 Deel vijftien van tafel Relen uit Italië door Charles Dickens. Deze LibriVox opname is vrij van oudteursrechten, opname door Marcel Koenders, naar Rome door Pisa en Sienna deel twee. Dit is niet het geval met Livorno, bekend, doordien, smolet, er begraven dicht, waar ledegang verdreven wordt door de handel. De wetten op de handel en voor de kooplieden zijn je zeer vrijzinnig en de stad heeft er natuurlijk veel voordeel van. Livorno heeft een slechte naam, wat moordenaars aangaat en men moet het bekennen met enig recht. Weinige jaren geleden was daar in een moordenaarsclub waarvan de leden niemand in het bijzonder enige haat toedroegen, maar des nachts op straat iemand die hun geheel onbekend was vermoorden, alleen ter aanprikkeling en vermaakshalve. Ik geloof dat de voorzitter van dat lieve gezelschap een schoenmaker was. Hij werd echt a gevat en de club ging uit één. Waarschijnlijk zou die in de natuurlijke loop der gebeurtenissen verdwenen zijn voor de spoorweg tussen Livorno en Pisa geopend waren, die vrijgoed is. En Reeds Italia verwondat heeft door een voorbeeld te geven van nauwkeurigheid, orde, eerlijke handelwijze en verbetering. De gevaarlijkste en meest naar ketterijriekende reden die verwonderingbaard over alles. Er moet zekerlijk ene kleine, onaangenaamige waarwoording, evenals die bij een aardbeving op het faticaan, gevoeld zijn geworden toen de eerste Italiaanse spoorweg geopend werd. Wij keerden naar Pisa terug en huurden een goed geluimd, Vetturino en zijn er vier paarden om ons naar Rome te brengen. Wij trokken, doorbevalligen, Toscaanse dorpen en hadden de gehele dag een vrolijk uitzicht. De kruisen aan de weg zijn in dit gedeelte van Italië talrijk en zonderling. Zelden is er een beeld aan het kruis, doch soms een aangezicht. Maar zij zijn, opmerkelijk, wegenst de kleine houten modellen waarmee de zij versierd zijn, van ieder mogelijk voorwerp dat betrekking heeft op de dood van de zaligmaker. De haan die kruide toen Petrus zijn meester driemaal verlogend had, is gewoonlijk bovenop geplaatst en een wonder onder de vogelen. Beneden deze is het opschrift Inri, dan hangen aan het dwarshout, de speer, het rit met de spons vol azijn en water aan het einde vastgehecht. De rok zonder naad, waarom de krijgslieden dobbelden, de beker waarmee zij de dobbelstenen weerpen, de hamer, die de ijzeren nagels indreef, de neiptang die ze eruit haalde. De ladder, welke tegen het kruis, was gezet, de dornenkroon, de geeselroeden, de lantaren, waarmee de Maria naar de grafkelde ging, tenminste, zo denk ik, en het zwaart, waarmee de Petrus, de dina van de Hoge Priester, versloeg. Een volmaakte poppenwinkel van kleine voorwerpen, welke iedere vier of vijf meiden langs de Gehedenstraatweg herhaalt wordt. Opdat de avond van de tweede dag, nadat wij Pisa verlaten hadden, bereikten wij de vrije oude stad Siena. Er was, wat zij, een carnavalsvreug noemen, aan de gang, maar daar het geheim bij een paar hoopjes volk berusten, die er zeer droefgeestig uitzagen, de voortnaamste straten met grofbeschildende momaan gezichten, op- en nederliepen, en indien het mogelijk waren, nog treuriger zagen, dan hetzelfde slag van volk in Engeland. Zo zal ik er niets meer van zeggen. Wij gingen de volgende morgen vroegtijdig de hoofdkerk bezichtigen, die zowel van binnen als van buiten er hoogschilderachtig uitziet, voornamelijk aan de buitenzijde, benevens het marktplein of de Grote Piazza, dat vrij ruim is en waarop ene grote fontijn staat, met enige brokend voorzijde, enige, vreemdzortige, grotische huizen en een hoge, vierkante, Tegelsteenetorum, aan welks buitenzijde, een vreemd verschijnsel, bij dagelijke gezichten in Italië, een en vervaarlijk grote klok hangt. De stad gelijkt wel iets naar Venetie, zonder het water. Er zijn enige bezinswaardige oude paleizen in de stad die zeer oud is, en die zonder mij de belangstelling van Verona en Genua in te boezemen, zeer dromerig en fantastisch en allerbelangwekkendst is. Zodra bij deze zaken gezien hadden, reden wij verder door ene vrij schrale landstreek. Daar waren tot nu toe niets dan wijngaarden, die om deze tijd van het jaar veel naar wandelstokken geleken en hielden alsgewoonlijk tussen 1 en 2 uren op het midden van de dag stil, om de paarden te laten rusten, daar iedere Vetturino zulkste voren bedingt. Daarna reden wij verder door ene streek die trapsgewijs, schraler en woester en eindelijk zo bar en aakkelijk werd als de schotse moerasen. Toen het duister was geworden, hielden wij op aan de Osteria, herberg van de Scala, een geheel eenzaam huis. Waar het huisgezin om een vuur zat, dat in de keuken op een stenen verhevenheid 3 of 4 voet boven de grond aangelegd was en dat groot genoeg was om er een os voor te braden. Op de bovenste en ook de enige verdieping van dit logement was een grote zaal die er woest uitzag met een klein venstertje in een hoek en vier zwarte deuren die in verschillende richtingen toegang verleenden naar vier donkere slaapkamers. Om nog niet eens te spreken van een en andere grote zwarte deur die toegang verleende naar een en andere grote donkere zaal, waren men door een soort van luik in de vloer dadelijk op een trap kwam en waar de daksparren boven uw hoofd zichtbaar waren, nog van een kleine hoop argwaanwekkende lieden die zich in een donkere hoek van de kamer verborgen in welke al de messen van het huis in verschillende richtingen verspreid lagen. De haard was van de zuiverste Italiaanse bouwoorden, zodat het door de rook volslagen onmogelijk was die te kunnen onderscheiden. De herbergierster geleg naar de vrouw van een rover uit een drama en droeg het zelf de hoofdeksel. De honden blafden als of ze dol waren, de ego's weerkaatsten, die weldevendheden. Daar was geen ander huis, twaalf melen in het rond en de zaken hadden een treurig voorkomen of liever dat van een moordhol. Dit verbeterde niet, toen ons geruchten van rovers ter oren kwamen, die weinige nachten geleden sterk in aantal en stoutmoedig rond dolden en de postwagen in de nabijheid deze plaats hadden aangehouden. Het was bekend dat zij nog niet lang geleden enige reizigers op de berg versufia selve overvallen hadden en men sprak van hen in al de herbergen aan de weg gelegen. Daar wij er evenwel niets mede te maken hadden omdat wij weiner verliezend konden, zo lachten wij ermeden en waren spoedig zozeer op ons gemak als nodig was. Wij namen het gewone middagmaal in dit eenzame huis. En wanneer men er zich aan heeft gewend, is het een zeer goed middagmaal. Er wordt iets opgebracht met groenten of rijst, erin dat ene soort van vergoeding is van een willekeurige aard voor soep en dat vrijwel smaakt als je het gekruid hebt met veel geraspte kaas, rijkelijk zout en overvloedig peper. Er is een halve vogel waarvan de soep is gekookt geworden. Er is enige stoofde duif, waaromheen? De maag en de lever van haarzelf en die van andere vogels liggen. Er is een stukje gebrade vlees, zo groot als een klein Frans broodje. Er is een stukje Parmezaanse kaas en vijf kleine verkleurde appelen. Alles door een kander op een kleine schotel gehoopt en tegen een kander aangedrukt, alsof ze beproefden de kans te ontkomen van opgegeten te worden. Dan is er koffie en een bed. Gij maalt niet om een stenen vloer, gij maalt niet om onsluitbare deuren of open en dicht slaande vensters. Gij maalt er niet om of uwe eigen paarden onder het bed gestald en zo dicht bij u zijn, dat gij iedere keer wakker wordt als er een paard, hoest of niest. Als gij goed, geluimt zijt tegen de mensen in uw nabijheid en aardig spreekt en er vrolijk uitziet, geloof mij vrij, dan kunt gij zelfs in de eerste Italiaanse herberg wel onthaald worden en altijd op de verplichtendste wijze en van het ene eind van de landstreek naar het andere gaan in weerweel van alle vertelseltjes die het tegendeel verhalen. Zonder dat uw geduld ergens gedurkt op de proef zal gesteld worden, voornamelijk niet in Diengrij zulke wijn in matflessend krijgt als de orvieto of de monte Pulsiano. Het was een gure ochtend toen wij deze plaats verlieten en wij trokken gedurende 12 meilen door ene streek, evenbaar, even steenachtig en even woest als Cornwallis in Engeland, totdat wij Radicovani bereikten waar ene spookachtige geestenherberg is. Vroeger een jachtslot, toe behoord, hebben de aan de hertogen van Toskane. Het is zo vol van slingegangen en grote kamers dat alle spook- en moordverhalen die ooit geschreven zijn in dit huis hun oorsprong kunnen gehad hebben. Daar zijn enige verbaasend oude paleizen in Genua. Een voornamelijk dat er van buiten veel naar gelijkt. Maar dit huis, te Radicovani, is zulk een winderig, krakend, vormsteker, rammelend verblijf waarvan de deur gedurig open en dicht slaat en waar men geen voet op de trappen kan zetten zonder uit te geleden als ik nooit ergens anders gezien heb. De stad, zoals het dan is, ligt langs de helling van een heuvel boven het huis en er vlak tegenover. De inwoners zijn allen bedelaars en zodra zij een rijtuig zien aankomen, gieren ze naar Omlaag en erop aan als zoveel roofvogels. Toen wij de berg engte bereid hadden, die aan gene zijde der stad ligt, begon de wind, gelijk zij ons in de herberg gewaarschuwd hadden, zo hevig op te steken dat wij verplicht waren, mijn wederhelft uit het rijtuig te halen, om haar niet met rijtuig en al te laten omverwaaien en ons aan de kant van waar de wind kwam, er aan vast te klemmen, zo goed als wij van het lachen konden, om het rijtuig te verhinderen weggevoerd te worden. De hemel weet waarheen, wat de kracht van de wind betreft. Zo zou die landorcaan kunnen wet ijveren met een windvlaag in de Atlantische Oceaan en een redelijke kans hebben om de zegen te behalen. De rukwind kwam aanzetten, gierende door de brede kloven, tussen de rijbergen ter rechterzijde, zodat wij met weeslijke angst naar een groot moeras ter linkerzijde staarden en zagen dat er geen heester of takje was om er ons aan vast te houden. Het scheen als of wij eenmaal door een wind opgenomen naar de zee of in de ruimte moesten gedreven worden. Het sneeuwde en het hagelde en regende en bliksemde en donderde en de herheerste ene neveljacht die met ongelooflijke snelheid voortreef. Het was uiterst donker en aaklig. Er waren bergen, bovenbergen, in sombere wolken gehuld. En er was overal zulke ene vinnige, jagende, hevige, woelige haast dat het toneel er onuitsprekelijk, opwekkend en groots doorwegd. Des niet te min was het ene grote verlichting toen wij het achter de rug hadden. Zelfs nu wij het naren, morzige, kerkelijke gebied moesten overtrekken. We kwamen door twee stadjes. In één van welke, aquapedente, juist een carnavalsfeest gevierd werd, bestaande in een man gekleed en gemaskerd als ene vrouw. En ene vrouw gekleed en gemaskerd als een man. Die optroef geestige wijze tot over de enkels in het straatslijk liepen. Daarna kwamen wij tegen donker in het gezicht van het Meer van Bolzena, op welks over ene stad van dezelfde naam ligt, die beroemd is om haar moeraskoorts. Buiten die armoedige stad is er op de oevers van het Meer of in de naambijheid van geen enkelstulpje, want niemand waagt het er te slapen. Nog een boot op het water, nog een stronk of struik om de aakelige intonigheid van 27 waterige meilen te breken. Wij kwamen laat aan, daar de wegen door de sterke regens slecht waren geworden. En toen het donker werd, was het toneel zo akelig dat het volstrekt niet te dulden was. De volgende avond kwamen wij met soms ondergang op een geheel ander en nog schone toneel van verwoesting. Wij waren Monte Fiasconi, beroemd om zijn wijn en Viterbo, om zijn fontijnen doorgetrokken, en nadat wij een heuvel van acht of tien meilen uitgestrektheid hadden beklommen, kwamen wij plotseling aan de zon van een eenzaam Meer. In een gedeelte was het zeer schoon met een velig bos en in een ander zeer onvruchtbaar en ingesloten door zwarte vulkanische heuvels, waar zich nu het Meer bevindt, was voorheen ene stad. Welke op zekere dag werd verzwolgen en in plaats ervan kwam er dit water. Er bestaan oude overleveringen, welke Mem in onderscheidenst treken der wereld vindt, dat men de verdronken stad kon zien als het waterhelder was. Doch hoezeer de mogelijkheid ervan bestaat, van deze plek gronds is zij verdwenen. De grond kwam daar opborrelen, tegelijk met het water, en daar staan ze nu als geesten achter wie de andere wereld zich heeft gesloten en die geen middel hebben om er terug te keren. Zij schenen op de naast volgende aardbevingen in de loop der even te wachten wanneer zij weder in de grond zouden duiken, zodra die zijne kaken opendsparde en niet weer gezien zullen worden. De ongelukkige stad daaronder is niet meer verloren en treurig dan deze versgroeide heuvels en het stilstaande water er boven. De rode zon zag er vreemd op neer als ware het deze bewust dat zij voor holen en duisteren is waren gemaakt en het land ziekige water kabelde en kletste over het slijk en kroop traag tussen het moerasige gras en het riet, als of het verzwelgen van al de oude torens en nocken van huizen en de dood van al het vroegere volk, daar geboren, dan zwaar zijn geweten drukte. Een kleine rit bracht ons van dit meer naar Ron Siglione, een kleine stad die naar een groot varkenskot geleek, waar wij de nacht doorbrachten. De volgende dag tegen zeven uur reisden wij naar Rome af dadelijk nadat we het varkenskot hadden verlaten, kwamen wij in de Campania Comana, ene golfende vlakte, naar Gauwet, waar weinige mensen kunnen leven en waar meilen en meilen ver niets is dat de schrikbarende eentonigheid en naar geestigheid afwisselt van alle soort van omstreken, welke bij enige mogelijkheid buiten de poorten van Rome kunnen liggen, is deze de meest gepaste en geschikste begraafplaats voor de dode stad, zo somber, zo doods, zo geheim in het overdekken en verbergen van grote massa's puinhopen, zo geheel gelijk aan de woesten plaatsen, in welke de mensen door duifels bezeten in de oude dagen van Jerusalem gewoonlijk hun aakelige hel gingen maken en zich verscheuren. Wij moesten 30 meilen van Campania doortrekken en gedurende 22 van deze gingen wij voort. Zonder iets te zien dan nu en dan een afgezonderd huis of een herder met een scherk achter voorkomen, met gevlochten haren die hem over het gehele gezicht hingen en hij zelf tot aan de kin in een smeerige bruine mantel gewikkeld zijn schapen wijdende. Toen wij die afstand hadden afgelegd, hielden wij stil om de paarden te voeren en een 12 uurtje te gebruiken in ene gemene, afschrikkende kleine herberg die er uitzag. Als waren zij door de Muraskoorts aangetast waarvan elke plek van muur en balk er binnen, als naar gewoonte, op zulk ene ellendige wijze beschilderd en versierd was, dat elk vertrekker uitzag als waren het de buitenzijde ene andere kamer en met zijn ellendige nabootsing van draperiem en de kleine hoekigen gekladderliertjes het voorkomen had als of men daartoe het toneel van een reisende paardrijders troep had uitgeplunderd. Toen wij weder weg gereden waren, begonnen wij met volslagum kortachtige inspanning naar Rome uit te zien en toen nog een paar meilen verder de eeuwige stad eindelijk in het verschiet voor ons gezicht op reis geleek zij ik ben half en half bevreesd het woord ter neder te schrijven op Londen daar lag zij onder een dikke wolk met talloze torens en torenspitsen en daken van huizen ten hemel stijgende en boven dat alles stak een koepeldak uit ik geef de verzekering dat hoe sterk ik ook de blijkbare ongereindheid de vergelijking gevoelde zij op een afstand zozeer op Londen geleek dat had gehaar mij door een kijkglas getoond ik haar voor niets anders zou hebben gehouden einde van deel 15 deel 16 uit tafrelen uit italië door Charles Dickens deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders Rome deel 1 wij reden op de 13 januari omstreeks vier uur in de achtermiddag door de Porta del Popolo de eeuwige stad binnen en kwamen onmiddelijk het was een donkere modderige dag en het had heven geregend aan de uiterste grenzen van de vaste avond vreugd wij wisten toen nog niet dat wij alleen het uitschot der gemaskerden zagen die langzaam de piazza rondreden totdat zij ene goede gelegenheid konden vinden om tussen de massa rijtuigen en ter goede tijd in het midden van de vreugd te geraken maar wij voor ons zo plotseling er tussen te komen bestoven en vermoeid door de reis waren niet goed voorbereid om het toneel te genieten wij waren twee of drie meilen te voren over de tiber getrokken bij de ponten molle hij zag er zo geel uit als hij behoorde te zien en beloofde terwijl hij tussen zijn oude en modderige overstroomde een gezicht van verval en verwoesting de vermommingen aan het einde der vaste avond vreugd weer spraken deze belofte daar waren geen grote bouwvallen genen state getekens der oudheid te zien zij liggen allen aan de andere zijde der stad daar schenen lange straten met gewone huizen en winkels te zijn zoals in iedere andere Europese stad kunnen gevonden worden er was bezig volk rijktuigen gewone wandelaars en ene menigte kakelende vreemdelingen het was even min mijn Rome het Rome van iemands verbeelding het zijman of jongen ontaard en vervallen en sluimerende in de zon te midden van enige puinhoopen als de plas de la Concorde te Parijs er opgelijkt een bewolkte hemel een aakelige koude regen en morse gestraten alles had ik verwacht maar niet dit en ik bekende dat ik mij die avond naar bed begaf in een vrij ontstemd humeur en met een vrij aanmerkelijk verminderde geest drift zodra wij de volgende dag uitgingen snelden wij naar de Sint-Peterskerk zij deed zich in de verte verschrikkelijk groot voor maar toen wij er naderbij kwamen zag zij er vergelijkender wijze vrij klein uit niets kan de schoonheid van het plein waarop zij staat met zijn herrijen keurige kolommen en zijn de spuitende fontijn zo fris zo ruim en vrij en schoon te boven gaan het eerste gezicht op het inwendige met al die uitvoerige majestijd en glorie en het allermeest het optie naar de koppel verwekt een gevoel dat nimmer te vergeten is maar er waren toeverijtselen voor een festa gemaakt de pilaren van trotsmarmer werden met enige uitstekend rode en gele lappen omwikkeld het altaar en de ingang tot de onderaardse kappel die er voor is in het midden der kerk waren gelijk aan een goudsmitswinkel of een daar eerste tonelen van een zeer schitterende pantomieme en hoewel ik naar ik hoop de schoonheid van het gebouw zo diep mogelijk gevoelde werd ik niet sterk getroffen ik ben oneindig sterker aangedaan geworden in vele engelse hoofdkerken wanneer het orgel speelde of in menige engelse dorpskerk als de gemeente aan het zingen was in de hoofdkerk van sinds markens de finetie had ik ene veel sterk gewaarwoording van geheimzinnigheid en verwondering toen wij wederbuiten de kerk kwamen wij stonden om trenten uur te staren naar de koppel en zouden de hoofdkerk toen voor geen prijs ter wereld hebben voorbij gegaan zeiden wij tot de voerman naar het koliseum binnen een kwartier hield hij stil voor de poort en wij gingen er binnen het is geen verbeelding maar klaren drogen eerlijke waarheid als ik zeg dat het op dit uur zo duidelijk is en nu zo bezielt dat wie het ook begeert door er binnen te treden gedurende een ogenblik het gehele grote beeld zich voor de geest kan halen zoals dit er vroeger uitzag met duizenden van vindige aangesichten die in het strijkberg neerzagen benevens een maalstroom van gevechten en bloed en stof welke geen taal vermacht te beschrijven de eenzaamheid sombere schoonheid en volslagend verwoesting ervan vallen de vreemdeling in het volgende ogenblik op het hart als ene gelenigde smart en wel ligt zal hij nooit in zijn leven zich derwijze bewogen en getroffen gevoelen door een gezicht het welk niet onmiddellijk in verband staat met zijn eigen genegenheid of verdriet het daar te zien hoe het elk jaar een zeertje afkruimelt zijn muren en bogen met groenende kruiden begroeit zijn portalen voor de dag geopend het lange gras in zijn portieken groeiende jongeboompjes die opschieten uit zijn gehaavende borstweringen en vruchten dragen en een toevallig voortbrengsel zijn van de zaden die er de vogels hebben laten vallen welke hunnennesten hebben gebouwd in zijn scheuren en spleten zijn kampruimte met aarde gevuld en het vreedzame kruis in het middengeplaats te zien naar de bovenverblijvend te klimmen en vandaar neerder te zien op puinhopen niets dan puinhopen en puinhopen overal de zegenbogen van constantijn septimus severus en titus het Romeinse forum het paleis der cesars de tempels van de oude godsdienst ingestort en verdwenen dit alles is het zien van de geest van oud Rome de snode vonderbaarlijke oude stad op dezelfde grond spokende waarop zijn de bevolking trat het is het indrukwekkendste, staterste, luisterrijkste en treurigste gezicht waarvan men zich een denkbeeld kan vormen nooit kan het gezicht van het reuzachtig coliseum in de bloedigste bloeia van en toen het vol en overvol was van het wakkerste leven het hart zo bewogen hebben als het allen moet treffen die het tans op neerzien nu het een puinhoop is god zij gelooft een puinhoop evenals het uitsteekt boven de andere bouw vallen en er staat als een berg tussen graven zo heeft zijn vroegere invloed al de andere overblijfselen van de oude godend leer en oude slachtwoede van Rome in romestrotse en vrede bevolking overleefd de Italiaanse gelaadstrekken veranderen naar mate de vreemdeling de stad nadert de schoonheid ervan wordt duivels en onder het gemene volk op straat is er onder de honderd aangezichten nauwelijks één dat zich morgen in een hernieuwd coliseum niet thuis zou gevoelen hier was eindelijk Rome inderdaad en zulke Rome als niemand zich in de volle en ontzachelukste grootsheid ervan zou kunnen voor de gees brengen wij gingen langs de apiaanse weg eruit en trok een meilen vervoerd tussen graven die in puinhopen lagen en vernieelde muren met hier en daar een vervallen en onbewoond huis wij kwamen voorbij den cirkes van romulus waar de renplaats der wagens de plaatsen der rechters der mededingers en toeschouwers nog even duidelijk zijn te zien als in oude tijd wij kwamen voorbij het graf van Cecilia metella en elke omheining heg of stukmuur of schutting naar de open kampagne waar aan deze zijde van Rome niets is te zien dan puinhopen uitgezonderd daar waar de afgelegen apenijnen het uitzicht ter linkerzijde bepalen is het gehele ruime verschiet een onafgebroken veld van ruïnen gebroken waterleidingen waarvan de schilder achterste partijen van bogen zijn overgebleven gebroken tempels gebroken graven ene woestenij van ruïnen weer somberheid en verwoesting geen uitdrukking vermag af te schilderen en waarvan elke steen die hier op de grond verspreid ligt ene geschiedenis verhaald op zondag nam de paus deel aan het bedienen de hoogmis in de Sint-Peterskerk de indruk door de hoofdkerk bij dat tweede bezoek op mijn geest gemaakt was volkomen gelijk aan de eerste en aan wat die is gebleven nadat ik ze veel malen had bezocht zij maakt geen godsdienstig effect het is een verbaasend groot gebouw waarin geen enkel punt is waarop het oog kan rusten dat vermoeid wordt van het aanhoudend ondwalen de waren bestemming ter plaats is niet uitgedrukt in iets van het geen geër ziet tenzij gij het in de bijzonderheden onderzoekt en alle onderzoek van details is niet overeenkomster met de plaats zelfen zij kan een pantheon of een senaathuis of een groot architectonisch segerteken wezen dat geen andere doel heeft dan een triomphe der bouwkunst wel is waar er is onder een rood verhemelde een zwart standbeeld van Sint-Peters dat meer dan levensgroot is en welks groot teen aanhoudend wordt gekust door goede katholieken dit nu moet u wel in de ogen vallen daar het zozeer voor uitspringt en populair is maar het verhoogt de indruk der kerk als kunstgevrocht niet en drukt voor mij althans haren verheven bestemming niet uit ene brede ruimte achter het altar was voorzien van loortjes in vorm gelijk aan die van de italiënse opera te londen maar wat de versiering aangaat veel zwiriger in het midden van die soort toneelzaal al dus afgeperkt was ene zitplaats met verhemelde waar spouzen zetel stond het plafijsel was bedekt met een helde groenvloerkleed het welk met dat groen en met het onverdragelijke rood en karmozijn en de gouden randen der behangsels een geheel vormde dat er uitzag als een verbazend groot bonbon op elke zijde van het altar was een grote loorje voor vreemde dames in zwarte klederen en zwarte sluiers de heren van de pauzelijke lijfwacht met rode rocken lerenbroeken en rijsthefels bewaarden die afgesloten ruimte met getrokken zwaarden die in elk opzicht tot sira dienden en van het altar langs het gehele schip was er een brede doorgang afgezet door de zwitserse garde van de pauze die een wonderlijk gestreepte rok droegen en gestreepte spanbroeken en hellebaarden gelijk aan de zulke welke gewoonlijk rusten op de schouders van zodanige toneelmatige bijvoersels die nooit snel genoeg van het toneel kunnen gaan en die met gewoonlijk kan zien slenteren in het veranderlijke lege kamp zo enige stuip der natuur het open veld door de andere partij bezet in het midden door spleet ik ging tot aan de rand van het groene vloerkleed in gezelschap van ene grote menigde andere heren die in het zwart waren er wordt geen ander paspoort vereist en stond er gedurende de mis op mijn gemak de zangers bevonden zich in een vertrekje van draadwerk gelijkende naar ene grote vliegenkast of vogelkooi in een der hoeken en zongen op afgrijslijke wijze overal rondom het vloerkleed was een menig de volk dat zich langzaam bevolg en met alkander praten en door kijkglaasjes naar de pauz gluurde en in ogenblikken van stilsgewijzen nieuwsgierigheid de ene ander afstoten van gevaarlijke plaatjes op de voetstukken van pilarem en de dames op afschuwelijke wijze aangrijngsten hier en daar waren troepjes monneken franciscanen of kapustzijnem in hun grove bruine kleder en spitserhoede welke vreemd afstaken bij de zwierige geestelijke van hoogere rung en wie nederigheid op het hoogst voldaan moest zijn over de stoten deze rechts en links en alle aanzijden van schouders en ellebogen ontvingen enigen van hen droegen bemodderde sandalen en zondenschermen en gevlekte klederen daar zij van het land waren aangekomen de gelaadst trekken van het grootste aantal waarom zo grof en plomp als hun kleding hun grommig don en eentonig starem op al de glans en pracht had iets aan zich dat half ellendig en half belachelijk was op het groene vloerkleed zelf en om het altijd geschaard was een geheel her van cardinalen en priesters in het rood, goud, purper, paars, wit en fijnlinnen enige die van deze waren afgedwaald gingen door het gedrang af en aan praten met alkander stelden anderen voor of lieten zichzelf voorstellen en wisselden groeten andere antenaren in galakleding waren op gelijke wijze bezig in het midden van die allen en van gluipende jezuïten welke in en uitslopen en de uiterste rusteloosheid van englands jeugd die onophoudelijk rond wandelde zag men enige weinige deftige personen in zwarte tabberden welke met hun aangezicht tegen de muur neergeknield over hun een misboeken gebogen waren en onwillekeur in een soort van gevleesten mensen knippen werden en met hun eigen vroombebenen die van anderen bij dozijnen delen struikelen naast mij op de grond lag een grote hoop kaarsen welke aan al de geestelijke met veel ijver werden uitgedeeld door een zeer oudman in ene roestige zwarte kleding met open gewerkte kraag evenals een geknipt papieren zomerverseersel voor een vuurhaard elk kreeg er een zij slenterden er enige tijd mede rond en hielden ze onder de arm als een wandelstok of in hun handen als een staf van commando op zeker tijdstip de plechtigheid echter bracht een ieder zijn kaars naar de pauze legde ze dwars op dienst knieën om ze te laten zegenen nam ze weer weg en trok daarna af dit werd nagekunt veronderstellen in een zeer gedunden optocht gedaan en duurde lange tijd niet als werd er veel tijd vereist om in een kaars door en door te zegenen maar omdat er zoveel kaarsen gezegend moesten worden eindelijk waren ze alle gezegend en werden alle opgestoken en toen werd de pauze met stoel en al opgenomen en de kerk rondgedragen ik moedst bekennen nooit iets gezien te hebben dat zozeer geleek naar het engelse herinneringsfeest van de vijfde november een boswafel stokken en enelantaren zou de gelijkenis de kroon hebben opgezet ook bediefde pauze de gelijkenis volstrekt niet of schoon hij een aangenaam en eerwaardig gelaad had want daar dit gedeelte der prettigheid hem duizelig en misselijk maakt zo sluit hij zijn ogen als ze plaats heeft en als hij daar nu zo zijn ogen houdt gesloten en een grote meiter op het hoofd heeft en zijn hoofd heen en weerwaggelt naar mate hij onder het dragen geschut wordt ziet hij er uit als of zijn masker op het punt was van af te vallen de twee reuzachtige wajas welke altijd aan weerzijden worden gedragen verzelden hem natuurlijk bij die gelegenheid onder wel hij gedragen werd segende hij het volk met het geheimzinnig teken en terwijl hij voorbij ging kneelde het volk neer toen hij de kerk rond was geweest werd hij weder teruggebracht en bedrieg ik mij niet dan werd dit in het geheel drie malen gedaan voorzeker was er niet plechters of indrukwekkens in en gewis zeer veel dat snacks en bond was en deze aanmerking geldt de gehele plechtigheid behalve het ophevende hostie toen elke man van de garde dadelijk op ene knieviel en het blote zwaard tegen de grondsloeg dat ene schone vertoning maakte de volgende keer toen ik de hoofdkerk zag was het twee of drie weken naar de hand ik klom toen naar de kuppel en daarmee de gordijnen af en het vloerkleed opgenomen maar al het latwerk ergelaten had zagen de overblijfselen van diverseer zoals eruit als een afgestoken vuurpel daar vrijdag en zaterdag plechtige feestdagen waren geweest en de zondag altijd een dag is welke niet meetelt in de carnavalsvermaaklijkheden hadden wij met enig ongeduld en nieuwsgierigheid naar het begin de volgende week verlangt de wel maandag en dinsdag de laatste en beste carnavalsdagen zijn des maandagsmiddags ten één of twee uur begonnen een groot geratel van rijtuigen op de plaats van het hotel en liepen al de bedienden heen en weer nu en dan kwam er uit ene deur of op een balkon een of ander achtergeblevend vreemdeling in een maskerade kleding voor de dag aan welk gewaad de persoon te weinig gewoon was om er zich met gemak in te bewegen en de volks mening te trotseren al de rijtuigen waren open terwijl de voering zorgvulder bedekt was met wit of gedrukt kattoen om te beletten dat de zindelijke versierzels ervan bedorven werden door het aanhoudend werpen van suikergebak men zag de mensen in elk rijtuig dat op het gezelschap wachten aan het daarin pakken en stoppen van verbazende zakken en manden vol suikergebak en ook zulke hopen bloemen in ruikertjes gebonden dat sommige rijtuigen niet slechts vol waren van bloemen maar er werkelijk van over liepen en bij elke schok en drone van de veren iets van de overvloed op de grond werpen om in die wezenlijke bijzonderheden niet achter te blijven zorgden wij twee tamelijk grote zakken suikergoed waarvan elk ontrend drie voet hoog was en een grote baliemand met bloemen gevuld in alle haast in ons huur rijtuig te doen plaatsen welke schikkingen wij van onze plaats op een van de bovenste balkons met de levenduchste voldoeling gadesloegen daar de rijtuigen nu hun gezelschap begonnen in te nemen en weg te rijden stopten ook wij in het onze aan de reden af terwijl wij ons gelaad bedekten met kleine maskers van draadwerk aangezien het suikergoed evenals valstafs vervalste kanariewijn met lijm was vermenkt de corzo is ene straat van een meildang ene straat van winkels palijzen en burgerhuizen die somtijds uitkomen op een ruimplein er zijn bijna aan elk huis veranda's en balkons van alle gedaanten en vormen niet alleen op ene verdieping maar dikwijls voor één of andere kamer op iedere verdieping en in het algemeen daar met zo weinig orde en regelmaat aangebracht dat indien het jaar op jaar en jargetij op jargetij balkons geregend of gehageld of gesneuwd of gewijd had zijt er nauwere nood op ene meer ongeregelde wijze konden neergevallen zijn dit is de voornaamste bron en het hoofdbrandpunt van de carnavals vreugd maar alle straten waarin een vaste avond houdt worden nauwkeurig door dragonders bewakend en daarom is het voor rijdtuigen noodzakelijk dadelijk en naar volgorde door een andere doordocht te rijden en zo op de corzo te komen nabij het uiteinde dat het verst is verwijderd van de piazza del popolo die het aan ene zijde begrenst al zo kwamen wij tussen de reeks van rijtuigen en hotsten gedurende enige tijd vrij gerust mede nu in zeer langzaam voortzuckelende dan weder enige ellendravende en dan weer eens heel en al ophoudende na mate de voorste meer of minder in het gedrang waren als enig onstuimige rijtuig uit de reeks snelde en voorwaarts reed met het wilde denkbeeld bezielt spoediger vooruit te komen werd het plotseling ontmoet of tegengehouden door een dragonder die evenal zijn eigen getrokken zwaart voor alle vertogen doof het onmiddellijk vergezelde naar het uiterste eindje der rij en het in het verschiet als een kleinstipje deed voorkomen nu en dan hielden wij schutgevaarten van confetti met een rijtuig dat het dichtst voor of achter ons reed maar tot nog toe was het veroveren deze zwervende en ronddolende rijtuigen door de militairen het voornaamste vermaak daarop kwamen wij in ene nauwe straat waar ene reeks van rijtuigen op en ene andere afreed hier begonnen het suikergebak en de ruikers vrij aarde rond te vliegen en ik was gelukkig genoeg een heer op te merken uitgedost als een griekse krijgsman en welke een licht gesnorbaarde rover die bezig was een ruiker te werpen naar een jonge dame welke voor een venster op de eerste verdieping stond op de neus raakte met ene juistheid die zeer sterk door de aanschouwers werd toegejuicht terwijl deze zegenpralende griek ene koddige aanmerking maakte tegen een dik heer die in de deur stond en half zwart en half wit was als of hij ter halfer lijven afgeschilderd was en die hem met het volvoeren van zijn helden daad geluk gewenst had ontving hij van de top van een huis een oranje appel juist op zijn linker oor en was zeer verblufft voornamelijk daar hij toen overeind stond en het rijtuig op hetzelfde ogenblik plotseling voortging zodat hij schanderlijk wachtelde en zich onder zijn eigen bloemen begroef nadat wij omstreeks een kwartier op die wijze waren voortgegaan kwamen we op het korzo en het zou moeilijk zijn zich iets zo vrolijks zo schitterends en levenders voort te stellen als het gehele tafereel daar was van de talloze balkons van de verste en hoogste evenals van de laagste en meest naarbij zijn de vladderden in het schitterende zon ligt helder rode groene blauwe witte en gouden gordijnen uit fensters en van borstweringen en van de top in de huizen wapperde vlaggen van de rijkste kleuren en draperien van de vrolijkste en schitterendste tinten in de straat en neer de huizen schenen letterlijk het binnenste buiten gekeerd en al hun vrolijkheid naar de straat gewend te hebben uitstallingen van winkels werden ingenomen en de fensters evenals loorges in een schitterende schouwburg met gezelschap gevuld deuren werden uit haar scharnieren gelicht en deden lange gangen zichtbaar worden met tapijten versierd en met vestoenen van bloemen en palm takken behangen met zelaars stellages waren in prachtige tempels veranderd schitterende van het zilver goud en scharlaken en in iedere hoek en in elk holletje van de voetpaden tot aan de topen der schoorstenen waar vrouwen ogen glinsteren konden daar dansten en lachten en flonkeren zij evenals het licht op het water iedere soort van betoverende mallekleding was daar aanwezig kleine gekken scharlaken buisjes rare oude rijgleven ondeugender dan de netste corsetten polse jassen gespannen en nauw om het lijf sluitend evenals rijpe kruisbessen kleine griekse mutsjes die schuins op het hoofd stonden en de hemel weet op welke wijze stevig op het donkere haarfassaten iedere wilde rare stouten bloden korselige dolremansmaak werd opgeluisterd door ene klederdracht en iedere smaak was in de vronelijke drukte even spoeder door zijn vindig vergeten als of de drie oude waterleidingen die nog in haar geheel staan die zelfde morgen over haar sterke bogen de letten naar romen hadden gevoerd de rijtuigen stonden nu bij drie naastelkander op redere plaatsen vier dikwijls moesten zij allen lange tijd stilstaan zij vertoonden zich altijd als een samengepakte hoop van afwisselende schittering en langs de gehele straat ten midden van een regen van bloemen delen zij zich voor als bloemen van een grotere soort van sommige waren de paarden met prachtige dekken en tuigend verseerd bij anderen waren zij van de kop tot de poten met vladderende linten getooid enkele werden gereden door kutsiers met verschrikkelijke grote dubbele mommen waarvan het ene gezicht naar de paarden keek en het andere zijn buiten gewone ogen naar het rijtuigwende en beide kletterend onder de hagel van suikergebak andere kutsiers waren als vrouwen gekleed met krullen gekapt en zonder mutsen en die wanneer er enige wezenlijke moeilijkheden met de paarden plaats hadden dat bij zulke een samenloop van omstandigheden niet zelfzaam was er nog belachelijker uitzagen dan men verhalen of beschrijven kan in steden van op de banken in de rijtuigen te zitten plaatsen zich de schone Romeinse vrouwen om beter te kunnen zien en gezien te worden in deze tijd van algemene teugeldoosheid voorop met haar voeten op de kussens en o de vladderende rocken en aardige middeltjes de gezeegende vormen en lachende gezichten het vrije goed geluimde bevallige figuur dat ze vertoonden er waren ook grote rijtuigen vol bekoorlijke meisjes 30 of misschien meer te samen en de volle lagen die uit en naar deze branders vol tovernimpen gevuurd werden vervulden de lucht gedurende 10 minuten met bloemen en bonbons rijtuigen vol mensen die lang op ene plaats moesten wachten begonnen een geregelde aanval tegen andere rijtuigen insgelijks met volk opgepopt of tegen de lieden aan de beneden fensters en somtijd mengde zich de toeschouwers van een hoger gelegen balkom of fenster in de grap en ledigden terwijl ze beide partijen aanvielen grote zakken confetti die als een en volk neerkwamen en ze in een ogenblik zo witmaakten als modenaars weder volgen rijtuigen op rijtuigen kledingen op kledingen kleuren op kleuren groepen op groepen zonder ophouden mannen en jongens die zich aan de wielen en achter aan de rijtuigen vasthouden en hun spoor volgen en onder de poten der paardenbukken om de verspreide bloemen op te rapen en ze weer te verkopen gemaskerden te voet meestal de grappigsten in fantastisch overdreven hofkleding die het gedrang door monster achter grote lornetten beschouwen en altijd een aanval van liefde krijgen op het gezicht van ene of andere oude dame aan een venster gehele rijen policinelli die in de rondte slaan met blazen aan stokken vastgehecht een wagen vol uitgelaten razende en tierende dolmannen een rijtuig vol ernstige mannelukken benevens hun standaard met paardenstaarten in het midden ene partij hij dinnetjes die het erg te kwaad hadden met een schip vol matrozen een man verkleed als een aap op een kruk omgeven door vreemd soortige dieren met varkens koppen en levenstaarten door hen onder de arm meegesleept of bevallig op de schouder gedragen rijtuigen volgen op rijtuigen kledingen op kledingen kleuren op kleuren groepen op groepen en dat zonder ophouden einde van deel zestien deel zeventien van taferelen uit italië door tjals dickens deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten opname door Marcel Kunders Rome deel twee wanneer men het aantal gemaskerden in aanmerking neemt dan werden er misschien niet veel wezenlijke karakters volgehouden of voorgesteld maar het hoofdvermaak van het tafereel is in de voorkomen goede luim ervan gelegen in de schitterende onëindige en flickerende verschillenheid en daarin dat men zich geheel aan de gekke gril van het ogenblik overgeeft en zo geheel en al besmettelijk onweerstaanbaar is het dat de bedaardste vreemdeling tot aan zijn middel in bloemen en suikergoedstaande evenals de wilsten van al de romijnen van zich afslaat en tot halvijf uur aan niet denkt wanneer hij door het steken der trompet en door de dragonders die hij tot zijn bitterer smart de straten ziet schoonvegen plotseling erinigd wordt dat hij daarvoor alleen niet op de wereld is hoe de straat ooit schoongeveegd wordt voor de wetren die ten vijf uur zal plaatshebben en hoe de paarden voor te rennen zonder enige lieden te vertrappen is meer dan ik zeggen kan maar de rijtuigen vertrekken door de dwastraten of langs de piazza del popolo en een aantal mensen zitten in tijdelijk opgeslagen galerijen op het laatst genoemde plein en duizenden staan aan beide zijden ervan als de paarden op de piazza gebracht worden aan de voet van dezelfde kolom welke even geleden neerzag op de spelen en wetrennen van de circus maximus op een gegeven teken vertrekken zij zij snellen als de wind voorbij de levende lan op het korzo zonder bereiders zoals iedereen weet met glinsterende versiegelst op hun ruggen en door hunn gevlochten manen gedraaid en met kleine zware kogeltjes volpunten aan hunn zijden slingrende om ze aan te prikkelen het gerinkel der versier solst en het gekletter hunn er hoeven op de harde stenen de woede en snelheid van hunne vaart langs de weergelmende straten ja zelfs het kanon dat afgevuurd wordt al dit garaas is niets bij het geluul der menigte haar kreeten het klappen in de handen maar het is poedig gedaan bijna dadelijk nog meer kanonschoten doen de stad dreunen de paarden zijn door de tapijten gegaan die over de straat zijn gespannen om ze tegen te houden de eindpaal is bereikt de prijzen zijn gewonnen zij worden gedeeltelijk door de arme joden gegeven als een vergoeding dat zij zelf niet in het rennperk behoeven te lopen en nu is er een einde aan de pret van de dag maar en dien het tafril op de voorlaatse dag schitterend en vrolijk en volgepropt is bereikt het de volgende dag zulk een rijkdom van glinsterende kleuren er is zulk ene kreulende menigte en dacht al rumoer dat alleen de herinnering er van mij op het ogenblik nog duizelig maakt dezelfde vermaken grotendeels verhoogd en versterkt door de ijver waar medische nagejaagd worden duren een lange tijd de wetren vangt weder aan de kanonen worden afgevuurd de kreten en het hand geklappen worden herhaald weder hoort men kanon schoten de wetren is voorbij en de prijzen zijn gewonnen maar de rijtuigen van binnen gevuld met suikergoed zijn van buiten zo bepoeerd en stoffig dat mensen tenouder nood voor dezelfde voertuigen herkennen kan van drie uren vroeger in plaats van zich in alle richtingen te verspreiden verzamelen zij zich op het korzo waar zij spoedig in alkander geklemd worden als ene zicht er nou weer nood bewegende massa want het vermaak met de mokoletti de laatste vrolijke dolheid van de vaste avond zal nu plaatschrijpen en verkopers van kleine waskaarsen evenals die welke in engeland kerstmis kaarsjes genoemd worden sreven lustig aan beide zijden van de weg mokoli mokoli echo mokoli zie hier waskaarsjes een nieuwe kreet in het rumoer die de andere kreet welke met reeds bij tussen pozen de ganse dag boven alle andere heeft gehoord de kreet namelijk van echo fiori echo fiori zie hier bloemen geheel en al over sreed wanneer de schitterende behangsels kledingen tegen het vallend van de avond ene naren zwaarmoedige algemene tint aannemen beginnen hier en gins lichten te flickeren voor de ramen op de toppen der huizen op de balkons in de rijtuigen in de handen van voetgangers langzamer hand trapsgewijs al meer en meer tot dat de ganse langerstraat enig lands rijke en schitterende vlam is dan zoekt iedereen daarbij tegenwoordig maar een doel te bereiken namelijk de kaarsjes van andere lieden uit te doven en zijn eigen brandend te houden en iedereen man vrouw of kind heroff dame vorst of landman ingeborren of vreemdeling geld en scheut en jult zonder ophouden om de overwonnen te bespotten senzaam okolo senzaam okolo zonder kaarsje totdat men niets meer verneemt dan een reuzachtig koer dat deze beide woorden herhaald met een schaterend gelach vermenkt op die tijd is het tafereel één daarbuiten gewoonsten dat men zich verbeelden kan rijtuigen die langzaam voortrijden terwijl iedereen op de zit plaatsen of voor op de bok staat en zijn kaarsje tot meerdere zekerheid op armslengte van zich afhoudt sommigen in een papier als een peperhuisje anderen met een hoop onbeveiligde kaarsjes allen brandende enigen met brandende vakkels anderen met kleine dunne kaarsjes voetgangers die tussen de wielen door kruipen om hun kans af te wachten en naar een bijzonder licht te springen en het uiteslaan anderen tegen de rijtuigen oplimmende om zich met geweld van de lichtjes meester te maken enigen jagen een ongelukkige voetganger om zijn eigen rijtuig heen ten einde het ligt dat hij eigens gekregen of gestolen heeft uit te blazen voordat deze wij zijn gezelschap in het rijtuig stapt en het in staat kan stellen hun uitgeblazen kaarsjes te ontsteken weder anderen die met de hoed in de hand aan het portier van een rijtuig staan en nederig ene of andere goedhartige dame een vlammetje verzoeken om een sigaar op te steken en wanneer zij nog in twijfel staat of ze het doen zal of niet deze de kaars uitblaast welke zij met zoveel tederheid in haar handje gevat hield andere lieden aan het venster die met lijnen en hoeken naar kaarsjes vissen of lange wilgetenen aan welker einde zakdoekend gebondend zijn naar beneden houden en de kaarsjes behendig uitslaan wanneer de eigenaar er trots op is dat ze nog branden anderen die hun slag waar nemen op hoeken van straten met verschrikkelijk grote dompers evenals hellebaarden en die plotseling op vlammende vakkels nedervallen weder anderen die om ene koets staan en daar blijven staan anderen die ene kleine koppen gelantaren onder een regen van oranje appelen en ruikerspogen te bedelven of in geregelde aanval ene piramide van mensen bestormen die een man in de hoogte buren welke een klein dun kaarsje boven zijn hoofd hout waarmee de hij ze allen tart senza moquolo senza moquolo schone vrouwen die in de rijtuigen staan en spottend naar uitgedoofde lichten wijzen en onder het voorbij rijden in haar handen klappen en uitroepen senza moquolo senza moquolo lage balkons vol lieve gezichtjes en bevallige kledingen strijdende tegen aanvallers op straat enige houden ze terug als zij er tegenop klimmen enige die zich naar omlaag buigen enige die overleunen en enige die achteruit springen keuren gevormde armen en borst beelden figuren vol bevalligheid brandende lichten vladderende klederen senza moquolo senza moquolo senza moquolo totdat in de allergrootste geestrift van het gescheel en de dolste verrukking van de pret de klokken het av Maria luidum en de vaste avond ter stond is geëindigd als een waskaars uitgeblazen met één ademtocht. Desavonds was er een gemaskerd bal in de Schouwburg even naar en vervelend als een te Londen en alleen opmerkelijk wegenns de bondengewijzen waarmede de zaal ten elf uur ontruimd werd. Het welk geschieden door ene reis soldaten die zich op de achtergrond van het toneel tegen de muur schaarde en even als een grote bezem het gehele gezelschap voor zich uitreef. De pret met de mocoletti in het enkelvoud is het mocoletto dat een verkleining van moquolo is en een kleine lamp of kaars betekent wordt door sommige verondersteld. Eén belachelijke rouwplechtigheid te zijn voor de overleidende vaste avond vreugd daar kaarsen bij een katholieke rouw onmisbaar zijn. Maar of het zo is dan of het een overblijfsel der oude Saturnalia zijn of een samenstelling van beide of zijn oorsprong aan iets anders te danken hebben, altijd zal ik mij de pret herinneren als een alles schitterendst en bekoorlijkst gezicht niet minder opmerkelijk wegenns de goede luim van allen die erbij tegenwoordig waren zelfs tot de heffen des volks en onder de genen welke op de rijtuigend klommen waren onderscheidende mannen en jongens van de gemeenschteklasse als om zijn onschuldige levendigheid want hoe vreemd het ook mogen klinken voor een spel zo volgedachte loosheid en waardoor de persoonlijke bevalligheden zozeer aan de dag worden gelegd is het zo vrij van enige smet van onzedelijkheid als enige algemene vergadering der beide geslachten met mogelijkheid zijn kan en terwijl het aan de gang is schijnt er in het algemeen een gevoel van bijna kinderlijke eenvoudigheid en vertrouwen te bestaan dat men zich met smart herinnert als het AV Maria het voor een geheel jaar heeft uitgeluid gebruikmakende van een gedeelte van de stilverposing tussen het einde van de vaste avond vreugde en het begin daar heilige week gingen wij gemoedelijk aan het werk om Rome te zien en daar wij iedere ochtend vroeg tijdig uit gingen en elke avond laat terugkwamen en de gehele dag hard werkten zo geloof ik dat wij bekend raakten met iedere paal en pilar der stad en van de naast bijgelegenen streken en voornamelijk zo vele kerken bezochten dat ik dit gedeelte van de onderneming geheel opgaf voor het halfel eindigd was daar ik anders wat mij betreft zolang ik leef nooit weder een voet in ene kerk gezet zou hebben maar ik droeg erzorg voor dat ik bijna iedere dag het zij vroeg of laat naar het colliceum ging of naar buiten in het openveld aan geen zijde de graftomben van Cecilia metella op deze tochten ontmoeten wij dikwijls een gezelschap engelse toeristen en steeds had ik een grote maar nooit voldaanen lust een gesprek met hen aan te knopen het bestond uitzekeren meneer davis en enige zijn vrienden het was onmogelijk de naam van mevrouw devis niet gewaart te worden daar zij in groot aanzien stond bij haar gezelschap dat overal was gedurende de heilige week was het bij elk gedeelte van ieder toneel van elke plechtigheid 14 dagen of drie weken te voren bezochten zij iedere grafplaats en kerk en galerij van schilderstukken en elke bouwval en gedurende al die tijd heb ik bijna niet gemerkt dat mevrouw davis een ogenblik stilsweeg diep onder de grond boven op de simpieterskerk buiten op het veld en bijna stickende in het joden kwartier bleef mevrouw davis altijd dezelfde ik geloof niet dat ze ooit naar iets zag en ze had altijd iets verloren uit een strojemant die ze vast hield en het welk zij met al haar macht beproefde te vinden van onder ene aanziemelijke hoeveelheid engelse half stuiverstukken die op de bodem ervan lagen even als samt op de oeverderzee almshalve was er altijd een ciserone aan het gezelschap verbonden dat bij contract van londen was overgevoerd 15 a 20 koppen sterk en als hij maar na mevrouw davis keek dan berispte zij hem onmiddelijk door te zeggen wel god zegen je man maak het me niet lastig ik verstaging word van al wat je kakelt en zal het ook niet verstaan al zou je babbelen tot je blauw in je gezicht werd meneer davis droeg altijd ene snuifkleurige overjas en een grote groene paraplu in zijn hand en bezat in het talmende nieuwsgierigheid die voortdurend in hem branden en die hem aanspoorden buitengewone dingen te verrichten zoals de deksels van lijkenbussen op de lichten en er in te kijken als of zij zuurgoed inhielden met de punt zijn een paraplu langs opschriften te strijken en met diepdenkendheid te zeggen zie je hier is 1 b en daar is 1 r en zo zullen wij het vinden is het niet zijn oudheid kundige gewoonten waren oorzaak dat hij dikwels achterbleef en een van de doodangsten van mevrouw davis en van het gezelschap in het algemeen was een eeuwig durende vrees dat davis verloren zou raken dit was oorzaak dat ze om hem riepen in de aller vreemdste plaatsen en op de meest ongelegenen tijden en wanneer hij dan eindelijk langzaam uit één of ander begraafplaats kwam stappen evenals een vreedzame vampier uitroepende hier ben ik dan was het onveranderlijk antwoord van mevrouw davis je zult nog levend begraven worden in een vreemd land davis en er helpt niets aan of men nu waarschuwt of niet meneer en mevrouw davis en het gezelschap waren waarschijnlijk binnen negen of tien dagen van londen overgevoerd 1800 jaren geden wilden de romijnse legioenen onder klooljes niet naar het land van meneer en mevrouw davis gevoerd worden voor reden gevende dat het buiten de grenzen der wereld lag onder de ploerten of mindere lieden naar de mode van romen was er één die mij bijzonder vermaakte men kan er hem ten alle tijden vinden en zijn hol is op de trappen van de piazza die spanga het spaanse plein welke naar de kerk van trinita del monte voeren duidelijke gesproken zijn die trappen de grote verzamelaats voor kunstenaars modellen en daar wachten ze geduldig tot ze gehuurd worden de eerste maal dat ik die trappen op klom kon ik niet begrijpen waarom die gezichten mij zo bekend voorkwamen of waarom zijn mijreeds voor jaren schenen omgeven te hebben in alle mogelijke verschijdenheid van kleding of handeling en wat de oorzaak was dat zij in Rome in het helderen dag ligt voor mij oprezen evenals zoveel gezadelde en getoomde nachtmerries ik zag spoeder dat wij reeds enige jaren de kennis hadden aangeknopt en voortgezet langs de muren der verschillende schilderij tentoonstellingen daar is een oud man met lange witte haren en een verschrikkelijk grote baard die zover mij bekend is de halve katalogis van de koninklijke akademie heeft doorgewandeld dit is het eerwaardige of aartsvaardelijke model hij draagt een lange stok en iedere kwast een draai van de stok heb ik getrouw nagetekend herhaalde malen gezin daar is een andere man in een blauwe mantel die zich altijd het voorkomen geeft als of hij in de zonneschijn als deze er is ligt te slapen en die ik behoef het geloof ik niet te zeggen altijd klaar wakker is en zeer nou keurig op de schikking zijn er benen acht geeft dit is het doltje varniënten model daar is een onderman in een bruine mantel die tegen een muur leunt met zijn arm in de mantel gevouwen en rond ziet met gluipende ogen die juist zichtbaar zijn onder zijn breed gerande hoed dit is het moordenaars model daar is een ander man die gedurig over zijn schouder ziet en altijd doet als of hij vertrekt maar niet meer weg gaat dit is het trots en versmanend model wat huiselijk geluk en heilige families betreft deze moeten zeer goedkoop zijn want zij zitten bij hopen op de trappen en het aardige van de zaak is dat zij de meest false landlopers ter wereld zijn voornamelijk te dien einde afgericht en hunselijke niethebbende in romen of in enig ander gedeelte van de bewoonbare aardbel ik herinner mij dat ik in mijn vorige vermelding van de vaste avond vreugd gezegd heb dat men die voor een snaakse vrouw hield want zij eindigt met deze plechtigheid om de grappen en vrolijkheden van de vasten en dit herinnert mij weder aan de wezenlijke begrafenissen en rauw processien van romen welke hier evenals in andere gedeelten van italië voornamelijk door een verendeling opgemerkt worden wegenst de onverschilligheid waarmee de men in het algemeen het aardsomhulsel beschoudt nadat het leven eruit is ontvlood en dit geschikt niet omdat de overlevenden de tijd gehad hebben de nagedachtenis der doden van hunne wel herinnerde verschijning en vorm op aarde af te scheiden want de begraafing volgt tussenpoeder op de dood daar zij bijna altijd binnen de 24 en somtijds binnen de 12 uren plaatsheeft te romen zijn de grafputten in enig grote vlakken openakelige ruimte evenals ik ze reeds de genua beschreven heb toen ik ze omstreeks de middag bezocht zag ik ene enkele kist van geschaafde planken niet gedekt door enig doodkleed en zo ligt gemaakt dat de hoef van één of anderen voor tredende mel ezel haar zou hebben ingetrapt men had haar zorgeloos op ene zijde liggende aan de ingang van één deze graven alleen gelaten in regen en zonnenschijn hoe komt die hier vroeg ik de man die mij de plaats rondvoerde zij is een half uur geleden hier gebracht senor zijde hij ik herinnerde mij dat ik de processie ontmoet had toen zij terugkwam en die vrij stevig aanstapte wanneer zal zij in het graf neergelaten worden vraagde ik hem als de kar komt en de put hedenavond geopend wordt antwoorden hij hoeveel kost het om op zulke ene wijze hier gebracht te worden in plaats van met de kar vraagde ik hem teams kudie zijde hij ongeveer 25 gulden en 50 centen Nederlands courant de andere lijken waarvoor mij niets betaald worden naar de kerk van santa maria dela consolationen gevoerd vervolgde hij en hier des nachts gezamenlijk met de kar gebracht ik stond een ogenblik naar de kisten turen op welker deksel twee letters gekrast waren en wende het hoofd af met een uitdrukking op mijn gelaat waaruit hij zo als ik vooronderstel geen goedkeuring van zijn wijze van zien bespeurde want hij zijde terwijl hij zijn schouders met grote levendigheid optrok en vriendelijk glimlachten maar hij is dood senior hij is dood waarom niet onder de talruiken kerken is er een die ik verkozen heb om een bijzonder melding van te maken het is de kerk van de ara selie die men veronderstelt op de plaats van de oude tempel van jupiter territories gebouw te zijn en aan ene zijde genaderd wordt door een hoge stijlen trapp die onvolmaakt schijnt zonder ene groep gebaarde vigelaars er bovenop zij is opmerkend zwaardig omdat zij een wonderdadig bambino of houten pop bezit een zaligmaker als kindvoorstelende en ik zag het eerst dit wonderdadig bambino kind het is de vaste namer van op de volgende wijze wij dolden op zeker een achtermiddag door de kerk en zagen langs haar reeks sombere pilaren want al deze oude kerken op de puinhoopen van oude tempels gebouwd zijn duister en treurig toen de brave courier kwam binnen lopen met een grijns op zijn gelaad die zich van het ene oor naar het andere uitstrakte en ons verzocht hem zonder een ogenblik op onthoud te volgen daar zij aan enige uitverkorenen het bambino zouden laten zien dienst volgens snelden wij naar een soort van kapel of sacristie vlak bij het hoofd al daar maar niet in de kerk zelfen waar de uitverkorenen die uit twee of drie katholieke heren en dames geen italianen bestonden reeds vergaderd waren en waren jonge monnik met ingevallende wangen verscheidende kaarsen aanstak terwijl een ander enige kerkelijke gewaarden over zijn grof bruin kleed aantrok de kaarsen stonden op een soort van altaar en daarboven waren twee fraaie beelden zoals geize op iedere engelse kermis zien kunt die zoals ik denk de heilig maagd en sintjose voorstellen welke godfruchtig gebogen zijn over ene houtendoos of koffer welke gesloten was nadat de monnik met de ingevallen wangen nummer 1 de kaarsen had aangestoken viel hij in een hoek voor het belangrijk stuk op zijn knieën en de monnik nummer 2 lichte na een paar vrij versierde en met goud gewerkte handschoenen aangetrokken te hebben de koffer met grote eerbied op en zette die op het altaar vervolgens na de knieën vele malen gebogen en zeker gebeden gemompeld te hebben opende hem lichte ergedeksel af en nammer verscheidenen satijnen en kantenkleedjes uit die er binnen in lagen de dames hadden van het begin af aan geknield en de heren vielen nu ook godfruchtig neder toen hij ene kleine houten pop tentoom stelde die in uiterlijk zeer geleek naar generaal tomp-tump de amerikaanse dwerg prachtig uitgedost in zatein en gouden kant en als in een gloed staande van de schitterende uvelen er was nauwelijks ene plaats op de kleine borst of nek of maag of het flonkeren van de kostbare of veranden der gelovigen onmiddellijk daarop lichte hij haar uit de doos en terwijl hij haar te midden der knielende rondroeg raakte hij het voorhoofd van iedereen aan met haar gelaad en stak haar lompevoet uit om gekust te worden ene plechtigheid die zij allen vol brachten tot zelfs een kleine smerige straat jongen die van de straat was binnengeslopen toen dit gedaan was legde hij het beeldje weder in de doos en nadat het gezelschap opgestaan was en naderbij trad sprak het al fluisterende over de meerdere of mindere schoonheid der uvelen vervolgens plaatste hij er het deksel weer op sloot de doos zette haar op haar plaats sloot alles weder heilige familie en al achter een paar dicht slaande deuren ontdeed zich van zijn geestelijke kleding en ontving de gewone kleine beloning terwijl zij met gezel door middel van een domper aan het einde van een lange stok vastgemaakt de lichten achter elkaar uitdoefden toen de kaarsen alle uitgedoofd en de gelden verzameld waren vertrokken zij en dit deden de toeschouwers ook ik ontmoeten datzelfde bambino enige tijd daarna toen het in grote statie naar het huis van een ziekenging het woord te dien einde steeds naar alle gedeelten van romen gedragen maar ik heb vernomen dat het niet altijd zulke goede gevolgen heeft als men wel verwachtend kon want wanneer dit het bed van zwakken en zenuwachtige mensen nadert die op het uiterste liggen vergezeld door ene tallrijke menigte dan gebeurt het niet selden dat zij dodelijk schrikken het is vooral populair in bevallenen waar het zulke wonderen heeft verricht dat indien ene dame langer dan gewoondelijk in arbeid verkeerd een bodem met alle haast wordt afgezonden om de onmiddellijke komst van het bambino te verzoeken het is een zeer voordeelgevend eigendom en men stelt er veel vertrouwen in voor namelijk de godsdienstige corporatie waaraan het behoort het verheugd mij te weten dat het door sommige goede katholieken die niet al te kortzichtig zijn voor niet onvelbaar wordt gehouden zoals mijn verhaald is geworden door de naaste bloedverwand van een priester zelf een katholiek en een geleerd en vernuftig mens deze priester nam van mijn berichtgever de gelofte af dat hij wat er ook gebeuren mocht nimmer zou toestaan dat het bambino in de kamer zou gevoerd worden van ene zieke dame waarin zij beide belang stelden want zijde hij als zij de monneken haar daarmee de lastig vallen en in haar kamer dringen zal het haar zekerlijk doden dienst volgens keek mijn berichtgever uit het venster toen het erheen werd gedragen en wijgerde onder vele dank betuigingen de deur te openen hij beproefde in een ander geval waarvan hij niet meer kennis droeg dan die welke hij als voorbijganger juist op het oogelijk verkregen had te voorkomen dat het in ene kleine ongezonde kamer werd gevoerd waar een armeisje lachte sterven maar het gelukte hem niet en zij steef ter wel de menigte zich rondom haar bed verdron einde van deel 17