de papieren niet komen, hoewel zij ze gaan had opgeruimd. Zij kon zoveel verspreide papieren niet zien en ze moesten drang van haar vingers inhouden, maar de furniture ruimde zij op, vlug in kartonnen dozen borsten ze weg. Toen ging zij naar beneden waar de meiden de eetkamer uithalen. Ellie, de trappopwipende, hoorde de slagen waarmee een voertuig werd geklopt. Zij voelden ze als op haar rug, liep sneller de trappop naar de eerste verdieping waar Gropa behuistde. Voor een deur haalde zij adem, klopte, maakte open, ze kwam met calmer tred binnen. Hoe gaat het opa vandaag? De oude heer zat aan een bureau ministeren te zoeken in een laden. Hij sloot ze rustig toen Ellie binnen kwam. Zij naderde, kuste hem. We heeft niet goed geslapen? Nee kind, ik geloof helemaal niet, maar opa kan wel zonder slapen. Hij was 93, grootpapet Takma. Laatgetrouwd en zijn zoon laatgetrouwd was het mogelijk dat hij een kleindochter had van de leeftijd van Ellie. Hij leek echter jonger, veel jonger, misschien omdat hij mengelde, taktvol, een schijnbare onverschilijkheid in uiterlijk met een werkelijke bestudeerde zorg. Om de ivore schedel hing nog een eile krans haarig grijs. Geschooren het hele gelaat was het als een verweerd percament, maar de mond was, om het kunstgebied, jong en lacherig van lijn gebleven, en de ogen stond de helde bruin fris zelfs scherp achter zijn bril. Zijn figuur was klein, tenker als van een jong mens en fijn, en om zijn even gewelfde uitgemage de rug hing een heel kort veston jasje, het hingen open en tuiten van achteren. De handen, de grootversmans, kleinten, geaderd, verzorgd, bevde voortdurend, en een tik was in de halspier, zodat het hoofd schokschouderde een enkele keer. Opgewekt was zijn toon, warm, met te veel bonomie om niet gedwongen te zijn, en de woorden waren langzaam en wel overwogen, hoe eenvoudig dingen ze ook zeiden. Als hij zat zat hij recht, op kleine stoel, nooit in elkaar, als waren het steeds op zijn hoeden. Liep hij, dan liep hij vlug, met heel kleine stapjes van stijvenbenen die niet wilde toonen hun rheumatiek. Hij was ambtenaar geweest in Indië, het laatste lid van de Raad van Indië, nu reeds jarenlang gepensioneerd. In zijn conversatie bleek dat hij was op de hoogte van politiek, op de hoogte van koloniale dingen. Hij lachte om ze, gematigd ironisch. In omgang met zijn altijd jongeren, want tijdgenoten alleen waren hem de oude mevrouw Derks, dillehof van zichzelf, zeven en negentig jaren, en Dr. Roulofs, 88. In omgang was hij goedig neerbuigend, begrijpend dat de wereld en mensen zelfs van 70 en van 60 anders toescheen dan aan hem. Maar de bonomie was het te veel, was soms de uitbundig om niet gemaakt te zijn en niet te doen denken dat hij steeds anders dacht dan hij sprak. Hij maakte de indruk van een diplomate zijn, die zelfs steeds op zijn hoede in een ander pelde wat die wist. Soms, in zijn helderen ogen, sprankelde een funk op achter de bril als trof hem plotseling iets, een heel akute gewaarwoording, en de halfspiertik, weer bij het hoofd erzij, of hij plotseling iets hoorde. Lacherig vertrok dan zijn mond na en werd hij het haastig eens met wie hij sprak. Vooral in hem trof die nerveuse vlugge helderheid in zo heel oude man. Het was of hij door een vreemde capaciteit zijn zinnen had gescherpt, zodat zij vaarde gebleven waren, want hij last nog veel, met een bril. Hij hoorde scherp. Hij was moeilijk voor wijn, gevoelig voor luchten, hij kon in de donker iets vinden. Alleen soms midden in een gesprek was het of een onoverwinnelijke dommeling over hem nevelde. Stade plot zijn helderen ogen glazen, viel hij in slaap. Men liet hem, had de beleeftijd het hem niet tonen. Vijf minuten daarna ontwaakte hij, sprak verder, neerde dat moment onbewustheid. De inwendige schok waar mij ontwerkt was was voor niemand te speuren. Eilie, altijd een ogenblik, ging smorgens haar grootvader zien. Vanmiddag gaan wij visite smaken bij de familie, ze Eilie. Wij zijn nog nergens geweest. Zelfs nog niet bij groot mama. Wij gaan vanmiddag het eerst naar haar. Opa, we zijn drie dagen geangageerd. Dadelijk kan je toch niet iedereen met je geluk lastig vallen. En je bent gelukkig kind begon papa met bonomi. Ik geloof het wel. Het spijt me dat ik je niet bij me kan houden, met lot, ging hij luchtertjes voort. Hij had soms een zweverige manier van ernstige dingen te behandelen en zijn dunne stem miste dan nadruk. Maar zie je, daar ben ik te oud toe. Een jong huishouden, geincrusteerd in het mijnen. Trouwens op jezelf gewone heeft meer charme. Kindje, we spreken nooit over geld. Je weet, papa heeft niets nagelaten en het geld van je moeder heeft hij opgemaakt. Dat was met verschillende ondernemingen op Java. Het lukte niet. Ze hebben geen geluk gekend, je arme ouders. Zie je kindje, ik ben niet rijk, maar ik kan zo wonen op mijn Mauritskade omdat een oud man niet veel behoefte heeft en tante Adelle zo knap alles doet. Ik heb uitgerekend dat ik je 200 gulden kan geven in de maand. Maar meer niet kind, meer niet. Maar opa, het is huis heel mooi. Nu je mag het van je grootvader aannemen. Je bent toch mijn heritjeren, hoewel je niet alleen bent. Nee, grootvader heeft nog andere, goede kennis, goede vrienden. Het zal niet lang meer dure kind. Rijk zal je niet zijn, want mijn enige luxe is mijn huis. Verder, dat weet je, gaat alles zuinig. Maar je hebt vooral later genoeg en lot schijnt nogal te verdienen. Ach, geld maakt het hem niet, mijn kind. Wat het hem maakt, dat is... dat is... wat, opa? Een dofheid plots overnevelde de oude heer, maar hij ervarte na enkele minuten. Er is sprake van wonen bij stein. Ja, maar is niet zeker. Otilli is lief, maar driftig, zei de oude heer in gedachten verzonken. Het was als dacht hij aan andere dingen, aan meerdere dingen vooral. Als ik het doe, doe ik het om mama Otilli opa, omdat ze zo op lot is gesteld. Ik zou liever mijn eigen huisje hebben, maar we zullen in elk geval veel reizen. Lot zegt dat hij dat goedkoop kan doen. Je zou misschien met wat tact het kunnen doen kind, bij de steins wonen. Otilli is wel heel alleen, arme meid. Wie weet, je geeft daar misschien nog iets liefst, wat sympathie om erheen. Zijn zweevluchtige stem verteederte, weegt voller van een enige klank. We zullen zien, groot papa. Blijft u vanmiddag boven of komt u toch lunchje beneden? Nee, zend mij maar wat op mijn kamer. Ik heb niet veel honger. Ik heb geen honger. De stem klonk weer luchtig en zweefde. Het waait en ik denk dat het regen gaat. Gaat u toch uit, vanmiddag? Een ogenblik denk ik. Naar mevrouw Derix. Een groot mama. Ja, ja, zeg nu maar groot mama. Als je haar ziet, zeg maar dadelijk groot mama. Dat is minder stijf. Ze zal het lief vinden, ook al ben je nog niet met lot getrouwd. Zijn stem zakte. Hij staarde, als dacht hij aan andere dingen, aan meerdere dingen vooral. En met het tik van zijn halspier schokte hij op. Bleef zo een ogenblik het hoofd daar zijde als hoorde hij iets, als luisterde hij. En Ellie vond groot papa niet goed vandaag. De dofheid nevelde weer over hem. Het hoofd zakte, de ogen glazen. En hij zat daar zo broos en oud fijn, als zou men het leven weg uit hem kunnen blazen, als een zwevende pluim. Ellie liet hem, even aarslend, alleen. De oude heer schikte op toen hij de deur zachte hoorde sluiten en hij werd zich heel bewust. Zitten bleef hij onbeweegelijk een ogenblik. Toen ontsloot hij de lade van zijn bureau waarin hij was bezig geweest en haalde hij de stuk uit van een al verscheurde brief. Hij verscheurde de stukjes nog kleiner, zo allerkleinst mogelijk en strooide ze in zijn papierenmand tussen andere wegworpen papieren door. Een tweede brief verscheurde hij daarna, een derde daarna zonder ze over te lezen. Hij strooide stukjes klein in de mand en schudde de mand. Het scheuren vermoeide zijn vingers, stijf. Het scheuren vermoeide zijn arm. Vanmiddag weer eindelijk mompelde hij. Het wordt tijd, het wordt tijd. Einde van hoofdstuk 2 van deel 1. Een opname van Karola Jansen, Rotterdam, 28 augustus 2007. www.karolajansen.nl. Hoofdstuk 3 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coperas. Deel 1 hoofdstuk 3. De oude heer tegen 3 uur alleen ging uit. Hij hield er niet van ver gezeld te worden als hij ging, hoewel hij ga in het terugweg gebracht. Maar nooit zou hij dat vragen. Tante Adeil keek uit het raam en volgde hem met de ogen toen hij bij de kazerne omsloeg aan over de hoge brug ging. Hij ging ook niet verder dan even in de nasolaan, naar mevrouw Derks. Maar die afstand haalde hij. Fijn recht van gestalte en stram van benen. In zijn hoogtoeg knoopte overjas scheinbaar niet eens zo'n heel oude heer. Ook al was iedere stap overdacht gesteund met de zware i-voorknopper gestok. Om vooral niet merken te laten dat de kleine wandeling hem was zijn sport en zijn inspanning, veel sport en veel inspanning, voor zijn niet meer dan nerveuze krachten, moest hij wel overdenken iedere stap. Maar hij slaag daarin als zonde moeite te lopen, stijfrecht. En hij bestudeerde zich in de spiegelrahmen van de Reducho C der Huizen. Op straat viel het niet op dat hij zo heel oud was. Belde hij aan, dan haaste de oude Anna zich en de poes slipte dwars door haar rocken, poes en meid, in één red naar de voordeur. Zeker de oude heer. En zij juigde poes terug naar de keuken, bang dat de oude heer struikelen zou en haalde hem binnen met woortjes over het weer en vraagjes naar zijn gezondheid. En het was takma een grote studie die overjas, in de gang deed hij die uit, te laten glijden van de schouders en armen in de handen van de meid. Hij deed dat langzaam aan, een beetje moe van de wandeling, maar kwam tegelijkertijd staande genoeg op adem om met de stok, de stok zullen wij maar houden, Anna, om met de stok de trap op te gaan, een enkele, mevrouw Derks kwam nooit meer in de beneden swieten. Zij wachten hem. Hij kwam meestal iedere dag en als hij niet kwam, liepen tante Adeel of Ali aan om het even te zeggen. Zij wachten hem dus in haar grote stol. Zij zat bij het raam en zag uit op de filatuinen van de Sofialaan. Hij murmelde luidruchtig en toch onverstaanbaar zijn goed. Zo, Ottili, het waait. Ja, je hoeste verleden nog al. O, passen maar hoor. Ik ben goed, ik ben goed, dat zie je. Met nog woorden er tussen van luidruchtige bonomi zette hij zich stram in de voetuil en het andere raam, terwijl Anna zijn hoed nu eerst van hem overnam. Op de stok leund hij de handen, met de wijd plooierige glacees nog aan. Ik heb je nog niet gezien na het grote nieuws, zij mevrouw Derks. De kinderen komen zich straks presenteren. Ze zwegen beide, blik in blik en karig met woorden. En stil een pose zaten zij over elkaar, eerder aan een raam van de smalle salon. In schemen van wijnrode, ripsen overgordijnen, kremt tulle en linnen stoors en dan weer wijnrode velven tochtlap, die met een bocht hing langs het kozijn, zat de oude oude vrouw en had zich alleen bewogen om haar dunne hand in zwarte mitijnen wat hoger te heffen, op dat takma ze drukken zou. Nu zaten zij beide als wachten zij iets en toch tevreden dat zij samen wachten. 97 was de oude mevrouw en wat zij afwachten wist zij, dat komen zou voor de honderd geslagen was. In de schemen van die gordijnhoek, tegen het donkerende behang, was zijn gezicht een als maar even aangegeven porcelijnige vlak van wit rimpel gekrackeleerd zelfs in die schaduw, waarin zij uit gewoonte van vroege omzichtigheid om niet te veel haar verwoest tente tonen, zich terugdrok. En de puik was glad zwart overkapt met het zwart kantenkapje. De zwarte losse japon lijnde slang en ruim om de bijna breekbare magerte, maar verborgen haar zo geheel in die altijdzelfde plooien van soepel kasmier dat men haar als niet wist en niet zag en alleen raden in zo donkere omhulling. Behalve het gelaat schenen alleen bevende leefend in de diepe schoot, de broze vingers, schemerend staafjes slang uit zwarte mitainis, moffjes omsloten de polsen. In hoogruggige stoel als in troon zat zij recht, gesteund door een stijfhard kussen, een kussen ook onder de voeten, die zij nooit toonde, licht misvormd van jicht. Bij haar op tafeltje haakwerk, maar zei dat jaren al niet meer aangeroerd en de courante uit welke gezelschaps je vrouw voorlas, ouderdame die zich terugdrok zodra meneer Takma kwam. De kamer netjes invoudig met wat portretten hier en daarin lijsten als enige versiering tussen politoerde zwart glimmige meubels, wijnrote kanapé, de stoelen en in de étagére wat glinstring van posterlijn. De portbrizee, dicht, gaf toegang tot slaapkammer. Niet meer dan deze twee vertrekken bewoonde de oude vrouw. Haar lichtemaal gebruikten zij in haar stoel. Goudzondig was de nazomerdag en de wind tevaren de vrolijk in een gestuif van eerste bladerigeel door de tuinen van de Sofialaan. Dat is een lief uitzicht, zijme vrouw Derix, als zij reed zoveel malen had gezegd en de miterne hand even schetste een hoekengebaar van wijze. De stem en klemalige barsten klonk molliger dan zuiver Hollands en was ronder, van kreos accent en nu zij naar buiten keek, ver kreosde ook de ogen in het porcelijnige gelaad en donkerde. Zij zag niet goede dingen daar buiten, maar dierbaar toch voor de gesluierde blik was het weten van bloemen en bomen dagins. Mooie asters in de tuin hierover, zei Takma. Ja, beaamde me vrouw Derix, die ze niet zag, maar nu wist van de asters. Hem verstond ze heel goed, dat ze anders doof was, liet ze niet merken, doordat zij niet vroeg wat gezegd was en als antwoord glimlachte met dunne gesloten lippen of een beweging van het hoofd. Na een pose zeiden zij, zij, ieder kijkende naar buiten uit eigen raam. Ottilly heb ik gisteren gezien. De oude heer een ogenblik voelde zich tof. Ottilly vroeg hij, liedje, mijn kind. Oh ja, gister heb je liedje gezien, ik dacht dat je over jezelf sprak. Ze huilde. Waarom? Omdat Lot gaat trouwen. Ze blijft wel eenzaam, arme liedje, toch een stein een braver vent. Het is jammer, ik mag stein wel. We zijn alle eenzaam, zei me vrouw Derix, en de gebarsde stemplong droef, als of ze betreurde een volledig vol schimmel die waren verzwemd. We zijn het niet alle, Ottilly, zei Takma. Wij, wij hebben elkaar, we hebben elkaar altijd gehad. Ons kind heeft, als Lot trouwt, niemand, zelfs haar eigen man niet. Shhh, zei de oude mevrouw, in de scheme had de rechten maagere figuur een trilling van schrik. Er is niemand, we kunnen rustig spreken. Nee, er is niemand, dacht je dat er iemand was. Nee, nu niet. Soms. Soms. Soms, je weet wel, dan denk ik het. Er is niemand. Nee, er is niemand. Waarom ben je bang? Bang? Ben ik bang? Wat zal ik bang zijn? Ik ben te oud, veel te oud meer bang te zijn. Zelfs al staat hij daar. Ottilly. Shhh, er is niemand. Nee, heb je hem de laatste tijd dan gezien. Nee, nee, in maanden niet, misschien niet, in jaren. In jaren. Maar lange, lange jaren heb ik hem gezien. Heb ik hem gezien. Jij nooit? Nee. Maar je hoorde hem? Ja, ik hoorde hem. Mijn gehoor is heel scherp geweest en altijd nerveus. Het waren hallucinaties. Ik hoorde dik wel zijn stem, laat ons er niet over spreken. We zijn beide zo oud. Zo oud, Ottilly. Hij moet ons zeker vergeven hebben. Anders waren wij niet zo oud geworden. Ons leven is jaren. Lange, lange oude jaren kan voorbij gegaan. Noord heeft ons iets verontrust. Hij moet ons zeker vergeven hebben. Nu staan we beide aan de rand van ons graf. Ja, het zal gauw komen. Ik voel het. Maar takma, feinste zijn bonomi. Jij, Ottilly? Je wordt honderd. Zijn stem deed een poging luidrichtig te poggen. Ze sloeg over, krijzendschel. Ik word geen honderd, zei de oude vrouw. Nee, ik sterf deze winter. Deze winter? Ja, ik zie het voor me. Ik wacht. Maar ik ben wel angstig. Voor de dood? Niet voor de dood, maar voor hem. Geloof je dat je hem terug ziet? Ja, ik geloof aan God, aan terugzien, aan leven hierna, aan vergelding. Ik geloof niet aan vergelding hierna, omdat wij beide al zeedat ons leven zoveel hebben geleden. Ottilly, smeekte de oude man bijna. Maar er is geen straf geweest. Ons leedt was straf. Niet genoeg. Ik geloof dat als ik gestorven ben, hij, hij me zal aanklagen. Ottilly, we zijn zo oud geworden. Kalm, kalm aan. We hebben alleen inwendig moeten leiden. Maar dat is genoeg geweest. Dat zal God straf genoeg vinden. Wees niet bang voor de dood. Ik zou niet bang zijn als ik zijn gezicht had gezien, met een zachtere uitdrukking, met iets van vergeven. Hij heeft me altijd aangestaard. Oog, die ogen. Stil, Ottilly. Als ik hier zat, stond hij daar in de hoek bij de étagère en keek hij me aan. Als ik in bed lag, verschenen hij in mijn spiegel en zag me aan. Jaren, jaren lang. Misschien was het hallucinatie, maar zo ben ik oud geworden. Traanen heb ik niet meer. Mijn handen vringen doe ik niet meer. Mij bewegen doe ik alleen van deze stond aan mijn bed. Ongerustheid, angst heb ik zetert jaren niet meer. Niemand weet van babo. Maboute? Ja, heb ik in jaren niet meer gehoord. Zij was de enige die wist. Zij is zeker dood. Roulofs weet, zei de oude heer, heel zacht. Ja, hij weet, maar... Oh, hij heeft altijd gezwegen. Hij is, als wij, bijna, een medeplichtige. Ottilly, je moet er kalm overdenken. We zijn zo heel oud geworden. Je moet er kalm overdenken, zoals ik erover denk. Je bent altijd te nerveus geweest. Smeekende plonk zijn stem, zo heel anders dan in luchtige bonomi. Ik ben vooral daarna heel nerveus geworden. Nee, ik heb er nooit kalm over kunnen denken. In het begin ben ik bang geweest voor de mensen. Toen voor mezelf, ik dacht gek te worden. Nu, nu het nadigt, ben ik bang voor God. Ottilly. Het is een lange, lange, lange marktling geweest. Oh, God, zou dit leven niet genoeg zijn? Ottilly, wij waren niet zo heel oud geworden. Jij en ik en Roulofs, als God. En als hij ook ons niet hadden vergeven. Waarom is hij dan zo dikwijls daar komen staan? Oh, hij stond daar zo dikwijls. Hij sprak nooit. Hij staarde maar bleek, met holden, donkere ogen. Ogen als twee vuurige, prime zo. De stavjes, slanke wijsvingers wezen recht voor zich uit. Ik, ik ben kalm, Ottilly. En worden wij later gestraft, na onze dood, dan zullen wij het ondergaan. En als wij het ondergaan, zal er een erbarming komen. Ik wou dat ik rooms was. Ik heb zo lang erover gedacht rooms te worden. Terijs heeft wel gelijk gehaald rooms te worden. Ach, waarom zie ik haar nooit meer? Zou ik haar nog eens zien? Ik hoop het. Ik hoop het. Als ik rooms was geweest, had ik gebicht. Daar is bij de Rooms er geen absoluutcie voor. Niet. Ik dacht. Ik dacht dat een priester alles vergeven kon. De ziel zuivermaken voor je sterft. De priester had me toch kunnen verlichten, maar hoop kunnen geven. Onze godsdienst is koud. Ik heb erover nooit kunnen praten met een brede kant. Nee, nee, natuurlijk niet. Met een priester had ik erover kunnen praten. Hij had me boete opgelegd, mijn leven lang, mijn leven lang. En het had me verlicht. Nu ligt dat altijd hier op mijn borst. En ik ben zo oud. Ik blijf er mee zitten. Ik lig er mee in bed. Ik kan er zelfs niet meer meelopen, dwalen, me vergeten in beweging. Ottilly, waarom spreek jij vandaag zoveel over? Soms maanden, lang, jaren lang spreek je er niet over. Dan gaan de maanden de jaren rustig voorbij. Waarom vandaag ineens spreek je er zo heel veel over? Ik ben gaan denken om dat Lot en Ellie trouwen. Ze zullen gelukkig zijn. Is het geen schande, bloedschande? Nee, Ottilly, denk toch na. Ze zijn neef en nigt. Dat weten ze niet, maar dat is geen schande. Geen bloedschande. Het is waar. Ze zijn neef en nigt. Ja, ze zijn neef en nigt. Ottilly is mijn kind, haar zoon is mijn klein zoon, Ellie's vader. Ellie's vader? Denk toch na, Ottilly. Ellie's vader, mijn zoon, is de broer van Lietje. Hun kinderen zijn germaan. Ja, meer is het niet. Maar ze weten niet dat ze neef en nigt zijn. Lietje heeft nooit geweten dat ze je kind is. Ze heeft nooit geweten dat zij de zuster was van je zoon. Wat doet dat er toe? Neef en nigt kunnen trouwen. Ja, het kan, maar het is niet goed. Voor de kinderen die komen is het niet goed. Om het bloeten en om alles. Om wat, Ottilly? Ze erven ons verleden. Ze erven die angst. Ze erven onze zonden. Ze erven de straf voor wat wij gedaan hebben. Je overdrijft, Ottilly. Nee, zoveel erven zijn niet. Ze erven alles. Ze waren ze hem in de nieuwe huizen waar ze zullen wonen. Het was beter geweest dat Ellie en Lot iedere hun geluk van elkaar hadden gevonden. In ander bloed, in andere ziel. Ze zullen niet kunnen vinden het gewone geluk. Wie weet, hun kinderen zijn misschien stil. Stil, Ottilly. Misdadigers. Ottilly, ik smeek je. Wees stil. Waarom spreek je zo? Jaren is het zo calm geweest. We zijn te oud. We zijn zo oud mogen worden. Oh, laat wij er niet meer over spreken. Nooit meer over spreken. Laat wij calm, calm afwachten. De dingen die na ons komen dulden. Want wij kunnen er niets aan doen. Ja, laat wij calm afwachten. Laat wij afwachten. Het zal gauw komen. Het zal gauw komen voor jou en voor mij. Smeekend had zijn stem geklonken. Angstig blonken zijn ogen vocht. Zij zat recht een stijf in haar stoel. De vingers trilden hever in de diepe zwart plooi in de schoot. Maar een dofheid zonk over beide. De vreemde helderheid en de angstige spanning hun er ongewone woorden, schema 1 ogenblik hun oude zielen te kunnen oprichten en tintelen doen, als door een suggestie die kwam van buiten. Nu doofden zij beide en werden heel oud. Lange tijd staarde zij ieder voor hun raam zonder woorden. Toen klonk aan de voordeur een bel. Einde van hoofdstuk 3 van deel 1. Een opname van Karola Jansen, Rotterdam, 29 augustus 2007. www.karolajansen.nl Hoofdstuk 4 van deel 1. Van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen. Van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Deel 1. Hoofdstuk 4. Het was Anton Dergst, de oudse zoon uit haar tweede huwelijk. Uit haar eerste had de oude mevrouw alleen een dochter, Stephanie de Laders, ongetrouwd. Ook Anton was ongetrouwd gebleven. Hij had in Indië zijn carrière gemaakt. Hij was oud-resident. 75 was hij stil, somber, in zichzelf gekeerd door langdurig, eenzaam leven, vol eenzame gedachten om zichzelf. Gedachten die nog zinnelijkte in hem en dan troebelde op voor zijn ogen. Het was zijn aard geweest. Eerst natuurlijk weg, toemeer bestudeerd, zich te verbergen, zich niet te geven. Zelfs niet in dat wat hem lof en sympathie zou hebben gegeven in de maatschappij. Van niet gewone intelligensie en man van studie had hij die slechts voor zich gekweept en was nooit meer dan een milmaatig ambtenaar geweest. Zijn sombere ziel had behoefte aan sombere genieting voor zich gehad. Had ze nu nog voor zich, zo als zijn groot lichaam had behoefte gehad en duisteren werd lusten. Hij kwam binnen in zijn overjas die hij warm om zich hield, kouelijk, hoewel het nog zondag september was en de eerste herfst nauwelijks steeds huiveren. Eens in de week kwam hij zijn moeder bezoeken uit oude gewoonten van eerbied en ontzag. Hare kinderen, ouderen mensen zij alle, kwamen alle geregeld, maar vroeg aan Anna, de meid, steeds met de poes in haar rocker, weer boven was, bij mama. Was er al iemand van de familie, dan gingen zij niet dadelijk de trap op om moeder vooral niet te vermoeien door te groot aantal en te veel stemmen. Dan ontvingen Anna hen in de beneden voorkamer, die zij zwinters stookte en dikwijls presenteerde de meid een pruimpje op brandewijn. Was de oude hier takma pas aangekomen, dan liet Anna niet na dit te zeggen en de kinderen, de kleinkinderen, wachten meer dan een kwartier beneden en zij wisten dat mama, groot mama, gierne een poos alleen was met takma, haar oude vriend. Was takma er eens enig tijd, dan berekende Anna of zij al dadelijk boven kon laten. De gezelschapsvrouw, des middags, was niet binnen, tenzij me vrouw haar liet roepen, als er wel eens met slecht weer niemand kwam. Anton Derkers kwam binnen, aarslund om takma, wijflend of hij stoorde. Hare kinderen, hoe ook op jaren, bleven als kinderen steeds tot die oude vrouw, die strenge, driftige moeder eenmaal. Zij steeds waren blijven zien in de autoriteit van haar moederschap. En zo zag Anton vooral haar nog immer, altijd gezeten in die stoel, die was als een rechte troon, vreemd van dat allerlaatste en breekbare leven dat hing aan broze onzichtbare draad die geknakt de laatste leven strenk zou hebben verbroken. Aan het raam nu, om wat late zon van buiten, in een weinrode schemer de gordijnen en tochtlap, zat de moeder daar, als zou zij niet meer bewegen tot het ogenblik was gekomen waarop duisteren poorten zouden opengaan. Want de kinderen zagen haar niet bewegen, niet meer dan het enkele hoekige gebaar geschetsstoms door vroegere beweeglijke, nu jichtige staafslanken vingeren. Anton Derkers wist, als die dag de poort niet was open geweken, zou de moeder zich bewegen de avonds, om en bij acht uur, om naar bed te worden gebracht door Anna en de juffrouw. Maar dit zag hij nooit. Wat hij zag, was bijna onbeweegelijkheid ter levensproze figure op bijna troonstoel in even geroosigde schemering. Man van leeftijd, als hij zelf was, impressioneerde het hem. De moeder zat daar zo vreemd, zo onheilig. Ze zat te wachten, ze zat te wachten. Haar al glazige blik staarde uit, soms of zij bang was voor iets. De eenzame man had in zich ontwikkeld een akute opmerkingschave, een scherp combinatievermogen die hij nooit aan iemand diep merken. Zedert jaren al meende hij, dat de moeder steeds aan iets dacht. Steeds aan iets dacht, een iets, altijd hetzelfde. Wat was het? Misschien vergist hij zich, zocht hij te diep, was de blik van moeder alleen het staren van halve blinde ogen of dacht zij aan in haar leven verborgene dingen, dingen in haar leven verzonken als in een diepe, diepe pool. Had zij haarige geheimen, als zij zelf ze had, de geheimen van zijn somberen wel lusten? Dus hier was hij niet, ieder had zij een geheimen. Moeder had misschien de haren, hij zou ze nooit poger te weten. Men had altijd gezegd, dat Takma met moeder een liaison had gehad. Ze dacht zeker aan die oude dingen, of dacht zij niet meer, wachten zij alleen en staarde uit haar raam. Wat het waren, zijn ontzacht bleef hetzelfde. Het is heel mooi weer voor september, zeiden hij, na begoeding. Hij was een grote man, breed in zijn overjas, met een vol, hoogkleure gezicht, waar diepe plooien inhingen en kwabben maakte aan de zware neus en onder de wangen grauwgeelde snor als borstels boven de verzindelijkte mond met paarse dikke lippen, waar tussen verbrockeld een nog stevige tanden geelde. Zware paard, hoe pas ook geschoren, stippelde zwart hem de wangen met een hartpegment en een diep litteken kleefde hem over het een paar keer diep gerimpelde voorhoofd, dat zich verhoogde naar een vereilende kuif van grauwgeelhaar, de schedule erachter gekaald. Rieuw was het fel in de nek boven het lage hoge bordje. Doorgroefd, hoewel niet zo diep als van een oude arbeider, met toch diepe zich snijde de voerens. Grof knuisterig waren de handen, als ze tot klompelagen op de dikke knieën en over de zware maag die van het spiel gesleed te vest een knoop had doen open springen, bengende slap en homologieketting met grote brilok. In grote laarzen, weer kappen opbolderde onder de broek, stonden stevig de voeten op het tapijt. Dit uiterlijk openbaarde alleen een rieuw verzindelijkte ouderen man. Het toonde hem nog in zijn intellect, nog, vooral niet, in zijn verbeeldingschave. De grote fantast die hij was, bleef geheim voor wie hem niet anders dan zo zag. De zo vele jaren ouderen takma, met zijn bonomi en soms schellenluidruchtigheid die een vogel geluid gaf aan de oude stem, en de valse tanden facties deden schitteren in zijn kort tuitend vestonjasje, kreeg naast Anton Derks iets vijns, iets jeugdigers, beweegelijkers, zacht van een goedige welwillende begrijpelijkheid, alsof hij, zo oude man, heel het leven van hem jongere begreep. Maar dit had Anton Derks juist altijd korselig om takma gemaakt, omdat hij Anton het weldo zag. Het verborgen iets. Takma verborgen, hoewel hij anders dan hij, Anton Derks, verborgen. Hij verborgen, als hij opschrikte met die tik van zijn kop, was hij bang dat men had doorzien. Nu, nieuwsgierig was Anton niet, maar die heel oude man, de vroegere amant van zijn moeder, van haar, die hem nog met een ontsach vervulde en haar recht afwachtend zag zitten op haar stoel bij het raam, die oude man hinderde hem, ergerde hem, was hem antipathiek geweest altijd. Hij had het nooit laten merken en takma had het nooit doorzien. Zonder veel woorden zaten in de smalle salon de drie oude mensen. Kalm was de oude vrouw nu, zich meester geworden, omdat haar zoon, haar kind, daar zat. Voor wienschal doorschoten grauwe blik uit even puilende ogen, zij zich altijd Kalm had gehouden. Zodat zij, als troonde zij, als waren zij een voorstit naar leeftijd en haar gezag, waardig en zonder blam, maar zo breekbaar en bros als zou de adem van de dood straks haar ziel verwaaien. Zij had in haar enkele woorden een klank van waardering, dat haar zoon haar was komen zien. Kindelijk pliegmatig vraagende eens in de week naar haar gezondheid. Hierover was zij tevreden en het was haar niet moeilijk Kalm te zijn. Plotsling vreedzaam gestemd door die streeling. Ze had zij zo even, als in suggestie van buitenaf, moeten spreken over vroegere dingen die zij voor haar blik had zienen voorbij gaan. En toen weer een bel klonk, zeiden zij, daar zouden de kinderen zijn. Zij zwegen alle drie, luisterend. Oude Takma hoorde duidelijk spreken in de gang met Anna. Zij vragen of het niet te druk zal zijn, zei Takma. Anton wil je roepen om boven te laten, en haar stem klonk als een moedelijk bevel. Anton Derk stond op en riep aan de deur. Kom maar boven, groot mama wacht je! Lot en Ellie kwamen en in hunne binnenkomst was iets als vrezen zij de atmosfeer te breken rondom de oude vrouw, door te grote jeugd die tot haar toetrad. Maar de oude vrouw had een hoekengebaar van armen die hieven zich op, zwart omplooit en ruime mouwen en het gebaar schetste zich stijfjes van jicht in de schadoed en gordijnen, terwijl zij zeiden. En jullie gaan trouwen, dat is goed. Het gebraar bracht de miterne handen toen naar het hoofd van Lot dat zij even vast hield om hem het bevende mond te kussen. Ellie ook kuste zij, en het meisje zei de liefjes, groot mama. Ik ben blij jullie samen te zien, mama had het maar al verteld het grote nieuws, wordt gelukkig kinderen, gelukkig. De woorden klonken als een korte toespraak vanuit gekemen van troongestolten, maar zij trilde, gebarste van aandoening. Wordt gelukkig, kinderen, gelukkig, had mama gezegd. En Anton Derk eens meende de moeder dacht er aan dat gelukkige huwelijke niet velen waren in de familie geweest. Die achtergedachten hoorde hij in haar woorden en hij was tevreden niet te zijn getrouwd. Het gaf hem een stil wel dadig wel behagen terwijl hij zag naar Lot en naar Ellie. Zij zaten er zo jong en beginnend, meende hij, maar hij wist dat dit scheen, dat Lot toch al was 30 en Ellie en haar tweede engagement. Toch hoe jong die beide levens en hoeveel frisse jaren hadden zij nog niet te leven. Jaloers werd hij erom en neidig en zijn ogen geelden nu hij dacht dat frisse jaren de zijnen lang niet meer waren. En met zijn perversen blik van somber in de geheimen zijn er zinnelijkheid verwellistigde de man, vroeg hij zich af of Lot wel een kerel zou zijn voor zijn vrouw. Lot was fijnjes gebouwd, een mannetje, lijken op zijn moeder met zijn roze gezicht geplakt haar, blond snortje over skeptische bovenlip en veel zorg in zijn jaget dat hij glat hem omgood en het kleine dashje vlindig gestrikt aan zijn dubbele boord. Toch lang geen dumme jongen dacht Anton Derks. Zijn artikelen uit Italië over renaissance dingen waren heel mooi geweest en hij, Anton, had ze met plezier gelezen zonder Lot ooit een complimenten hebben gemaakt. En mooi waren zijn twee romans, één uit Den Haag, één uit Indië, met een scherpe kijk op Indo-Hollandse mensen. Er zat heel veel bij de jongen, meer dan hij leek, want hij leek maar een mannetje, blond en popperig, een plaatje in zijn kleren. Ellie was niet mooi, een bleek maar verstandig gezichtje, en geloofde niet dat zij een liefde vrouw was, of, als zij het was, moest ik dat later openbaren. Hij dacht niet dat zij elkanderveel verlieft zouden zoenen en toch was dat de reëelste troost in je broer leven en altijd geweest voor hem. Het troepelde voor zijn gelige ogen in een spijt om verloren dingen, maar hij hoorde toch naar het gesprek dat kampjes ging om groot mama niet te vermoeien. Wanneer Lot en Ellie zouden trouwen en wanneer zij op reis zouden gaan? We trouwen over drie maanden. Er is niets om op te wachten, zei Lot. Over Parijs gaan we naar Italië. Ik ken Italië goed en kan Ellie leiden. Anton Derg stond op, nam afscheid en toen hij beneden kwam, vond hij in de voorkamer zijn zuster. Ottelie Steinde Weert en de oude dokter Roulofs. De kinderen zijn boven zei. Ja, dat weet ik, zei mama Ottelie. Daarom wacht ik even, het is anders te druk voor mama. Zo, zo, zo, mermelde de oude dokter. Hij zat die vormen massa van waterzuchtige zwaarlijvigheid gezakt over een stoel. Zijn ene stijve been hield hij strak vooruit en de golving van zijn buik hing daar schuin overheen. Zij geheel geschoren, maar van rimpels verknuid gezicht was als dat van een heel oude monnik. Zijn dun grijs haar scheen, weg gevreed door mod nog in rafels aan zijn schedel te hangen, die als een globen was, met aan de slaap eenaardig, zwaar, alrejef, rivierende. Hij lispte en mermelde uitroep naar uitroep. Achter gouden bril zommen zijn waterogen. Zo, zo, zo, Ottelie gaat jouw lot eindelijk trouwen. Hij was 88 de dokter, de laatste tijdgenoot van groot mama en meneer Takma. Hij had in Indië Ottelie Steinsien geboren worden. Hij toen een jong dokter, niet lang uit Holland en hij noemde haar bij de naam of kind. Eindelijk riep geergend mama Ottelie. Mij is het vroeg genoeg. Ja, jawel, ja, ja, kind, je zal hem missen. Je zal je jongen wel missen. Toch een aardig paar, hij en Ellie. Zo, zo, jawel, ja, ja, voor de kunst samen. Ja, zo, die goeie Anna. Ze stook nog niet. Deze kamer is warm. Wel ja, maar boven is het heel kil. Takma, die groeit altijd van binnen. Ja, niet waar. Zo, zo, mama houdt ook van een frisse kamer. Nu ja, zo fris. Ik zeg koud, hier vind ik het warmer. Wel ja, zo, hier is het warmer. Mama was gisteren niet goed kind. Kom, dokter, zei Anton Derks. U breng mama nog tot de honderd. En hij knoopte zijn jas toe. Ging tevreden dat hij zijn kinderlijke plicht volbracht had voor die weken. Nou, nou, nou, riep de dokter. Maar Anton was al gegaan. Tot de honderd, tot de honderd. Ach, nee, wel nee. Ja, zo, nee. Ik kan niets, ik kan niets. Ik ben zelf oud. Ja, ik ben oud. Acht en tachtig jaar. Acht en tachtig liedje. Ja, ja, dat telt mee. Zo, zo, nee. Ik kan niets meer. Wat zeg je? En het is maar goed dat mama dokter Tielens heeft. Die is jong. Ja, ja, die is jong. Daar komen de kinderen beneden. Zo, zo, goede dokter. Gefeliciteerd. Wel, wel, heel aardig. Voor de kunst niet waar. Voor de kunst. Oma maakt het goed? Dan ga ik even naar boven. Wel zo, ja, ja. Kinderen, waar gaan jullie naartoe, volgt mama Ottili? Naar Tante Stefanie, zei Elie. En misschien daarna naar om haar rolt. Anna liet hen uit. En mama Ottili, achter dokter Rulofs, die zich treeden voor treeden opees, boogde de verstaan wat hij mummelde. Maar zij verstond niets. Hij praten in zich. Ja, ja, die Anton wel zo. Tot de honderd. Tot de honderd. Nou, hij had zeker de honderd nog. Wel ja, zo, zo. Al is hij nog zo een beest geweest. Jawel, jawel, een beest. Ken ik hem niet? Wel ja, een beest is hij geweest. Ja zo, misschien zwijnt hij nog wel. Wat zegt u dokter? Niets kind, niets. Tot de honderd. Ik, ik, die zelf oud ben. 88, 88. Poefende van de trappen kwam hij binnen. En hij zeiden tot de beide ouden van zijn tijdgenoten en toeknikenden aan een raam ieder. Zo, zo, ja, dag Ottili, dag Takma. Wel zo, ja, ja. Nou, warm is het hier niet. Kom, zei Takma, het is pas september. Ja, jij gloeit altijd van binnen. Achter hem, als een kind, kwam mama Ottili. En zij kust haar moeder heel zacht en voorzichtig. En toen zij daarna Takma begroeten, trok hij haar hand, zodat zij ook hem een kus gaf. Einde van hoofdstuk 4 van deel 1. Een opname van Karola Jansen, Rotterdam 29 augustus 2007. www.karolajansen.nl Hoogstuk 5 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Al de LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen. Van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Van Louis Coupérez. Deel 1, hoofdstuk 5. Papa Derix had weinig geld nagelaten, maar Stephanie de Laders was rijk. Zij, het enige kind uit het eerste huwelijk en dat oude mama niet veel meer had van het voortuin van haar eerste man, was omdat ze nooit zuinig was geweest. Stephanie echter had gespaard en gepot. Nooit weten de waarom. Uit een hereditaire aandran om geld bij geld te voegen. Zij leefde in een klein huisje in de Javastraat en was bekend in de filantropie, waaraan zij meearbeidde met zuinig overleg. Lot en Elly vonden tante thuis. Zij stond op te midden van een getwetter van vogeltjes en koortjes en zijzelf had iets van een groot, oud vogeltje. Klein, mager, verschrompelt, trimpende als met vogeltjes, beweegelijk, trots haar er jaren, met haar smalle schoutertjes en benen gehanden, was zij een heel lelijk oud vrouwtje, een hekje, en nooit getrouwd geweest. Zonder passies, zonder levensboefden, was zij in haar kleine egoismetjes schadelos uitgeworden, met alleen een grote angst die haar leven was bijgebleven. De angst na haar dood die toch naderde in de verschikking van de hel te komen. Zij was dus heel godsdienstig, overtuigd dat Calvin het geweten had. Voor iedereen en alle volgende eeuwen en blindelijks vertrouwende op haar geloof, las zij in die richting wat zij maar in de hand kon krijgen, van tractaatjes tot theologische werken toe, hoewel zij de laatste niet begreep en de eerste haar vol huiver lieten. Een hele verrassing kinderen schreeuwde tante Stefaniele Laders wat hard, als waren Lot en Elly doof. En wanneer trouwen jullie? Over drie maanden tante? In de kerk. Ik denk het niet tante, zei Lot. Dan dacht ik wel. Dan heeft u dat mooi geraden. Het is toch niet zoals het behoort, wil je ook niet in de kerk trouwen Elly? Nee tante, ik ben het met Lot eens. Ik zeg maar tante? Zeker, goed kind, zeg maar tante. Nee, het is niet zoals het behoort, maar jullie hebben dat van de derkste, die hebben nooit gedacht aan wat hun hiernaamers kon wachten. De vogeltjes twetterden en tantes hoogstem klonk agressief. Als grootpappen er nog bij kon zijn, zou ik het misschien voor hem doen, zei Elly, maar hij is te oud. Mama Stein hecht er ook niet aan. Nee, natuurlijk niet, schreeuwde tante Stefaniele. Ziet u tante? U is de enige van de familie die eraan hecht, zei Lot. Hij zag tante Stefaniele dikwijls, maar als hij haar zag amuseerde het hem haar aan te hitsen. En om mij hoef je het niet te doen, zei tante zoetzappig en ze dacht ze erver geen cent als zij niet in de kerk trouwen en niet doen zoals het behoort. Ik had eerst nog gedacht ze wat na te laten, nu laat ik alles na aan de klein kinderen van Harald. Die doen te minstens zoals het behoort. Maar toen Elly wilde opstaan, zei tante, gesteld op visite, nu blijft nog een beetje, kom Elly, zo dikwijls zie ik Lot niet en hij is toch een eigen neef van zijn tante. Het is niet zoals het behoort jongen, je weet ik zeg maar de waarheid, dat heb ik van jongs of aan gedaan. Ik ben de oudste, met de familie als de onze, die niet altijd was als ze behoorded te zijn, heb ik de waarheid altijd moeten zeggen, maar ik heb veel takt gehad. Zonder mij was oom Anton helemaal verloren geweest en doet hij nu nog niet altijd zoals het behoort, maar hem aan zijn Lot overlaten zal ik niet doen. Oom Daniel en vooral om Harald met hun kinderen hoe dikwijls hebben ze mij niet nodig gehad. Tante, u is altijd onmisbaar geweest zijn Lot. Maar aan tante Teresa hoeft u niet veel te doen, die is rooms geworden en dat was toch niet door uw invloed. Teresa is voor de loren, rib tante Stephanie heftig, van Teresa heb me al lang teruggetrokken, maar voor wie ik wat doen kan, offer ik me op, voor om Harald doe ik wat ik kan en ook voor zijn kinderen. Voor Ina ben ik een tweede moeder en ook voor Der Boer, dat is een man zoals het behoort en Paul en Gus dat zijn pas jongens zoals ze behooren. Om niet te vergeten zijn Lot, ze heeft een naam zonder aarselen naar u genoemd, hoewel ik, Stephanie's, een rare naam vindt. Nee, jij zal je kinderen niet noemen aan mij, schreeuwde tante tussen de volgtjes door. Al kreeg je een halfdoezijn meisjes. Wat zal ik je zeggen jongen? De familie van Om Harald is altijd meer aan tante geherkt geweest dan de familie van je moeder. De kinderen trewellen je nog het meest en toch god alleen weet wat je moeder aan mij te danken heeft. Zonder mij Lot was ze verloren. Dat zeg ik niet om je iets onagenaamste te zeggen hoor jongen, maar zonder mij Lot was ze verloren. Nee, dankbaar mag je me wezen. Je begrijpt toch, je lieve mama twee mal gescheiden van haar twee eerste mannen. Nee Lot, dat was nu helemaal niet als het behoorde. Tante, in onze braven familie is mama het zwarte schaapje. Nee, nee, nee, schreeuwde tante Stephanie het beweeglijke vogelhoofje en de vogeltjes om haar waren het eens met haar en stemde haar twetterend bij. Zo braaf is de familie niet. Over het algemeen is er nooit geweest als ze behoorde. Ik zeg niets van mijn moeder, maar dat is zeker, vader is haar te vroeg ontvallen. Je kon papa Terks niet bij hem vergelijken. Trouw is, je kan geen Terks bij één de laders vergelijken, zei Lot. Jij spot, zei Tante en de vogeltjes twettered verontwaardigd mee. Maar je zegt zonder het willen de waarheid, ik zeg het niet voor je moeder die een lief kind is van wie alle andere derkse zijn om Harald uitgezonderd. Zijn wat, Tante Stephanie? Zijn een hysterische zondige troep rib Tante Stephanie, agressief. Om Anton, om Daan, tante Therese en dan jongen, al is er geen Terks, het zit haar toch in het bloed je zuster, Otili, die zijn een hysterische zondige troep. En zij dacht, je moeder, mijn jongen, hoort haar ook bij al zeg ik het anders. Ik ben handen al weer blij, zei Lot, dat mijn derkse hysterie in evenwicht wordt gehouden door meneer Pauze Kante en bezadigdheid. En hij dacht, Tante heeft gelijk maar het komt alles van haar eigen moeder. Tante Stephanie is het alleen misgelopen. Maar Tante ging voort, bijgestaan door de vogeltjes. Ik zeg het niet om iets onaangenaams van de familie te zeggen, jongen. Ik ben misschien hard, maar ik zeg de waarheid zoals het behoort. Wie en onze familie zegt de waarheid zoals het behoort. U, Tante, u. Ik, ik, ik, riep Tante. En in alle kooien stemde haar alle vogeltjes luidt wetterend bij. Ga toch nog niet weg, blijf toch nog zitten, Ellie. Ik vind het zo aardig dat jullie gekomen zijn. Ellie, bellend. Dan breng klaartje een vruchtje op brandenwijn. Ik maak ze volgens het eigen recept van Anna van Gootmama. En die maakt ze zoals het behoort. Tante, heus, we moeten nog verder. Kom, m'n enkel puimpje dronkt Tante aan en de vogeltjes inviteerden mee. Zonderstink, Tante, dat je boos bent omdat Tante de waarheid gezegd heeft. De puimpjes werden geproefd en daarom was Tante in goed humeur en zelfs toen Lot over de vogeltjes heen riep Tante, is u nooit hysterisch geweest? Antwoorden Tante Stefanie. Ik, hysterisch? Nee, zondag wel. Zondag ben ik nog als wij alle. Maar hysterisch ben ik goddankt nooit geweest. Hysterisch. Als om Anton Tante te reizen en je zuster Ottuli, ben ik nooit. Dit moesten de vogeltjes wel beamen. Maar u is toch verliefd geweest, Tante? Ik hoop dat u het me toch eens uw roman vertelt. Dan maak ik er een heel mooi boek van. Jij hebt al te veel over de familie in je zondige boeken losgelaten dan dat je Tante je ook dit zou vertellen al was het 10-mal verliefd geweest. Voei, je moest je schamen. Schrijf hun deugdelijk werken dat een troos is om te lezen maar duikel de zon er niet op om ze te beschrijven. Hoe mooi je woorden je ook ervoor kieest. U vindt eens mijn woorden toch mooi. Ik vind niets mooi van wat jij schrijft. Het zijn van vloekte boeken die je schrijft. Ga je nu werkelijk weg, Elly? Toch niet omdat ik klots boeken niet mooi vind? Niet? Dan nog een enkel pruimpje. Je moet het recept maar aan anderen vragen van groot mama. Nu, goeie dag dan kinderen en bedenk eens wat voor een cadeautje je van Tante wilt hebben. Je mag kiezen kind. Je mag kiezen. Tante geeft een cadeaut zoals het behoort. Hiermee waren de vogeltjes het eent en terwijl Lot en Elly afscheid namen twetterden zij hen lustig de deur uit. Einde van hoofdstuk 5 van deel 1 Een opname van Karola Jansen Rotterdam 29 augustus 2007 www.carolajansen.nl Hoogstuk 6 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten. De informatie of om mee te doen naar LibriVox.org Voorgelezen door Karola Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coupéres. Deel 1, hoofdstuk 6 Oef, zij lot op straat en hij stopte twee vingers in zijn oren doof van de vogeltjes. Nu geen ooms en nichten meer Elly ik ga niet meer naar oom Harold en de herborgs. Eén groot mama één aanstaande grootpapa en een heel oude huisdoctor ik vind het genoeg leeftijd voor vandaag ik kan vandaag geen oude mensen meer digireren zelfs niet meer oom Harold die lang niet de onsympathiekste is zo veel oude mensen op één dag ze drukken me, ze beklemmen me laat ons wandelen als je niet moe bent het weer is mooi, de wind is fris regen er zal het niet meer ga met me de duinen in daar komt een stoomtram juist vlug even naar de witte brug en dan naar de duinen ze tramde tot aan de witte brug en waren wel er de duinen in waar ze in het zand gingen zitten een sterke zeeprieze om hun hoofden ik hoop nooit oud te worden, zei Lot Elly, vind jij het niet vreselijk oud te worden, iedere dag ouder je stokpaartje Lot, vroeg Elly zei glimlachten hij zag haar ernstig aan, bijna bleek maar omdat hij haar glimlach zag, wist hij luchtig te spreken meer dan dat mijn kauchemor iedere dag meer en meer rimpels te zien in je vel grijze strepen aan je haar je geheugen dof te voelen worden je emotie te voelen ver stompen en je mag een plooi meer te voelen die je vest slecht om je middel doet zitten je talent te voelen verslappen en je rug te voelen krommen onder al het gewicht van het verleden dat je meesleept zonder dat je daar een iets doen kan zonder dat je iets kan doen is je pak oud, je koopt een nieuw kapitalistisch standpunt lijf en ziel krijg je eens voor je leven en je moet er mee toe tot je graf ben je zuinig met beide, dan heb je niet geleefd verspel je ze, dan kom je zeker te kort en dan dat verleden dat je meezult meezult iedere dag gooit er het zijn erbij, onverbiddelijk wij armen, mel, eesels trekken maar voor tot we niet meer kunnen erbij dood vallen oh Elly, het is iets vreselijks herinner je die oude mensen vandaag herinner je groot papa Takma en groot mama huivering wekkens vind ik ze bijna iedere dag zitten ze daar 7 en 93, iedere aan een raam te kijken dat spreken ze onder elkaar zeker niet veel over een kwaaltjes, over het weer zo oude mensen spreken niet meer zijn verstompt, zij herinneren zich niet meer alles hun jarenzware verleden verplettet hen doet hen nog maar schijnbaar leven naleven ze hebben hun leven gehad, was het interessant of niet ik weet wel, ik denk van die oude mensen dat het interessant is geweest, anders zouden ze niet meer samenkomen er moet veel geweest zijn dat zij samen hebben doorgemaakt men zegt immers dat groot papa ja, de allman is geweest van groot mama die oude mensen dat er geloof als je ze nu ziet liefde, passie, in die oude mensen te moeten begrijpen ze moeten samen veel hebben doorleefd ik weet het niet, maar mij is het altijd geweest als ik ze samenzag of er iets tussen hen weefde iets vreemds, heen en weer iets van een tragedie die zich heeft ontrafelt, waarvan de laatste draad nu los bijna zweven tussen hem beide en toch moeten ze verstompt zijn ik kan niet geloven dat ze veel spreken, maar ze kijken al kan er aan of uit het raam de losse draaden zweven maar verbinden hun levens nog samen wie weet, misschien was het interessant of je zou het iets zijn voor een roman je hebt geen idee op het oogblik nee, ik heb al jarenlang geen idee meer voor een roman ik geloof ook niet dat ik er meer in schrijf zie je er lie, ik word te oud om te schrijven voor heel jonge mensen en wie anders lees er romance maar je schrijft toch niet alleen voor je publiek je hebt toch je kunst voor jezelf, he zo'n sterile idee zo'n principe alles heel mooi als je heel jong bent dan is het heerlijk je kunstpasie wat aan te stellen dan doe je er aan zo als een ander aan sport of aan lekker eten kunst is heus in het leven niet alles het is iets heel moois, maar het mag eigenlijk geen doel zijn kunstenaars hebben met heel veel pretentie eigenlijk een klein levensdoel maar lot, de invloed die van ze uitgaat van een boek, van een schilderij een opera het is voor de mensen die er omgeven niets dan een pleziertje maak je toch niet wijs dat er veel invloed uitgaat alle kunsten zijn ivorre torentjes met kleine deurtjes voor de ingewijden op het leven hebben ze bijna geen invloed al die mallet definities geven van kunst, van kunst door je moderne auteurs kunst is dit, kunst is dat het is één serie van opgeschroefde zinnen kunst is amusement en een schilder is een amuseur een componist ook, een romance ook he, ne, lot ik verzeker je van wel je bent nog zo hoog artistiek Ali kind dat slijt allemaal het is aanstellerij artisten zijn amuseurs voor zich en voor anderen van de eerste troveren af zijn ze altijd geweest in de mooie betekenis van het woord maak de betekenis ervan zo mooi mogelijk maar ze blijven amuseurs halve goden, zoals wij ze denken als we 23 zijn Ali als jij, ach nee, dat zijn geen artisten een amuseur voor zich en voor anderen meestal eidel, klein, neidig jaloers, nietschunnende aan een mede amuseur opgeblazen van zijn principes en zijn kunst eidel, levensdoel, even klein jaloers als wie ook in een ander vak tegen een andere collega waarom mag ik auteurs geen amuseurs noemen ze amuseeren zich met hun eigen verdriet en emoties en met de weemoed daarover in een sonnet of een meer of minder omwaasde roman amuseeren zij de jonge luid die hen lezen want wie over de 30 zijn en niet van het vak lezen niet meer romance of gedichte ik ben te oud om te schrijven voor jonge luid als ik nu schrijf, heb ik de bourgeoisen pretentie gelezen te willen worden door mijn tijdgenoten, bijna 40ers hun interesseert het actuele leven psychologisch gezien maar gegeven in concrete waarheden niet omwaasd en verdichte en verdramatiseerd voor gevingeerde personages daarom ben ik journalist en voel ik ervoor dat te zijn mijn lezer dadelijk te pakken en hem weer dadelijk los te laten nog ik meer tijd hebben het leven gaat voort, maar ik pak hem morgen weer en ook dan verlang ik niet dat ik hem langer boei dan ik hem pak in onze evenmeren levens is dat journalistiek de evenmeren en ware kunst want ik wilde vormen van bros maar zuiver ik zeg niet dat ik al zover ben maar dat is nu mijn ideaal van kunstenaar schrijf je dan nooit meer romance? wie kan zeggen wat hij nooit meer doet? zeg het en je doet het toch anders, wie weet ik denk of doe over een jaar als ik grootmamas leven wist in team zou ik misschien een romance schrijven het is bijna historie en even als ik belangstel in de gezin is van onze tijd in het vooruit weten van onze toekomst zo heeft historie een groot charme vormen ook al drukt historie mensheid en mens en ook al drukken onze oudjes mij grootmamas leven is bijna historie emotie en gebeurtenis uit een andere tijd lot, ik wou dat je ernstig ging werken ik ga werken zodra we in italië zijn het weste is ellie nog niet aan wonen te denken niet bij mama en ook niet op ontselven laat ons nog trekken blijven zijn we heel oud dan kunnen we nog altijd vast roesten wat mij naar italië trekt is dat ontsachelijke verleden ik poged door de renaissance tot oudheid toe te komen maar ik ben zo diep nog nooit geweest en in het vorm denk ik nog te veel aan rafael en leonardo dus over parijs naar nis en naar italië als je wilt in parijs zoeken we weer een tante op tante tereze romza dan de pauze en in nis otilië ellie je weet otilië leeft met een italiaan ze is niet getrouwd je zult haar trots dat toch wel willen zien ik denk het wel lot glimlacht ellie zacht ik ben heel verlangend otilië weer te zien ik heb het laatst haar hoor zingen in brussel ze heeft een goddelijke stem en ze is een heel mooie vrouw ja ze lijkt op papa ze is groot, ze heeft niets van mama ze komt met mama nooit overweg ze is ook meer bij papa geweest ze is niet jong meer, twee jaar ouder dan ik ik heb haar in twee jaar niet gezien hoe zal ik haar terugvinden zou ze nog zijn met haar italiaan weet je hoe ze zijn kennis heeft gemaakt bij toeval in de trein, ze reisde samen van florans naar milaan hij was officier, ze sprakers samen en zij beseed tot die dag elkaar niet meer verlaten hij heeft zijn ontslag genomen maar overal te volgen waar zij zon tenminste, ik geloof dat ze nog samen zijn zonder en hysterisch zou tante steffanie zeggen wie weet otilië heeft misschien een groot geluk ontmoet en ze heeft niet gearzeld dat geluk te grijpen ach, de meeste mensen aarzelen en tasten rond wij zijn anders dan otilië lot maar wij tasten toch niet en aarzelen niet ellie, weet je zeker dat je van me houdt zij bocht over hem heen waar hij in het zand uit gestrekt leundde op beide ellenbogen zij voelde in zich heel inig haar liefde als een warme behoefte voor hem te leven zichzelfig heel weg te wissen voor hem, hem op te wekken tot werken, maar tot groot tot heel groot werken zo was haar liefde opgebloed na haar smart onder de weide lucht waar de wolken dreven als een groot vlot met bollen en zeilen de blank, was misschien heel vaag en onbewust een ogenblikte twijfel in haar of hij haar nodig zou hebben, zo als zij zelf in zich geven wilde maar die vage onbewustheid verwoeien de bries die woeien over haar slapen en haar bijna moedelijke liefde was zo inig en warm ze boog zich over en kusten hem en zij zeiden geheel overtuigd en zeker van zich zo al niet zeker van leven en toekomst ja lot dat weet ik zeker wat twijfel in hem was verglimlacht de liefweg in zijn ziel naar die zo teder invoudige bevestiging dat zij hem lief had en om niet anders dan om hem zelf meende hij in een zacht zich verwonderen de zaligheid die het geluk al scheen te zien naderen einde van hoofd succes van deel 1 een opname van Karola Jansen Rotterdam 29 augustus 2007 www Karola Jansen.nl