 Magandang araw mule sa lahat ng mga manonod and welcome to another episode of Sinepinoi. At ako po ang inyong linko at Dr. G. Javier Alfonso at na yung araw, isang sikat na activist, playwright, screenwriter, filmmaker, journalist and editor ang makakasaman natin. Noong taong 2019 ay ginawaran ng UP Diliman ng Gawad Pilaridel bilang isang trans media practitioner, isa sa pinakatanyad niyang gawa ang screenplay para sa pelikulang The Floor Contemplation Story. That was in 1995 na isinulot kasama ng Bagong Hirang na National Artist Rikili na pinag-bibidahan naman ng isa pang Bagong Hirang na National Artist Nora Honor. Ilan sa mga pelikulan niya ang Dukot, that was 2009, Sigua 2010 at Deadline 2011, na ginawaran ng ibat-ibang awards. Mga kaibigan, ikinagalak ko na makasama ngayong araw ang isang trans media practitioner, si Mr. Bonifacio Boniilagan. Hello Boni. Magandang araw, Gigi, salamat sa pagkakatawong ito. Thank you for being here, Boni. Ang unang tanong, I just want to get to know you better. Can you tell us who is Boniilagan? Si Boniilagan ay kinikilalan nilang manonolat at filmmaker pero wala sa kanyang plano ang lahat ng ito. Ang plano niya ay maging abogado, maging lawyer. Nag-declare ng Marsha Loh, ang Loh ay isa nalang kaya sabi ko. Yung pagiging manonolat ko ay hindi rin sinasad ya. It's a long story but papayag si Inkunalang. Ako ay nasubo kailangan kong gumawa ng isang play para sa kilusan ng 1970s. Wala naman akong alam sa pagsusulat pero dahil dun sa pangailangan nagsulat ako at that started. That started. You started with theater. That is right. Maganda yun because it's a natural flow that you'll be going into films as well. At yung ano, you have been an activist during Marsha Loh era. And it has been a rough time for all of us so you were imprisoned alongside our writer Pete Lacaba. So tell us about that. Can you describe those years? And how did this affect your writing as well? In the same manner that I did not plan to be a writer and a filmmaker, hindi ko naman pilano na may aktivista. Intresado lang naging curious ako dun sa nangyayari sa lipunan ng 1970s. Academic curiosity. I wanted to know more para pag sumagot ako sa essay questions ng teacher. And that started it. Yung academic curiosity ay lumalim at I realized that I needed to get involved as a citizen. And that's it. Sabi nga nila everything as a purpose in life. So yun yun. And two of your screenplays have been about Marsha Loh. And really, I would say very, very strong and talagang direcho na inaatak ang Marcus government. That is right. In fact, yung unang play ko yung pagsambambayan ay ganon din ang nilalaman. I think dun ako humuhugot ng susulati sa aking karanasan na pagigin aktivista at sa aking karanasan sa pagkakakulong. Ang titles ng mga trabaho noon ay Dukot, Sigua, tell us about those two films. Sinulat ko yan si Gloria Makapagal Arroyo ang presidente at matindi na yung human rights violations, yung extradjudicial killings, yung pagdukot. So ikinonegta ko yung aking karanasan at saka yung nangyayari sa kasalokuya noon. And that was it. Naboo ang historia. Ang Dukot naman ay tungkol sa isang groupo ng mga aktivista circa 1970s. So ano-ano ako at home, at home dun sa mga sinusulat ko. I realize na hindi ko kailangan lumayo o pang maging buhay ang aking mga sinusulat. In fact, noong 1994, na huli ulit ako yung for the second time. Twenty years after my first detention torture, na huli ako ulit ako si General Ramos ng Presidente. There was no more Marshal. Pero yung pagkahuli sa akin, parang Marshal. Kasi nered yung bahay, piniringan kami, tinaliyan kami ng kawal. Wala ng waran, wala ng anong wala. At ito yung grave. Hindi kami dinala sa campo, tinala kami sa motel, at tun kami in interrogate at tenorture. So, pagsusulat ka ng pili, like for example, Dukot, meron bang particular party sa iyong ang nandon? Yes. Iba pa rin yung sa sigua. For instance, si Lisa Calzado may dialogue kasi tinorture siya, sexually abused. Sabi niya, bakit niyo ko ginagan ito? Kong may kasalanan kami, ihablan niyo kami. Tuloy ang pagtorture. So, sumisigaw siya, my God, jos ko, jos ko, tinatawanan siya ng torturers niya. Pat mo tinatawagan jos. Alam mo ganan din ng karanasan ko kasi, when I was being tortured, emang ko ba kung patag-e-english pa ako? My God, my God, sabi mo. Ditawan ng dawa yung mga torturers. Why are you calling God? Di ba komunista ka? So, yung dialogue na yun, sinama ko dun sa Dukot. Kasi yung missmong experience, dehumanizing. That is right. Yung taking away everything from you. So, yun yung Dukot and sigwa would be similar in that way, is there a difference? Similar sa nilalaman, magkaiba siyempre yung panahon. Pero ang gusto kong ipakita dun sa Dukot, halimbawa, sa mantalang 20 panahon na ng Gloria, hindi nagbapago ang situation in terms of human rights violations. Palagi ko yun yung continuing threat dun sa lahat ng sinulot ko. Ito naman, dahil ikaw ay awarding ng ating transmedia, transmedia practitioner, alright. What does that mean? Magtakarin ako. Syempre, pinitanungan ko. Well, sabi nila dahil nagpalipat-lipat ako from one medium to another. From theater to television to film. Well, I didn't realize na ganun palang naging record ko. Pero pag iniinsip ko, wala naman talaga ako kung formal schooling. Pero yung aking karanasan sa theater I think gave me the foundation. Kasi sabi ko nga pag nag-a-work siya. Magkakamag-anak lahat yan. Yung principle ng mga yan pare-parehoyan, kaibal lang ng medium, kailangan mo pag-aralan yung peculiarities idiosyncrasies ng mga medium. But otherwise, yung character, yung conflict, yung complication, yung rising action, lahat yan pare-parehoy. So hindi naging mahirap sa akin na lumipat from theater to television to film. Ang may papayo ko lang, kailangan talagang mag-immers yung tao, yung person sa lahat ng iyan para maunawaan. Yan ba, palagay mo yung in the the in the spirit lalawak ba yan? I think so. Kasi yung technology ng jana hindi na yan mapipikil. Yung digital technology. Anybody can tell a story. And the good thing is andaming kabataan ang interested and mahusay sa pamamaraan na iyan. Medyo kabado nga ako pagkasama sila kasi alam mo jurasik lotek tayo pagdating jana yan. Pero sila alam na alam nila and I am hopeful dahil may mga kabataan tayo na mahusay sa paggamit ng technology na iyan uunlad ang cinema uunlad ang medium na iyan sa isang pamamaraan na napakaganda pa sa And probably exponential growth yan. Yung nga lang, yung kalaban ba ang term yung yung katonggali natin sa simulain kino ko po din nila ang technology na iyan. So it's now labanan ng Pero in the same way po ay din mako-op yung popular forms. Maybe gaming or maybe tiktok, shorter version of your short films and there are things like that. Napunta ka sa television, na kita mo yung talagang napakadami ang potential. So ito ngayon yung mentoring mo rin at pag-sama-sama sa mga group o mayro na kung nakalagay dito sa iyo napunta ka sa alternative that was what you were mentioning. Political film groups like Asia Visions Kodaw Productions sa Docusu Diba ano ang tingin mo anong lente ginagamit mo pag gumagawa ka ng Docusu? Again, yung aking karanasan sa aking buhay at saka I always make it a point to be grounded yung pulso ng taong bayan ay kailangan nadadama ko kaya hindi ako humihualay dun sa basic sectors sapakat alam kung dun mong gagaling yung pagiging vibrant at relevant ng aking pagdika. Ang celebrated nagawa mo sa liyab ng Libong Suluk 1997 yung Amado Guerrero's Book Philippine Society Revolution Tell us about that. Analog pa yung editing yung camera namin yung camera namin limang kilo yata napakabigat pero yung matik bang ginamit mo? Hindi pa yung matik ok para Betamax Or Alimutang ko na kung anong tawag at anyway Ano nangabayon direct at anyway dahil mga bata ang kasama ko VHS dahil mga bata ang kasama ko silang pahala sa ako nagpuprovide ng content ngayon dyan sa liyab ng Libong Suluk sinulat ko yan pagkarilis ko sa aking second because in 1997 thereabouts at a commission project yan actually there was an NGO who wanted that wanted to produce version ng Filipin history based on Amado Guerrero's Book sabi ko siga so that was it marami kaming archival research na ginawa mga interviews and somehow nakatulong ng malaki sa pagpropagate ng mensahe ng tamang Filipin History ang nakakatua dito Prof. G na sa isang malayong province ako may workshop sabi nung mga nag-invite sa aking kabonipupunta tayo sa isang lugar isang bahay may TV, may equipment may papanoorin tayo ayan, okay eday punta naman kami ang ipinapalabas nila yung saliyab ng Libong Sulo hindi nila alam na ako yung gumawa yung gumawa So, tonto ako nakarating nakarating sa mga malalayong duga tama, napapanuot yun ay importante din itong mga ginawa mo for popular forms of cinema that we have mga movies natin pero critically acclaimed or talking about floor contemplation story Dukot, Sigua, Migranti kasama mo si director Joel Aman si Joel, di ba? Ano yung ano yung collaboration ninyo yun? How did that start? Concerned artist movement ba kasama? Mag-aksama kayo doon. Si director Joel kasi activist natin at nakulung din So, we're on the same page inso far as experience is concerned at siya din yung humihimok sa akin na bigyan ko siya ng material para produce para direct kasi he has been directing commercial films na hindi talaga political So, nagahanap siya nung material na you know at nakakahanap naman siya ng producer So, yung collaboration namin ay napakaganda siyempre ako yung medyo nalulungkot din sa mga producer kasi hindi sila kumikita doon sa mga kinagawa namin película at kung kumikita man ay napakatagal In fact, dahil dyan sa mga yun na tuto ako magbenta ng película Ay, sumasama sumasama kinokunta mo mga skills yung network ng iba di na people's organizations So, sumasama ko nakakausap ko yung principal yung presidentin ng university at nakakapag para bumalikman lang ng konte sa capital At bumabalik naman Ya, but they are celebrated works and pwede talaga ang pwede ng gawin ikawang iikot magsasalitaka rin doon Dyan, dyan ay ako yung napapunta ko sa angsa ang bansa Of course, yes Madami film festivals We got in touch with Filipino community so interested sila kaya nirequest nila sumama ako ay di siyempre tuwan-tuan naman ako Oh, oh, naman So, sinabi natin writing yun yung gusto ko tanong sayo yun Why do you think it is important to write about the struggles of, for example, migrant workers like for floor contemplation for example Ano ang... Alam mo, pag sinusulat kasi ang kanilang karanasan We raise their experiences on a higher plane Hindi sila na lulubog dun sa alam mo pero pag nakita nila ito sa ibang na-transform sa isang likang scene They get to realize yung insight, halimbawa at yun ang mahalaga palagi ko yun ang naging impetus din sa akin para magpatuloy kasi sabi ko nga sayo nagsimula ako bilang activist and then naging writer ako nabasama dito sa mga creative work Kinukumpara ko yung dalawa mas effective ako dun sa pagiging writer sa halip na magsulat ng manifesto okay naman ng manifesto, di ba? No isusulat mo yung manifesto sa isang short short story or play or film na kung film mas malaki ang nararating at mas effective mo yung yung messaging Yes, yun yung laging paano yung communication aspect pero gusapan natin kanina kasi paano ba makarating sa lahat ng gustong makinig di ba but at the same time yung gustong makinig paano nga magigig gustong makinig ng maramihan? Yung attraction yung attraction yung attraction ng likhansining yun yun eh Iba, di ba? Kasi sabi-bigen mo sila ng isang libro or isang artikulo eh, lalo ngayon sabi nila mayksinarawang ang attention span ng mga bata di ba pero kung likhansining yun ay kaya-kaya kaya-kaya may isa akong character sa isang sinulat kung film may isang madre ok na iniinterview siya kasi yung madre tipong activista so sabi sabi sister bakit kayo na involved sa mga political issues sabi nya political this is reality this is our society this is our people if it is political din hindi kami ang gumawa na political yan ang punto ito yung ating situation at bilang isang madre kailang kung sumangkot sa mga usapin at ang pagiging political din ay situation at obligation ng bawat isa which brings to mind yung sinabi ni direct lino broka sabi nya the artist is first and foremost a citizen so may ko-connect natin yun sa nasyon sa nasyon that's it that's the long and the short of it magandang anean alalahan yung passage niyan but at same time what I'd like you to do now is ano ba ang advice mo sa ating mga young filmmakers young screenwriters essentially content provider sila mahalagang mapagaralan at mabalance mo yung content and form pero nung activista kasi kami meron kaming pinaniniwala na politics in command I don't know kung anong magiging attitude ng kabataan ngayon politics in command in the sense na kailangan linawin mo muna yung nilalaman bago mo magawa ng tumpak yung dapat mo yung gawin halimbawa yung paki-kipag-relate mo sa magsasaka gusto mo silang maorganize pero kailangan mo mo nang malaman ang kanilang mga sentimento and therefore nandin yung politika so yung sinasabi kung content provider ang mga batang filmmakers kailangan maging familiar muna sila sa kanilang gusto ang sabihin kasi ganun ang karanasan ko na define ko muna kung ano yung gusto kung sabihin bago ko siya na isulat it does not mean na kung paki-alaman yung porma kasi kung pangitan porma mo de kahit anong ganda ng mensay mo wala magiging, wala mo ronot yes so is there anything else but that's basic yan yung gusto mo yung iwanan para sa ating mga sabataan and to be able to magkaroon ng mahusay na content kailangan magground ka sa reality use your critical faculties makipaggunayan ka sa tao hindi pwede na sa ivory tower ang mga filmmakers at siya kaya yung documentaries dapat meron din respeto sa subject matter niya at intindiin mabute yun yung sinasabi mo kanina maraming salamat but, pero pa pero pa pero pa ito may jo light moments tayo ng content ito tawag namin ito slambook questions ano gislambook ako ng ako'y bata di ba? wala tayo na dumantayos okay so what is your favorite pastime? right now breeding ng african love birds oh, oh, oh, o sige saka natin pagusapan three words that personally describe your style in writing screenplays three words three words sige I must be grounded but that's a trick that's okay we'll accept that who's your favorite screenplay writer local or foreign? well, right now, of course, Ricky Lee, Pete Nakaba okay, how about the foreign writer? wala akong particular na foreign what are your favorite local movies? ayong mga ginawa ni Lino Broca foreign movie? mga ginawa ni Brian De Palma okay, Brian okay, all right who's your favorite local director? well, when, of course, Lee knows Ismael okay, foreign director yun na Brian De Palma local actor no one in particular actress Isa Calzado yeah okay, last book you read may sinusulat ang binabahas ako ngayon ay yung sinulat ni Seres Doyo Seres the title it's about media in protest all right favorite author? ngayon wala akong ganong favorito? favorite color? red favorite food? adobo restaurant restaurant wala na yung aristo bak? your ideal working environment I have no ideal working environment I think I could work in any environment provided na meron akong device isang katutak na words yun ayong nga palan okay, okay what do you hate or fear or, you know what do I hate? uh I fear of course being arrested again okay re-arrest o one word re-arrest okay getaway location? laguna cat or dog? dog music what the genre? kundiman thank you very much thank you very much to you and thank you for all the works that you've done thank you so much for inviting me um magandang pagkakataon ito thank you Bonnie makaugnayan ang ating mga manunod and congratulations to UP sa mga programan ito sa television maraming salamat Bonnie adyan po nagtatapos ang ating episode ngayong araw maraming-maraming salamat to Mr. Bonnie Lagan sa pagpaponlak sa aming invitation nyo yung araw patungluig po natin ang Kilikin ang pili ko lang Pilipino catch us again next time at tvup.ph as we bring in another Filipino film artist for a chat ang Dr. G. Javier Alfonso hanggang sa muli ito ang cine Pinoy