 O zaman, hər vaxtının səranına xeyr olsun, dəyərləyik kanunış izləyiciləri, 28 apriyel 2022-ci in kanunış eferin nazıq söz proqramının zanlı bağlantısında xoş gördüşsizləri, 28 apriyeliyə ki, özəliklə yaşlı nəsi, orta nəsi, çox gözəl qata deyir, bir zamanlar Azərbaycanın bayram günləri sırasında idi, Savit Azərbaycanın. Təbii ki, o dönəmin ideologiası, o dönəmin akimiyyət, o dönəmin siyasi sistemi bunu dikdə edirdi və nəhayət bir gün seyfələr açıldı, bağlı seyfələr açıldı və məlum oldu ki, biz tariximizin ən dəşətli günləi bayram edirmişik. 28 apriyel əslində bizim tariximizin ən qaranmış günlərdə birdir, bəlkə də birincisidir. Çünki tariximizdə gülistan faciyyəmiz var, türk məncər faciyyəmiz var, bəki də bu faciyyələr unutduran bir cümhüriyyətimizin qurulması tarixidir. Tarixi də var, 28 May kimi müxtəşəm tariximiz. Amma 28 May faciyyələrinin bize nasib etdiyi, bizə ərmə qan etdiyi, o müxtəşəm abidəni, məsək 28 apriyelə, həm yerli satınlarımız, həm də mask və kremil aradan aparlı təsvilər olsun ki, biz 70 yildən artıq özgə bayraq altında, boyundurub altında qaldıq. Azərbaycan müttəfiq reis bu dükəydi, mən hüquqlar validə, amma bütünlikdə dövlət deyildi. Biz dövlətsizlik yaşadıq, həm və tənimizin güneyində dövlətsizlik yaşadıq, həm buzəyində və həyət ki, müxtəqil olduq. Amma gəli şeydən müxtəqil olabildik mi, 28 apriyel istiyarə tiplərindən kurtarabildik mi? Bak, bugün biz bu məsəliyə aydını kətirəcəyik. Və təbii ki, bugün Ukrayna da baş verən ilə Ukrayna da ki, durumun da mən düşünürəm ki, Azərbaycandaki durumla bir paralel şəkildə deyələndirəcək ki, Ukrayna da da baş verənlər, bizə bunu dəkdə edir ki, o 28 May rüzgarları bir daha əsəblər, zaten Azərbaycanda da 11. Qızılordunun varisləri bugün yerləşiblər. Bugünki vələşimizə, sizə qısa da olsa bu məsələri çatdırdım. Və bugün çox edəmli bir cumhuriyyət sevdalısı, çox dəyirli bir ziyalımızı doğum günüdür. Vələşimin əbəlində, mən düşünəm ki, onu qeyd etməsəm olmaz. Çünki onu her zaman bizim yolumuza ışıqsaçam bir ziyalımızdır. Ötən il, May ayında aramızdan belə baxsız köçən Karunanın aramızdan apartadır. Çox deyəri filosof alimimiz, cumhuriyyət rəsə uzadə sevdalısı Yadigar-Türkədin bugün doğum günüdür. Ruhu da imtişad olsun, borcu bildin belə işimizdə onu qeyd etməyik. Programımızın qonalı isə sizin də yaxıştandığınız filosof alim, və Azərbaycanda hər iki adının sədri Yasemən Qaraq oyundur. Yasemən qaldın, xoş gördük. Çox deşəş kür edirəm Rüfət bəy, mən də sizi və sizin dəhərli izləyicilərinizi salandı irə. Sağ olun, var olun. Bir başa mövzuya keçək, belkələ Ukrayna dan başlayan Yasemən Qanın. Çünki Ukrayna, mən düşünürəm ki, təkçə Ukrayna qaldın, Ukrayna dövlətinin savaş meydanının deyil bugün. Ukrayna həm də bizim üçün savaşır. Ukrayna həm də pasivət məkanında olan ölkələrin müstəqilliy üçünün savaşır ki, saba Kremil Ukrayna da gələbəş alarsa, 10 azərbaycanın həkim təsirilər olabilər. Mən istəyə gün bu barədə söhbətimizi başlayan sonra deyiləcəyə sözlər çoxdur. 28 aprii aklında, azərbaycanın işxalı aklında və həmin o işxal təndensiyasını bu gün də davan etməsi aklında yəyih deyiləcəyə sözlərimiz çoxdur. Sizləkicilərdən karşılərim, öfiri, lütfen imkanda axilində paylaşın ki, daha geniş auditoriya buyun ki, söhbətimizi izləyə bilirsiniz. Buyurun Yasemən qaldın. Rüfət və elbət də biz Rus işxalarından danışırqsa, həç mən bu günlə Rusiyanın Quraynanı işxal etməcə etməliyi və orada cədən o qanlı savaşı mütləq qeyd etməliyici. Və elbətdə ki, Quraynada cədən bu savaş həm də azərbaycanın özgürlüş savaşıdır. Sadece azərbaycanın özgürlüş savaşı deyil, bütün çetmiş posavit ölkələrinin özgürlüş savaşıdır. Əslində bu gün orada çetmiş sovetlər birliğinə daxil olan bütün müstəqil ölkələrin taleyi hərli olunur, o cümlədən azərbaycanın taleyi hərli olunur. Və biz imkan verə bilmərik ki, Rusiya o savaşda qalip çıxsan Rusiya elə Ukrayna da məğlub olmalıdır. Rusiya Ukrayna da məğlub olursa Rusiyanın keçmiş əsirini yenidən ərpa etmək cəhdi məğlub olur. Dikkat eləyirsinizsə Rusiya-Osmanlı dövlətə ilə savaşar kən üçüncü Roma doktorin asından və bütün ortodoks-kristiyanların birləşdirməsi deyəsindən çıxış edərək savaşa başlamışdı Osmanlı ücumətinə qarşı. Bu gün Rusiya Ukrayna da içi ideolojini birləşdirib, içi məqsədi birləşdirib, Əslində üç məqsədi birləşdirib, məsələn keçmiş əsirinin bərpa edilməsi həm Slavyanların bir devlət çatısı altında birləşdirilməsi. Məsələn, beylə Rusiya ilə Rusiyanın münasibətlərinə baxsaq görər işçi artıq onlar ittifak vurmağa çalışırlar və bu yöndə bir sira fəaliyyətlər cədir. Məsələn, bu ittifakın içində Rusiya daxil olmadığına görə, Rusiya ya da Ukrayna daxil olmadığına görə çönüllüş əçildə beylə Rusiya və Ukrayna ittifakı qurulmadığına görə Rusiya Ukraynaya savaş etdi. Həm əsirinin qurulmasına cəhd var. Həm ortodoks kristiyanlığın dirçəldilməsinə və bütün ortodoksları Rusiya liderliğində birləşdirilməsinə cəhd var. Rusiya, Çar Rusiyası dönəmi ilə esəri Rusiyası dönəmindəki bütün ideolojiyaları eyni anda birləşdirilək Ukrayna da o ideolojiyalardan çıxış edən əşh savaş yaparır. Və bütün bunlar da bizim müstəqilliyimizə, gələcəyimizə zidd olan bir savaşdır. Çünki Rusiya Ukrayna da qalip gələrsə, dərhal dönük pastaviyyət ölçələrinə də işxal etməsini zətəyən eğlan etmişdir. Və bunu da qeyd edim, siz bilirsiniz ki, Ukrayna savaşı öncəsin də Putinin Rus xalqına müraciət oldu və bu müraciətdə Putin qeyd ettik ki, bütün çetmiş sovet ölçələrində Rusiya və Rus millətinə nifrət var. Eyni zamanda, və Putin bu çıxışında Azərbaycanı da hədələdi, hətta Türkiyəni de hədələdi. Eyni zamanda, məsq bu Ukrayna savaşı ərefəsində Rusya ilə Azərbaycan devleti arasında bir müddəfikliç haqqında bəyanlama imzalandı. Həmin bəyanlama imzalanan müddətdə Rusya xaricişlər mazirliyi Türkmençay müqabiləsinin mətinini yaydı. Əslində demək istədi ki, müddəfikliç bəyanlamesi Türkmençay müqabiləsinin təsdikidir və hətta davamıdır. Bu bir başa Azərbaycan torpaqlarına qəstin göstərcisi də. Rüfət bəyi Ukrayna da artıq üçüncü aya çetir, savaş davam edir. İki aydı bütün dünya Rusya'nın soyqırım və qətirlərinin müharibə cinayətlərinin şahidi olur. Amma biz Rusya ilə 200-ildən çoxdur savaşırıq. Ukrayna da yaşananlar bizim coğrafyamızda 200-ildən çoxdur yaşanmışdır. Və Azərbaycan halkına Türk millətinin qafqas Türkçülərinin, Çar Rusiyası dönemində ki mübarizəsi var, Sovyet Rusiyasına qarşın mübarizəsi var. Maləsəb, Çar Rusiyasına qarşı mübarizə, Azərbaycan tarixim asılığında elə cümriyyət qurucularının, cümriyyət təmzicilərinin quruculuğundan mühacir, ədeviyyətlə gözə lişilənib. Münəmin qəhramalları da bəlidir, mübarizə ideyalar da bəlidir. Amma Sovyet Rusiyasına qarşı Azərbaycan halkının apardığı mübarizələr, hələ tam işləm meyib, məsələn, Sovyet Rusiyasının işqanlarına qarşın mübarizə qəhramallarını biz həl Azərbaycanda tam tanımırıq. Onlar cümlərdir, onlar nə ediblər, onların başına nələcətirilib düslük. Azərbaycan halkının bu bilgi tam yayılmıq. Azərbaycan halkı bu bilgi dən biraz uzak tutulub. Mən hesab edirəm ki, Azərbaycan halkı bu dönəmi də yaxşı bilməlidir. Biz Rusiya ilə 200 yildən çoxdur savaşırıq. Və ümumiyyət ilə Türk millətinin Ruslarla savaşıq 1502-ci yildən başlanır. Öncə bələyətlə, Ruslar arasında savaşıq ve Rusların bu qızıl orada torpaqlarını işxal etməsi dönəmi. Esasində 1475-ci yildən başlanır. Çünki 1453-ci yildə İstanbulun Türklər tərəfindən fəthindən sonra 1470-ci yildə Rusya üçünki də təsir edir. Çünki 1453-ci ildə İstanbulun Türklər tərəfindən fətindən sonra 1470-ci ildə Rusya 3. Roma doktorinasını qəbul etdi və özünü Bizansın varisi elanı etdi. Bilirsiniz ki, Konustantinin qızı Safiya Palerloq üçüncü Ivanla evlənmişdi və biləliçlə də maskıva çarlığı özünü Bizansın davamcısı və üçüncü Roma elanı etdi və o zamandan da Osmanlılarla Osmanlı Türkçəsi ilə savaş başladı. Bu savaş 500 il ərzində 17 təfə savaş olup üst üsdə bu savaş 47 ildə davam edib. Osmanlı devlətinin çöküşündə Rus-Türk müharibələri çox ciddi rol oynuyor. Çünki bu 47 ildə savaşmaq Osmanlı devlətinə çox ciddi zərbələr vurup və eyni zamanda bu savaş Qazar devləti ilə de ciddi. Tariqdə bu Rus-Iran müharibələri çimi təvdim olunsa da bu İran-Fars və Rus müharibəsi deyil. Bu Türk-Qazar və Rus müharibəsi de çünki Rusya qazarların torbaqlarını işxal etməyə çalışdı. Bilirsiniz ki, Qafqazı, Gülustan və Türkmençay müqabirlələrə əsasında qazarlar müharibədə meğlub oldu Rusya bu müqabirlələr əsasında qafqazı işxal etdi, Qazarları torbaqlarını böldü. Və 1907-ci ildə isə Rusya və inciltərə Qazar impiratorluğu ərazini içihsəyə nüfuz dairesini böldü. Məs bu dönemlə sonra da Qazar devlətində tənəzül və çöküş dönəmi başladı. Qısaca olaraq sözümü belə bitirim ki, həm Osmanlı devlətinin çöküşündə həm Qazar Türk impiratorluğu çöküşündə Rusya'nın apardılı savaşlar, Rusya'nın işxalçılık müharibələri çox ciddi təsir edib. Biz Azerbaycan Türkləri, Qazar Türk devləti 200-il Rusya ilə savaşmışıqsa Osmanlı Türkləri 500-il savaşıq. Və bu savaşlar Türk millətinə çox ağır yaralar vurub. Qızıl orada impiratorluğu yox edilir. Rusya isərisində ki, Türk millətinin tarixi asimüliasyon siyasəkinətisəsində yox edilmək dədir. Qırım Türkləri başına nə faziyələr gəlib, soy-qırma uğradılır. Və soy-qırma uğradılan çözə zorlanan kırımların yerində Ruslar çötürlərək burada Ruslar məlşunlaşdırılır. Yəni, Ruslar Rusya bir Türk düşmanı, bir Türk milləti ilə savaş halında olan bir devlətdir. Və bu savaş bu gün də bitmi, biz 20 yan varı yaşamışıq. Biz xocalı faziyəsini yaşamışıq. Və Rusya Şinci Qarabağ Savaşında 10 Noyabır sazişi ilə yenidən Azerbaycana gelərək. Azerbaycana Qarabağ böyükəsinin 3.200 km2 erasini işxal edilmək. Yəni, bu gün bizim də torbaqlarımız Rusya işxalları altındadır. Məyəlum, Gürcistan'da da Asiyasiya və Abkhaziyanı işxal etməsi nəticəsində, əslində Türkiyəni sınırlarına yakınlaşıq, Azerbaycana və Türkiyəni təhdil etməkdədir. Və Rusya işxalları nəticəsində Qafqazda Türkiyə ilə Azerbaycana Türkiyəni arasında içi devlət qurulu, Gürcistan və İrmənistan bütün bunların Rusya edib. Bütün bunları Rusya o məqsətlə edib ki, şərq və qərk Türkiyəni parçalasın, ortada divar devlətlər qursun və bizim biriləşməyimizin önünü alsın, güzlənməyimizin önünü alsın. Çox təşəkkürəyirəm Yasəbən Qanım, təbii ki, 28 April işxalının il dönümündə bu acı olayın il dönümündə fərqli-fərqli yanaşmaların şəhid olur. Bugün mən çox qəribə bir xəbərlə tanış oldum. Siz təsəbil etməksiniz, Azerbaycanda Bakıda, Əfqansından muharibəsinin vətranlarının gizli görüşü olub, həmin gizli görüşə İnguşiyyət yanı kesmiş prezidentdir, Ustan Auey Şovda qatılıb, Azerbaycandan orada təmsid üçü olub. Yəkənə Ukrayna ona dəvət etməyibdər, deyimizsiniz. O barə də mən xəbər tapıq, mən bəndə göstərəzəm, seyrələləyəndə yaq eləzəm. Bu və yədiyər şəkildə Rusya müxtəlif kanallar vasitəsi ilə pasavit məkamındakı yerlərini sanki mühqəmləndirməyə çalışır. Biz artıq 28 Mayın növbəti başqa bir formada təzahürünün şəhid olur. Hə, bu da bir başqa məsələdir ki, son 27-28 yildəki Azerbaycanda olan hakimiyyət, özü də Həmin təndensiyanı davam etdirir. Yəni, əgər bugün Azerbaycanda hakimiyyət, vurtuluş adı inan deyirlər ki, 69. yildən vurtuluş ortaya çıxıbsa, əslində Həmin dönəmdən başlayan təndensiyada ilə 28 Aprildən başlayan təndensiyandır. Bugün də Həmin o, 69. 82. Hedərləvin hakimiyyət dönəmində mövzud hakimiyyət özünün siyasi cəhətdən sələfə hesab edir. Bugün sosial şəbəkilərdə qəribə bir siyahanı də mən şahid oldum. Bu barədə də fikirinizi soruşmağa çalışacaq, ki, təkçə 72. ildən, 80. ildə qədər başqıda saldan hakimiyyətlərin siyasına baxdım, şox yaşadım ki, 72. ildə Nərmalovun hakimiyyətli qoydur, 75. ildə Şamiyyan hakimiyyətli qoydur, 76. ildə Məşəd Əzibəyovun, 80. ildə Karol Markizun, 80. ildə Capaylizzeynin, 80. ildə 11. qızı qoydur. Halbuki onlar əvvəki ildər də Nahtaban-ı Hüzeyir Hacbəlinin vurunun füzodinin müşriqini yəni 66. ildə. Mən onu demək istirəm ki, elə Muhasır dövürdə də Həmin təndisiyalar davam etməkdədir. Amma bu günümüze gəlib satan 28 May ışxalının barizun bünəsinə Rusiya və Putin açıqaşkar ortaya qoymaladın. Mən istəyərdim bu təvbişi haqqında, bu nəz fenamin haqqında da sizin fikirinize işudək. Rüfət bəyi, Putinin son həm slaviyanları, həm ortodoks-kristiyanları bir devlət çatıslatında birləşdirmək, həm də çezmiş əsirini bərpa etmək siyasətinin fənsebəsin hazırlayan bilirsiniz ki, Ducindir. Və Ducinin hədəfi İstanbulu ortodoks-kristiyanların mərkəzi yapmaktır. Və bunlar Ducinin əsərlərində ana xətçimi çetir. Ducin bizim insutumuza gəlmişdir və bizim insutumuza bir konferansı oldu. Və orada bir kitab yayınladı. Çiç kitabının əslində civilizasiyalar haqqında yazdığı kitabın özətini təşkil edən bir Giyosi Sofia adlı bir kitab yayınladı. Mən o kitaba baxar kəm kitabın girişində Rusiyanın, Azərbaycanda ki, icmasının təşkilatçılığı ilə kitabın çap olunması haqqında bir giriş sözü var. Mən Rusiyanın Azərbaycanda ki, icmasın cümləsini okuyaq ki, artıq bir çox şeylər mənə məlum oldu. Rusiya ölkələri işxal etməmişdən öncə biz bunu donbasda görülüc, biz bunu bu qansıqda görülüc, biz bunu krımda görülüc, biz bunu Asiyatya, Afghaziya da görülüc. Rusiyanın işxal siyasətində bir xarakdir var. Öncə orada Rusiyanı o ölkəni işxal etməyə çağıran bir icma formalaşdırır. İstersiniz o icma-kristiyan icması olsun. Məsələn, birinci piyoturu qafqaz işxal etməyə çağıran o ermeni-kristiyan çeşişləri kimi. İstersə də Rusəsilli icma olsun. Rusiya həm öncə icma formalaşdırır. Sonra o icmanı siyasətə boşur, o icmanın çağrışları ilə gəldini və o icmanı korumax adaltında ölkələri işxal etdiğini göstərir. Həm də Rusiya ölkələri işxal etdişdən sonra o bölgələrə öz əhalisini çözürür. Piyotur dönemində Rus işxallarından dönemindən Azərbaycanda bu işləllikdir. Kırma, kırm işxalı olunduqdan sonra Rus əhalisi çözürürdü. Mərkəzi Türkistan işxalı olunduqdan sonra oraya Rus əhalisi çözürürdü. Qafqaz işxalı olunduqdan sonra oraya Rus əhalisi çözürürdü. Bu gündə Azərbaycan nəxtəlif rayonlarında nəxtəlif Rus kəntilər var. Siz bilirsiniz. Bak, o kentilər həmsi o zaman çözürlənlərdir. Və onlar Rusiya'nın Azərbaycanda ki icmalarını, icma siyasətini müəyyənləşdirən şəxslərdir. Və əcər Azərbaycanda 340dan çox son 30 ildə Azərbaycan hakimiyyətinin əli ilə 340 Rus meşdəbi açılıbsa, heç Rus hizmə asından da danışmaqa dəyməz, zətən o 340 meşdəbin yetişdirdiyi Rus dilli bir kəsim. Rusiya'nın Azərbaycanda ki, belə deyim, dayağıdır Rusiya'nın Azərbaycanda yenidən işhal etməsinin əsasını təşkil edin, zümrədir. Zətən son 30 ildə Rusiya Azərbaycan höçümətin siyasətini tam öz ideolojiyasını, öz dil siyasətini, kültür siyasətini, həyata çesirməyət çalışıq, rəkumətin içində də 5. kalun var, cəmiyyətin içində də 5. kalun var. Sövvətlər birliği dağıldıktan sonra o Rus kekəbəsinə bağlı 80.000 o kekəbə görəvlisi Azərbaycanda ciddi faaliyyətdədir. Yəni Rusiya'nın Azərbaycanda işhal edə bilməsi üçün əsilində Azərbaycanda bir kəsim var. Və bu kəsim hələ Azərbaycanda silinip atılmayıqdır. Və bu kəsim bizim üçün, bizim dövlət müstəqilliyin üçün bugün bir təhdirdir və bir təhür üçədir. Mən bu Rusiya təhdidindən Rusiya'nın işhal siyasətindən biz hələ tam olaraq ortalanmamışıq. Bak, mərhaq çox savaş Quraynada ciddir. Amma Azərbaycanda da Rusya Quraynada məlum olmasa, dönüb Azərbaycanda da o savaşın oluması ehtimalı çox üçləşdir. Yəsamən qanım, rəfilə agaibandıda deyəli izləyicimiz maraqlı bir sual verik. İstiyərim, o sualə öncə sizdən soruşam. Rəfilə qanım, soruşuyu biz yalnız yaxış şeylə rəsm-i qeyt etməməkdir. Yirmi-sakiz apelini onu qulur. Yirmi yamva faciəsi kimi rəsm-i qeyt olunup təvəli olunsa daha göz ağrılar. Yünki Rusya yirmi-sakiz apelini da bizi işxalədən dövlətin dağımıdır. Yəni, təbliq olunma qan yəndaşımız anlamında izləyicimiz üfbəsi kiya. Bunu deyir. Tövvət bəyi, siz o adı təkilən heykələrdən danıştınız. Bəl, bəl. Bakın, o Rusya çar dönəm də Azərbaycan işxalə etmişlən sonra burada bir Ruslaşdırma siyasətə barırdı. Ilminskinin və Tolstogun proqramı barı idi. Ucgarlarda Rus olmayan əhali arasında Hristiyanlaşdırma və Ruslaşdırma siyasətin aparılması. Amma bu siyasət tüş Azərbaycan ziyallarının böyük əməkiləri ilə iflasa uğradı. Təbii ki, sovet dönəmində də yenə də Azərbaycanda Ruslaşdırma siyasət aparılırdı. Çünki, tək dilli, tək millətli, sovetlər birliği çərisində olan millətlərin, məyişətlərinin və kültürlərinin standartlaşdırılması ilə yeni bir sovet halkının yaradılması əsas dövlət siyasətiydi. Sovet halkının yaradılması dövlətin əsas siyasətiydi isə deməli o halkın da özünün yeni qəhramalları və o brazları, tarixi günləri, bayramları, simvorları olacaqdır. Ona görə də Rusiyanın nəyin ki, Azərbaycanda o sovet dönəmdə qurulan o heyiçəllər ortadan qahmalıdır. Eyni zamanda izləyici çox haqlı olaraq size yazıb ki, biz 28 April-i, yəni bağımsız Azərbaycan-Sovvet Sosialist Cumhuriyyətinin qurulmasının eilan olunduğu günü biz Azərbaycanın qara bayramı qara günü çimi qeydikməliki. Və o günü Azərbaycan xaq cumhuriyyətinin devrildiği günü, o günü Azərbaycanın 2. dəfə Rusya tərəfindən işxal olunması günüdür. Və ona görə də 20 yan varla, xocari ilə bərabər 28 April-i də, yəni bu günü də biz qara bayram çimi qeydikməliki. Amma bu gündə Azərbaycanda çox ciddi olaylar yaşandı. Məsələn, 72 millik Rus xızır ordu işxallarına qarşı 350 cümhuriyyət eskəri savaşdı və şəhid oldu. Məz bu gün bizim 350 şəhidimiz var, sondanla kanlarına qədər savaşdılar və qəhramanlıqla şəhid oldular. Və biz o bütün cümhuriyyət eskəri lərinin, eyni zamanda Rus-Başevic işxalına qarşı Azərbaycanda mindən çox üsyan etmiş. Azərbaycan haq cümhuriyyəti ordusunun zabitlərinin, təmsilçilərinin, üsyancıların xatirəsini hələ əbədiləşdirən ne hekər qoymamışıq, ne muzey açmamışıq, müyətlət cümhuriyyət muzeyət hələ açılım yıktı və sadəzi 350 cümhuriyyət eskərimiz savaşmadı. 1920-cildən 31-ci illərə qədər, 23-ci illərə qədər, Azərbaycanda mindən çox üsyan oldu. Azərbaycanın hər tərəfində Azərbaycan xalqı üsyan etti, Başevic xızır orduya qarşıq və o üsyanlar amansızlıqla yatırıldı. Azərbaycan xalqının, dəmək üçün var ki, çox isəsi o üsyanda qətlədildi. Cəncə üsyanı haqqında çox güzəl əlimizdə faqqlılar var. Bu üsyan, o qədər müxtəşən bir üsyan idi ki, xızıl ordu cəncə əhalisində elə bir divan tuttu ki, bu bir həftə ərzində 85-min əhalisi olan cəncə əhalisinin sayı 40-minə düştü. Yəni, 45-min insan o bir həftərzində tutuldu, güzələləndi və şəhərdən qaçdı, cəncə əhalisi yar bəyarı azaldı. Bunlar çox ciddi faktorlardı. Eyni zamanda, qızıl ordunun işhalı, işhalından dərhaq sonra Ruslar yenədə cəncə bölgəsini və Azərbaycanın bir çox bölgələrini əriməniləri çözürdülər. O dönəmdə Azərbaycana 90-min ərimənli çözməsi haqqında faktorlar var. Yəni, qızıl ordunun işhalından sonra da Azərbaycanda əriməniləşmə və əhalinin demografik vəziyyətində disbalan siyasətini yaradılması prosesi həyata cesirindir. Cəncədə, bahçuta, sovetilər dönemində olan ərimənilər ilə qızıl ordu ilə gələl əriməniləri idi. Çünki o ərimənilər, qızıl ordunun öncəki ərimənilər qafqaz-islam ordusu tərəfindən, bahçıdan və bu bölgədən təmizlənmişdir. O təmizlələnən ərimənilər, qızıl orda Azərbaycan işhal etdişdən sonra yenidən Azərbaycana cəri qayıtarıldı. Cəncəyə, bahçıya, sum qayıta və qaraba bölgesini yenidən cəri qayıtarlara bu bölgələrdə bir məssurlaşdırma prosesi başlandı. Və Rüfət bəyi, mən istəyirəm ki, 27 April dən sonra Azərbaycanda nə dəyişişlər oldu? Bak, bunu da qısaca deyir. Birincisi Azərbaycan torpaqları parçalandı. Rüfət bəyi Azərbaycan torpaqları parçalandı. Bu gün ki, qarabaq sabaşının əsası məsir 27 April işhalından sonra qoyduq. Ruslar esəri rəhbərliyi, ərimənilərə bir devlət qurmaq adı altında, bir ərimənistan devləti qurmaq adı altında 1920-cildə zəngəzuru ərimənilərə verilər. 1920-cildə Naxçıvanın da ərimənilərə verilməsi haqqına qərar çıxtı, amma Türkiyə bu qərarı pozdu, kömür müqabiləsi ilə Naxçıvan-Azərbaycan tərkibində qaldı. Amma eyni zamanda dağlıq, qarabaq, ruxtar, vilayətinin yaradılmasına səbəb oldu bu proseslər. Ərimənilər qarabaqı ərazi iddiyasi irəli sürdülər, esəri rəhbərliyi bu iddianı dəstəçilədir. Naxçıvan-Azərbaycan Komünist Partiyası Rəhbərliyi başda nərmən-nərmən olmaqla bu qərarı qarşı çəssiçin eturaz etdişlərinə görə qarabağın ərimənsana biriləşdirilməsindən vaz şəçildi. Amma Azərbaycanın tərkibində iki muxtar resublika yarandı. Naxçıvan və qaraba. Ərimənsinə? Yə ki, izləyicilərimiz üçün burada bir sualdı ocaq. 1918-ci inin mayanı 28-in də Azərbaycan Cumhuriyyeti eyalan edilərkən, Ərimənlər öhdəlik götürmüşdər ki, o 9.000 km² iraban qanlıqının ərazisində Ərimənsadan dövləti yaradılarken, nə dağlıq qarabaqa, nə zəngəzurə, nə gölçəyə, ərazi iddiyaları irəli sürdürməyəcəyələr. Bunu o izləsdə, Azərbaycan Cumhuriyyeti nə başlısı olan Hoyski, milli liderimiz Mehmedəmi Rəsuz Adiə olan məşdubunda da yazıq. Amma çox təlçiflər olsun ki, Ərimənlər bu sözlərinə dönüş tüqdlar. Amma çox təlçiflər olsun ki, dəfələrlə deyirəm, 21 April-də Şurada keçirindən 5. dünə Azərbaycanlar grubta ində, bir daha ölkə prezidenti o irabanın Ərimənlərə belirlməsi, iraban bizdə deyildi, o verilməsindən söhbət bir deyildi. Tarixı torpallarımızdır. Amma de facto irabanın da ərazi hali tərkimi dəyaşmışlar. Mən istəyərim, bu məsələyə də qısa işare edəsiz, necə verildi və gerçə edəndir, ölkə prezidentin nəyə davamlı şəkildə öz sərəfi olan, özünü Azərbaycan dövlətini, resmubikasını onun varisi hesab ettir, qalc cumhuriyyetinin gruzuları ilə bağlı bu fikiri səsləndirir. Mən istəyərim, bu haqqa da qısa zəl olsun. Çok teşekkür edirəm, Rüfət bəyi, ölkə prezidenti o fikirləri tesis səsləndirməsində əsas ammaç mənim düşüncəmə görə, irabanın da Azərbaycan türk torpaqı olmasını gündəməcə etirməşdir. Tarixi baxımında, iraban da Azərbaycan türk torpaqıdır. Bu torpaqla cumhuriyyet dönemində verildi, yəni əriməllərək üzəşlə cədildi. Sanıram ölkə prezidenti bunu çatdırmaq istəyir, və bunu çatdırmalıdır da, bunu deməlidir de. Çünki bunu və əriməlləri Qarabax məsələsinin düzərinə cətməc istəyir isə əriməllərin Qarabaxı iddiyasından vası çetməsinin nəil olmaq istəyir isə, irabanın statusu və iraban məsələsi gündəmə cətirməlidir. Bu baxımından ölkə prezidentinin iraban cumhuriyyet dönemində verildi, amma əslində Azərbaycan Türk torpaqı idi deməsini mən müsbət qarşılıram. Sadece olaraq bu ritorika da Azərbaycan qalq cumhuriyyətinin günahlandırılmasına cəhdi mən müsbət qarşılamra. Çünki o dönəmdə Azərbaycan qalq cumhuriyyəti torpaq vermirdi. Hiç vermək fikirli də yoxuydu. İreban batum müqabiləsində əsasə. Batum müqabiləsində də ərimənilər iştirakçı etmir. Osmanlı Türkçiyə təmsidsiləri və Azərbaycan cumhuriyyət təmsidsiləri iştirakçı edir. Bu müqabilə Türkçiyə ilə Azərbaycan arasında, yəni Osmanlı Türkçiyəsi ilə Azərbaycan arasında bağlanmış müqabilədir. O müqabilənin bəntilərində yer alır ki, İreban bölgesi ərimənilərə o şərtlə cüzəşdə gedilir ki, ərimənilər Anadolu və Qafqazda yeni torpaq iddiyaları dan vası kecəcəcəklər. Türkçülərə torpaq iddiyası irəli sürməcəcəklər. Lakin ərimənilər Azərbaycan qalq cumhuriyyətinin tərkibində yaşayacaqlar. Götürün batum müqabiləsinin bəntilərini baxın. Ərimənilərin Azərbaycan qalq cumhuriyyətinin tərkibində İreban bölgesində yaşaması haqqında orada qərarlar var, müddiyalar var. Kızıl ordunun Azərbaycan işhal etməsi və eləcidə ərimənistanda da ərimənistan-Sovya sosialist cumhuriyyətinin qurulmasının eylən edilməsindən sonra ərimənistan dövlətinin qurulması məsələsi gündə məcəlik. Azərbaycan qalq cumhuriyyətinin dönəmində ərimənistan dəvləti deyilən bir anlayış yox idi. Ərimənilərin Azərbaycanın tərkibində bir muxtarlığına sahib olması məsələsi var idi. Amma təbii ki, ərimənilərəki çox batum müqabiləsinin şəhfləri ilə də razılaşmadılar. Məsələn, elə qalq cumhuriyyətinin dönəmində Daşnak hökuməti Azərbaycan qalq cumhuriyyətinin qarşı sava şeylan etmişdi və qarabaxı işxal etməyət cəhd edirdi və Azərbaycan qalq cumhuriyyəti əskərləri qarabaxda əriməni işxallarına qarşı müharibə aparırdı. Qızıl ordunun Azərbaycanı işxal etməsinin səbəblərindən biri çimi də məsbü göstərilir ki, Azərbaycan qalq cumhuriyyəti bütün ordusunu, bütün gücünü qarabaxda əriməni işxallarına qarşı müharibəyə səhbər etmişdi. Ona görə də yalamada baçının cirecəyində qızın ordu durdurulabilmədi. Yəni, əriməni lər heç qalq cumhuriyyəti dönəmində də o müqaviləni şəhfləri ilə razılaşmadılar. Nəcə ki, rüfət bəyi 10 Noyabır sazişinin də şəhfləri ilə razılaşılma olmur. Bu gün belə 10 Noyabır sazişinin bəndlərini əmel olmur mu? Bu gündə qarabaxda ərimənizmasını formalaşdırmasına cəhd olunur. Bu gündə qarabaxın işxalda olan böcəsində əriməni əharisini sayın çox aldılır. Və orada bir əriməni anklavını yaradılmasına cəhd edilir. Mən belə düşünürəm. Ona görə müqavilələr bağlansa belə müqavilələri şəhfləri məhz ərimənilər tərəfindən, sonra da Ruslar tərəfindən pozulmuşdur. Bu baxımda cümhuriyyəti suçlamayı mən qəbul etmirəm. Cümhuriyyəti bu mövzuda qınamayı qəbul etmirəm. Zətən cümhuriyyətin xəritəsi 114.000 km2-dir. Yaxşoğlardışa, Azərbaycan prezidenti vurgunu belə yapaydı ki, cümhuriyyətin coğrafiyası ərası 114.000 km2-dir idi. Amma Azərbaycanın torpaqlarını sovyet komünist rəhbərləri irmələrə sattır. Azərbaycanın torpaqlarını sovyet komünist rəhbərləri irmələrə sattır. Mən düşünürəm ki, Azərbaycan prezidenti irevanın irmələrə verilməsini gündəmdə tutmalıdır. İrevan bir Türk şəhəridir, Azərbaycan şəhəridir və bəli irmələrə güzəşdə gedilir. Bu gündəmdə tutmaqla bərabər, amma Azərbaycan prezidenti sadece o dönəmdə deyil 1920-ci ildə 1988-ci ilə qədər. Azərbaycan torpaqlarının əsseri rəhbərliyi tərəfindən, Azərbaycan komünist partiası rəhbərliyi tərəfindən çəsilərək irmələrə verilməsi məsələsində gündəmdə tutmalıdır. Və əslində əlmələrin sınırlarını tanımamak ideyasını ki, prezident səsləndirdi şuşada. O sınırları tanımamağın əsasları kimi də, Sovyetlər dönəmində 71 il ki, biz əslərinin tərkibində edik, o dönəmdə Azərbaycan torpaqlarının əlmələrə verilməsi məsələsini gündəmə getirməli və Azərbaycan komünist partiasını, Azərbaycan komünist partiasının qərarlarını, əsləri komünist partiası mərkəsi komünist partiasının qərarlarını gündəmə getirməli və həmin qərarlarla bizim torpaqlarımızın əlmələrə verilməsini və indi isə gerislərilməsini gündəmə getirməli. Məncə, Azərbaycan prezidentdə, Azərbaycan xarcişlər nazirliyim, Azərbaycan diplomatik insutları və eləcə də Azərbaycan mediası təbliğatında məs bu məsələrə diqyət etməlidir, çox önəm verməlidir. Cumhuriyyəti suçlamak ne etik baxımdan, ne hüquq baxımdan, ne siyasi baxımdan hiç doğru deyir. Əgər, cumhuriyyətin sınırları 114 mqv kilometridisə, Sovyet Azərbaycanın sınırları 87 tamunda 6 mqv kilometridisə. Demələ suçlammalı olan, suçlammalı olan hökumət və Azərbaycan Komünist Partiyası Mərkəzi Komitənsidir. Siyasi büyürosudur. Əgər, 1981-ci yıl günahın 16-sında Azərbaycan sessir aili saveti Dalq Qaraba Muqtari bilayet haqqını qan qəbliyət. Və muqtariyyətin sahiyyətlərinə yenilikləridilib, rəsmi status-da bu qan ulamaya eləşdirilir. Və mütəqəsistlər deyirlər ki, savetlər birliyindəki Muqtari bilayetlərin ən böyük status-məs 1981-ci yıl ilayın 16-sında beldir. Bu qədər sadədir, məsələn. Rüfət bəyi 1991-ci ildə 1991-ci il müstəqilliş aqqının imzalanmasına qədər ki, dönəm Azərbaycan tarixinin qara cümləridir. Azərbaycan Türk tarixində bir qırırma dönəmidir. Biz bu dönəmi xarakteriz etməliyik. Soy-qırım dönəmidir. Millətimizə qarşı həyata çetirmiş qətil dönəmidir. Mədəniyyətimize, dilimize, tariximize, torpağımıza qarşı eseri rəhbərliyi tərəbindən, rüf işxalçıları tərəbindən həyata çetirilmiş. Zor açılıq, işxalçılıq, soy-qırım, qətil, çöç, mədəniyyətin təxrib edilməsi. Bu dönəm bizim tariximizdə qara dönəmidir. Bu dönəmin hər ilini, hər qərarını qaldırsa, onun altında Azərbaycan Türklərinin yıxılmasını görəcək. Və bu dönəmi biz belə xarakteriz etməliyik. Bu dönəmi tarixini millətimizin yataşında belə qeyd etməliyik. Bu dönəm bizim iktisadiyyatımızın çöçüş dönəmidir. Milli sərvətlərimizin talanması dönəmidir. Soydaşlarımızın 400.000-dən çox soydaşımızın sibirdə sürcünü və qətliyama uğradılması dönəmidir. 300.000-dən çox soydaşımızın üçinci dünya savaşında Ruslara görə qeyd olunması dönəmidir. Azərbaycan neftinin və sərvətinin talanması dönəmidir. Azərbaycan elif basının dəyişdirməsi dönəmidir. Türk çimliyinin yıpradılması və qadaqan olunması dönəmidir. Qafqaz Türkçülərinin çöç və soyqırımlara məruz qalması dönəmidir. Eyni zamanda Qafqaz Türkçü ilə Anadolu və İran platosundaki Türkçülərin arasında çat yaranması dönəmidir. Həmin Türkçülərdən ayrılmış xüsusi bir azərbaycan xalqının və çimliyinin Stalin doktorinası əsasında inşa edilməsi dönəmidir. Bu dönəm azərbaycanı fəlaçət tarixidir. Nə də ki, dönəm haqqında musa qasımlının cəmil həsəndinin nəsip nəsiplinin çox dəyərli əsərləri var, ziya püniyat olun çox dəyərli əsərləri var, resul zadenin əsəri var, mizəpalanın əsarı var. Bu dönəm azərbaycanı fəlaçət tarixidir. 11. puzun ordu, 72.000 ordu vaçıya girərkən Rüfət bəyi hərbi qışlada qalmadılar. Azərbaycan, Türk müsləlmaların evlərində dağıldılar. 72.000 əscər və zabid vaçıda müsləlmaların evlərində yattılar, qalsdılar, ailələrin namusuna təcabiz ettilər. Bütün ailələrin, sərbətlərin bir araya topladılar, yaxmalama dönəmi idi bu dönəm həmdə. 27. april, 28. april, 1920-21. ilə qədər bütün vaçı və azərbaycan qızım ordu tərəfindən elə yaxmalandı ki, bütün sərbətlər qatarlara üçlənərik masqvaya yola salındı. Bu dönəm yaxmalama dönəm idi. Və bu yaxmalama dönəmində qadınların qulağında ki, çüpələrə qədər. Bütün evlərin mevbirləri, sərbətlər hamsı toplandı Rusya göndərildi. Azərbaycan xaldı yaxmalandı. Hətta Nərman Nərmanov, masqvaya telegram çəkirci, azərbaycanda azılık başlayıb, qıtılık başlayıb, daha yaxmalana biləcək, həc bir şey qalmadı. Azərbaycan xalqının elində heçini qalmayıb, xızın ordu hamsını yaxmalayıb və Rusya bitlərinin gəlib Türk müsləlman ailələrin də evlərin də yatması bizim namusumuza, mədəniyyətimize, ailə kütürümüze, əxlaqımıza ziddi idi. Onlar bizim ailələrimizi içinə qədər təcavüz etdilər. Təbii ki, ətraz edənləri də yerindəzə gürlələdilər. Və buna görə də 1920-ci ildən 30-cu ildərə qədər ki, dönəm, o hərbi komünizm dönəmi, azərbaycanda mindən çox üsyan oldu. Bu dönəmdə azərbaycanı rəhbərinə bax, Çirov, Orcanikici, Qankratov, bunlar idə azərbaycanı rəhbəri, 1930-ci ildən 40-ci ildərə qədər, yenə də azərbaycanda qaçaxçılıq hərəkçatı, üsyan hərəkçatı oldu. Bu dəfə üsyanın başında qalq özü dururdu. Çünki kollektivləşmə dönəmidir bu dönəm həmdə. Böyük təmizliş dönəmi çimi tarixə çesik. Bu kollektivləşmə dönəmində azərbaycanda xüsus mülkiyyət, özəl mülkiyyətləq olub sovetləşdirmə dönəmi başlandığına görə, bütün azərbaycanda Burcuaziya təbəqəsi, Aristokratiya təbəqəsi, dini kəsim, təbəqəsi azərbaycanda yox edildi. Və azərbaycan xalqı yenə üsyana başladı. 1930-un cildən, 40-un cillərə qədər azərbaycanda üsyan baş verdi. Və bu üsyanları yenə də ən kevədi, kekebi, dediyimiz o cüç və qızıl ordu birliçləri amansızlıqla yatırdılar. Azərbaycan xalqının iradesini kırdılar. Nə üçün biz bu dönəmi Ukrayna ilə müqais edirik? Biz izləyicilərə demək istəyirik ki, Ukrayna xalqı Rus işxalcılarına qarşı necə savaşdısa, azərbaycan xalqı da Rus işxalına qarşı özür savaşdı. Qızıl ordunun azərbaycanı işxal etməsi ilə azərbaycan xalqı heç vaxt barışmadı. 1920-un cildən, 30-un cillərə qədər azərbaycan xalqı qızıl orda ilə savaşdı. Bu dönəmdə mühazilətə yetmiş müsafatçılar, azərbaycan xalqının qızıl orduya və Rus işxalına qarşı mübarizəsini de xaristən dəstəşləyirdi və rəhbəri çedirdi. Təbrizdəki müsafatçılar, türkiyədəki müsafatçılar, bu mübarizənin önündə gəlirdilər, ideoloji rəhbərilər idi. Yəsəmən qanım, Bağıştın 15 dəgəmiz qalıb, Nazlə Mənmədli dəyəlizləyicimiz maraqlı bir sual qoydu ortaya. Azərbaycanda bugün tələbələrinə və şarqilərinə anladan bunları, bu günü bir tarix müəllimi oldu mu görəsən, mən nəyə görə bu sual oxudun? Təşəkürəyirəm. Sizin aklınızda soxlu müsbət fikirlər yəzanlar da var. Fidmar bəy, sonra demədik. Kivayet qanım, Elbaba bəy, əbrifət bəy, əsəldof, sonura nərgiz qanım, digərləri, hər bir nə təşəkürəyirəm. Amma mən bu nə görədik? Bak, bugün siz dediniz kanfəbdə, qırmızı ordunun, qızıl ordunun, o vəhşiliklərinə, azərbaycan dəşliklərinə, azərbaycan gənslərinə, bu şəkildə öyrədilməsüsün bir dövlətin qalisi epsiyası var mı? Mən bunu nə yəyik bir öyrəsizdən soruşam? Bugün azərbaycan cəmiyyətində belə bir düşüncə var. Səbət hökuməti bundan yaxşı idi. Niyə bundan yaxşı idi? Əslində idaretmə baxımından, hər kisi biri tətətələri rəcmi idi, biri aftətələri rəcmi idi. Yəşiliyə yoxdur. Bizim baxımızın üstündə üstraylı bayrağımız dal qalanır, amma o üstrayngili bayrağın qöy rənginə əsriyyəyət olmur. Kansu-siyada belə siz dəfələrləsinizin bizim eferimizdə bu bayrağıda danışmışlar, 95-cə kansu-siyası. Mən istirəm, 28 April Tendensiyasının bugünə daşınması haqqında sövbətimizi davam etdirək. Mən bu gelişi nəzə durdurman lazımdır? Rüfət bəyi, Əslində azərbaycanda tanıdılım, çox yaxşı tarix müəllimlər var. Cehün bayramlı, pərbiz ağalar o. Tanıdılım çox yaxşı müəllimlər var, vətəm-pervər müəllimlər. Amma o vətəm-pervər müəllimlər şəxsi yaradıcılığı və subyektiv vətəm-pervirlik ruhundan çıxış edərək bu tarixi öğrencilərə anladır. Amma dərs proqramı kimi il ordunun azərbaycan işxalları və azərbaycan xalqının sabaşının dərs proqramı kimi anlatılmasına inanmıra. Və belə dərs işlərin yazılmasına da inanmıra. Çünki 95. ildə azərbaycan ana yasasında türk dil adının yasa gedilməsi. Türk millət adının ana yasa da yasaklanması. 29 mayın böyvətən muharibəsinin qələbə günücimi bayram edilməsi. Və 27 apriyelin azərbaycanın işxal günücimi gedilməsi. Üzərindən suçutla çeçilməsi. Bunun yanında bütün akademik çevrilərdə esseri dönəminin idiyallaşdırılmasına cəhd edilməsi. Və azərbaycan arixində Rusların azərbaycan işxal edərək azərbaycanın mədəniyyək gedirdi. Tezisinin hələ də var olması onu deməyə əsas verir ki, bu 71 ildə azərbaycanın çöçüş dönəmi azərbaycan o məktəblərində və üniversitetlərində tədris edilmir və bunun üstündən suçutla çeçilir. Əksinə ait bayramların azərbaycanda hələ də qalması onu göstərir ki, əslində azərbaycanda hal hazırda ki, yönətim əlbət də içinci qarabax sadaşına qədər. Yönətim elə sovet azərbaycan communist partyasının siyasiyyətini davam edirən bir yönətim idi. Zətən, elçi beyi rökumətini çıxma şərtə ilə, elçi beyi rökuməti devrildişdən sonra haçimiyyətə cələm güç, yeni qamanda çesmiş part nomenklatura qamandası idi və o zihniyəti də 30 ildə azərbaycanda davam edirdilər. Azərbaycanda haçimiyyət part nomenklatura yenidən haçimiyyətə cəldi. Baxın, azərbaycanda 1918-ci ildə qurulmuş centroqas bir hökümətini yeni Rus və əriməli hökümətini şamiyon önləriyində haqqaz islam ordusu devirdik. Düzdün mü? Həmin ordu, Həmin centroqas bir höküməti qızıl ordu, 27 apriyərdə azərbaycanda işxalətdişdən sonra yenidən quruldu. Həmin azərbaycanda işxalətmiş centroqas bir hökümətinin üzvləri olan əriməlilər azərbaycanda qaydaraq, azərbaycanda rəhbər vəzifələrə cətirildi. Baxın, zəncilanda hər yan, samuxta petrosyan, masallıda abanesi, lənkəranda tabatov, naxtıvanda aqapuyan, aqacaniyan çimi əriməlilər qızıl ordunun azərbaycanda işxalətdişdən sonra böldcə rəhbərlər oldular. Yəni icra hakimləri, rayon icra hakimləri. Baxın, bizim rəhbərlərimiz çim oldu, çirov, ordu 22 zi pankratov o otuzuncicillərə qədər. 30-uncildən 40-uncicillərə qədər kim oldu? Stalin Berya Bağruf. Və Stalin Berya Bağruf üçlüğünün azərbaycanda həyata çetirdiyi qətliyamlar sadecə müsabasçılara və xalqa deyil elə rus ordusuna azərbaycanda çağıran milliyyətcə azərbaycan türkü olan türk komünislərə qarşıda cinayət həyata çetirildi. Bu dönəm azərbaycan tarixində qırmızı terördür, bu dönəm azərbaycan tarixində dövlət terörizmin dönəmidir və bu dönəm dəhşəktir, milliyyətə qarşıb soyqırım və qətliyamını həyata çetirildi bir dönəmdir. Və bu qətliyamı həyata çetirilən güc kimdir? Ərmənilərdir. Əslində qızıl orda azərbaycan işxalətnişdən həyata çetirildi. Azərbaycan komünist partiya həkuməti adaldanda yenidən bərpa edildi. Və o həkumətin dəyəriləri zihniyyətini davam etdirən partnominklatura yenidən hakimiyyəti əlalara 30 il biz idari ettilər. Həmin partnominklatura zihniyyəti azərbaycanda 340 Rus dilmək də başlı. Və Rusların azərbaycanın işxalətməsi və azərbaycanda həyata çetirdişləri soygarın tarixinin üstündən sucutla keçdi. Və elbəktə bunlar hamsi işinci qarabax savaşına qədərki dönəmi idi. Mən düşünürəm ki, işinci qarabax savaşından sonra yeni bir dönəm başlanır. Partnominklatura zihniyyətinin azərbaycan hakimiyyətindən getməsi dönəmi, azərbaycan həkumətinin əştirilməsi dönəmi, azərbaycan dövlət siyasətində milli ideolojiyanın bərqərar olması dönəmi başlayıq. Təsüflər olsun ki, lərhcidir. Çox təsüflər olsun ki, bu dönəmlə paralel olaraq Rusya ilə müddəfigliş sazişimiz aladıq. Bu dönəmlə paralel olaraq 10 noyabır sazişi ilə Rus ordularının yenidən qarabax işxalətməsi nə proses nəcə gedir? Yenə də azərbaycan coğrafiyasında Ruslarla bir savaş var. Bir tərəfdən, ölçümət milliləşmə çizdir və devlət ideolojiyası milli ideolojiya sayblənmə çizdir. O biri tərəfdən, Rus işxal təhdidləri hələ azərbaycanın başı üzərində var. Və bu gün, azərbaycanın 5. kalona qarşı mübarizə aparma proses də əslində dövlətin ililəştirmə prosesinin tərkib hissəsidir. Təlsüflər olsun ki uğurlu aparılmır təlsüflər olsun ki proses nəcədir və bu proses başa çatmayıq təmamlanmayıq. Və bizim ikinci qarabax savaşımızda yarımçıq qalıq tamamlanmamış bir durumdadı hal hazırda. Biz qarabax savaşımızı başa çatmayıq bilmədik. Hərçək ki, elçibək dönemində qarabax savaşında bu savaş başa çatma mərhələsində qədəm qoymuşdu. Elçibək höcuməti yıxıldı. Bir başı elə Rusya'nın iştiraci ilə yıxıldı. Və 1. qarabax savaşında iştiraci edən bütün könüllülərə divan tutuldu. Ona görə divan tutuldu ki, içinci qarabax savaşı baş verməsin. Biz bunu unutma malıyı. Tərtər işcənzələridə birinci qarabax savaşında vuruşan könüllülərə divan tutulmasının davamıdır. Yəni, Rusya'nın Azərbaycan'da hələdə dərin şəvəkəsi o seçsən min kekibi zihniyyəti və əmək taşları hələdə fəaliyyətdədir. Hələd, Azərbaycan'da devlətin milliləşməsini və milli ideolojiyanın devlət siyasətinə tətbiq olunmasının üçüncüsü şimi də fəaliyət göstərir. Çox təşəkürəyəm, yasəmə qanım. Beş dəyəgəmiz qaldım. Təbii ki, mən siyasətçilərə sualı açıq, net qoyram ki, nəsəkli filirsiz? Siyasətçinin siyasi iddiyası olan şəxslərin bu məsələ nə bağlı müəyyən proqram və strategiyaları proqramları olmalı. Amma siz ziyalısız və cesaretli ziyalımızsız. Məsələ nə bağlı bu ziyalın mövqeyində eşitmək çox marağlı olardı da rəflə qanımın bu sualı ilə bu ünkü eləşimizi tutaraq və biz hara doğru gedirik bu sualın nə bağlıdır? Son 5 dəyə qəndi sizdən eşitmək istəyirəm. Kurtul Qunus Savaş bizim sonu 200 ildə millet olara iş qalibiyyətimizdir. Vaxda yasəmə qanımdanışdı. Bu ilk qalibiyyət bizim masır mental sosiyyətimiz yeni millet doğmuna gətirib çıxaracaq mı? Mən istəyərdim ədə bu sualıda və biraz da pozitiv notlar üzərində bitirmək edin ötürü nə gözliyirsiz bir ziyalı olara mən paşa düşürəm. Çox üzücü bir durum var. Yeni bir xalq formalaşdırırlar bu ülkədə çox təsqlar olsun ki yəni milli düşüncəni əzməyən məşğulqlar bunu da şadiq. Amma çıxış yolu nədir və bir də gənzilərimizə nə tövsyələrinizi var, sonunda bunu işidək. Təşəkür edirəm Rüfət Bəyi əslində mən Çinci Qarabax Savaşına qədər Azərbaycan iştimayrəyinə dəfələr və təkçilif etmişdim ki, Rusya'nın olası yeni bizi təhdit edən işqallarının qarşısını almak üçün. Rus təsirini və Rus kültürünü imperiali siyasətini öləmək üçün. Azərbaycan mütləq şəkildə Türkiyyələ konfederativ şəkildə bir birliş qurmalıdır. Eyni zamanda, Azərbaycan Türkiyyələ ortak təhlüçəsizliç programla və hərbi təhlüçəsizliç programına sahib olmalıdır. Türkiyyənin hərbi bazıları Azərbaycan'da yerləşməlidir. Azərbaycan bütün sahələrdə Türkiyyəli integrasi olunmalıdır. Zədiyyətlən tutmuş, siyasətlən tutmuş, təhsildən tutmuş, mədəniyyətlən tutmuş təhlüçəsizliç və ordu hərbi yəqədə Türkiyyəli integrasiya olunmalıdır. Zətəm Azərbaycan haq cümhuriyyəti qalsaydı, böyük ehtimalla Türkiyyə cümhuriyyətilə haq cümhuriyyəti arasında o konfederativ birliş ələ bağlı hansısa bir inkişət prosesi baş verəcəşdir. Rus işxalı bunun qarşısını aldı. Biz Rusya orbitindən uzaklaşmak üçün mütləq şəkildə Türkiyyəli konfederativ birliyəcək məlik. Bu mənim mövqeyimdir. Siz mənə ziyalı dediniz, təşəkür edirəm, amma mən həm də siyasi iddiyası olam. Və cənəcəyi dəyişdirmək iddiyasında olan ziyalıların təbəqəsində daxil edirəm özümü üçün ki, mənim həm də bir si iddiyalarım var. Mən Azərbaycanı Türkiyyə ilə birliç qurarak və Azərbaycanla Türk yarasında birliç qurulursa İrandaki, Cüney Azərbaycanı da ki, o 50 milyonluk Türkdə Türkiyyə və Azərbaycan birlinin ətrafında təşkilatlanacaq və bu cüz 130 milyonluk bir Türk gücünün, Qafqazda, İranda və Anadolu da formalaşmasına səbəb olacaq ki, bu 130 milyonluk Türk gücü Türk iləşmə, devlətdə milli iddiyalojiyanın hakim olması Rusyanın bu bölcədə eləcədə hətta öz içində zəifləməsinin səbəb olacaq. Əcər Qafqazda, Anadolu da və Cüney Azərbaycanında 130 milyonluk Türkün birliq qurulursa İnanın, o Türklük öncəsi və Türk gücü Türk siyasəti və Türk ordusu Rusyanın isərisindəki Türklərin də güzlənməsinin və mərkəzdən qaçma hərikatına səbəb olacaq. Və bu coğraf ya da Türk islam mədəniyyətinin yeni də yüksəlişi başbirecək. Mən bir ziyalı kimi buna çalışıram və mən çalışıram ki, devlətimin siyasətinə təsir edim, milləkimin düşüncəsi nə arzularına, gələc strateji planlarına, ideyalarına təsir edim çıxış yolu Türk devlətlər təşkilatının qurulmasındadır. Çıxış yolu vahid Turan ordusunun yaradılmasındadır. Çıxış yolu Pakistan, Türkiye, Azərbaycan birliğinin qurulmasındadır. Çıxış yolu Türkiyə və Azərbaycan kandfidratik birliğinin qurulmasındadır. Rus işxali nəyə nəil olmaq istəyirdi? Azərbaycan Türkiyə Türkçülərindən qoparmak və Azərbaycanda türksüz bir Azərbaycan inşa etmək istəyirdi. Çünki Rus işxalının Azərbaycanda qalıcılığını yalnız türksüz Azərbaycan inşa etmək ilə mümkün olacağını Rusya bilir. Ama Türkiyə Azərbaycanı nəç vaxt Rusya işxalarıyla barışmıyor? Bir daha vurgulu ilə Seli dönemində 1950-ci illərə qədər Ruslara qarşı silahlı mübayriza farıb, savaşıb. Bu savaşlar silahlı qaça xərəkətləridir, silahlı üsyanlardır. 50-ci illər 1988-ci illər qədər Azərbaycan aydınları cizli təşkilatılar qurarak yeraltı cizli faaliyyətlər qurarak yenə də KKB Rus işxalarına qarşı mücadilələrini davam etmişlər. Zədə Qudu məmətəv ebil fəzi ilçibəyik Və 1988-ci ildə 50-ci ildən 1988-ci ilə qədər olan dönəmin cizli təşkilatlanmasının sayəsində 1988-ci ildə istiqlal mübarizəmiz başlamışdır 1991-ci ildə müstəqəliç axtı qəyapur olumuşdur. Yəni, Azərbaycan tarixini 1920-ci ildə cünümüze qədər ki, dönəmini təhlil ətisəc, harakterizə ətisəc biz görərik ki, Azərbaycan qalqıda, Ukrayna qalqı cimi Rus işxalarına qarşı həmişə mübarizə barışmışdır. Həç vaxt bu işxalla barışmamışdır və hiç vaxt da Rusları qəbul etməmişdir. Essire də biyatında yazıldığı cimi Azərbaycanlar həç vaxt essireyi çönürlü biriləşməmişdir. Azərbaycan işxal olumuşdur. Və essiri bir işxal devləti idi. Və sadəcə Azərbaycan deyip Rüfət bəyi bütün Türkistan işxal olumuşdur. Son sözümü deyirəm. Son sözümü deyirəm. Aziz izləyicilər, bu dönəmin, essiri dönəminin Türk millətinə qarşı həyata çezirdiyi yıxın və soygrım siyasətini, əcək izləmək istiyirsinizsə Google-dan axtarış verin. Sovyet-Rusiasının Türk millətinə qarşı həyata çezirdiyi soygrımlar. Qarşınıza o qədər ədəbiyyatılar çıxacaq ki, Qırımda, Qazanda, Bakca Sarayda, Türkiyədə, Türkistanda, Qazaxistan, Qırıqızistan, Özbəcistanda son 30 ildə elə bir aydın təbəqəsi, ziyalı təbəqəsi yetişib ki, Rusların Türk millətinə qarşı həyata çezirdiyi soygrımı artıq çözə şəkildə çitavlaşdırmışlar və elimizin altında minilərlə var. O mənbələri okuyar kən, rəqəmləri, statistikləri toplayar kən, alınan son qənaiyyət budur. Leni və Stalin rəqvəriyində bu tövbüştə esyerin məcanında 40. ildə rəqədər 110 milyon insan məhv edilmişdir. Bu 110 milyon insanın isərsində esyerin işxal etdiyi bu çocuğu Qurayna da var, Belarusia da var, Rusların özləri da var. 110 milyon insan Leni və Stalin rəqvəriyində kollektiviləşmə Qulak ək singilatçı adı ilə məhv edilmişdir. Bu 110 milyon insanın 60 milyonu Türkdür. Bəl, bəl. Həlaç olan insanların sayıq edər bir saydır. Qırım Türkü, Aksga Türkü, Azərbaycan Türkü eyni zamanda Qazaqlar, Qırğızlar, Özbəkçilər 60 milyon Türk Leni və Stalin tərəfində məhv edilmişdir. Bəl, nə yazı Şəmin Tendensiyə bugün də devam edir? Yasemin qanım, bən istəyərdim kədə bayaq ki, teyzisləriniz da boyun ki, canını bitirək Turan ordusu qurulsun çıxışı olmaq əklif edir. Bəl, Türk dövlətlərinin Bahil Bibliyi formalaşsın. əgər etiraz etmək sizsə can ordusu məvzud yönətmələrlə məvzud siyasi sistemlələrlə qurulabilər mi? Türk dövlətlərinin birliyi məvzud rejimlərlə nə qədə rəyaldır? Bu məvzuda söhbətimiz devam edirək amu vaxtımızdan çox çəşitir. Bəl, bu məhv edilmişdir. Çox təşəktir edirəm bizi izləyən dostlara baştan təbii ki, və eləşimizi bunalı Yasemin qanım olmaqla bugün bir saatdən artı bələbər oldu və bu məvzunu dağum edirəciyi çəkirdə izləyiklərdən xoanda bir daha xayrış edirəm ki yayımı bəyənsinlər, paylaşdınlar ki daha geniş adu toriya, bugünkü çox önəmli söhbətimizi izləmək imkanına malik olsun. Sağ olun, sağ olun, əqalın. Tanrı vətənimizi qorusun, Tanrı milletimizi qorusun.