 Deel Tien van Een Nagelaate Bekentenis. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnamen behoren tot het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. Een Nagelaate Bekentenis van Marcellus Eimans. Deel Tien. Ondertussen had Anna een bezoek gehad van dominedekanteren. Sinds korte tijd was deze ex predikant onze buurman. Met hem, even als met de andere buren, hadden wij kaartjes gewisseld. Daarbij was het in de begin van weerzijdig gebleven. Ik herinner het me, alsof het gisteren gebeurd was, dat ik naar beneden komende om mijn dagelijkse wandeling te ondernemen, in de gang een mannenstemmen hoorde, die me stildeed houden op de trap. De meid ging naar binnen, keerde terug, liet iemand in de achterkamer, en toen ik daarop behoedzaamde trap was afgedaald, vernammer ik hoe die iemand zich had laten aandienen. Een andere man zou nu zeker insgelijks naar binnen zijn gegaan. Ik liep zo haastgemogelijk de deur uit, en maakte een paar uur later, Anna wijs, dat ik al buiten was geweest, toen de kanteren kwam. Ze geloofde me, en vertelde dat de dominee was komen condoleren met de dood van het kind. Was het door haar toon, door haar blik? Ik weet het niet meer, maar ogenblikkelijk stond er bij mij vast, dat de kanteren op Anna indruk had gemaakt, en ik kon het niet goed velen dat zij zijn grote vriendelijkheid, zijn aangename stem, maar oprechten belangstelling zo bijzonder roemde. Een echte dominee, riep ik uit. Dadelijk vatten ze vuur. Daarmee ging je misschien een hatelijkheid mee, maar ik begrijp niet welke. Ten eerste is hij geen dominee meer, en dan is het geen schande tenminste iets geweest te zijn. Ik deed, alsof het haar laatste toespeling me ontging. Ik bedoel, dat die man zich zeker van binnen even goed grimeert als van buiten. Heb je niet opgemerkt dat hij om zijn mond alles wegscheert, en alleen een stijverringbaardje laat staan? Ha, moet een dominee er toch anders uitzien dan een gewone sterveling. Dat is immers maar aanstellerij, maar comedyspel. Ik vind het meer dan laf, er iemand een verwijt van te maken, dat hij zich schikt naar een algemene gewoonte. En als het nu nog iets van belang betrof, maar de vorm van een baard, zo iets vreselijk onbetekenend, ik zie dan liefig dat de mensen in het kleine en allendaagse het algemene voorbeeld volgen, en in het grote uitblinken, dan het omgegeerde. Ook dit gesprek herinner ik me nog, alsof wij het gisteren pas hadden gevoerd. Weinig belangrijks zou het geweest zijn voor een onverschillige. Mijn oren hoorden in Anna's woorden evenveel verheerlijking van de ander als vernedering van mij. Het slot was, dat ik verkluide het bezoek niet te willen reciproceren. Ik gaf niemand het recht, zijn gezelschap me op te dringen, zoals de kanteren dit scheen te willen doen. Tot mijn verwondering berustte Anna hierin, of schoonzette een lompheid noemde. Ik weet al lang, zeiden ze met haar laat dunk kunst te lach, dat je het toch niet meer verandert. Ongeveer een maand later gooide de kanteres dochtertje eens onder het spelen een hoepeltje over de muur. De kanteren kwam het zelf halen, en de tuindeur openziende ging hij zonder aan te bennen binnen. Anna, die toevallig door het raam van de achterkamer het hoepeltje had zien overzieren, en naar buiten was gegaan om het terug te werpen, zocht er juist naar onder het groen van enige Rodon Dendrons, toen de dominee eensklaps naast haar stond. Ik hoorde dit verhaal pas aan het déjeuné. Hoewel Anna wist dat ik boven op mijn kanapé met de katlach te spelen, had ze me niet laten roepen. Toen hij iets van zij luid het antwoord, je wilt die man immers toch niet zien. De volgende morgen kwam de kanteren terug, nu met zijn dochtertje, dus kennelijk door Anna daar toe aangezocht, en wederom aan het déjeuné vertelden ze me kennesteiben gemaakt met dit kind. Het meisje was twaalf jaar en eventeer lief als teer mooi. De moeder was aan tuberculose gestorven, en daar de kanteren in zijn jeugd zelfbloed had opgegeven, bestond er voor hem maar al te veel reden om bang te zijn voor het behoud van zijn sofitje. Hij dacht er dus over enige jaren in de versterkende lucht van daarvoor te gaan verblijven. Natuurlijk had Anna over haar eigen gestorven lieveling breed voerig uitgewijd, en het einde was geweest dat de kanteren haar aanbood om een beetje moeder te spelen over zijn dochter, met dankbaarheid had aanvaard. Al de liefde van een vader, had hij gezegd, kan nooit geheel de vrouwelijke zorgen vervangen. Waarschijnlijk zou in deze omstandigheden elke andere man nu toch wel een kennismaking met de kanteren hebben gezocht en verlangt. Mij werd zoiets met de dag onmogelijkig. Zowel mijn koppigheid tegenover Anna als mijn schichtigheid tegenover de kanteren groeiden door de zekerheid van mijn moeden dat ze waren opgemerkt. Van mijn kamer uit zag ik de dominee bijna dagelijks hele uren lang met Anna en Sophie-tje rondslenderen door mijn tuin. Ik bestudeerde zijn gemaakte gesticulatie, vind galmen op van zijn klankvolle stem, en toch wisselden we samen niet eenmaal een zwijgende goed wanneer we ookander toevallig op straat ontmoeten. Ten slotte begon het wazen van deze verhouding met te hinderen, en op een avond nadat we elkaar in de stad weer rakelings waren voorbij gegaan, bracht ik onder de thee de zaak ter sprake. Geen boos woord is me bij die gelegenheid ontglipt. Ik zei invoudig, meneer de kantere schijnt te geloven dat ik hier in huis op kamers woon. Toch viel Anna dadelijk bits uit. Als je wilt zal ik hem morgen zeggen dat Sophie-tje hier niet meer over de vloer mag komen omdat hier alles van jou is en niets van mij. Het arme kind dat geen moeder meer heeft speelt graag met mij in de tuin, maar als dit voor jou een reden is om haar vader onbeleefd te behandelen, dan ga ik even goed samen in het bos gaan wandelen. Ik zei geen woord meer, maar hoef me dat ze ook nu weer over Sophie-tje antwoorden nadat ik haar aan had gesproken over de kantere. Hoe zij over hem dacht, vertelde ze me nooit. Noemde ze zijn naam, dan was het uitsluitend in verband met zijn grote vaderlijke liefde waarvoor ze haar bewondering, niet zonder beledigende bedoeling tegen mij, dik was genoeg uiten. Ik had dus eigenlijk niet één deugdelijke reden om ongunstig over hem te oordelen, en toch deed ik het zo vaak het maar enigszins mogelijk was. Er schoon ongetwijfeldt jaloezie in die gebetenheid. Ik benijde hem zijn flinke lichaamsbouw, zijn regelmatige trekken, gekroond met een zware, zwarte haardoos en niet het minst het domineesachtige groplere lijsten in voorkomende manieren waarvan ik voelde dat het vrouwen moest begogelen en in hem takt kon vervangen. Ik herinner me ook eens op een wandeling de fraze als het ware op mijn lippen gevonden te hebben. De vrouw die geheime heeft voor haar man stelt altijd iemand anders, zijt zichzelf, hoger dan hem. Evenwel, de gelijke tijd moest ik bekennen dat op de bodem van mijn ziel het verlangen rond sloop, mocht die koele, plichtmatige vrouw in zijn mistappen gaan, verleid door deze man. Ik was er dus zeker van dat ze zich in hem vergisten, en die zekerheid kon geen andere grond hebben dan mijn ongemotiveerde overtuiging dat er in de kanteren een huigelaar stak. Of hij als klein burgerman bang was zijn afkomst te zullen verraden dan wel als leraar zijn gedragingen in strijd wist met zijn stellingen durfde ik nog niet zeggen. Maar het leek me onmogelijk dat zij neergeslagen rondglurende ogen en zijn geaffecteerde spreektoon iemand konden toe behoren die zich eenvoudig toont gelijker is. Nu zijn huigelaars mij desto onheidsstaanbaardig naarmate ik besef dat zij hun rol beter vervullen dan ik. Zij zijn twee gevallen kan ik personen die mij gelijken dulden, namelijk indien zij beneden bestaan om het kennen, ergo, even laagstellen als ik mezelf doe. Van de kanteren vermoede ik dat hij zich niet alleen alle opzichten mij meerdere waande, maar Tevens verblind genoeg was om zijn eigen comedyspel aan te zien voor veredelde natuur. En nu Anna hem niet zo doorgronden bij gevolg lager en lager op mijn neer zag naarmate zij hooger en hooger tegen hem opkeek nu ergerde haar verering me even sterk als ik hunkerde naar het ogenblik dat zij de bedrogenen zou blijken met welke beleidschap zou ik dan ook eens minachtend neerkijken en me gerechtigd achten tot de daden waarvan ik ergens voelde dat ik ze in alle gevallen zou begaan. Toch had ik tegelijkertijd lust Anna eenvoudig te bevelen die man niet meer te ontvangen. Onverwachts werd op een morgen de kanteren bij me aangediend de meid het gezicht dat ik thuis was ik vond zo aanstond geen reden van verontschuldiging er zat wel niet veel anders op dan hem te ontvangen het was gewoonlijk overblufft het onverhoedse me voorkomen het gevoel van nog ongekleten zijn maakte me dubbel verlegen en de loomheid van mijn nevel waarin mijn gedachten verbleekten drukte me gelijk ik me voorstel dat er voorpoden van waanzin een aanstaande krankzinnige moeten beklemmen de vragen wat moet die man heeft Anna hem opgestookt komt hij alleen om haar aan het wil wat weet hij van me hoe moet ik me houden toen er daar achter op en de kanteren stond al in de kamer eerder rol die ik wilde spelen me helde voor de geest zweefde als altijd was hij geheel in het zwart de lange glansige jas zorgvuldig gesloten een glimmende cilinderhoed in de donker gehandschoende linkerhand aan hem viel geen spoor van schuchtigheid waar te nemen het kwam ervoor dat de glimlach op zijn ivoorbleken wangen en de blik uit zijn zwarte ogen die ondanks man's lengte auto's uit de laagte scheen omhoog te schieten even bestudeerd vriendelijk waren als het geluid van zijn diepe stem bestudeerd klankvol het zwaaien met zijn blanke handen bestudeerd mooi de aaneenreiging van zijn woorden bestudeerd sierlijk wat moest mijn onbeholpenheid in het spreken en gestuleren dat tegenover een trurrig figuur maken hij begon met zich te verontschuldigen voor zijn onbeleefdheid een samenloop van omstandigheden had hij mijn kennis gebracht met vrouw indien hij niet morgen aan morgen verhinderd waren geweest terwijl het hem bekend was dat ik de middaguren wijde aan lange wandelingen en savons nogal eens daar concert of comediging ik giegelde zo wat vond mezelf even kinderachtig als zijn beleefdheid overdreven maar antwoord ik niet veel bijzonders van geestelijke heb ik altijd een afkeer gehad het is me nooit mogelijk geweest in die uitleggers van het onkenbare deze officiële waarheid verkondigers en troost uitdelings iets anders te zien dan heerzuchtige domoeren of dito-bedriggers nu had deze opvatting mij ongetwijfeld een gevoel van superioriteit kunnen geven maar dit is niet het geval geweest komt dit door mijn onwillekeurig bukken voor het overwicht dat ze uit oefenen op de masse of schuilt hierachter weer hetzelfde onaangename vermoeden van te worden doorzien dat mij ook tegenover een dokter zo kinderachtig zwak maakt ik herinner me de kant er een sigaar aangeboden die ik kreeg te hebben toen hij zei de nooit troken je hebt natuurlijk niet één fout klonk het in mijn hoofd en onwillekeurig sloeg ik de ogen neer bevreesd dat hij die gedachte erin zou lezen die eerste keer behandelden we alleen onderwerpen van weinig betekenis lang wijden de kanteren uit over de zonnige lichting van onze huizen over annas bijzondere vriendelijkheid voor zijn kind over sofietjes plotseling opgekomen genegenheid meer op dan strik noodzakelijk was wat me van dit bezoek bijbleef was dat terwijl na genoeg alle mensen gewoon zijn in leidende opmerkingen glimlachend ja soms grinnigend uit te spreken de kanteren volkomen ernstig bleef het heugd me ook niet hem naderhand ooit te hebben zien lachen twee dagen later kwam hij weer zonder dat ik in die tussentijd hem een visitaal terugbracht en nu namens onderhoud een heel andere wending zodra ik ter loops naar zijn dochtertje gevraagd spak hij over het onderwerp kinderen door en al gauw volgte de frazen oh ja om met een kind te kunnen omgaan moet men van kinderen houden en om van kinderen te kunnen houden moet men er zelf hebben of gehad hebben het spreekt vanzelf dat die laatste woorden doelden op mijn omstandigheden maar ze hadden een ganz andere uitwerking dan de kanteren er zich zeker van had voorgesteld ze gaven met de indruk dat ik werd uitgehoord en terwijl ik iets in me voelde toe gaan als sloop mijn ziel zich op om niet te worden gezien was ik niet in staat een selabe te antwoorden toen ging hij betekenisvol gestuculerend voort u weet het natuurlijk even goed als ik ik heb inner in uw verlies gedeeld meneer temer een mens spiegelt zich aan zijn evenmens niet waar mijn eigen dochtertje is nog wel gezond maar zo tegen oh zo tegen als ik dat kind moest verliezen volgde een lange pijnlijke stilte waarbij de kanteren het raam uit keek terwijl zijn steeds rondzwervende ogen vochtig begonnen te glansen ik zei nog altijd niets ik wist ook niets te zeggen maar eindelijk keek hij mee er aan en vervolgde u blijft nog te hoop op een kleine plaatsvervangig ik zou alles verliezen en voor altijd een poos redeneerde hij nu over de ouderliefde die volgens hem de mooiste en onbaat zuchtelste genegenheid was menselijk hard ik stemde maar toe omdat ik nog geen woordend strijd begeerde wel een mens houdt al van zijn kinderen eerst een leven van een waardering is dus geen sprake hij verwekt en houdt ze om te voldoen aan een instinct zelfs ziet hij er niet tegenop kinderen in het leven te roepen als hij nagenoeg zeker kan wezen dat zij ontaard zullen zijn of gepredisponeerd voor ellendige ziekten of bestemd om levenslang haar moeten leiden wat is daar nu voor een moois en onbaat zuchtels in had de kantere de tegenwerpingen mijn ogen gelezen zonder enige overgang zei hij opeens ja, de liefde alleen kan onze daden heiligen toch vraag ik me wel eens af is bij mensen die behebt zijn met de een of andere zogenaamd overervelijke kwaal de liefde een voldoende rechtvaardiging van een huwelijk met mijn gewone achterdocht kon ik op het ogenblik niet aannemen dat hij te gezichten slechts een toespeling inhield op de kantere zijn eigen verleden ik verbeelde meweer dat hij mij wilde doorgronden en vond zijn woorden in dit licht beschouwd zo zeldzaam brutaal dat ik als iets heeds opdringend naar mijn keel de lust voelde optintelen met gelijke brutaliteit die man mijn karakteristiek naar het hoofd te werpen daar wilde ik dan nog bij volgen je hebt zelf me uit de verte voor niet veel bijzonders gehouden je hebt van Anna gehoord dat ik ook niet veel bijzonders was uit nieuwsgierigheid ben je naar me toegekomen wel nu dan ken je me helemaal zie daar nu het werk van de god die je aanbidt de god wiens rechtvaardigheid de schuld daar ouders niet aan zelf bezoekt maar aan de kinderen die niets mis deden ik vond echter mijn zin niet zo gauw en begon maar kortweg te antwoorden mij dunkt van neen het antwoord verbaasde hem zeer hij was erkennelijk van onthutst en terwijl twee diepe plooien midden in zijn voorhoofd zijn wenkprouwen tot de kandertrokken hij herhaalde malen zijn ogen naar mij op en nedig de plooien verdwenen echterweeg een vreemde, dweepende gloed begon uit zijn donkere pupillen te lichten en zag je het hoofd heen en weerschuddend spak hij terwijl hij toch niet bij mij in als we volkomen zeker waren van de erfelijkheidsteorie ja, maar dat is met deze theorie nog minder het geval dan met anderen vindt u niet dat wij voorzands beter zullen doen de krachtige inspraak van ons hart te volgen dan de zwakke inspraak van een betwiste en zeer betwistbare leer ik begon te vermoeden dat ik mijn inspans bedoeling had vergist maar begreep toch niet ter stond dat hij op zichzelf had gezinspeeld de domineesachtige toon waarop de laatste woorden waren geuid prikkelde mij tot een verzet dat gesteund werd door de omhoog gewoelde brutaliteit die geen reden meer had bij het eerste plan van uitval te volharden met een sarcastisch lachje duurde ik hem toe het inspraak van ons hart houden is meestal heel iets anders u meent berekening nu, soms berekening ook wel aandriften van allerlei aard en soort die zelden wat uitstaan hebben met dat hart tamelijk lang duurde het eerderkantere weervoortging en opnieuw keek hij maar herhaaldelijk aan soms met een zeer achterdochte geoog opzag dit kijken maakte me weer verlegenig toch de lust om mijn cynische levensopvatting die schijnbaar voor treffelijke man eens in het gezicht te slingeren, hield aan ik geloofte wel dat hij in een discussie mij meerdere zou blijken maar desondanks wilde ik hem onder de neus duwen kijk, niet alleen bestaan er mensen zo onbeduidend, zo pervers zo dorg, zo slecht als ik maar dat die mensen zo elendig zijn is even min hun schuld als uw zogenaamd goed zijn uw verdiensten en als u uit al het moois in uw ziel mooie theorieën destileert dan dampen er in hun zielen lelijk op uit al het lelijks toch zijn zij evengoed mensen als u toch is er ook in hun woorden waarheid net evenveel en net evenweinig als in de uwen eindelijk zei de kanteren u lijkt me een cerebral te zijn wat noemt u een cerebral wel een verstandsmens, in tegenstelling met een gevoelsmens oh ja, als u de kwestie zo stelt dan heb ik een cerebral het gevoel is een blinde leidsman ik hecht meer aan een ziende ik geloof anders dat het woord cerebral niet veel zegt want het gevoel zit toch ook in je hersenen evengoed als het verstand de kanteren toon u zich niet geergerd gelijk ik verwacht had ik zie meneer Termeer dat u over de moeilijke problemen van ons ziele leven heeft gelezen en nagedacht maar mag ik eens openhartig spreken of liever iets vragen zal u me dat niet kwalijk nemen bekennen elkaar pas kort en het zou mij erg spijten als door een onvoorzichtigheid van mijn kant toen hij de frazen niet voltooiden schudde ik flautjes lachend van neen maar voelde tegelijkertijd mijn moed wegzinken als het schuim van een uitgeschonkend moesterende drank wat zou die man voor verschrikkelijks gaan zeggen heeft u niet wat te veel uitsluitend met u zelf geredeneerd de vraag viel mee gaf me zelfs weer lust op het thema door te gaan ik vermoedde dat mijn antwoord Anna ter oren zou komen en Tevens dat zij nog niet zo heel veel kwaad van mij gesproken had misschien wel, zei ik maar wat doet dat er toe wat een mens voor waarheid houdt is toch maar alleen voor hem geheel waar op dit ogenblik verrassen de kanteren mij met de langzaam op een toon van vaderlijk overwicht uitgesproken woorden u is niet gelukkig meneer Termeer ik dacht erover deze fraze kwalijk te nemen ik dacht dat echt toch niet een geschikt antwoord bleef uit en weer ging de dominee voort van Fordschters leven zegt in zijn gezondheidsleerder Ziel wanneer de mens over zijn lichamelijke en zeerlijke toestand nadenkt dan gevoelt hij zich doorgaans ziek hij leidt aan het leven dit is juist, met mijn voor lezen, te veel nadenkt de gelegenheid om in zonder lange inleiding een van mijn meest geliefkoosten en, na ik vermoedde, voor een dominee onaangenaamste stellingen te kunnen verkondigen was al te mooi om hem ongebruikt voorbij te laten gaan mijn antwoord volgde dan nu ook met een spoed als ik bang was dat iets me nog beletten zou duitenspreken gelukkig kan alleen een domkop zijn want het geluk bestaat er twee tegenstrijdige elementen geniet en je miste de vredenheid wees de vreden en je miste het genot daarom is het geluk alleen denkbaar voor hen die genieten zonder aan te denken dat zij auto's meer willen en dus om te vreden zijn of voor hen die te vreden zijn zonder aan te denken dat zij niet genieten wie nadenkt kan onmogelijk gelukkig zijn tenzij ik stuute omdat ik niet durfd uitspreken wat me daar eens klaps naar de lippen drong tenzij herhalde de kanteren en plotseling weer drist er worden met een boos aardig plezier de kennelijk niet ongelukkige man te kwetsen stotterde ik tenzij hij een dweper is en dus verblind dus met zijn gevoel controle uit oefend over zijn verstand in plaats van ongekeerd de kanteren bleef volmaakt kalm dan zou ik me onder de dweper moeten rang schikken want hoeveel ik ook verloren heb kan en mag ik me niet ongelukkig noemen toch geloof ik niet reing te zijn wel ben ik een idealist maar dat is niet hetzelfde u noemt genot en tevredenheid tegen strijdige elementen maar waarom als u onder genot per se verkeerd genot verstaat genot ten koste van anderen of ten nadelen van u zelf ja dan maar er bestaat ook ander genot is het niet ik zweeg zover gekomen moest ik de kern van mijn ziel bloot leggen of zweigen gelijk iemand die koppig een bewering volhoudend zonder zijn bron te willen noemen liever ten slotte voor zijn slings afluisterend zal uitkomen dan zich laten zeggen je praat maar wat of je ligt al dus voelde ik de verleiding om het ziele leven te biechten waarom mijn mening steunde het was echt er weer of ik in mijn gemoet nog een rotsblok had weg te ruimen om de doorgang vrij te krijgen voor mijn opreisende woorden onderwijl hervatten de kanteren ik definier het geluk al dus het geluk is de vervulling van onze begeerten let wel dat ik zeg de vervulling en niet het vervuld zijn het geluk is een toestand van activiteit niet van rust u kent misschien de juiste opmerking dat in jager wie men de haas aanbood waarvoor hij zich een hele dag heeft vermoeid dat aanbod zeker zou weigeren onder het woord begeerten versta ik evengoed geestelijke als lichamelijke evengoed de wensen van het hart als de eisen van de maag nu staat het vast dat de mens een groter aantal begeerten kent dan een dier en dat een hoog ontwikkelde persoon er wederom meer heeft dan een grof stomszinnig wezen u zal misschien zeggen niet meer maar moeilijker te bevredigen ik voor mij beschouwde vervijnde begeerten als een complicatie van vele invoudigen hoe hoger we er staan hoe meer geluk we deelachtig kunnen worden en we zullen dit geluk ook deelachtig worden als we ons maar weten te voegen omstandigheden waarvan de vervulling onze begeerten afhankelijk is daar kon ik al dadelijk iets op aanmerken en als we dat niet weten te doen de kantra had weer een citaat bij de hand van Fochters leven zegt schep je een toestand waarin je moet en wat doet u met de begeerten waarvan de voldoening eer vrevelig en verdrietig maakt dan gelukkig er zijn er zelfs die we niet zonder gevaar voor onze vrijheid kunnen bevredigen u meent zeker de zikkelijke behoeften aan zingenod de aandriften van een dief en dergelijke maar ik heb niet gesproken van al onze begeerten is het niet de taak van ons verstand het kaf van het koren te ziften even goed als wij onze begeerten kunnen aankweken, vervijnen veredelen zijn wij ook in staat ze te onderdrukken ja te doden daardoor dient immers onze wil die bestuurd moet worden door de intelligentie ik herinner me bij deze woorden te zijn opgestaan en rond gaan lopen het was me niet mogelijk langer te blijven zitten, zo tintelde het in al mijn zenuwen het bloed steeg me naar het hoofd de denkbeelden dansen door mijn hersenen rond als of ik de koorts had en hoe meer ik me inspande kan te blijven hoe minder me dit gelukte duidelijk verbeelde ik me de schijnwaarheid van de kanteres argumenten te doorzien en toch was ik niet in staat ze flink te ontzenuwen ik heb het gehoord mijn oren hoorden hem maar mijn mond kon hem toch niet weergeven al lopend voer ik wel uit tegen het dualisme dat een onafhankelijk verstand aanneemt in staat politietoezicht uit te oefenen over onze begeerten ik wees er ook wel op hoe een stoornis een overprikking van het zenuwstelsel een belemmering van de lucht toevoer door de neus, zowel op ons denken als op ons willen allernoot lottigste uitwerking kunnen hebben ik wist niet wat ik eigenlijk zeggen wilde in tussen weer op de kant er hebben allerlei nieuwe argumenten tegen als de geest is afhankelijk van de stof maar de stof insgelijks van de geest of twijfel niet aan de kracht van uw wil en uw wil zal krachtig zijn ik hoorde ze als door een mist tot eindelijk uit me losparsten wat ik al in de aanvang van ons gesprek onbewust me voorhad genomen die dominee voeg of laat in het gezicht te gooien ach wat baat al het gescherm ik heb een bewijs dat al uw subtielste renneringen om weer smijd een bewijs waar tegen niets valt in te brengen, want dat bewijs ben ik zelf met zekerheid kent een mens alleen zijn eigen gevoelens wie heeft mooi voorschrijven je moet zus of zo, als je niet kunt is er een eind aan alle moeten zeg vrij aan een zuiplap je moet het drinken en laten zie je het verkeerder ervan in dan wil je ook je verplaatsen in omstandigheden waarin je onmogelijk drinken kunt wel wensen zich in die omstandigheden te verplaatsen maar doen zal hij het niet en drinkend zal hij wel de onoverwinnelijke neiging zit hem even goed in het bloed als bij een ander de liefhebberij van dat bloed om kalk af te zetten in zijn gewrichten of steentjes in zijn blaas met al zijn wilskracht, al zijn intelligentie zal hij niets uitrichten zo neiging is in de regel een erfdeel om de erfenis te kunnen veranderen of vernietigen, kom je te laat niet de erf genaam, maar de erf later had hervormd moeten worden leren hond schapen hoeden en zijn jongen moeten schapen hoeden de controle van je verstand denkt u dat ik zo'n leeglopig, zo'n mensen hatig zo'n misgewas zou wezen als mijn verstand wat minder machteloos was gebleken tegenover mijn neigingen en zwakheden het is waar ik ben geen advocaat, geen dominee geen ingenieur, zelfs geen artiest niet één titel bewijst dat ik aanspraak mag maken op een verstand toch durf ik beweren er een te bezitten dat bij bij een helderer is dan het verstand van een hoop zogenaamd zeer bruikbare mensen toch ben ik me bewust dat verstand gebruikt en ontwikkeld te hebben in elk ogenblik van mijn leven als niet de nevelen van mijn zenuwswakte mijn hersenen in duisternis hulten en wat heeft nu dit verstand me gebaat dat ik in heb gezien een behoerde uitzondering te zijn op een miserabele regel mijn begeerten zijn zowat allemaal verkeerden, perverse en om de dingen die een gewoon mens gelukkig kunnen maken zonder dat ze hem of een ander qua doen geef ik geen zier ik heb in mijn leven met één uitzondering auto's dingen gedaan waarover ik volgens de gewone moraal berouw moest gevoelen wel nu, ik bekend ronduit dat ik in het tegendeel misschien wel over die ene uitzondering maar zeker nooit over mijn andere daden werkelijk berouw heb gehad eigenlijk is zelfs dat niet helemaal waar want het heeft me wel degelijk berouwd dat ik uit lafheid mijn verkeerde neigingen nooit eens goed heb botgeveerd als ik nu maar één van die voorkomen ontaarde naturen was, wie er gantste denkvermogen in dienstaat van een verkeerde aandriften maar dat is ook alweer het geval niet ik verafschuw mezelf ik voel dat anderen het mij doen ik haat daarom die anderen en toch zou ik willen wezen als zij niet gelukkig, nee, dat zal waar zijn maar een kleine hocking in mijn woorden was opeens voldoende om me te doen schrikken voor al het geen ik daar zo onverwacht zou uitgeflapt als het figuur te hebben gemaakt tegenover een man die ik een paar dagen geleden nog niet kende en de reactie van mijn open hartigheid kwam over me als een lust om weg te lopen en de dominee nooit meer onder de oog te komen intussen had hij, in het geheel niet verbaasd bedaard geantwoord u is de eerste niet die ik zo hoor spreken aan ons dominee's wordt nogal eens wat geopen baard van hetgeener omgaat op de bodems der menselijke zielen wat mij daarbij althoos het meest heeft getroffen het is dat de mensen hun ongeluk laat ik liever zeggen hun gevoel van ongelukkig te zijn dat is niet hetzelfde doorgaans hoofdzakelijk te wijten hebben aan zichzelf om u tot voorbeeld te nemen als u met de minste veroorloofd natuurlijk werd ik weer bang ik knik er dus maar zwijgend van ja u maakt u zelf veel te zwart en u denkt veel te veel na denken is een goed en mooi ding maar het moet middel blijven en mag geen doel worden een mens moet denken om te kunnen handelen niet maar denken om er willen van het denken als u u zelf wat hoger aansloeg zou u u zelf geschikt er achter voor de taak des levens en dan zou die taak u ook gelukkiger maken want u heeft een heerlijke taak meneer ter meer maar allereerst in uw huis, in uw gezin zeker is voor u beiden een grote ramp geweest u moet er verliezen maar is het nu geen groot geluk ook kan het te kunnen troosten ondanks mijn zelfkennis heb ik me altijd door een vleigent woord van wie ook in mijn eigen schatting voelen reizen de kanteresverklaring hief me op en het zondeling een gevolg was dat mijn waarheid liefde daardoor plotseling verdween en de oude lust om een mooi figuur te maken weer om opkwam ik voelde van maakt goed het leugenachtig teatrale van mijn antwoord toen ik haast vluisterend hem toevoegte wie je geven wil moet iemand vinden die wil aannemen en dat is minder gemakkelijk dan het zo oppervlakkig lijkt bij deze woorden reest de kanteren zo schielig op dat ik me ene niet verstaan te zijn tans geloof ik dat het tegendeel het geval is geweest hij deed alsof hij omgemerkt zijn tijd had vergeten stak maar de hand toe en zij tot afscheid als u het mij vergunt zullen we een gesprek dat bijzonder interessant vorm is geweest dat we het eens voortzetten ik vleime dus misschien wat aanmatigend maar ik vleime u tot andere inzichten te kunnen brengen daarvoor heb ik even wel meer tijd nodig dan me nu nog rest ik hielp beaanbevolen liet hem uit en werd toen eerst mijn verbazende opwinding gewaar mijn wangen waren dofrood van de congestie mijn ogen branden en alles trilde me aan het lijf na haastig wat gegeten te hebben de nieuwsgierige vragen van Anne die ik de vorige keer zo gemakkelijk droogweg had beantwoord steeds ontwijkend liep ik het bos in om al wandelend het besprokenen te recapituleren ik deed het niet één maar wel honderd mal onophoudelijk hoorde ik de kanteren weer van voeren af aan beginnen en kwamen mijn tegenwerpingen ook weer terug er waren ogenblikken dat het me speed hem zoveel te hebben gezegd dan kleurd ik in mijn eenzaamheid soms ook meendik me veel te kort en onduidelijk te hebben uitgedrukt dan begon mijn hart sneller te kloppen en voelde ik een gejaagd verlangen naar het volgende onderhoud ten slotte doorstraalde me een heerlijke voldaanheid alsof ik een diepe en mooie emotie had genoten weergekeerd op mijn kamer schreef ik het gehouden gesprek op en onder het eten was ik die dag ongewoond spraakzaam net als iemand die een kleine fout heeft begaan en het napleiten daarover wil voorkomen einde van deeltien deel elf van een nagelaten bekendnis dit is een liepenvox opname alle liepenvox opname behoort het publieke domijn voor meer informatie of om je aan te melden als verwillige, ga naar liepenvox.org opname door Anna Simon een nagelaten bekendnis van Marcelus Emans deel elf evenwel aan de thee begon Anna nogmaals over de kanteren zij beweerde het prettig te vinden dat ik nu eindelijk eens iemand ontmoet had met wie je kon praten hoe weet je dat ik met hem praten kan wel, dat heeft het me vanmiddag verteld toen jij op je wandeling was zo, is hij hier geweest nu, maar hij kan toch alleen voor zichzelf spreken, niet waar oh ja hij heeft dan ook gezegd dat hij een interessant discour met je had gehad maar daaruit heb ik opgemaakt dat jij van jou kant oh zeker voor een dominee is hij lang niet dom de woorden rollen om zo te zeggen van de lippen en tegelijkertijd voelde ik niets van de aanmatiging waaruit ze schenen te onspruiten Anna bleef er kan bij klaarblijkelijk was ze over de loop daar dingen zeer tevreden, ik zie haar nog stil voortwerken aan haar tapisserie en tuwend op haar wol doorpraten als in een droom hij begrijpt je zo gauw en zo goed en wat een klankvolle stemmen wanneer hij spreekt gaat het me als wanneer ik muziek hoor dan zie ik alles mooier worden, lichtig kleurig daar viel een plotseling in dat Anna, sinds haar bevalling, geen hand meer op de piano had gezet en zonder enige hatelijke bedoeling ja, om haar aangenaam te zijn in een opflikking van goedigheid voelde ik van muziek gesproken waarom speel je nooit meer eventjes keek eens me aan glimlachten, laat ik meende minachtend, merkten weer door en zei waarom zou ik spelen het antwoord verbitterde me erg ze wist immers en had ik van muziek hield beelde ze dan met alle geweld onze stille vajandigheid zoveel mogelijk accentueren is het vreemd dat haar op mijn antwoord alle goedigheid spoorloos verdwenen was wel, om alles mooier en lichtig en kleuriger te zien worden het is toch altijd gemakkelijker je zo'n onschuldig genoegen zelf te bezorgen dan te moeten wachten dat een ander het je geeft weerkeeks even op werken de meid bracht de courant binnen en die avond werd tussen ons geen woord meer gewisseld nu gebeurde het al gauw dat ik de kanteren eens dicht bij huis tegen kwam en een poosje met hem op en neer liep iets later deden we samen een lange wandeling die door vele anderen werd gevolgd op deze wandelingen piegde ik allings mijn hele levensloop tot aan mijn huwelijk terwijl de kanteren me geduldig aanhoorden daar aan tegen vertelde de dominee me van zijn lot gevallen nagenoog niets het was of hij zich even gaarne verdiepte in mijn bestaan als ongaarne in het zijn slechts van tijd tot tijd wanneer hij behoefte gevoelde een van zijn vele wenken of raadgevingen te illustreren gunden hem een vluchtige blik in zijn verleden zo stelde hij bij gelegenheid van een gesprek over mijn gemis aan volharding zichzelf als het voorbeeld van een self made man op zijn vader was een kleine winkelier geweest en hij had eerst als bediende later door lessen te geven het geld voor zijn studies cent voor cent moeten verdienen en had ik mijn carrière niet afgebroken eerst om met mijn vrouw naar het zuiden te gaan daarna om een geheel aan sofietje te wijden dan zou ik geworden zijn wat ik maar wilde het is alles een kwestie van aandurven en volhouden ik maak me sterk binnen 2 jaar in de kamer te zitten en binnen 5 jaar minister te zijn ik verlang het niet, ziet u maar als ik het wel verlangde zou ik het ook bereiken en wie weet of ik het op een goede dag niet verlangen zal toen hij dit verklaarde was er iets uitdagends in zijn stem iets wat gelovend deed in zijn strijdlust en zijn vertrouwen op eigen kracht maar tegelijkertijd hoorde ik in zijn woorden of liever nog in zijn behoefte om die woorden te uiten de teleurstelling van een eerzuchtige die zijn doel niet heeft bereikt en niet een ingevouder gebluffd of per stond te naast het velen dat hij bereikbaar leek iets dat zijn ondervinding hem als onbereikbaar had toen kennen en voelde hij die onbereikbaarheid als een nederlaag in zijn levens strijd waarvan hij de betekenis voor zichzelf procht te verkleinen ten einde iets meer van hem te weten te komen voeg ik eens of hij al dadelijk bij de aanvang van zijn studies de roeping had gevoeld dominé te worden oh nee maar al gauw zag ik in dat ik als dominé veel verder en daar veel gemakkelijker komen zou toen waagte ik de opmerking wat ik volstrek niet begrijp is dat iemand met uw ambitie getrouwd is de woorden waren me nauwelijks van de lippen of ik voelde dat hij al naast me voortwandend me van der zijde begluurde was het omdat hij wilde weten met welke bedoeling ik gesproken had dat hij hem zinnig had en stelde hij zich te vraag wat weet die man van me af na een korte aarzeling gaf hij ten antwoord het is waar dat de huwelijksband een eerzuchtige man dikwijls in zijn bewegingen zal hinderen maar daar staat tegenover dat een al te grote vrijheid voor niemand deugd en haar nogmaals gearzel te hebben voegte hij er op een haast plecht getoom bij wie een machtige behoefte om lief te hebben met zich omdraagt mag van geluk spreken als hij een vrouw en kinderen bezit waraan hij zijn affectie kan wijden is u dit niet met mij eens meneer Termeer de laatste zin klonk me zo dreigend dat ik het niet waagde van de vorige een nadere verklaring te vragen eerst veel later kwam ik erachtig dat Sman's ambitie niet in de eerste plaats een maatschappelijke positie maar wel de vererende affectie van mooie, beschaafde, hoge plaats te vrouwen had gegolden hij had willen genieten, net als ik en ook hij was er niet in geslaagd bezweken, zowel voor de aanbidding als voor het fortuin van de eerste de beste had hij zich door zijn huwelijk evenzeer in zijn streven belemmerd als voor veel onaangenaams beveiligd gezien zichzelf pocht hij nu diets te maken dat hij voor het laatste dankbaar was in waarheid was hij ontevreden over het eerste had hij sovietje niet bezeten of minder lief gehad wie weet waar toe hij nog gekomen waren zijn vaderlijke genegenheid voor dit kind hield zijn behoefte aan passie in toom net als in een gierigeuid de geldzucht alle andere hartstochten aanbanden ligt Anna's naam werd tussen ons nooit genoemd wel maakte de kanteren op haar zijderlingse prikkele toespelingen zo zei hij bijvoorbeeld u weet ook welk een groot gelukkend is een vrouw te bezitten die niet voor zichzelf begeert maar opgaat in de man die zij lief heeft of het zij niet altijd slechts te huwelijken maar man en vrouw zich weinig met alkandem schijnen te bemoeien eens liet hij zich ontvallen dat is wel een van de heerlijkste dingen die je man zich kan indenken een vrouw van karakter zodanig te fascineren dat ze overwonnen en om zo te zeggen getemd willoos in adoratie opgaat misschien zei hij dit met opzet meestal althans verwacht hij klaar maar na mijn onvoorzichtige uiting in onze tweede onderhoud liet ik me daar niet meer toe verleiden of Anna zich al dan niet aan hem over mij beklaagd had was me onbekend maar in beide gevallen begreep ik niet beter te kunnen doen dan zelf een hooghartig stilswijgend te bewaren in de morgenuren zette hij zijn bezoekend met sofietje aan Anna geregeld voort Zeldem was ik daar even wel bij tegenwoordig met kinderen heb ik nooit weten om te gaan meisjes vooral maken me nog verlegener dan volwassen vrouwen vertoond het me echter eens dan trof het me dat ik hen altijd scheen te stooren zodra ze mij zagen staakten zij hun gesprek en nadat ik de kanteren had begroet zette ze nooit samen het afgebroken onderhoud weer voor het het was moeilijk aan te nemen dat ze bij mijn aankomst steeds een onderwerp geheel hadden afgehandeld ondertussen kwam er in mijn verhouding tot Anna geen verbetering dik was genoeg nam ik me voor de behandeling van mijn bed ter sprake te brengen maar telkens stelde ik de behandeling van die kwestie weer uit ondanks mijn overtuiging dat ik eerlijk en oprecht mijn best had gedaan Anna gelukkig te maken werd het met de moede al als hij toch wel enig recht had me gering schattend te bejegenen ik was alleen bang hard het recht te horen uitspreken en motiveren de ontvangst die me de vorige keer in onze vroegere slaapkamer nu haar kamer ten deel was gevallen had aan duidelijkheid niets te wensen overgelaten ik had me dan ook voor genomen de vervulling van die plicht niet meer van haar te vergen en de enkele sentimentele opwellingen waarvan ik sprak daar gelaten viel het me in de begin gemakkelijk aan een voornemen vast te houden dat mij het recht gaf naar een andere plaatting van mijn begeer te uitzien zelfs voelde ik mij met de dag onverschilliger voor haar worden totdat de kanteren tussen ons verschenen was hoe groter zekerheid ik toen uit duizenderlij kleine geden installeerde dat zij met elke ontmoeting meer onder zijn invloed kwam des te groter werd ook mijn verlangen mijn rechten van echtgenoot weer te doen gelden daar lag ongetwijfeld iets trijderig in dat wel bewees hoe morst dood mijn affectie al was maar werd ik dan niet gedreiderd werd ik niet gedreiderd door mijn begeerten die ik niet bereedigen kon door mijn streven dat gedwarspoond was door de mensen die mij minnachten door Anne die me miskende ik ging in deze tijd dik was naar de opera en bijna altijd alleen of schoon ik Anna regelmatig uitnodig te mee te gaan eensdeels ging ik om door de muziek mijn fantasieën te laten prikkelen en kleuren anderdeels omdat je kunt nooit weten van een avontuurlijke ontmoeting meestal kwam ik onvoldaan thuis en het was dit gevoel van onvoldaanheid gepaard aan een opvlikkering van zinnelijk verlangen dat we op een avond de besluit deed nemen mijn recht toch maar te doen gelden deze keer vond ik haar kamerdeur op slot ik klopte aan maar ze deed niet open gaf zelfs eerst geen antwoord ik klopte harder en hoorde eindelijk haar stem laat me alsjeblieft slapen ik heb hoofdpijn en tegenwoordig slaap ik toch al zo slecht geergerd droop ik af en vroeg de volgende morgen wat of die manier van doen beduidde koud verbaasd keek ze me aan welke manier wel dat afsluiten van je kamerdeur ik heb je immers gezegd dat ik tegenwoordig slecht slaap slecht slapen slecht slapen iemand gaat niet zo opeens zonder reden slecht slapen zonder me weer aan te zien haalde ze haar schouders op en ging de kamer uit alleen nog zeggen nu dan zal op met een reden wezen zeker zenuwen en de kanteren klonk het in mijn hoofd nu heugt me een mooie ochtend dat het na lange rullen noordenwindstijd weer lauw voorjaarsweer was de stille melkig blauwe atmosfeer tillde van melancholie het was of het zonlicht heen moest breken door tranen en vochtig neerzitterde naar de aarde en die melancholie dampte weer op uit de zwart verwekte grond doorzijpelde de planten maar van het teergroen zieleleven zich angstig ontplooiden uit onverschillig grauwe bast loom opgestaan was ik ter stond na het ombeid de kappé neergezonken en daar lag ik nog tussen toen in de verte de kerklokken begonnen te luiden weinig dingen zijn in staat mij met evenveel kracht naar het verleden terug te voeren als het verre luiden van een kerklok al de sensaties van mijn jeugd leefden zo duidelijk weer op dat ik mat kunnen verbeelden zodat nog iemand te ondergaan ik zag die lang verdwenen gezichten en vertrekken en meubels terug ik hoorde weer die lang en geluiden ik voelde weer de streelingen van handen en blikken en de woeling van duizendenlij half vergane, stilverkopte pijnlijke impressies wat had ik weinig genoten van al wat er te genieten valt wat waren er afschuwelijke leegten in mijn bestaan machtig en snel was er dicht stroomende mensheid voortgeholft en ik had opzij toegekeken ter nauwernood vermoedende wat er omging in die wildremoerige wieling en nog altijd ging het zo door ook deze mooie dag deze dag volleven deze dag die aan duizenden emoties en genoten moest schenken voor mij zou je weer leeg heenspoeden zonder één spoor achter te laten op de stil zich afvollende effen grijzen vlakte van mijn bestaan zo zou het vandaag gaan zo zou het morgen gaan zo zou het over een maand over een jaar gaan en ondertussen vergrijsde mijn haren verkalkte mijn aderen verharden of verweekten mijn hersenen reeds hunkerde ik niet meer zo aanhoudend naar sensaties reeds waren ze minder intent dan vochtig reeds droogt het leven in mijn zenuwen op reeds verdorde mijn beetje ziel geheel op veertig jaar zou ik zijn als een normaal mens van zeventig nee nee, zo kon het niet langer ik wilde eruit ik moest de onzichtbare muren van mijn gevangenis doorbreken ik moest toch eenmaal echte emoties hebben, eenmaal maar anders dan in mijn verbeelding voelen leven eenmaal vol op begeerden liefhebben, genieten en leiden en dat moest gauw gebeuren heel gauw heel gauw of het zou voor immer te laat zijn wie had er wat aan wie dankte er mij voor als ik met de idioten braafheid van een asseed hier verstompte in de saaiheid bestond er tussen Anna en mij zelfs nog een schijn van liefde had daar in waarheid ooit een liefde bestaan oh, nog eens een mooie vrouwen ogen te mogen staren met echte begeerde te mogen zoenen op weken, jonge lippen de druk te mogen voelen van een zachte, warme hand mijn armen te mogen klemmen om een heerlijk blanke zich met verlangen gevende gestalten en dan eens waren het ook maar eens midden in die saaligheid te mogen vluisteren ik heb je lief oh, gauw toch eer het te laat is het galmond klok geluist hier weg de herinneringen verdoofden maar tintelende verlangen in mijn zenuwen hield aan ik probeerde te lezen toch mijn aandacht waalde af de kantra had mijn boek gegeven een boek door hem zelf geschreven een boek dat drie drukken had beleefd en getiteld was het leger der mensen in dit werk vergelekenheid en mensheid bij een her dat ten strijde is uitgetrokken waarvoor, vragen soldaten officieren, generals en het antwoord luidt voor allen verschillend want alleen de hoogste leidig die het geheel over ziet, kent het eind doel terwijl zij, die onder hem dienen zich slechts rekeningschap kunnen geven van de beperkte taak hun toevertrout zo ziet de eenvoudige soldaat en de eenvoudige soldaten zijn verre weg in de meerderheid bloot zijn naast de plicht en het blijft hem volkomen onbekend hoe hij door de vervulling van die plicht werkt tot behalen van de grote overwinning toch doet hij dit even goed als een generaal en zodra hij van deze waarheid door drongen is zal hij die plicht blij moedig volbrengen en omgekeerd uit dit volbrengen nieuwe blij moedigheid putten uit deze vergelijking leiden de schrijven ook nog de formule af ons leven bestaat in toewijding en om de lezer te doen gevoelen wat hij met deze toewijding bedoelde, zeiden hij kijk naar de plant die een mooie bloemen voortbrengt en heerlijke geuren uitwaasend zij geeft zich en zij geeft zich zoals ze is zonder te weten waarvoor ik sprak toen nog graag met de kanteren maar met zijn boek had ik weinig op ik vond al dit moois words wat was nu in het hemelsnaam mijn plicht en hoe kon het werken voor een mensheid die ik harte mij blij moedig stemmen en dan die vergelijking met een plant daardoor bewees hij immers juist of is het onwaar dat er planten zijn die stinken, ja die zulke giftige uitwaasemingen verspreiden dat de wandelaag die onder hun louver in slaap valt nooit weer ontwaakt ik voeg me af wie door de kanteren misleid werden, alleen zijn lezers of ook hij zelf maar toch wilde ik het boek goed lezen om er over te kunnen spreken jammer dat er bij mij van goed lezen zo zelden iets in kwam vrouwen zweefden voor mijn ogen en allengs verloeren ze hun poëtische bekoering ik zag het duidelijker en duidelijker in kleuren en lijnen tot het mij eindelijk weer te moeden werd als in mijn jonge morgenuren wanneer ik mezelf gemeen vond en slecht tegen twee uur liep ik mijn huis uit en het bos in in de regel bleef ik op mijn wandelingen even ver van de stromingen der individuen als mijn hele leven ver was van de grote stroom naar mensheid ik ken nog te veel personen van aanzien om me niet eenzaam en onbehagelijk te voelen in een menigte deze keer begaf ik me echter midden in het gewoel en keek schuw uit naar een vrouw die me in het voorbij gaan haar adres zou willen toefluisteren zo voelde ik me dus weer dezelfde van vroeger de schichtige hongerleidig die zich tevreden moet stellen met afvallende kruimkens van de grote genotstis en verlegen er dan ooit voor gezichten die me voorkomen onbekend waren slenderde ik in een zenuachtige spanning toen een lang detent rond om even als voorheen te eindigen in een publiek huis in de van de bosstraat teruggekeerd walgde ik weer van mezelf om die walging van me af te zetten donk ik die glazen konjak uit en het eind was een groeiende verbittering tegen Anna aan weer koelhoog hartig kwetsend minachtend afweren ik de schuld gaf van al mijn alende wat heeft ze me aangezien dat ze mij die avond bij het naar bed gaan voor het eerst haar wang niet toestak om de plichtmatige nachtsoen te ontvangen het trof me en deed me nog zeer maar vragen stellen durfde ik minder dan ooit enig avond en later werd in de schouwburg Carmen gegeven zowel om de muziek of om de tekst is Carmen mijn lievelingsstuk minstens eenmaal per seizoen moet ik het zien toen ik deze keer in de gang achter de loges mijn jas uitdrok hoorde ik juist te civilianen zingen en op het moment dat de benioir open ging galmde het koor met welustige sleping het refrein me toe de propos d'amour de propos d'amour de verrukkelijke akkoorden doortintelde mijn zenuwen als een warme boergonje liefde liefde klonk het in mijn ziel en het kwam ervoor dat alleen zenuwswakten mijn beletten die liefde te voelen alleen lafheid met beletten ze te vinden op dit ogenblik zou ik veel gedurfd hebben had ik diep kunnen gevoelen waarom omruisten me niet altijd zo'n kleurende opwindende muziek zouden anderen hem in hun zielen omdragen en dus maar naar zichzelf hoeven te luisteren om opgeheven te worden uit de grouwe matheid van het alledaagse daar verscheen Carmen van een gitane had zij niets maar met de vuurige camelia in het gidswarte haag met de gloeiende ogen in het blanke toneeltent zag ze er verleidelijk genoeg uit die armen om mijn hals te mogen voelen die ogen te mogen kussen welke een onbereidbare zaligheid het was me of ik haar lippen proefde zoveel komen isoleerde muziek mij van de mensen zo werd mijn verbildingskracht erdoor geprikkelt si tu ne mem pa je tem si je tem prangardetwe ja, dat was het zij zouden zich aan me vast klemmen maar haast verstikken in haar omarming en ik zou het een zaligheid vinden zo dood te gaan mijn leven te voelen wegsoeien in een geweldige opvlamming van hartstocht maar waar vond ik zo'n vrouw waar haalde ik de moed vandaan haar op te sporen haar toe te spreken al lukte dit alles dan was ze immers nog geen karmen voor mij het gordijn zakte en het was me als keerdijk eensklaps in de helverlichte leeg hoe moerende menigte terug uit een vol tet a tet in een schemerend boedwaag het verlangen naar een karmen vervulde heel mijn wezen ik kon haar niets anders meer denken ik zag haar nog zo duidelijk vormen dat de gantse zaal bij vlagen voor mijn ogen verduisterde en verdween haar opwachten bij het uitgaan haar schrijven, haar bezoeken alle mogelijkheden passeer in de revue maar tegelijkertijd wist ik wel dat ik vreesachtig en onhandig als altijd niet zou doen dan wachten, wachten, wachten altijd wachten op iets dat vanzelf toch nooit kwam onwillekeurig begon ik door mijn kijkers het publiek eens op te nemen op de eerste rang waren het tamelijk veel blanke schouders die achteroverbogen naar de gerokte heren veel blote armen die spelend met wajers als ivoor glansten onder het schijnsel van de kroon dit was dus de hoogste de onbeschaamste openbaring van de wereld waar ik vroeger van gedroomd had de wereld waarin ik me voorstelde dat de nieuwe passie zich al ontplooit naast de uitgebluyde die weg kwijnt ik kende de mensen niet eens bij naam maar wist toch wel dat deze kringen nooit vormen open hadden gestaan toch lager, niet veel maar iets lager had mijn genot wereld insgelijks vertakkingen zou ik daar dan ook nooit in doordringen niet eenmaal kunnen ontdekken aan welk teken de leden van deze vrije metselarie wil kan er herkennen mijn kijkerees en plotseling verschenen een bekoordelijk lachend, blond kopje in dat eveneens achteroverleunend in druk gesprek was met een iets ouderen, zwaar geblankette vrouw dezelfde blond, dezelfde brutale ogen dezelfde uitdagende mond hetzelfde glansende tent dat ze niet was het genik socht begreep ik daar stond maar misschien lach haar bezit in mijn bereik die gedachte juwg mij het bloed naar het hoofd het duizelde me ik geloofde dat al de mensen mij dat duizenden aanzagen, dat ze raden moesten wat er in me omging en ik durfde niet meer opzien vooral niet door mijn kijkers maar ik zag alles door een nevel en hoorde alles door een vloers het was me onmogelijk mijn aandacht langer bij het turneel te bepalen de muziek boeide me niet meer en langzamerhand voelde ik de zekerheid in me opgroeien dat ik aanstond naar boven zou gaan en die vrouw toespreken het was geen besluit dat ik dat mijn verstand nam het werd voor me besloten ergens diep in me en mijn wil gehoorzaamde maar zo is het zeer het al doos gegaan dat is voorheen niet anders en heb ik het toen maar voor het eerst helder besefd zodra het scherm weer gevallen was verliet ik mijn plaats en ging met grote haastige stappen zonder iemand aan te zien naar de tweede rang ik voelde me bleek worden en het hart klopte me in de keel toen ik in een benouder gangetje achter de loge's aankwam een paar oefreuzes en een slendtrende knecht keken me eens aan maar zeiden niets loge's gingen open en luidpratende mannen kwamen er uit te voorschijn nog altijd niemand aan omdat ik me verbeelde dat de mensen een dam pas maar dan ook zeker mij zouden aan zien de krankzinnigheid van deze opvatting vatten ik heel goed maar toch beheersten mij die onzinnige mening maar zij precies zat, wist ik niet daarom slent er ook ik enige ogenblikken heen en weer kamp het met de schuwen lust mij één van de deuren te laten openen als om mijn toeleg te verbergen liep ik eerst naar de overzijde en keek daar door een opening heen de kind had haar plaats verlaten nu keer ik langzaam met slecht geveins de onverschilligheid door de onbuigende gang naar de overzij terug weer begon mijn hart heftig de bonzen terwijl mijn lippen zo droog werden als gloeiende de koord in mijn bloed daar stond ze tegen de muur geleund een lichtende vlek van blauwe zij blanke huid en blond haag op een dof rode achtergrond tegenover haar onderscheiden ik flauw een ventje in een rok op een kleine afstand bleef ik wachten verlegen met mijn figuur en om mij een houding te geven weer door een open loge deur turen naar de derde rang het gesprek met het jonge ventje is geen goed te flotten ik hoorde haar tenminste herhaaldelijk uitbarsten in kleine aller liefste schatenlachjes reeds werd ik pang dat het derde bedrijf zou beginnen Erik haar een woord kon toevoegen maar eindelijk nam het gerochte kereltje deur je het langs mij heen en verdween toen trad ik dadelijk nadig en stamelde een paar woorden zonder haar aan te zien wat ik gezegd heb weet ik niet meer het was of zij iets uitstraalde dat me verbindde en verbijsterde met haar lachen was het gedaan maar ze draaide me toch de rug niet toe geaffacteerd beleefd deftig voeg ze me wat ik eigenlijk zei op dit ogenblik naden de enige heren die terugkeerden naar een plaatsen een dwaze angst die ik me zou herkennen zweepte me voor het gejaagd voel ik alleen nog je adres, gauw, je adres half afgewend als gaf ik me daardoor de schijn niet met haar te spreken hoorde ik haar antwoord aan riep, goed, na afloop tot straks en rende de trappen weer af op mijn plaats teruggekeerd zag ik haar kijker de zaal doorzoeken na een poosje vond ze me het was of zich een wijd uitstralende hemel van gelukzaligheid voor me opende straks, straks jeaagd het in mijn ziel en naast dit inwendig schallen klom de muziek van Bise me zo zwak en schraal dat ik haar de melodien ten oudernood van herkende zodra het laatste akkoord van het orkest wegstier in het rumoer van klappende handen schuifelende voeten opkleppende zetels en ruisende stemmen verliet ik de zaal en jas aan en schoof ongedoeldig met de stroom van derde rang bezoekers door de toegangsteur naar buiten fris omkoelde de nachtlucht eventjes mijn warmhoofd maar na een tiental stappen had de vochtige atmosfeer die koelheid weer voor me verloren en voelde ik de zwoelheid van de lente dag nog onverminderd rondsweven onder het eilen loven aan de vijver met een vale aluminium glans doorzitterde maanlicht de dampe geruimte scherp tekenen zich de bruin de grijze gebouwen van het binnhoof af tegen de blaugrijze hemel en rustig schliep in het rimpeloze watervlak de donkere weerspiegeling oh wat leek dit alles me mooi een mystieke stilte een stilte vol warm onkiemend leven lag over de natuur uitgespreid het was of ik toonen hoorde klagen in de lauwe lucht en die toonen waren ook geuren en die geuren onwaardende me vleiden zich bronstig tegen me aan drongen in me als een heerlijk onzenoend vergift een wellustige loomheid doorcypelde mijn spieren doezelde mijn velle gedachten ineen tot parelgrijze visionen van liefde en genot ik liep wakend te dromen en in die droomillusie werd ik tot een ander wezen vol diep gevoel dat me doorruiste als een groot melancholische muziek op een bank zat een vrijend en vluisterend paar de hoofdend schuin verover gebogen en de zingers in ingestrijd de schouders tegen elkaar gedrukt ik keek op hij neer en voelde me minder vajandig dan vroeg tegenover het geschuwde mensdom ik zou nu met hij medeleven eindelijk keek ik ook mijn deel het is waar ik had een ander minder bezoedeld genot gewenst maar is de geur van een roos minder stredend omdat die gevoet wordt met drek wat kon haar verleden bescheden indien ze vandaag me maar 5 minuten lang begeren zou ver moest ik lopen maar het lopen verstoorde mijn stemming niet toen ik aanbelde klopte het hart me weer in de keel van angst dat een van die kleine onnuchterende bijzonderheden waarmee ik zo dik was de kampan had gehad alles weer zou bederven maar nee caroline was keurig ingericht haar mooi viel dichtbij niet tegen ze had niets dat me hinderde ze gedochte zich nog ruw, nog verveeld ze deed alsof er geen geld in het spel was en een uur lang genoot ik ongeveer wat ik zo vaak op zoveel plaatsen vruchteloos gezocht had o, die liefkozingen van een lenig blank vrouwenligaam dat zelf geliefkoos tilwoorden die bedwelming straalend uit een helder zachtblauw oog dat niet minacht niet afweert maar aanlokt, vraagt, ja, smeekt en dan die zoenen van een paar fris warme lippen voor wie het kussen een heerlijkheid is die onbeschrijflijke wilde van genoot te kunnen schenken in het vinden van de hoogste verrukking het zal alles van haar wel comedie zijn geweest maar ze speelde die comedie zo bedrigelijk goed en ik liep me zo graag bedrigend is alles niet illusie en is de illusie niet alles wel, beschoud, is zelfs het woord illusie hier te mooi ook illusies verkwijnen en versrompelen in een bedoor van atmosfeer net als planten in hun seren waar gas brandt maar ach, dan zet een mens als ik er imitaties voor in de plaats nagemaakte planten in zijn seren nagemaakte illusies in zijn ziel wat me nog nooit overkomen was over kwam het die nacht toen ik van Carolien weg ging was het niet met welging maar mijn gantse ziel door jubelt van verlangende verliefdheid van deel 11 deel 12 van een nagelaate bekendendis dit is een liepenvox opname alle liepenvox opname behoort de publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als gewilligig ga naar liepenvox.org opname door Anna Simon een nagelaate bekendendis van Marcellus Eemans deel 12 een genotvolte vreden soezerige loomheid drukkeig en drukkeig terugkeerende buien van machteloze exasperatie waaruit zich tenslotte een belijvende verbittering als iets loodswaars in mijn gemoet had afgezet was het een ware veradaming eindelijk eens genoten te hebben en te mogen denken, zodra ik wil, geniet ik weer zeker was Carolien reed omdat ik ze betaalde niet de ideale vrouw die zowel de nuchtere sensualist van smorgens als het overspannend weeper van saavonds in me bevreden gekon maar behalve dat zij de blankheid van huid de gevuldheid van boezem de ronding van hals, armen en schouders in één woord de wilderigheid bezat welke mijn ogen streelde en mijn lust opwekte liefkoosten zij verrukkelijk oh wat heerlijk ogenblik toen ze mijn hoofd tussen haar handen had genomen haar lippen langzaam, alvastig en vastig op de mijnen neergedrukt en ik haar de ogen had zien sluiten als in een zwijmening van genot alleen de herinnering ervan doorglujde me als een warme wijn die edelmoedig en vrolijk maakt en meer en meer voelde ik mijn verlangen naar haar als iets nieuws in me een begeerte waarin toch werkelijk de man van smorgens en die van saavonds beide aandeel hadden een heel willen van die vrouw een willen dat ze ook helemaal de mijnen zou zijn zou ik me dit alles hebben opgeroond? daarbij werd ik veel goediger voor Anna gestemd de gedachte beheerst me dat ons samenleven minstens draagelijk kon worden als ik maar elders vond wat ik thuis moest omberen ze is waar, ik zou het Anna niet bekennen maar had ik geen recht aan een ander te schenken wat zij versmaden en nu zij mij niet kwam vragen niet eenmaal haar verwondering te kennen gaf over mijn buiten gewoon laat thuis komen nu ze even als ik zeldzaam opgeruimd leek zelfs zacht zingend het huis doorliep was het nu niet duidelijk dat ook zij nogmaals een compensatie had gevonden voor de teleurstelling van haar huwelijk vermoedelijk was haar geluk net als het mijne een transactie met haar ideaal maar, mijn hemel welk geluk is iets meer in de serie van de goochelingen gevolgd door ontgoochelingen die je mens zijn levensloop noemt het leek me zelfs wel pikant ieder een geheim te hebben dat de ander volgens een stilswijgende overeenkomst zou eer biedigen toch trok er al aan het tweede ontbijt een wolkschaduw over de lichtgrans in mijn binnenste heen laat opgestaan had ik Anna wel uit de verte gehoord maar nog niet gesproken na haar zingen verwonderen we niet een ongewoon blijde uitdrukking op haar gezicht waar te nemen terwijl de meid haar van een bedelaar vertelde die allerlei wonderbaarlijke verhaardend op gangen zag ik duidelijk haar oude geluidloos lach die lach zonder minachting terug waarbij het was of haar lichtblauwe ogen meelachten haar bewegingen die zeerde de dood van ons kind iets lusteloos die haar namens hadden gekregen waren weer levendige geworden en, dacht misschien verbeeld ik me dit maar de plooi tussen haar wenkbrouwen was minder diep juist had ik me onwillekeurig de vraag gesteld zou de kantere gisterenavond hier zijn geweest toen ze me vertelden dat hij tegen 8 uur was gekomen en tot half 11 gebleven de woorden glipte me van de lippen omdat hij wist dat ik uit was eventocht Anna had het schouders op toch met een vrij onverschillige uitdrukking van galaat hoe zou hij dat geweten hebben als je wat laten uitspreken zou je gehoord hebben dat hij juist voor jou is gekomen zo en waar aan heb ik die eer te danken wel, ik denk aan aan een gevoel van vriendschappelijkheid nou ja, ja uit vriendschappelijkheid voor mij blijft hij tot half 11 bij jou mijn toon was toch weer hatelijk geworden waardoor door een laatste sprankje jaluzi waarschijnlijk wel maar dan was het toch geen jaluzi van een affectie die ik voor mezelf in het geheel niet meer begeerde begrijp ik me goed dan was het jaloers van de aard der geneigenheid die ik tussen Anna en de kantere vermoeden dat deze twee mensen gevoelens voor elkaar koesterden waarin geen geld, geen inbeelding rollen speelden dat zij zo iets moois en heerlijk gevonden hadden zonder het te zoeken dat zij het genoten zonder gedwongen te zijn zich te vershuilen dat was het wat me hinderde op de borst van een actrice haar medespilster die zich tooien moet met strass hun verhouding althans de verhouding die tussen zijn onderstelde per dierf die van mij tot Caroline gelijk op een tentoonstelling een pitte gekleurde waar gevoel de schilderij het flatse onreëerde stuk dat daarnaast hangt of alles zo mooi blijven zou bedroog ik me niet in de kantere dan durf ik zeggen heel kort de hoelang was het heel kort maar ik heb de verhouding nooit gehad en nimmer te krijgen wat wou hij eigenlijk van me voeg ik een ogenblik later Anne die mijn hatelijkheid onbeantwoord had gelaten zijn nu volmaakt kalm je vragen wat de reden is dat je in de laatste dagen niet met hem gewandeld hebt en of je misschien vandaag of anders morgen weer eens wandelen wilt of schoon ik een voorwenselinsag deed de verklaring me genoegen ongelukkig voegde zij er zonder te lachen toch op een flauw spotachtige toon bij hij schuint je te willen hervormen en hij gelooft zelfs dat hij al een goed eind op weg is dat de kantere ondanks zijn bekwaamheden en zijn ervaring tot de drijvers hoorde die graag alle mensen op het Procrustus bed van hun opinie zouden leggen, wist ik maar het ergere me dat hij zijn hervormingsplan met Anne besproken had wat zouden die twee okander wel van me verteld hebben voeg ik me weer af en mijn antwoord aan Anne Luyden wie weet hij schuint althans op sommige personen veel invloed te kunnen uitoefenen deze frazen erger daar weer oh invloed uitoefenen kan ieder die hier zijn best voordoet en die het met een ander goed meent tenzij tenzij die andere even hoe zal ik het noemen even stug even ontoegankelijk is als iemand van mijn kennis wat weet jij daarvan ik ben weer niet te weten wat er bij jou omgaat ik heb al het je best gedaan dit voor me verborgen te houden en ik erken graag dat het je gelukt is maar vertrouwen wekt vertrouwen en het omgekeerde is ook waar nog zie ik het onverdragelijke lachje waarmee ze mij even recht in de oog gekeken om daarna met een hoog hartig neus optrekken te antwoorden alsof het zo moeilijk was te weten wat er bij jou omgaat het was niet mogelijk dat ze reeds iets van mijn verhouding tot Caroline met zekerheid wist toch ontbakte moet me haar te vragen zegt me dan besefend echter dat zwijgen op dit ogenblik een min of meer duidelijk schuldbekennen zou wezen, zei ik verbeeld je gerust dat je me kent mensenkennis is doorgaans toch voor driekwart verbeelding voor de mensen die denken dat ze anderen alleen met een verstand kunnen doorgronden is het zeker waar Anna de koude Anna het gevoel aanbevelend als een werktuig om door te dringen in het gemoed leven van andere mensen er viel niet aan te twijfen dat ze hiermee invoudig iemand dus de kanteren na praten en wederom bracht dit me op de gedachte dat zij het samen over mij hadden gehad wat hadden ze vooral wat had hij dan wel van me gezegd ik zou het graag vernomen hebben maar durft het weer niet rechtstreeks vragen daarom beproefde ik er achter te komen langs een omweg zo is de kanteren zo lang gebleven dat kan een interessante avond voor je geweest zijn waarover hebben je luid al zo gehad oh, over allerlei dingen ik weet het zo precies niet meer hij heeft me van zijn boek verteld het boek dat jij nu leest hij kan het bijna helemaal van buiten wat een prachtige dingen staan daarin en zo waar jij vindt ze natuurlijk niet waar dat wil je gaan zeggen maar het is heus onnodig dan hebben we over Sophie gepraat en ook over zijn vrouw gelijk, een discussie over wijsgierig onderwerpend met Anne kwam op mij volmaakt onnodig voor ik liet de kanters boek dus rusten en voeg alleen is die al lang dood wel nee pas anderhalf jaar om met haar naar het zuiden te kunnen gaan heeft hij zijn hele carrière opgeofferd en nu zit er weer in zorgen voor zijn kind ik zweeg verwachtende dat er nu wel even gelijking zal volgen tussen de kanteren en mij daarin vergist ik me echter en toen ging ze voort hij heeft mij veel van zijn leven verteld en al wil hij van zijn vrouw geen kwaad zeggen of horen ik geloof niet dat die twee samen gelukkig zijn geweest wie zijn dat wel ze deed alsof ze mijn uitval niet hoorde toch schijnt er haar voor beeldigd te hebben opgepast ja, die man staat heel hoog en dat is zeker juist de reden van zijn ongeluk geweest hij stond voor zijn vrouw wel te hoog over mij geen woord en toch tijfelde ik er niet meer aan dat Anna aan de kanteren eens duidelijk had toen inzien hoe laag ik voor mijn vrouw stond oh, dat vervloekte gevoel hier altijd en nooit geheelt en onrechte vernederd te weten of te wanen om iets te zeggen merkte ik op dat de kanteren niet verkoos zich voor ongelukkig te horen uitmaken een uitwerking van die mededeling kon het niet bespeuren en een antwoord kreeg ik er niet op maar plotseling zei ze hij is bijzonder vriendelijk voor je geweest ik vind dat wij hem voor zijn vertrek wel eens ten ene mochten vragen mijn hoofd vol van mijn avontuur en weinig geneigd mijn tijd in beslag te laten nemen door die uitmuntende dominee zou ik zeker het verzoek botweg af hebben geslagen als ik minder nieuwsgierig waren geweest Anna en de kanteren eens samen te kunnen graden slaan bovendien, nu hij toch gauw en voorlang heen ging verbond dit ene die nemen in maar stot niets nadelijk toe en merkten met voldoening op dat die griffheid Anna zeer verwondende alleen in mijn kamer fantaseerd ik als gewoonlijk ons onderhoud aan tafel en nam men daarbij voor eens te doen uitkomen welk een zondeling figuur Anna's hysterisch dankbare verering van de kanteren die niets voor haar gedaan had maakte naast haar minachtende koelheid voor mij aan wie ze toch minstens haar onafhankelijke positie verschuldigd was de kanteren nam de uitnodiging aan op zijn vraag om weer eens samen te wandelen was ik het antwoord schuldig gebleven ik voelde hem al veel te veel op Anna's hand om nog openhartig met hem te kunnen praten en bovendien hield ik mij een beschikbare tijd liever vrij ten einde op alle uren van de dag Caroline te kunnen bezoeken Reeds bij onze tweede samenkomst vertelte deze me dat een bejaard heer die vier weken geleden gestorven was haar onderhouden had gedurende zijn leven zou ze mij niet ontvangen hebben want ze was nog ontrouw bedankbaar nu echter had ze een nieuwe beschermer nodig en daar het haar stuute duikend met een ander aan te leggen want ze was niet gemeen, voeg ze of ik die beschermer wilde zijn het liefst had ik haar nog in het bezit van een ander geweten en die ander dan gefopt dit zou me een soort zekerheid hebben gegeven van het amande keur of het dergelijks voor haar te wezen nu dit even onmogelijk was als het onmogelijk leek had ze mij niet opgegeven en dat ik haar met een ander op gelijke voet zou deden zat haar niet veel anders op dan te overwegen of ik haar voorstel niet kon aanvaarden ik noemde dus een som maar tot enig antwoord voeg ze lachend of ik haar voor zo'n luitenant aanzag die een geschildere osse rip op tafel zet en spek op zijn bord neemt dit afschuwelijke taxeren van haar liefkozingen deed voor een oogomblik mijn illusie haast geheel verbleken had ze me die woorden maar geschreven en gekeerd nu mijn ogen haar echter bleven genieten was mijn verstand onmachtig zich af te wenden ik verzwoog de pijnlijke impressie gelijk een vis de hoek verzwelgt die verborgen is in het aas evenwel ik had het hoogste cijfer geboden dat ik geven kon en zag geen kans mezelf tijdelijk meer geld te verschaffen Anna's vader had toch altijd de administratie van mijn voortuin en er bestond niet één reden waarom ik hem eensklappstap bij heer zou ontnemen een brandkast met kluis en ik nog het één, nog het ander bezat was zelfs het tegendeel het geval wat dus te doen om tijd te winnen beloofde ik de zaak nog eens te zullen overwegen en verkreeg daarvoor van harde belofte dat zij intussen zich tevreden zou stellen met het genikaar gaf in die belofte geloofde ik omdat ik niet twijfelen wilde eh doch, reedste volgende avond stuurden ze me zo gauw mogelijk weg voorgevende dat ze bij een vriendin teging drinken ik vroeg of die vriendin soms het gerochte ventje uit de opera was en met een tergend grieneklachje antwoorden ze precies licht ze, dacht ik of plaart ze me maar het was me niet ontsnapt dat Anna veel meer druk te maakte om de dominate te ontvangen dan zij voor haar zuster aan zwager had gedaan allerlei kleine verveiningen voeg er wel eens bij anderen of in de vreemde opgemerkt, zoals voor de heuvers, voor de soep, reukwater in de handwaskommetjes en ze zorgde voor een bijzonder uitgewerkte ser, vermoedend of lievervrezend, dat de kanteren na het eten spoedig heen zou gaan smorgens redden zij zelf, alles slingeren de couranten en boeken op, schikte de ornamenten op de schoorsteen en hield het oog op de toeverijtselen in de keuken daarna schreef ze met ongewonnesser vuldigheid het lange menu gaf me enige wenken om tren te wijn en verscheen eindelijk in de nieuwe japon van zwart flueel die haar zeer goed tochstemmig kleden haar opgeruimdheid was nog niet geweken herhaaldelijk had ik haar weer hoe we zingen en behalve de geluidloze lach van vroegig die ik weer bij ogenblikken om haar lippen terugfond ontwaarde ik in haar ogen een dromerige teerhardigheid die ze aan mij nooit had getoond als om te ontkomen aan mijn blik die wel evenveel verwondering als spot zal hebben uitgedrukt, ging ze opeens aan de piano zitten en speelde uit haar hoofd enige maten van Chopin's scherzo het was onder dit spelen dat ik de verandering in haar wezen het best besefte het onnadenkende kind dat alleen getrouwd was waar het zo hoorde en iemand haar gevraagd had dat zich van het huwelijk geen mooier voorstelling had gevormd dan te mogen leven gelijk andere vrouwen schenen te leven dat volmaakte vereniging had kunnen zijn met een expansie van haar perscheide krachten in het alledaags liefhebben van een man, het zorgen voor een huishouden het koesteren van een kind het belangstellen in een kleine kring van vrienden en vriendinnen dit kind was door een overweldigende druk van de omstandigheden tot een vrouw geworden wie je bestaan omgewoon was wie je krachten overal terugstoten zich schuwen in het diepst van haar ziel hadden verschanst en nu daar gewijt waren aan de dienst van een ik zo zelf verlogen en mooi dat alleen hij die naast haar voordat ideaal wilde knienen en het ascetisch aanbidden kans had op een afstrading van haar vererend liefhebben en ik vermoede dat de kanteren neemend begreep wat voor rol hij moest spelen in deze comedie zou hij die rol echter kunnen en willen volhouden beducht, zonder reden natuurlijk dat de kanteren iets weten kon van mijn verhouding tot Caroline had ik allemaal goed, in dit geval onverschillig te kunnen houden voor zijn komst enige borrels daar binnen geslagen ik was dus tamelijk prikkelbaar gereed om te ver te gaan in welke richting ik me ook zou bewegen toen ik de dominee vriendelijk haast neerbuigend lachend met een langzame hoofdknik volkwalijk verborgen eigenwaan en een nedergeslagen blik volge weinste ootmoet onder het lispelen van een overhartelijk gaat het u goed zijn blanke hand Anna zag toesteken kier ik lust uit te roepen als je lui nu je mooie rollen voor je eigen plezier speelt best, maar denkt niet dat je ermij mee voor de gek houd in haar zenuwachtige opgewondenheid bood Anna haar gast niet dadelijk een stoel aan een paar minuten lang beleven we dus midden in de kamer staan praten en als gewoonlijk weerpik toen een blik in de spiegel ach, wat was ik schraal en vaal naast die grote man met zijn vierkante schouders en zijn gidswart omlijst aristocratisch bleek gelaat hij gestuculeerde weer mooi mijn handen leek het wel gebouwt zo vast bleven ze ineens geklemd op mijn rug hij stond kamp te praten aan mij was altijd iets dat zenuwachtig bewoog ik zag dat Anna's ogen ging seconden van zijn gelaat afdwaalden en ik nam mezelf waar als hun quantiteen niclijablen, die toch te veel was gelijk gebogelden die bespotwegens misvormingen waaraan zij onschuldig zijn en miskent in het geen zijn verworven hebben ten koste van allerlei bitere ervaringen er toekomen een sarcastische toon aan te slaan als om zich daardoor nog boven de genen te stellen en te zien, zo voelde ook ik de lust om sarcastisch te worden die in de regel aan mijn onverschilligheid en mijn traagheid van denken vreemd was zich wederom van mijn meester maken evenwel, in de beginne zei ik nagenoog niets de kanteres vraag of we nooit meer samen wandelden beantwoordde ik met de uitvlucht dat ik boodschappen te doen had gehad en aanstond leidde Anna het gesprek af aan tafel voerde de dominee lang bijna alleen het woord terwijl Anna hem maar dromerig de ogen staarde nu en dan haastig de meid een wenk gegevend of vlug en zacht als om onopgemerkte blijven de dominee zelf bedienend het was of ik de invloed kon voelen die als een magnetische stroom van hem uitging en als een opwindende champagne haar bedwelende al gauw kwam hij op zijn kind vertelde dat men hem had aangeraden liever ter stond naar daarvoor te vertrekken dan af te wachten dat er verradelijke ziekte zich in de borst had genesteld voorkomen was altijd te verkiezen in de hoge berglucht zouden de jonge longen zich misschien zo krachtig ontwikkelen dat ze binnenkort onaantastbaar waren niet spond hem, dus hij mocht niet aarzellen toen ik meer om iets te zeggen dan wel uit overtuiging daarop aanmerkte dat het moeilijk zou zijn het kind in daarvoor een goede opvoening te geven riep Anna met lichtende ogen schokshouderend uit net of de dominee dat zelf niet af zou kunnen daarna voeg ze wanneer hij van plan was heen te gaan en ik zag haar wenkbrouwen even op en neer gaan haar mondlijn verstarren het fletsen rood van haar wangen nog verschieten toen hij antwoorden denkelijk al voor de zomer en voorbij hem heen kijkend zij ze u heeft wel gelijk niets bind u en een wezen waarin je hele hard hangt te moeten verliezen is dat is verschrikkelijk hoe gelukkig als je nog strijden kunt strijden mag voor zijn behoud nooit had Anna een zin van zoveel betekenis op mij gezegd dit prikkelde me om gauw in de cantres plaats te antwoorden dat is dan toch een strijde tegen de voorzienigheid die immers per rusting verlangt en iedereen geeft wat goed voor hem is Anna kleurde en weerd me een verontwaardigde blik toe zij schaamde zich zeker over zulke een taal tegenover een gewezen predikant die bovendien op dit ogenblik mijn gast was de voorkomen goed het qua jongensachtigen van mijn schermen met een argument waarvan ik niets meende maar het deed me toch plezier te zien dat ik haar ergerde en de dominee in moeilijkheid bracht de cantre scheen zich niet in mijn bedoeling te vergissen hij antwoorde althans op een bijna scherzende toon wil u de theoloog eens met zijn eigen wapen in het nauw brengen pas op meneer Termeer het is gevaarlijk een wapentanteren waarvan men de scherpte onderschat en zij waart afbuigend voer hij voort ik geloof dat het u verwondert een ex-dominee zo weinig over God te horen praten u is de eerste niet die dit vreemd vind maar toch vlijk me een goede reden te kunnen geven stel eens dat u me dit huis wilde overdoen zou u dan om het aan te bevelen me vertellen dat de architect zo knap is of zou u de soliditeit de inrichting, de afwerkingprijzen en het aan mij overlaten daaruit af te leiden hoe hoog de bouwmeester staat het werk moet immers de meester loven heeft Schiller al gezegd en vind u heus dat het werk de meester loft als wij het maar aandachtig en zonder vooroordeel willen beschouwen ja, ik weet al dat er in uw ogen veel onrechtvaardig zijn het leven is, omdat het verkeerde wel eens een kortstondige voldoening schenkt en alle goede daden niet op de voet gevolgd worden door de beloning, niet waar maar een voorbeeld dat het kwaad gelukkig maakt, kan u me toch niet noemen en waar het goede ons dikwijls aan vankelijk smartbaard maakt het ons immers juist ontvankelijk voor het hoogste geluk is het niet zo mevrouw? Leiden is nu eenmaal de prijs waarvoor dit geluk te verkrijgen is aan wie hebben wij te wijten als wij te gierig zijn die prijs te betalen terwijl hij zo sprak had ik anders ogen weer helderder en tweependig opzien glansen nu riep ze in vervoering uit oh dominee hoe waar is dat deze hysterische instemming maakte me bijzonder kregelijk en met een onaangenaam lachje zei ik ongeveer een fijne waaruit ik had van een almacht iets beters verwacht dan zo duur te koop aan te bieden wat hij gratis zou kunnen geven nu weet ik wel wat u daar tegen zal inbrengen we kunnen hem niet doorgronden niet waar? mij wel, maar dan vraag ik alweer ik ooit de meester kan loven als dat werk bestaat uit de dwang om naar een doel te sturen met het verbod ooit de doel te leren kennen dat doel voel je schetterde Anna, triomfantelijk je voelt het elk ogenblik als je je plicht doet en dan voel je ook dat daarin je enigware geluk is gelegen ik werd steeds korseligig en toen de kantere met al de klem van een leermeester die zich eindelijk begrepen ziet, gezegd had juist mevrouw viel ik in ja, als je naiv genoeg bent het toegeven aan je neigingen voor plichtsvervulling te houden Anna had weer een tegenspraak bij de hand wanneer je geen kind meer bent dan heb je juist alle andere neigingen opzij gezet zegt Vosjes Leben dat ook niet? voor het eerst hoorde ik deze naam uit Anna's mond daar zei vroeger bijna nooit een boeklas zelfs geen lichte roman moest ze de kennismaking met die oppervlakke gewijsgeeg wel aan de kantere te danken hebben dus verdiepte ze zich nu omzijnend wil in min of meer diepzinnige bespiegelingen het schermen met de wijsheid van anderen heeft me altijd geergerd in Anna vond ik het onuitstaanbaar terwijl de kantere haar vraag beantwoorden schonk ik bedaard wijn in zodra hij uitgesproken had voeg ik met een plaagend lachje sinds wanneer lees jij filosofische boeken of liever sinds wanneer lees jij in het algemeen een dof rood overtoog Anna's wangen en ik zag het glas in haar hand beven toen ze op een kalme maar afbijtende toon met toevoegde sinds ik iemand ken die in staat is me uit te leggen wat ik niet begrijp de kantere kwam dadelijk tussen beide oh mevrouw, bij u is het amt van uitlegig een sine cure dat heeft uw man al lang ingezien we zwegen beide still ik zenuwachtig lachend bang mijn zelfbedank geheel te verliezen zij zich gemakkelijker beheersend maar in haar ziel toch opgewonden voor ontwaardigd nog een lange tijd spakt de kantere door over van fortesleben en andere denkers maar ik luisterde niet meer wat konden die praatjes met de slotte schelen ik schonk nu een fijne revijn dronk daar zelf veel van mee en verloorde draad van het gesprek onwillekeurig dwaalde mijn gedachte naar carolien daar was mijn vergoeding ik zag me naast haar zitten mijn hoofd tegen haar schouder geleund en ik voelde haar ronde arm om mijn hals haar zachte hand streelde me over het voorhoofd haar kopje boogsch over me heen ik zag haar mond haar ogen naderkomen en fluisterde heb mijn lief, geef me genot dat ik al de ergenis al de vernederingen al de doorheid van mijn dagelijks leven kan vergeten ik voelde dat niemand anders me geven kon wat zij me gaf mocht ik meer missen een toekomst zonder haar leek me een leven dood zijn ik moest en geen laagheid zou me te laag geen bedrog zou me te gemeen zijn om het gevraagde jaargeld bijeen te brengen een geluk als zij me gaf had ik nooit gekend, zou ik nooit weer vinden er viel niet te aarzellen morgen al wilde ik naar Utrecht gaan om bloemendaal mijn infecten af te nemen wat drommel ik hoef daar hem toch geen reken schap van te geven waarom ik mijn vermogen zelf verkoosten beheren en wat ik ermee verkoosten doen pas bij de konjak keerde ik tot de werkelijkheid terug hoorde ik weer wat daarnaast me gesproken werd ik herinner me toen de indruk te hebben gekregen dat ze mijn aftwaren niet eenmaal had opgelet Anne was geheel verdiept in de aanblik van haar dominee die haar ecstatische blik ging seconden losliet en hij aan zo vereringszeker gewend reeg zijn mooie zinnen zo keurig aan elkaar als stond hij op een kansel en als sprak hij tot de menigte op eens riep Anne geestdriftig uit precies precies dat heb ik zo dik was gedacht maar hoe heerlijk moet het zijn zo juist te kunnen uitdrukken wat er in je om gaat de kantere glimlachten met gemaakte bescheidenheid en van die pauze maakte ik gebruik om te zeggen als ik mijn leven moest overdoen werd ik dominee het moet aardig zijn zo'n prestige in de ogen van de vrouwen te hebben dat ze elk woord van je lippen opvangen als de waarheid net of dat jou wat zou kunnen schelen zei Anne met een smadelijk lachje de kantere weerp het over een andere boog ik ontken niet dat er iets aan is van dat prestige maar daarin schuilt wel het gevaar niet de voldoening aan ons ambt verbonden wat er op de duurheid aantrekkelijker van uitmaakt is het vertrouwen te bezitten en dient te gevolgen te kunnen troosten en steunen vindt u dat niet gevaarlijk een lange uitwijding over de plichten van een dominee en de tact die hij moet bezitten waarmee de kantere mijn vraag beantwoorden besloot deze bijeenkomst ik plaatste alleen nog de opmerking het verdriet waarvoor een troost of liever een trooster is te vinden heeft niet veel te beduiden en het ergerde me dat Anne ondanks mijn uitdagende blik hier volkomen kalmbeleef ze deed alsof ze me niet eenmaal verstaan had toen ze daarna op stond verklaarde de kantere niet op de thee te kunnen blijven hij wilde Sophie je nog zien eer het kind naar bed ging dat was zijn vaste gewoonte Anne gaf hem wat suikgoed mee en maakte een afspraak om morgen met de kleinen te gaan wandelen van een wandeling met mij rept er niemand meer einde van deel 12 deel 13 van een nagelaten bekentenis van Marcellus Eimans deel 13 is er een eigenaardigheid van mij alleen of kennen ook anderen de zondeling een gewaarwoording dat het tegenwoordigheid van een derde stel a. iemand zowel de lust als de moed kan geven omdat b. sarcastische en hatelijke opmerkingen te richten die hij onder vier ogen even meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig ga naar liepenvoxt.org die hij onder vier ogen even minder zou kunnen als we willen uitbrengen zodra de kantige verdwenen was had ik geen trek meer een woord met Anne te wisselen laat staan haar onaangenaamheden te zeggen we namen dus ieder weer een vel van de courant en een groot half uur lang kwam er geen geluid over onze lippen toch was er geen spoor meer te vinden van de stille opgeruimtheid waarmee we de avond waren begonnen meer dan ooit vrockten we voelden we weer alkanders bij zijn als de onoverkomelijke hinderpaal voor de bevrediging van onze begeerten bovendien hindereden me voortdurend het besef dat haar affectie zoveel mooiig laat ik liever zeggen zoveel minder lelijk was dan de mijnen en wat me dag op meeste kwelden was de gedachte dat zij mij zoveel meer plaag kon dan ik haar de publieke opinie mijn gebrek aan moet om die opinie ruiterlijk te trotsen de omstandigheid dat haar vaardig mijn geld nog in zijn bezit had verlangen zou politie en rechtelijke macht alles zou haar helpen en mij tegenwerken en ik vermocht niets zolang zij maar het voorgeschreven grentleintje dat de conventionele moraal tussen verboden en geoorloofd genot getokken heeft niet oversreed alsof er niet althoos aan de feitelijkheid die echt broek heet en die maar een gevolg soms zelfs maar een onvoorzichtigheid is een broek van 2 zielen of 2 zinnelijkheden voor afgaat waarin de gantse scheiding al ligt opgesloten ons hele verschil was dat voor mij de bevrediging pas begon met de daad terwijl zij zich in het willen vermijden met het gerustellend bewustzijn van een tijdige zelfbeheersing maar het mensdom verlangt feiten ziet alleen feiten oordeelt alleen over feiten daardoor was het dus ook nu weer niet alleen Anna die wijandig tegenover bestond maar achter haar de hele menselijk maatschappelijke samenleving met zijn starwillekeurige onderscheiding van goed en kwaad en zijn onzinnige regelen waarna hij vrij spreekt of wonnest het was Anna die nog altijd rood van opwinding en boosheid enigszins hakkelend het gesprek begon nu de kant er al zo gauw heen gaat zal hij denkelijk hier niet meer komen eten trouwens dat kan ook geen genoegen voor hem zijn na de ondervinding van vandaag maar we zullen hem nog wel eens samen ontmoeten het is natuurlijk bedan in zijn tegenwoordigheid wat me lezen doet te spreken dan je vanavond hebt gedaan nog zie ik haar zitten voorbij waren de oogomblikken van genot waarop ze zich had verheugd en die vergold waren geworden door mijn scherpe uitvallen tans was zij weer de Anna van een paar weken geleden het koude ondergrondelijke beeld met een stalen blik de opgetrokken neus en een neergebogen mondlijn verhit door de wijn en de liqueur had ik weinig lust me zo ijzig bedaard terecht te laten wijzen en ik verzoek je vriendelijk voortaan in het bijzijn van derden je minnachtende toon nog te matigen ik trek het me niet aan maar als je het noodzakelijk vindt je opinie over mij aan andere mededelen doe het dan tenminste in mijn afwezigheid wat de kanteren van me denkt is me onverschillig maar je moest begrijpen dat het nu juist geen pretje voor me is een belachelijke rol te moeten spelen ik begrijp niet waarop je doelt zo, vraag het dan maar aan de kanteren die begrijpen het best beter zonder meer silabe te uiten stond ze op en ging heen van dat ogenblik af heeft ze mezelfs geen hand meer toegestoken alleen gebleven haalde ik de konjak schonk me een toddy in, nam de kat op mijn schoot en verdiepte me in de warreling van mijn ontsamen hangende denkbeelden had ik vroeger bij het toetrekken van mijn huisdeur me veilig gevoeld afgesloten van de vijandigheid daar mensen nu was het huis voor me samengekrompen door de kamer en het vijandige doorgedrongen in alle gangen en de andere vertrekken daaromheen ik nam het overal om mijn waar als een onzichtbare, benauwende overmacht die al mijn verlangens veroordeelde en pogte te smoren in de duffen atmosfeer van deze kleine ruimte ik wilde eruit, eruit en ik wist maar niet hoe diep voelde ik me verongelijkt en gekrinkt en toch moest ik erkennen dat feitelde het niet Anna, maar ik me had misdragen toch aan wie de schuld aan wie de oorspronkelijke schuld was het te veelgevergd dat de vrouw de liefkozingen had verwacht die zelfs een aanhalige kat me gaf het is waar, al had ze me die gegeven ik zou op de duur niet tevreden mee geweest zijn maar ik had het toch behoefte aan en recht op daar was het of een stem in mijn binnenste uitriep recht of geen recht niet één vrouw ter wereld zal aan een man als jij, anders dan voor de schijn uit noodzaak zulke liefkozingen geven de gedachte was me waarlijk niet nieuw en toch verlamde je eens klaps mijn wil om nog die avond naar Carolien te gaan was het de opwinding van de wijn of het was het dat me opeens belette genoegen te nemen met een illusie waarin ik zo even nog mijn hoogste geluk had gezien ik dronk meer en meer en allengs keerden allerlei visionen uit mijn jeugd terug gevoelde ik weer zoals ik toen had gevoeld wat betekende mijn meest intense genot van tans naast dat ingebeelden van vroeger en waarom had die inbeelding me niet voldaan toen ie me nog zoveel gaf de volgende morgen ontwaakte ik gelijk ik in Amsterdam voor mijn huwelijk zo dik was ontwaakt was met een schrik voor de nieuwe dag voor de lange reeks van ellendige uren die weer doorworsteld moesten worden en als voorheen voel ik me af waarom de ogen geopend was mijn naartste droom niet beter dan mijn werkelijkheid van verpittering en wangunst afgewisseld door teleurstelling en onverschilligheid mijn wangen geluidden weer als in koorts hitte het was of aanhoudend het is voor mijn ogen omhoog trokken en mijn loodsware hersenen waarom tot geen nadenken in staat ik voelde me te moe om een voet te verzetten en te gejaagd om een kwartier lang te blijven zitten of liggen opzien er tegen elk twee tal woorden dat ik zou moeten wisselen draaide ik mijn kamer eraf en toch snakte ik naar een afleiding naar iets nieuws, iets onverwachts een avond alleen met Anna leek me ondoorkomelijk een samen zijn met Caroline ik wilde niets en wilde toch iets willen zodra het tweede ontbijt voorbij was waarbij welkande ginsselaben toevochten ging ik de lucht in om wat op te knappen waar de noorden wind die mijn heet hoofd afkoelde konden vrevel tegen alles en allen niet uit mijn gemoet verjagen wat kwamen die middag de dingen mezelf de stug en kil en om aangenaam voor het zonlicht schemen pijnlijk schel alle kleuren waren stuutend hard het was of een kouder luchtstroom de optrinnende warmte geduregd voor me uit jeugd en de zware overtrekkende schadoen leken vladen van een uit ingewijde winter met het vaste voornemen de eenzame duinen in te gaan was ik uitgetogen toch bellde ik om 3 uur aan bij Caroline wat had haar staat toen een leeg en haar moedig en doods aanzien en toch drukte ik me angstig tegen haar deuren aan rondglurend of niemand me bespiede die angst was ergelijk dwaas en laf maar juist daardoor werd mijn woede tegen de onrechtvaardigheid van het leven dat me alles onthield en dus dwong mijn genotte stelen net als een werkeloze zijn broodje weer geprikkeld en opgezweept Caroline schokt me port veel port zelfs en terwijl haar blanke hals me weer verlockte terwijl haar warme zoenen me opwekten voelde ik me langzamerhand moediger worden en krachtigig en helderig ze overladen me met lieve woortjes en al proefde ik er het leugenachtig ook van en met de ziel gelijk lauwarm water de handen streelt in de windig opeens kwam een scheiding van Anne me onvermijdelijk voor ik wilde een zuivere toestand en die mocht Anne me niet weigeren als het de minste naar waarheid een fatsoenlijke vrouw verlangen te heten als ik eenmaal weer vrij dan zouden mijn daden zoal niet ter rechtvaardigen te minste te vond schuldigen zijn en niemand het recht meer hebben er maar rekenst van te vragen en met te laten belemmeren door een dood blok aan mijn been terwijl Caroline op mijn schoot zat en me al kussend naapjes gaf begon ze weer over de geldquestie nou ik voel het nog hoe ik de ogen niet af kon houden van haar verrukkelijke lippen die in een fortuurende golfing als zoenen ze kander over het zachte karmijn rood een vochtige glans onderhielden en hoe het me bij haar vraag eensklappste moeder werd overuit mijn maag een gulp gal opsteeg naar haar keel stil riep ik uit zwijgen over dat geld of ik loop de deur uit en kom nooit terug besrok van mijn heftigheid zoenden me weer en susten nu nu nu word maar niet poos, je bent lief maar nadat ze een poos glimlachend en me altijd door, streelend en kussend gezwegen had begon ze toch weer van voeren af aan en nu was het of er allengst harmoniek kwam in haar eis en mijn verlangen ik maakte me iets onrechtvaardig te zijn geweest en ik vergde dat Caroline helemaal voor mij zou wezen, dan moest ook ik helemaal voor haar zijn zolang zij niet enige zekerheid bezat dat ik haar langer zou verzorgen dan in de regel de eerste bekoering van een vrouw standhoud zolang had zij volkomen gelijk geen middel onbeproefd te laten om zoveel mogelijk geld te slaan uit onze verhouding en zich daardoor te vrij waren voor armoed op haar oude dag als ze niet een beetje van mij hield althans genot bij me vond, gelijk ik bij haar, dan had ze me allang een vervanger gegeven of haar gunsen met andere doendelen een mooi kind als zij moest zeker meer aanbeers afwijzen dan ze aannemen kon ergo was ik, ondanks het geld toch wel, een amande keur minstens iemand die zij boven andere voortrok bespotterlijke redenering en qua jongensachtige zelflakking ik spreek het niet tegen maar ook het enige middel om mij het leven draagelijk te maken verloor ik Caroline, dan ik wist het immers bij ondervinding daarnaad een vrouw te vinden wie je liefkozingen de haren konden vervangen met het beeld van haar heerlijke mond in mijn ogen, met de smaak van haar zoenen op mijn lippen ging ik naar huis vastbesloten tot elke prijs van Anna te scheiden en ik vat er niet meer dat ik nog gisterenavond Caroline had versmaat en van Anna gedacht als ze van me af wil om uit de kanteren te kunnen trouwen, dan zal ze nog eens voelen wie ze geminnacht heeft ik werd in die tijd soms 3, 4 maal per dag, telkens een heel ander mens aan tafel bracht ik de kwestie te berden we hadden als gewoonlijk geduwende het eerste kwartier geen woord gewisseld, maar de veranderde uitdrukking van Anna Strecken bewees dat mij zwijgend haar in het geheel niet hinderde het was, of niet alleen haar ogen maar haar hele gelaad, glansde van een stil, opgesloten, onmede deelzaam geluk ongetwijfeld had ze met de kanteren gewandeld en vertoefde zij in gedachten nog altijd bij haar dominee ze keek nu niet langs, maar over me heen het kostte mij enige moeite door een aangename stilte te verbreken maar het lukte mij toch hoor eens Anna, dat je hoe langer hoe minder om het geeft, weet ik een enkele keer heb je ook al eens een baar van je grieven tegen me geopend baard zou ik ze nu eindelijk allemaal mogen vernemen alleen het uitspreken van deze voeraf bereamde woorden was al voldoende om mijn stille vrok om te zetten in een kwalijk bedwongen, opberuistende drift mijn stem beefde toen ik vervolgde je denkt natuurlijk of je hebt gedacht ik zal maar zwijgen, het baar toch niet maar, dat dat is nog zo zeker niet snel, wirp ze me een uitvorsende blik toe, toch ze hield zelfs niet op met eten en antwoorden haast lachend met de leukheid van iemand die door kampte een nutteloos gevecht mee te kunnen ontwijken wat bedoel je met mijn grieven wel, je aanmerkingen, je redenen van verfrontwaardiging je zult toch niet beweren dat je zelf de opinie van me hebt als toen geangageerd waren oh nee, ik geloof dat ik je nu beter ken en dan, we zijn allebei veranderd mensen veranderen altijd door de een gaat vooruit, de ander achteruit ouder, worden we allemaal maar, ik klage immers niet dat is het juist de gewone, minachtende schouder ophaling bleef niet uit ik begrijp je niet ze loog, ik was overtuigd om te begrijpen ze vond het even wel beter, maar te doen als of het tegeneel het geval was en juist dit nu, zichzelf toekennen van een verstandelijk inzicht waardoor zijn staat werd gesteld te beoordelen, wat ik al dan niet mocht vernenmen juist die maakte me razend maar als gewoonlijk, wist ik in mijn zenuwachtigheid geen woorden te vinden voor al de gedachten die rondspookten door mijn brein ik nam ze niet duidelijker waar dan als een doorgaande trilling ongeveer gelijk een voortgaande wandelaar op het kander staan bovendien zag ik geen kans de zaak de kantere goed aan te pakken meer dan een al te grote vertrouwelijkheid kon ik haar met ene gerecht nog niet verwijten en met dit verwijt, stelde ik me even belachelijk dom aan, indien er meer tussen hem bestond als belachelijk jaloers indien hun verhouding zich daartoe beperkte in ontsamenhangende bokstukken van zinnen wijde ik nu wel uit over mooie twee parijen waar hun zetroost en afleidings ging te zoeken en over een bespotelijk hoog voetstuk ik zelf in haar imaginatie scheen te stellen doch, ze bleef maar met opgetrokken wengbrauwen het hoofdschudden en midden onder mijn woorden gehaspel herhalen ik begrijp je heus niet het lukt hem eens niet haar eens pijnlijk te treffen en ze volharder onverstoorbaar kalm in haar neerzien met andere woorden in haar opvatting dat zij hoog stond en ik laag dat zij mij misleiden mocht misleiden kom en misleiden moest die kalme aanmatiging maakte me razend gestoord door het binnenkomen van de meid was ik genoodzaakt een tijdlang te zwijgen en in die pauze slaagte ik er in wat te bedaren ik vond een paar frazen die mijn staat zouden stellen langzaam mijn doel te naderen en haar wat er dus zodra wij weer alleen waren je klaagt niet dat is waar, maar we dienen elkaar toch hatelijkheden toe he is dat het bewijs van een goede verstandhouding geen antwoord en dan, ook zonder te klagen door hun houding, zelfs door zijn stilzwijgen kan iemand duidelijk genoeg toonen dat hij niet gelukkig is is het niet waar? geluk zijn hangt van jezelf af het geluk woont in je binnenste het antwoord sloeg echt vrouwelijk op iets dat naast de kwestie lag tegelijkertijd was het weer een uiting van haar onverdragelijke zelf genoegzaamheid goed, riep ik alweer veel minder bedaard uit maar als jou geluk dus niet meer van mij afhangt dan hangt het mijne ook niet meer van jou af en als dit zo is natuurlijk door een onzinne vertoning dan speel ik ook daar weer een belachelijke rol en daar heb ik nu genoeg van daar bedank ik voor ik zie niet in dat jij in enig opzicht een belachelijke rol speelt en ik zou ook niet weten wie of wat je daardoor dwingt ik had lust haar een klap om de oren te geven zo ijzig, koud en hovaardig uit dag en tevens kreeg ze mij bij deze verklaring aan een vloek sisten door mijn tanden heen godverd waarvoor denk je dat ik getrouwd ben het antwoord bleef me poos uit en ik moest mijn vraag snelend herhalen eer zij zij ik denk met de beste bedoelingen het schijnt dat je niet vindt wat je gezocht hebt dat spijt me maar het is buiten mijn schuld ik kan niet meer doen dan mijn plicht bij deze woorden schuimende mijn drift tot zulke pauksisme omhoog dat mijn grijpende vingers onwelikeurig een zilveren vork omklemden en tot een kerket trekker vervrongen mijn stem kon mijn neipende keel haast niet meer door en de woorden bibberden op mijn lippen toen ik uitkrijgste je plicht! aha! dus je houdt het voor je plicht wel mijn vrouw te schijnen maar het niet in geen enkel opzicht te zijn Anna verloor haar kant er niet klaarblijkelijk had zij op dit onderhoud zich al lang voorbereid ik begrijp waarop je doelt maar je vergist je je weet zelf bij ondervinding dat je je vergist ik zal me daar nu niet verder over uit laten het is me onaangenaam haast nog onaangenaamer dan en... het geeft toch niets deze raadselachtige verklaring werkte op mijn boosheid als olie op golven het was of er een slot aan mijn lippen werd gehecht en een dorre kou doorzeeg mijn gantse lichaam weet het, dacht ik, of bedoelt ze dat ik als man zo terugstotend ben ik was te zeer verbijsterd om ter stond in dit alternatief te kunnen kiezen maar de ene mogelijkheid leek me even erg als de andere vrij lang eerlijk mijn hersenen dwingen kon zich bezig te houden met de vraag wat nu eindelijk hernam ik met vrij goed geveinst de onverschilligheid verschijnen van het huwelijk zeer uit eenlopende opvattingen te hebben ja, dat schijnt wel zo oh, ik dacht dat je daar niet over wilde spreken geen antwoord bedenk één ding wel ik ben volstrekt niet van plan een blok aan jouw been te zijn maar ik wil even min een blok aan mijn been een opkander plagen kan in mijn ogen nooit zelfs niet in het huwelijk een plicht zijn maar je denkt, mensen die het over de hoofdquest in het huwelijk, zo geheel en al oneens blijken te zijn als wij moesten niet langer aan een opkander verbonden blijven opstaande om voor het oog omlik een einde te maken aan het onverkwekkelijke gesprek, voegt ik er nog bij je hoeft me daar nu niet dadelijk op te antwoorden, maar raad je wel aan de zaak eens ernstig te overwegen bij gelegenheid spreken we dan nadig ik was de kamer nog niet uit toen haar antwoord me na klonk doe wat je goed vind ik ben me bewust in de vervulling van mijn plicht nooit te kort te zijn geschoten en dat zal ik ook in de toekomst niet de deur bondste achter me dicht ho, ik wist het toen al ze zou men met plicht dienen waar ik liefkozingen verlangde alle recht van klagen, anders dan tot mezelf zou ze me ontnemen en ondanks mijn dreigen, zou ze toch een blok aan mijn been wezen wel zijn, inderdaad, voor haar voldoening nog eens smakte ik een deur zo hevig in het slot dat het gantse huizer van dreunde toen zong ik met kramp achter gebalde vuisten op mijn kanapenier en voeg me in mijn crispatie af wat zou nu beter zijn, haar zoo te sarren te mishandelen desnoods dat ze wel moet buigen of hem voor haar een zogenaamde plichtsbetrachting blind te houden, mijn gang te gaan alsof ze niet meer bestond en desnoods mijn interact te nemen de laatste, maar zou ik ooit tot zulk een krasse maatregel durven overgaan ondertussen kwam er niet van mijn tocht naar Utrecht om mijn effecten te halen van dag tot dag stelde ik het uit altijd door, zoekend naar een deugdelijk argument zowel tegenover mijn schoonwaardig als tegenover Anne op mijn eenzame wandelingen viel ik me gemakkelijk genoeg een onderhoud te fantasieren waarin ik eenvoudig verklaarde mijn vermogen behoort mij ik verlang het voortaan zelf te administreren en geef het af toch tijdens ik terug voor de onverwachte wendingen die het gesprek zou kunnen nemen strikt genomen hoef ik geen woord meer te zeggen Blommendaal kon enige tegenwerpingen in het midden brengen, rechtotwijgingen had hij perslot van rekening niet maar al deze overwegingen belette niet dat er ook nu weer voor mij een afgrond lag tussen het voornemen en de daad en zat ik tegenover Anne dan zag ik die afgrond gapen dan leek je me onoverkomelijk gesteld al eens die ik ernstig opvatten dan lag het immers voor de hand dat hij mij voor de veiligheid aan zou raden de couponbladen mee te nemen en de stukken achter te laten in zijn kluis en brandkast een brandkast te kopen zou nog verdedigbaar zijn maar een kluis te doen met z'n in een huurhuis was al dwaazig en ten slotte bleef er toch het veiligst stukken en couponbladen te verdeden wat kon ik dus zeggen dat me niet dwingen zou hem de slotte botweg tegen te werpen het gaat je niet aan alleen van mijn inkomen kon ik Carolien onmogelijk geven wat ze verlangden 1 a 2000 gulden zou ik jaarlijks moeten interen hoe verschaft ik me dit geld als ik niet in staat was een paar papieren te verkopen daar kwam bij dat mijn handelwijze anno onvermijdelijk nog meer achterdocht het spreekt vanzelf dat mijn argwaan ook bij haar argwaan veronderstelde moest geven dan ze er iets had waarschijnlijk zou ze dus bij Van Svamelen om raad en hulp aankloppen zou me laten volgen zou alles te weten komen dan zie daar nu juist het zondelingen van de zaak wel beschouwd zou Anna dan wel moeten scheiden en ik dus bereiken wat ik begeerde maar op deze manier wens ik de scheiding niet ja durf ik hem niet eenmaal aan onopgelet van al kan er gaan haar desnoods binnen de vier muren op allerlei manieren daartoe dwingen best maar er moet onbrakmen om een schandaaltje uit te locken en al was het ook alleen door mijn zwijgen de wereld te tonen dat ik me om niemand's oordeel bekommerde en deed op mijn aanstond omdat het me aanstond ondanks of misschien door mijn mensenhaat was en ben ik bang voor de mensen ik voelde me dus als een vlieg in een spinnenweb rach fijn haast onzichtbaar waren de draadjes die me gevangen hielden toch was ik machteloos me los te scheuren door een brutale krachtgeruk en onder wel werd Carolien van dag tot dag dringendig terwijl eveneens van dag tot dag de verkeersingen met dierbaarder werden een toekomst zonder haar lippen op de kussen zonder haar hals om te strenen zonder haar blankheid om het tegenaan te verlijden kan ik me onmogelijk meer indenken en elk ogenblik dat ik niet bij haar doorbracht voelde ik als een valend doorheid in mijn bestaan als een waanzinnige opoffering van geluk als het verlies van een bok leven waarom heb ik haar niet vroeger gekend zo dacht ik verdurend waarom ben ik niet met haar de wereld ingetrokken om te zwerven van plek tot plek steeds de zomer volgend steeds mijn genot vernieuwend in steeds veranderende decours en in het licht van dit verlockend vision leek me Anne met haar koude preutzheid haar burgelijk fatsoen haar sarren de zelf genoegzaamheid een gevangenbewaarstig aangesteld door de maatschappij om mij aan mijn vrijheid te belemmeren ik zag Gauw dat ze zich voorhad genomen net te doen als of ik niemand al had gezegd zij ging voor het al wat het huishouden betrof zo zorgvuldig te behartigen dat het mij onmogelijk zou geweest zijn één gegonde aanmerking te berden te brengen en in de tijd die zij overhield wandelde zij met Sophie en de kanteren lij ze enige bezoeken af of ze in haar kamer te lezen en waar ik haar ook ontmoeten wat ze er ook deed al tooskeerden ze mij hetzelfde minachtend zwijgende, hooghartig berustende gelaad toe elk gebaar, elke blik elke buiging van haar hoofd zij u zult me nooit iets te verwijten hebben omdat ik mezelf niets te verwijten wil hebben liever zou ik elk menselijk gevoel in mijn gemoet verstikken dan iemand het recht geven te twijfelen aan mijn vlekke loosheid en terwijl zij in het trotsen bewust zijn van die vlekke loosheid zich niet ontzag ten aanschouwen van de buren met de kanteren gearmd in de tuin heen en weer te lopen maakten de verwaande eigen gerechtigheid van deze houding en de machteloosheid waardoor je me doemde me soms halfkrank zinnig van jaluzie en woede op mijn kamer pak ik een paar vazen en vauwbenen om mijn drift eens te kunnen koelen wanneer ik haar aanzag voelde ik dat mijn ogen haat uitstraalden en mijn tanden op okander klemden als wilden ze iets vermorselen door een beet en wat viel uit te doen tegen iemand die geen ander verlangen had dan als een dood lichaam aan met te blijven hangen verbonden door een artikel van de wet dat een levende scheidingswiel eist om zijn bindende kracht te kunnen verliezen einde van deel 13