 Witam! Jesteśmy w Wałbrzychu, mieście, który mimo swojej bardzo skomplikowanej historii uważany jest dzisiaj za lidera zielonej transformacji. W budynku za mną, w ratuszu, od 10 lat pracuje prezydent Roman Trzełemej. Przyjechaliśmy tutaj, żeby zapytać go o to, w jaki sposób zdraża Europejski Zielony Ład. Zapraszam. Dwa lata temu Unia Europejska przyjęła Europejski Zielony Ład, czyli ambitną strategię o osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku. Elementem tej strategii jest fit for 55, a więc redukcja emisji o 55% do 2030 roku. Jak ta strategia realizowana jest w Wałbrzychu? Bezu działu samorządów aktywnego w redukcji emisji z wódlęku węgla to się nie da osiągnąć. Chcemy doprowadzić do likwidacji w ogóle wykorzystania węgla do celów grzewczych, do celów ogrzewania budynków, ciepłej wody do 2030 roku. Największym źródłem emisji wódlęku węgla jest węgiel, który wykorzystywany jest do różnych celów. Chcemy doprowadzić do sytuacji, w której największa ciepłownia miejska, zaopatrująca 60% mieszkań w naszym mieście, a nawet może nieco więcej, do 2030 roku zrezygnowała z węgla na rzecz odnawialnych źródeł energii, być może z jakimś jeszcze niewielkim udziałem gazu. Chcemy oba te przedsięwzięcia zrealizować wykorzystując fundu sprawiedliwej transformacji. Poza tym chcemy rozszerzyć pakiet źródeł odnawialnych źródeł energii w naszym mieście instalując tam, gdzie tylko to będzie możliwe baterie fotowoltaiczne, również wykorzystywane dla celów gospodarki komunalnych. Jako klasyczny przykład to jest uruchomienie, mam nadzieję pod koniec już przyszłego roku, najdalej w 2023, 2-megawatowej, 2-megawatowej farmy fotowoltaicznej, która jest dedykowana do zaodpatrywania instalacji, czy też urządzeń, czy też kompleksu instalacji, który służy do zagospodarowania odpadów w mieście. Sądzę, że osiągnięcie celu do 2030 roku, jeśli chodzi o redukcję o 55%, jest w przypadku naszego miasta możliwe. Najważniejszym środkiem do osiągnięcia neutralności klimatycznej jest ograniczenie emisji. To jest szczególnie ważne w regionach powęglowych, czy węglowych takich jak region Wałbrzyski. Dla takich regionów Unia Europejska stworzyła fundusz sprawiedliwej transformacji. Panie prezydencie, jak Wałbrzechowi udało się dostać do tego programu i jak środki z niego zostaną wykorzystane? Fundusz sprawiedliwej transformacji rzeczywiście pierwotnie był przeznaczony dla regionów węglowych, tych, które wydobywają węgiel, albo dosłownie, które są w trakcie transformacji. Wałbrzech rzeczywiście jest miejscem razem z Nową Rudą, gdzie działało tak zwane Wałbrzysko-noworódzkie zagłębie węglowe, w której wydobywano węgiel przez około 500 lat. Od 25 lat tego węgla u nas już się nie wydobywa, choć trzeba to powiedzieć, nadal funkcjonuje jednak oksownia, która wykorzystuje węgiel sprowadzany do Wałbrzecha z innych terenów w Polsce, ale również w Europie i również z innych kontynentów. To jest specjalny rodzaj węgla koksującego. Niemniej rzeczywiście jest tak, że udało nam się nasz region Wałbrzyski wpisać na listę tych, którzy będą beneficjentami funduszu sprawiedliwej transformacji, który jest przewidziany jako narzędzie wspierające transformacji. Myślę, że nasza praca, zarówno tutaj w Polsce, jak i w Brukseli, praca samorządowców, pewnego rodzaju edukacja tych, którzy decydowali Parlamenty Europejskiego o przyznaniu tych środków, polegałam na tym, żeby przekonać decydentów, że za głębie wałbrzysko noworódzkie zostało zlikwidowane i transformacja w latach 90. i 2000. Przeprowadzona w sposób dość chaotyczny, dość, powiedziałbym, bolesny dla lokalnej społeczności, że ta transformacja w istocie nigdy nie została zakończona. Nie otrzymywaliśmy żadnego wsparcia z zewnątrz, czyli z Unii Europejskiej, bo wtedy jeszcze Unii Europejskiej w sensie przynależności Polski do Unii nie było, natomiast rząd Polski nie posiadał wtedy środków, podobnie z resztą jak i wiedzy do końca, żeby można tą transformację było w sposób mądry przeprowadzić. To, że dzisiaj Komisja Europejska, Unia Europejska będzie nas wspierać w dokończeniu tej transformacji albo też w likwidacji skutków tej chaotycznej transformacji lat 90., to będzie dowód na to, że tak jak niektórzy z członków Komisji Europejskiej często powtarzają, nie zostawiamy nigdy nikogo samemu. I rzeczywiście jest tak, że te pieniądze, które zakładam, że mniej więcej w wysokości dwóch miliardów złotych mogą trafić do nas poprzez Urząd Marszałkowski, poprzez Ministerstwo w Warszawie, trafią do tego subregionu Wałbrzyńskiego, te pieniądze będą przeznaczone na to, żeby te skutki, zarówno tych 500 lat eksploatacji węgla, mówimy o skutkach przede wszystkim w środowisku, ale również w skutkach społecznych, żeby te skutki łagodzić, a przejście do gospodarki wolnej od węgla było w tym już w końcowym etapie relatywnie łagodne. Stąd też nasze projekty, czy też nasze wizje o tym, żeby zlikwidować węgiel jako źródło ciepła do 2030 roku w subregionie Wałbrzyńskim, opierają się w jakimś sensie również na tym, żeby po prostu wykorzystywać fundu sprawiedliwej transformacji, który będziemy wkrótce, mam nadzieję, mogli wykorzystywać. Europejski Zielony Ład to nie tylko ograniczenie emisji, ale również bardzo ambitna polityka odpadowa, to również budownictwo niskoemisyjne, to wdrażanie zasad gospodarki o biegu zamkniętego. Jak te polityki wdrażane są w pańskim mieście? Prowadzimy ją we wszystkich tych obszarach, które są przedmiotem zainteresowania czy obejmującym przez Europejski Zielony Ład. To jest flota autobusów wodorowych, które wszystko na to wskazuje, uda nam się uruchomić od 2024 roku w Wałbrzychu. Pozostałe autobusy czy samochody miejskie będą albo elektryczne, albo napędzane na gaz. To jest oczywiście niższa misja, niekoniecznie zero emisja. To jest budownictwo komunalne o najwyższym stopniu izolacyjności. Niektóre z nich wręcz ocierające się o budownictwo pasywne. Rezygnacja z gazu naturalnego, nie mówiąc już o węglu, jako źródła ogrzewania i źródła ciepłej wody, na rzecz pomp powietrznych, napędzanych energią, elektryczną ze źródeł odnawialnych. To jest instalacja miejska do segregacji odpadów, która w największym stopniu możliwym technologicznie wykorzystuje wszystkie metody, żeby odzyskiwać materiały odpadowe do ponownego użytku. Kampania stopplasty, która powoduje, że ten wolumen odpadów plastykowych w mieście radykalnie się zmniejsza w ciągu ostatnich 3 lat, o mniej więcej 50%. To jest również program dobra woda z kranu. Zachęcamy mieszkańców do korzystania z wody z wodociągów, która jest wodą dobrą i spełniającą wszystkie normy, żeby zrezygnować skup na wody w najcięściej butelkach plastykowych w supermarketach. Unia Europejska kładzie bardzo duży nacisk na bioróżnorodność, na ochronę środowiska. We Fladze, Wałbrzycha, widzimy drzewo. Jak miasto dba o naszych braci mniejszych, o nieludzkich mieszkańców i mieszkanki miasta? Przywiązujemy ogromną wagę do dobrostanu naszych braci mniejszych, a real, czy też powierzchnia lasów komunalnych, która jest w Obrzychu bardzo duża i wynosi ponad w tej chwili już 570 hektarów, jest w Obrzychie jednym z najbardziej zaleśzonych miast w Polsce, powierzchnia lasów komunalnych się zwiększa. Każdego roku sadzimy tysiące drzew, tysiące krzewów. Jest to program, który trwa już kilka lat i widać wyraźnie, że właściwie każde wolne miejsce, tam gdzie możemy w sposób rozsądny, rozważny i z szansą na uzyskanie wzrostu tych drzew, sadzimy szlachetny odmiany drzew, dostosowany zresztą do lokalnych warunków. Podjęliśmy decyzję dwa lata temu o zaprzestaniu koszenia traw, wzłusz ciągów komunikacyjnych, tam gdzie tylko to możliwe i nie zagraża to bezpieczeństwu, unikamy koszenia traw, to powoduje, że rzeczywiście ten i zarówno fałne jak i flora, która mieści się w tych obszarach niekoszonych traw, naturalnych trawników, rozwija się po prostu, nie mówiąc już o tym, że takie niekoszone trawniki dłużej zachowują wodę opadową, która jak wiadomo jest w coraz większym deficycie, opady są nierównomiernie i wolumenik niestety spada, to jest jeden z elementów katastrofy klimatycznej. Zakładamy również pasieki, które zakładamy nie tylko na terenach miejskich, na przykład w Starej Kopalni, ale zachęcamy również podmioty gospodarcze czy organizacje społeczne do zakładania pasiek. Wiadomo wszyscy wiemy, że pszczoły są niezwykle istotnym, kto wie, czy nie, najistotniejszym elementem tej bioróżnorodności decydują o sukcesie wielu różnych programów w tym zakresie. Czy pandemia koronawirusa i związany z nią lockdown wpłyną negatywnie na wdrażanie strategii, o których przed chwilą rozmawialiśmy? Nie możemy ukrywać faktu, że transformacja energetyczna kosztuje. Znalezienie źródeł finansowania w sytuacji, w której wzrost gospodarczy wyraźnie wyhamuje, a w niektórych miejscach dochodzi wręcz do recesji nie będzie łatwym zadaniem. Niewątpliwie szacunek dla natury, szacunek dla przestrzeni wolnej, dla zieleni znacznie wzrósł w wyniku pandemii, poziom świadomości ludzi, tym, że jesteśmy częścią, kto wie, czy nie, wcale najważniejszą, częścią środowiska i jesteśmy współzależni z tymi drobnymi, ale niezwykle ważnymi częściami środowiska, jakimi są na przykład wirusy, bakterie, zwierzęta, ta świadomość jest w tej chwili znacznie większa. Mam nadzieję, że to poczucie bycia częścią, nie najważniejszą, tak uważam, środowiska, że to poczucie ułatwi procesy transformacji, ułatwi procesy, które doprowadzą do większego poszanowania środowiska, poszanowania przyszłości dla następnych pokoleń. Ale mało jest w tej chwili chyba osób na świecie, które pokusiłyby się na prostą odpowiedź, jasną odpowiedź, jak będzie wyglądał w ogóle świat po pandemii, nie tylko w sensie transformacji energetycznej, ale wręcz transformacji ustrojowej. W wielu miejscach dochodzi do, czy inicjowane są procesy, o których my zupełnie nie, do końca nie wiemy, gdzie one nas zaprowadzą w skali globalnej, nie tylko lokalnie, więc czas trudny, czas wielu ryzyk, czas wielu wyzwań, ale w moim przekonaniu transformacja energetyczna, transformacja właśnie tego zielonego, lepszego ładu po pandemii nie jest zagrożona. Być może będą potrzebne korekty, być może będą potrzebne modyfikacje źródła finansowania, być może trzeba być znaleźć inne, ale wiele wydaje mi się w tym procesie ma charakter nieodwracalny, a świadomość tego, jak jesteśmy ułomni, jeśli chodzi o nasze znaczenie na tyle całego środowiska, jest chyba, jest chyba największą zdobyczą, być może nieintencjonalną tego okresu pandemii.