 Gandang hapon po at marami poong salamat sir Nilde and lahat po nang nago-organize ng PS21 workshop. Ayun muli po nagpapasalamat sa pag-invai para makapag-bahagi nilang Tagayup College of Fine Arts ngayong hapon. Sabi ni Sir Shao na kalungkot na ito yung context kung bakit tayo kailangan maghanda para sa PS21. Tapos ako nag-agreepo ako doon kasi yung period of martial law kung sa visual arts po na paka-interesting po nito na panahon sa totoo lang para arali na talakayin. Pero nakakalungkot na kailangan natin kung pag-arala na talakayin sa kasi itong context na ninyalaban na natin yung pagbabalik ng Dicta Duria on the ground. Nakakalungkot din dahil yung proseso nung pag bubuo ng kasaysayan at kung pa paano na babalika na archive at na bubuo yung kwento na mahalagang ipasas sa susunod sa mga susunod na generation, ay kailangan gawin sa panahon ng pandemic and political repression kung saan talagang marami po talagay na wala. So yung talakayin ko po ngayong araw is mga ilang notes bahagi dun sa kung gano kahalaga po yung naging papel ng sinig visual sa kilo sang mas at pa paano naging bahagi din ang sinig visual at kilo sang masan yung relationship nila sa bawat isa. Plus plus kasi hanggang ngayon yung parin po yung situation. And bago po magsimula, gusit ko lang saan ang i-flash ang motograps na mailang kasamahan namin sa UP College of Fine Arts na yung maon itong ng past few years. This year very heavy po for UP Fine Arts kasi susunod po yung mga lumisa na faculty nilang po sila for at least this year sa Fine Arts. Pero sa mga ranks po nila, siyempre kasama dito si Sir Cesar Hernando na nakita natin po yung work earlier. Nandun din po si Sir Gilbert Torres visual artist and animator na pumano po ng 2016. And this year po of course talagang kinalulongkot namin yung pagpanaw ng mga kasamahan namin sa UP Fine Arts kasama si Professor Santiago Pilar, si Professor Lea Abaya, si Sir Joey Tanyedo, siya kas Razor, si Dean Neil de Lorricon na kwento po nimam na siya dateng nagbibigay ng input na ito. Natapos sila naging bahagi ng tiantaw natin na cultural workers o yung mga visual artist na very much involved sa kinosang masa. Sa totoo lang sila yung parang mga sila pa yung nagsasali ng mga kwento at karanasan nung panahong iyon doon sa generation na gusto matuto. Birthday rin pala ni Sir, birthday anniversary ni Sir Joey rin pala today November 22. Ayan. Pag dito sa ala-ala nila nating ina-ala yung talakayan po today. Medyo kinakabahan ako kasi parang iba yung punto de vista na ikinigpo ko sa previous na namin ng sessions ng PS 21. Karami ang po sa mga tagapagsaita ay mga direct na nakaranas ng martial law. And kasama na sila dito, Sir Givet, Sir Joey, Sir Neil. And siyang pre-challenge to, tingin ko di lang naman sa aking patiridod sa mga ibang faculty na papano mo ituturo ang isang bagay from the perspective or experience of one who did not live through martial law or wala masyadong memories of that time. And siguro yun din yung bagay yung situation ng mga susunod na parang batches na mga nasa PS 21 na kailangang mong arali niya kasi ayan wala dun sa punto de vista na yun. Ayun, nung pinatao yung martial law, siguro si Nasur yung silang tatlo, they were in their teens or halos kakapasok lang sa college mga estudianti pa lang. Alibawa si Sir Doloricon, baka mga siguro 15 si Anus lang siya or something, nung binabay yung batas militan ng 1972. Halos kakapasok lang sa UP Fine Arts nung kasagsagan nito. Kasabay nung kanyang pagsali sa kaisahan a few years later. Syempre yung naging mga kwento nila yung karanasan na atdanas nila sa ng generation nila, wala ng katumbas yun. Pero dahil sa mga nakanyang naiwang mga alala, obra, yung mga lessons bilang mga gagawang pangkultura ay we find ways to continue and we find a lot of inspiration sa mga stories na iniwa nila at mga magkakandang ala-ala. Yung isang challenge din sa ganito is they all passed away sa panahong sinisika, panabuin yung documentation nung kung sa kanila mga gawa sa buhay nila sa karanasan. Kaya malaking bahagi at malaking, malaki yung role ng archiving ng documentation ng panalalik sik dun sa pagpapayama ng PS21 at lalamanin nito dahil yung living memory needs to be cherished and passed on. Nagscreens na ilang po. Anang ayaw po gumulaw ng screen ko. Wait lang po. Ayan, sorry po. Kung personal po na memory or ala-ala lang talagang ako, hindi ko ma-sabing may memories ako o marsyal ko kasi wala. Nung childhood ko ay, siyempre lumaki ako na nakikita yung CCP. Minsan sa lang center, yung lumang lang center bago yung bago to na sunog mo o 1998. May mga paintings doon nila, Marcos and Emelda. Magagadang painting malalaki pero yung typical na pinapakita sila bilang malakasat maganda yung ganong pagperpet weight ng myth. Yung po yung nakagistan ko bilang bata na nakikita. Wala akong ka pamilya na aktivista. So wala rin kaming parang direct ang karanasanang. Ito yung human rights violations, ito yung naging haguardness ng panahon ng marshalo. Nung kulehiyo na lang ako, siguro mas namulat doon sa, doon sa ano ba ang totoong nangyayari. And it was through the experience of books and publications and siyempre yung pakikipagugna yan sa Kilosang masa ay doon na lang mas naging konkreto-totoo yung karanasanang marshalo. Yung isang libro na masasite ko na siguro nakatulong doon sa prosesong yun was yung conjugal dictatorship ni Primitivo Mejares. Of course, some reason meron kopya sa bahay na naiwan. At yung isang nakadro talaga sa aking dito ay yung cover art na ng libro yung ito na kapag binasa mo grave rin naman yung nilalaman. Pero yung biswa lang unang nakadro dito. Tapos, pangalawa yung 6 yung Filipino martyrs ng 1997 na isa sa mga unang libro na pinabasa sa amin sa Philippine Collegia noon binang assignment, gagawa ng article tungkol sa isa sa mga martyr ng marshalo based na nakalagay sa libro. So it was through these entry points yung karanasanang singing at literatura na ilapit yung karanasanang marshalo sa isang, siguro tulad ko na walang masyadong exposure sa una. And ngayong hapon, yung maging talakayan natin siguro is to look at several aspects nung singing visual ng panahong ito. Una siguro yung ano yung mga sources na maaari natin nanandito para sa singing visual yung mga context ng production, ng distribution at ng audiencing ng visual arts ng marshalo. Yung kahalagahan ng or extent ng patronage whether that's state or private ng panahong ito. Role of cultural institutions and artist organizations sa ilalim na dictatorship yung mga ilang tema at representation at pagingin sa mga ilang individual works and artists and popular and collective forms. So si-sikapin ko po na maging quick in dito sa pag-bye-bye na ito. So mga sources po at mga research materials references, marami po over the past 10 years na exhibitions sa visual arts na pwedein pag halawa ng napakayaman na research materials or references para sa anong mga talakayan. Kasama na dito yung publications, yung retrospective exhibitions at siyempre yung oral history dahil marami sa mga artists and cultural workers kapiling natin pa din at actively nagbabahagi ng kwento at ng kananasan. Nung nag 40 years yung marshalo ng 2012, yung anniversary ng 2012, siyempre marami exhibition projects na organize in order to not just commemorate but to actively call for vigilance against yung return of the dictatorship. Kasama po dito yung sa Recollection 1081 sa CCP, yung Beyond Protests sa Atinayo Art Gallery, yung Himag Sik at Protesta na Marshalo Memorabilya sa UP Main Library. Lat ito, halos, may documentation at marami sa mga nakikita natin na nababalika natin na trabaho. What is available online mostly today is also from these efforts to archive and re-exhibit 10 years ago. At since next year ay mag-50 year anniversary or mag-50 years yung declaration ng Batas Militaro, siguro magandang balikan yung exhibition history at Papanoi Tutugon sa Hamon today. May mga ibang mga exhibits, halimbawa retrospective ng mga artists who were active at that time o kaya mga art forms tulad ng sa Drawing the Lines, isa itong retrospective exhibit ng mga editorial cartoons sa Lopez Museum ng 2016. Mga katulong din dun sa pagbibigay ng mga sources. At 2017, there was also this very good exhibition ng collection ng Atineo, yung legalig Art in a Time of Turmoyal na may mga artist talks at documentation. So, kung visual arts sa panahon ng Marshalo, may mga several sources na may mga consulta online at siyempre yung kung sa mga libro, napakahalaga po ng contribution ng pioneering efforts na Dr. Alice Giliere mo para itaguyo, i-define yung kahalagahan ng paglikhan ng singing visual at ng kilisang masa yung social realism in the Philippines, protest and revolutionary art hanggang sa updated essays dito sa CCP Encyclopedia of Philippine Art ay napakahalagang references at sila rin yung ginagamit ko po dito sa pagsite ng mga halimbawa. Yung may mga bagong publications rin o nakamitong past years such as mga coffee table books sa Philippine social realists, yung mga attempts na mag-archive ng iba at ibang essays at iba pa na napapaghalawan rin ng bagong information. Yung painting po na ito, nipablo bayan santos, hindi ito nilikhanong Marshalo, nilikhano ito ng relatively recent napusya, starting in 2011, titled Batas Militar, isa ito sa mga 28 historical murals na ginawa sa Cining Sai Sai Exhibit na nago-inside dun sa pagbukas ng Gateway Gallery sa Araneta Center. Pero kay Sir Addy Bayan Santos naka-assign yung team of Marshalo, and ito yung pinakita niya na, na parang historical summation in painting. Siguro na lalara na e-encapsulate ng work na ito, yung marami sa mga konteks ito, at realidad ng Marshalo, na naging dahilan kung bakit na mulat ang mga visual artists. Yung centro nito is a newspaper yung pag-annuncio ng Batas Militar. Siguro may kinalaman ito sa fact na si Sir Addy ay nagsimula sa visual artist nilang sa advertising and sa pahayagan bago siya tuluyang na mulat at naging pintor, at naging full-time painter. Pero nandito rin po yung pag-emphasize, yung symbolic na pag-emphasize ng kahalagahan ng pamamahayag dun sa pag-iswalat ng ano yung nangyayari sa ating lipunan. Ito yung isang central na nag-assert ng narratives ng ating bayan at kung ano yung nangyari. Dito po sa painting, Sir Addy, napahaganda niya po na visual introduction to the realities of Marshalo dahil kumpleto po dito halos lahat ay yung demonstration sa sudad sa first quarter storm of 1970, yung nangayaring rebellion sa mga provincia mula po dun sa panahon ng Moro Islamic Liberation Front sa Mindanao. Yung rise of the Communist Party of the Philippines, yung pagiging rise of militancy in the church sector na isa sa larawan dito. Nandito rin po yung mga ibad-ibang human rights violations, forced evacuations, rapes, tortures, sabotage na at kakapusan sa pangaraw-araw na buhay. Yung mga familiar figures like Ninoi, Normiswari, Jomasison, Mao Zedong ay nandito rin po at siyempre hindi mwa wala dito ang figure ni Imelda na isang songbird sa bandang kanan sa itaas. Bit-bit ang banner na the true, the good and the beautiful. Habang ang lahat ay nasagit na ng revolt and revolution. Yung work na ito ni Sir Adibain Santos. Nag-cresing screen, sorry po. Nasa-summarize niya yung maraming aspects of yung context, yung worsening economic crisis, yung crisis ng legitimasi ng regime na which entailed na hindi lang force of direct martial rule ang gamit yan but also soft power and cultural initiatives upang itagoy yung narrative ng regime. Andun yung escalating mass protest from the first quarters term of the 1970, yung pag-impose ng martial law and yung rights violations emanating from different policies such as yung anti-subversion act, censorship at marangang pang iba. Natito na encompass na itong mural ni Sir Adi and it was in this addressing or attempting to quail this crisis of legitimasi kung saan nangyari na isa sa context yung war for hearts and minds. Nakakalungkot isipin na ito yung nangyari din sa ngayon. Kung dati ineco yung salitan ang bagong lipunan or new society, today na ririnig natin sa social media sila bong-bong yung mga anak na nagde-declare na we will make this nation great again. So ibig sabihin yung mitong nasimulan nila at na-perpetuate na on ay binabalika nila hanggang ngayon at ginagamit upang yun reinforce itong soft power that we have. And of course nang ito po yung context ng protesta kung bakit kinailangang mag-desent at lumaban. Galing halaw itong quote na ito sa report ng Philippine Senate Special Committee ng 1970 nung investigate yung effigy throwing incident ng sauna of 1970 kung saan nagkaroon ang marahas na dispersial at mula doon sa Senate Special Committee report na pakataling nung sinabi nila na mismong tao had turned to demonstrate to ventilate anger and frustration it reflects on the whole body of our society. Yung system, the establishment, opposition, judiciary, police forces and the press which as the normal avenues of reforms but are not fulfilling this function satisfactorily hence yung need para sa pagkilos. Malaking factorin po yung public anger and aftermath of the Akino assassination in 1983 doon sa paggalvanize ng maraming sector sa Lipunat at kasama na dito sa mga nag-response sa pangayaring ito yung visual artist. Yung Akino assassination was a turning point for many visual artists especially from the urban centers kung saan na televise ito, nakita ito at nag-resonate ito doon sa kilosan. Yung mga growth and turns in the revolutionary struggle mula doon sa pagkakatatad ng revolutionary movements hanggang sa paglago at pagkakatat nito ay meron, of course, na effecto sa kasaisaya ng ceiling visual at kung titignan natin yung mga different context of production sa visual arts masabi natin na yung visual arts ng panahon ng Marshal kung ano yung nasimulan ng earlier generations of artists na nagkaroon ng interest o pagnanasa na magsulong ng nationalist na kamalayan ng proletaryong kamalayan at lumabas ito sa ceiling ng 1950s of 1970s. So from the 1960s to 70s many artists picked up where earlier generations left off Aktibo yung state and private patronage isayon sa madalas na na emphasize sa ibad ibang fields at totoo yung especially for the visual arts yung very integrated yung cultural program ng regime ginamit ang lahat mula sa visual arts performing arts, pageantry, urban planning, design, architecture integrated into yung how the regime tried to hold on to power and bahagi ang visual arts sa mga nakinaabang doon sa edifice complex at building boom ng rehinin at siyempre kapag nandon yung potatayo or pag support for architecture nandan din yung mga partnerships for filling the architecture with visual works so interior designers, artists also many found a means of livelihood during this time yung projection of cultural ideology ng rahimin was very important and tinatawid to sa maraming paraan kasabay nito nanito rin yung paglagot ng mga maraming porma ng popular art reaching non-museum audiences, ibad iba yung mga factors kung saan na itutulak ito Worldwide, ito yung panahon where sa contemporary art lumalabas na yung mas maraming public art or popular art forms which involve or consciously sinisik yung intervention ng audience halimbawa performance art, installation, public art tapos dito rin both the regime and the revolutionary movements found it very important na ang paglikhan ng singing ay hindi lamang para sa isang espassion limited to the artists or cultural workers lang kung di dapat umaabot to sa mas maraming yung protest over yung assassination of Aquino in 1983 lumika ito ng maraming creative forms para sa Kali kasama na doon yung ceiling visual so it was a very prolific period not just for the Philippine visual artists pero for dance, theater, performance at maraming fields and ito rin kung sa history ng visual arts yung 1970s to 1980s yung height of the regime was a time for many important developments yung genre painting nagkaroon ng particular na popularity yung mga vanishing scene paintings yung mga paintings ng mabilis na nagbabago na landscape ng rural at urban ay nagpatuloy yung abstraction na nags start before the period of martial law continued and became an important style yung ethnic and indigenous representation found expression both organically and sa estado yung graphic arts at printmaking ay nagkaroon din ang pagpapatuloy ng popularity sa panahon ito sa sculpture naman maraming inovations in metal, plastics, wood, bamboo, monumental sculptures and glass yung installation and performance became pioneering and accepted art forms during these decades yung ceiling protesta kung estilo at formal amang ay napaka eclectic na panahon para sa ceiling visual at out of this we can see major movements in Philippine art such as social realism and conceptual art which had different or parallel na stories of unfolding si Dr. Alice Giliere mo pinakontextualize na yung paglagok na ceiling protesta sa Pilipinas ng Panahon ng Batas Militar as one of the periods of protest art sa kasaisaya na ating bayan yung una dun yung madidate bak mo to the time of the propaganda movement towards yung Philippine Revolution ng 19th century yung anti-colonial napaglaban ng Commonwealth era post-war na rise ng nationalism from the 1950s at yung Panahon ng Victoria so across this whole period yung pagkiling o yung pag express ng realism it went beyond yung academic traditions towards absorbing different influences in the visual arts globally under martial law maraming mga dimension na interesting yung protest art and political art sa isang banda expression ito of dissent pero later on naging celebration din of the overthrow of the Marcos dictatorship ito nung dinayo yung CCP it was a very contested site for inclusion tapos later on for democratization or yung assertion ng democratization painting continued to be a naging very popular form siya of expression lalo na ng mga social realist painters pero manaming emerging art forms na developed sa Panahon ito napakat matingkad ng imahin ng kanayunan at mga guerrilla zones doon sa singing ng mga visual artist protest art of the streets such as yung murals and effigies were important yung mga popular forms as vehicles for political messages yung paggamit ng ibad ibang popular forms from editorial cartoons, effigies, stickers, t-shirts posters, comics lahat nang ito ay nadeploy dito sa cultural revolution at salaban sa rahimin mahalaga rin yung papil ng print media yung newspapers, publications yung tinataw ng mosquito press doon sa distribution ng mga works at siyepin ang dun yung kasaysayan ng mga underground publications for revolutionary struggle na kasabay ng legal or above ground na struggle yung multimedia, mahalaga rin yung tinataw ng multimedia and visual art projects across disciplines ng mga artists so alimbao yung mga collaboration between visual artists and filmmakers musicians, theater artists, photographers et cetera at ito ng ibad ibang porma so all of these factors and context combined to create visual art na napakasigla ng at napakalabak ng inabot kung titingnan po natin sa patronage during marshal also napaka strong ng investment in the arts there were the art patrons mula sa high society pero napakalakas rin ng patronage ng estado government museums were set up, banks acquired works corporations acquired works dito pinalago at pinalaki ang mga art collections na kasabay nito yung institutional deployment and yung building boom so in particular yung role ng cultural center of the Philippines Philippine high school for the arts and national museum marshal was the time when these were either founded or in the case of the national museum reorganized para maimplement yung cultural program sa kabilang banda nandun yung singing ng kilo sang masa na yung patron mo or yung uparasan mo ginagawa ang singing ay madalas ang pinakamagig nila umarginalize ta kumunidad nag-reflect ito sa commitment na mga visual artists para lumika sa parliament of the streets mag-integrate sa mga komunidad, sa mga sonang guerila magpatuloy na ipakalat sa mass media whether sa campus, sa mosquito press o sa mainstream media ang mga ligha para sa mga artist na naging bahagi o inabot ng ng arrest and detention ng regime nagtuloy-tuloy ang paglikhan ng singing sa loob ng bilangguan at may mahabang tradition ng singing ng mga bilanggong political na nagmubula dito yung cultural center of the Philippines mula nung itinatag ito noong 1969 symbolically and policy-wise ay napaka-laki ng role doon sa formation ng visual arts kasi hindi lang siya yung buong center mismo yung buong CCP complex had different institutions with complimentary mandates na doon yung design center Philippines na may sariling programa para paano ipaunlad supposedly for yung global audience yung mga native materials and native products sa panahon na binibenta actively yung patrimoni ng bansa dinidevelop yung mga product o very innovative designs and products at pinag-aaralan yung mga native motifs sa panahon na talagang binibenta yung ating pangbansang patrimonia yung ating mga kagubatan napaka-laki ng ecological damage na nangyari sa ating kagubatan sa panahon ng batas militar dahil hinahalam mo mula sa kalikasan mula sa natural na mga organico materialis yung innovative na design yung pero sa mantal lang sa ground na wawala yung aktual na source ng kalikasan nandun din yung mga ibang mga controversial mga struktura at institution tulad ng pop arts theater yung Manila Film Center and alam natin yung iba-ibang structures sa CCP complex they were all made to house different showcase events of the regime sa ilalim in terms of patronage sa ilalim din ang marshal law tinatag or na institutionalize ang maraming systems of validation sa visual arts kasama na dun yung National Artist Award mula 1972 which continues of course up to today nandun din yung 13 artist awards mula dun sa program ng CCP ipakita ko lang itong recent update from CCP artists 13 artist awardees mga samahan ng informal alliance awardees of the CCP na recently last week November 16 nang statement na tumututol doon sa pagbabalik ng mga marcos sa kapangyarihan so sinayin ito ng several generations of 13 artist awardees including yung first National Artist Bencub hanggang sa recent awardees this year so kinamari nila ito last year ng panahon ng kinakampayin yung pagdajang sa terror law so 13 artists so kaso ito this is a case where yung isang award na nagmula sa mesmong estado na nagtayon ng marshal law ay this is a case of yung artist accepting that agency to critique yung mesmong estado na lumika dito sa system of validation na ito for educational institutions napakahalaga ng role or laging binabangit na accomplishment ng marshal law yung pangkatatag ng National Art Center of Philippine High School for the Arts sa Laguna ng 1976 kasabay nito binubu na rin yung ibang fine arts programs ng ibad ibang iskwelahan na unan ang nang magkaroon ng fine arts programs bago pa nito so pero 1970s may mga ganyatong developments pero yung isang central na institution na naging bahagi ng formation ng visual artists was yung National Art Center mahalaga yung kumpapanatin at triangulate yung role na piniplenang ng institutions na ito sabi ni Dr. Perli Baluyot sa kanyang analysis ng marshal law institution and culture institutions and icons and patronage ito mga these highly centralized institutions of art and cultural patronage had the ability to cultivate, strengthen and disseminate the value systems, traditions and beliefs of the Filipinos as people. So it was through working across these institutions that the regime was also able to assert yung kanyang patronage of the various arts. Pero it was not without magkaraon din ang mga instances at mga moments ng pagtutol at pag-protesta sa mga mga pagtutol at pag-protesta sa sa sa kapangyarihan na nakakakabit ni ito. Masensya na kung pixelated galing lang din to sa nait yung screenshot pero yung isang mahalagang moment sa kasaisaya na ito yung protesta ng inauguration ng CCP mismo nung 1969 ano ito? Protesta na sinimulan ni David Medalia with Jun Lansang so tatlo sila na naglantad ng mga placards inside the CCP lobby in anticipation of the presidential visit. So we want a home at a fascist tomb down with the Philistines, at ito yung mga tipe ng placards na ginamit nila. Meron very vivid account si Pete Lacaba of yung yung buong protesta and David Medalia kahit na after this shortly nag-migrate na siya for to nag-continuyo pa rin siya to be involved in in yung pagkatayon ng mga formation such as Artist for Democracy ng 1974 to 1977 even as he was based abroad and that is also the case with other artists. Meron ding ibang mga kwento bukod doon sa na on the fringes ng kilosang masa na interesting din tingnan. Meron halimbawang instans ng yung Case of Shop 6 isa itong naging Temporary Space sa Kamalig in Pasay na itinayo matapos na after an exhibition in 1974 ay sinara agad so censorship pero sa private sector over yung very innovative nature ng mga trabaho ang description ng group exhibit na to was works, construction, situations, environments, exploratory projects and later on they use the space to to make innovative works inserting works into other exhibitions using the parking lot, parks, public spaces na today it seems commonplace o ginagawa madalas ng mga visual artists pero during this time it was a very innovative practice alternative sa dun sa nangyari sa CCTVs mo at functioned as a sort of creative underground so may mga ganitong parallel histories na naguko exist din after the edsa revolution we also have instances where the CCTV was opened and exhibited works of progressive artists such as the exhibit Piglass Art at the Crossroads ng 1987 kung saan may pinakamalaking collection ng mga works including those of social realist na all throughout ng time ng martial law ay excluded from yung programming ng CCTV na ipalabas for the first time pinapalala ni Ringo Buno ang isang visual artist and art historian na sa ganyatong mga instance hindi dapat tingnan na magkahiwala yung art at politics kasi they have been entangled and governed by a feudal system of patronage at marahil ito pa rin ang isang tanong na very relevant sa artist today ano yung singing para kanino kaninong interest and para saan ang singing na nilika from patronage mahalaga rin na tingnan or balikan yung papel na mga organization sa buhay ng pag-unlad ng singing visual malaki talaga yung naging role ng cultural organizations and organizing among artists sa proseso ng pag-umulat at pag-shape ng singing ng bawat individual na rito po ang isang listahan hindi ito kompleto aring definitly mas marami pa pero isala ilan to sa mga ilang cultural organizations na tinayong mula dun sa duration ng martial law starting with yung naka-isang progressive mong artist at architecto ng 1971 771 yung UP Ling Conceening laging nababanggit rin yung kahalagahan ng institutions tulad ng center for the advancement of young artists or kaya dahil ito ang nags-sponsor nags-support ng mga programs para sa immersion integration ng mga visual artists yung 1976 naka-isahan group or solidarity ay tinating na na isang pioneering organization sa kasaysayan and realism sa ating bayan kasi at ito nagmula ang ilan sa mga pinakalubhas at mauhusay ng mga progressive mong artist ng generation ila nandun yung tambisan buklud singing alian sa ng artist ng bayan ibad ibang formations at yung iba tulad ng tambisan ay hanggang ngayun ay nananatili at aktivo pa rin may mga ilang campanya na alimbawa yung free the media movement laban sa censorship noong 1982 ay isang malawakang campanya ng arts and media workers pero ito yung naging roots or foundation para maitatad yung organization tulad ng concerned artists of the Philippines ang following year may mga bukos artyethnica artist ng bayan alab, graphic traffic pandai piralu na dulang pincel sa lingpusa at marami pang iba so yung panahon nung across yung 70s to 1980s hanggang sa pagbagsak ng diktador, halos taon-taon may bagong cultural organization yung natatayo which reflects yung tuloy-tuloy napag-kilos at pag-respondin lang kilo sang masa dun sa pangailangan para sa cultural workers sorry po, nag-phrase lang po yung screen ayun halimbawa yung NPAE mula sa mga kabata ang makabayan na artist visual artist ay na organized world wide to nationwide according to Dr. Guillermo art for the masses and popular visual forms at initindigan ng NPAE at gumamit ito ng napakalaming porma from comics, murals, posters t-shirts, postcards, greeting cards calendars, graffiti prints, periodikit, pendants at marami pang iba para maabot at lumabas ang singing mas nakararami at yung yung conscious napag-popularize o democratize ay linked yung doon sa class stand o class interest na kung sa nag-identify ang mga NPAE artist para to sa masa dalihin ang singing kung nasa na masa at kung ano yung malapit sa tao ilan puto sa mga clippings na may mga pagkilos ng NPAE noon mula sa libro ng tungkol sa Art Association of the Philippines nakikita natin yung pag-protesta ng NPAE sa Shell Art Exhibit panahon ito ng matakas ng pagtaas ng presyon ng langis at ang Shell National Students Art Competition of course it is funded by the foundation ng One of the Big Three yung mga illustrations sa NPAE makikita sa mga hindi sa galleries kung di sa mga pahayagan sa mga exhibits ng kali yung ito ay lumabas sa Philippine Collegian ang slogan at illustration na makibaka huwag matakot mula sa NPAE at marami rin silang ibang mga wuhusay na illustrations yung isa sa pinaka dramatic pagkilos ng NPAE bago dinakilara yung batas militar ay yung paglantad nito na isang higanting mural sa Main Library mula doon sa sorry wala po ba yung screen sharing sinulat na ni Sir Butch Dalisa co-written with Ann Lourdes Clemente sa Philippine Collegian pero yung account of yung protest ay yung marchan yung military march and protest kung saan nilad-lad yung mural ay nan dito yung share ko lang yung ilang quotations mula doon so dito medyo sunog po yung pero ito yung description a giant poster spanning full six floors of the architecture building banering the slogan expose and isolate the handful of Marcos diehards on the campus and penned by the indefatigable comrades of the NPAE fell seemingly from the skies in blatant protest against militarization in nakikita po natin na parang dot sa taas ulu yung tao so ganan po kalaki yung mga na-involved po dito na artist nag-acuento pa rin kung pa paano ginawa yung mural napakalaking and yung article concluded with this point to many this was ultra-fantastic but the greatest joy stemming from the fact that of course it was real and there and hanging a brilliant tribute to the lengths of labor the revolutionary spirit makes possible agit na agit and certainly yung napakadering niya na na-action para sa panahon niya na-unan napakahirap gawin pangalawa napakadilikado pangatlo napakatapang ng mensahi sa panahon na si general beray na sa sunken garden yun yung ilang accounts po ng mga actions na NPAE may mga illustrations din sila ayung na sa kaliwapo sa social realism yung pag-appropriate nilasas polyaryong ni Wanluna upang ikonet doon sa patlong salot ng lipun ng Pilipino ay hikita natin dito from NPAE ng 1970 syempre nung dinaklaray yung marshal underground yung organizations at marami sa kanila ay na disper sa iba't ibang lugar sa bansa in between may mga organizations at attempts na mag-organize isa nang higita natin na high point in the 1970s was yung pagkatatag ng ka-isahan na group ng mga social realists imahito ng interaction mural ng ka-isahan na bukod po as individual artist ay napakasigla ng collective work na ginagawa yung mga murals at yung mga immersion para sa mga communities sorry 10 seconds lang po at try ko lang ayong mag mag-detect problem po at ayong mag wait lang po stop share ay sorry okay lang nags-share po ba sorry helpful na to share polypo ayon from ka-isahan ng 1970s so sa art history napakalagan nang ka-isahan dahil isa ito sa publicly nags-assert and formally nags-assert so po ang maghitan ng isang manifesto ng pagkiling nito sa makabaya na sining from 1970s pupunta po tayo sa 1980s kung saan yung mga conditions na lumikadon sa pagkakatatag ng concerned artists of the Philippines lumabas o nabu-uing organization as a result ng anti-censorship na kampanya kampanya para sa freedom of expression daban sa ng dictatorship sa mga efforts tulad ng mga manifestos signature campaigns invitations halimbaw here sa National Press Club ay nabu-uang cap katipuna na mga alagad na sining para sa bayan at na formalize sa an organization as an SEC-registered organization ng 1984 natito po ang ilang sa mga letra to mula sa archives ng organization mga convention pulong sa mga protestan nilakukan nito. Siguro isa mahalaga na ma-pick up mula sa kasaysayan po ng cap is nags-start out siya as a organization ng artists and media workers bunga ng unity against censorship meron hindi lang it went beyond that eventually nakiiisa ang cap at struggle matayang sector halimbawa ng jeepney drivers sa kasaysayan nito ang mga jeepney drivers ang mga madaras na unang naka-usap ng mga miembro ng cap na on para sumuporto sa mga protest at mga jeepney driver naman ang nag-wellga ang mga artist ay tumugon at sa katunayan sa strike ng mga jeepney drivers pa na-arresto yung mga officers ng cap kuha to ni sir Cesar Hernando isang madalas na inagamit na foto very popular foto ng organization dahil na dyan yung maraming founding members nito Serbian Armida Ben Ishmael Lino Ayun yung aming current chairperson Sibibet Ortizan ang jendim at siguro hanggang ngayon yung cap yung isa sa mga organizations na yun na revive sa panahon ng pagpapatalsik Joseph Estrada at magpapatuloy hanggang sa kasalokuyan Maraming mga may several manifestos pahayag ng declaration of principles ang ibat-ibang organizations na ito halimba ko yung kaisahan sa declaration of principles dito in-assert yung commitment to yung search for national identity in Philippine art ano 1976 at mahalaga na ikabit ito doon sa assertion or struggle ng decolonization ng ibat-ibang mga artists sa Southeast Asia sa dekadang ito sabay-sabay o sunod-sunod na may ganitong assertion ng national identity ng progressive at para sa tao sa artists at sa cap hanggang ngayon yung mga principles na ang artist ay isang citizen at dapat makialam sa lipunan dapat tuminidik tayo para sa kalayaan freedom of expression yung dapat na may may may responsibility tayo for truth, justice and yung interest ng kaumbayan at yung tatayo na isang national culture hanggang ayon ito yung principles na dala-dala ng organization up to today sa abay sa constitution ito o artistan ng bayan so sa mahan ng mga visual artists ito nandun yung yung assertion to develop or commitment towards developing nationalist and scientific culture, particularly in the field of visual art so dito sa mga iba-iba mga pahayag natin nakikita yung orientation anti-fascist anti-imperialist and anti-feudal dala-dala ng progressive artists of the time ngayon yung nabangit ko ko kanina marami ay na sa Manila Nakabase ganun din kasi gila yung yung pagkakatatag sa mga regions at sa mga sectors kasi sa mga progressive yung mga namumulat na artist hindi lang natali sa pag sa circulate sa bawat groupo nagkaroon ng consciousness na abutin at mag-organize sa mas marami at um consciously na develop ng mga ibad-ibang cultural groups sa sa mga lugar labas ng Manila sa central Visayas sa limba so kasabay po ng pagkakatatag ng mga traditional arts organizations so may mga traditional organizations for yung development ng paglidang ng sining ng pagpapakulad as an artist organization nandun din kasabay po nun yung pagkakatatag ng mga progressive artist organizations sa central Visayas halimbawa after ng panahon kasi remember this was post-war years yung kakatatag lang ng art association of the Philippines so may ganong drive at impetus na magtayo na mga parallel formations din so may mga art associations of Ilo Ilo pero may organizations or collectives na nagmula sa progressive principles halimbawa ang pamilya pintura natinayo ng Nune Lucio Alborado yung Ambon Panay o Artista Cagmano nulat na makibanuahon yung Kubon Madiaas yung Cap Negros no 1984 na later on naging block many of them from the core of block artists of Asia at yung Dihon so yung ibang organizations na ito like Dihon are still active now at sa katunayan mga karanas re ng red tag yung mula sa sa estado hanggang sa kasadokuyan sa Mindanao nandon yung magenta kunturang atin nang Cordillera yung DKK na hanggang ay napakaktivo pa rin and so on ilan lamang ito sa maraming organization na proliferate nung panahong ito sa Cap Negros sa limbawa at maganda yung archiving na ginagawa ng founders nito sa Green Papaya na Norbert Oloroldan makikita pa sa ilang articles yung trato ng mga murals nagingawa nila nung ng posters nagingawa para sa mga campaigns tulad nito sa iba't ibang mga sektor naman nandon yung mga nakikita rin kung paano nag-respond yung visual artist dun sa pagsiglan ng mga kilosang kilosang masa sa iba't ibang sektor mula nung pagkatatag ng Makibaka ng 1970s at ng Gabriela ng 1984 makikita natin in a few years magkakaroon ng formations ng artist sa media at sa arts at sa art sector na Cap Women's Desk ay Bioral History and Accounts isa yan sa pinaka aktive na segments ng concerned artists of the Philippines na pakasigla at malakas ang pahagi ng organization later on we have then kasibulan o kababaihan sa singing at bagong sibul na kamalayan na nagpapatuloy hanggang ngayon nags-start din ang All Women's Exhibitions ng mga artist na progressive gallery owners na progressive tulad ng Walong Pilipina Exhibit by the 1990s and yung koyagodgy yes po sila ano Army Dalino Ben Cervantes kasama po doon sa sa foto na yun ang kwento ng foto was lasa Miranda yun but may oral history na kakabit ng foto na ito yung pinapakita ko po ngayon is streamer na pinamision ng Center for Women's Resources a few years ago mula sa mga kagafain arts na students artist sorority showing yung ibad-ibang kababaihang martir panahon ng Marshalo and beyond so mula kay Lorena Barros at Jennifer Carino Purification Pedro kinanec yung kanilang imahit doon sa mga portraits na Erika Salang Tanya Domingo Pamela Lapis Christine Puche Recamonte as of 2015 at alam natin na dumamit na yun na and kung sa singing protesta visual arts maraming struggles definitely yung na represent sa singing ito po ay hindi na panahon ng Batas Militar 2016 to first year ng term ni Duterte mural ng singing Karatula Tambisan at Sikad Larawan ng Kapayapa ang ditolon ito at ang pinapakita niya ay maraming panawagan sa Duterte regime at that time na dapat tutohanin kubiyan na nangamayan patak national policy independent foreign policy national industrialization punay na reforma sa lupa progresivong panlipunang patakaran karapatan, kalayaan at katatarungan natang mga temang ito alam natin hindi nagkatatotoh sa mula ng 2016 at na reverse pero lahat ng struggles na yan ay sa kasaisaya ng singing visual ay na represent ng panahon ng Batas Militar yung nationalism anti-imperial struggle anti-fascist struggle yung kalagayan at laban at pakekeisa ng mga magbubukin mga gawang bukid mga gawa urban poor kababaihan mga katutubo mga sektor tulad ng ng religio sektor ay na portray at lumabas sa singing ng panahon sa Batas Militar social realism yung isa sa mga ginagamit natin a phrase to describe or to and to and scapulate what yung movement na ng progressive artist na lumabas ng panahon ito ayin kay Dr. Giliere mo it's a school or movement in art which exposes yung true conditions of society based on yung keen observation of reality and pro-first alternatives for human development so hindi lang siya isang estilo o forma kung di isang shared o common socio-political na orientation na isalaraban yung nangyari sa lipunan at baguhin ito maraming yung ipapakita ko ngayon po ay ilan lamang sa mga artists na bahagi ito kulangang oras para isa-isahin silang lahat at buin yung kuwento ng baut isa siyempre nang bago yung nung mga early years bago pa lumabas yung kaisahan nando na yung progressive o yung likhan na mga artists tulad nila Bencab Jaime de Guzman Danny Dalena naga-assert ng nationalism in Philippine arts through different means si Bencab yung mga early prints niya in etchings halimbawa nito yung nasa pinaka left ay mas recent na trabaho pero it hurts back it goes back to yung kanyang 1975 na trabaho na isang Philippine flag na nakabalot sa isang poem si Jaime de Guzman yung kanyang expressionist na portrayals ng ano nangyari napakadisturbing pero at the same time sinasalamin niya kung ano yung parang legalig na nangyari sa late 60s to early 70s si Danny Dalena na kilala para sa kanyang editorial cartoons at paintings na lapanoong 60s ay may mga napakapawarful na trabaho na hanggang ngayon na gamit ng mga progressiveong grupo para sa mga advocacy campaigns ito ay isang ilustration na lunga ba sa Asia-Philippines leader ng 1971 yung year bago na na deklaray yung marshalo protesta o pagpapakita nung boot of militarization ay pag pagtrampol on doon sa maliliit na tao at yung pagkapit nang ilan nito ginamit mula yung ilustration na ito para sa mga t-shirts social media campaigns ng RESBAC o respond and break the silence against the killings ng 2018 so yung RESBAC isan naman ang bagong artist group na na organize in response and out dahil sa galip sa nangayari na sunod-sunod na EJK sa ilali niduterte ayaw mag-respond ng akong laptop nandon din po yung influence sorry na mga artist tulad na Santiago Bo sa Juni ang Q-Cook Olive Olmedo sa mga susunod na generation ng artists Junior, for instance, pioneer siya ng installation art yung kanyang good things dito sa git na yung paggamit na mga organic natural found materials yung nasa kalikasan as installation ay isang pioneering na practice noong 1970s na yung common na yung paggamit na installation na ito yung yung million ng panahon ito yung time na nagbabago na nalabas ang singing mula doon sa tingatawag na white cue sa mga generation ng ka-isahan tingnan natin yung mga works po nila nandon yung works yung mga trabaho ni Pablo Bayon Santos isa sa mga senior at leaders ng ka-isahan who mula doon sa pagiging pagiging editorial cartoonist ang photographer sa mga garyo ay nang tuloy-tuloy sa pagbipinta sa oil, acrylic at watercolor pinapakita doon sa mga trabaho ni Sir Addy yung class contradictions yung halimbawa yung pag-iralang ibad-ibang uwi sa lipunan tulad ang mga comprador pangin ang maylupa sa isang banda at sa kabilang banda yung mga tingaturing na api at kina-capture niya into metaphors such as ina o bagong Cristo yung particular situations ng mga tao sa mga gawang bukid mga gapas yung estilo niya is hindi mas expressionist kung titingnan rather than parang photorealistic o kuhang-kuhay ang bahu at itali pero nga-capture niya yung energy yung mismong mas yung esensya nung ano yung danas sa kanya mga trabaho nung papalapit na yung after akino-assassination marami sa kanyang paintings yung sumalamin doon sa pagluxan ng bayan yung sa imahe niya ng early images niya ng Christ lumabas yung krista o female Christ na hinahalin tulad din sa inang bayan nandundin yung mas direct ang portrayal nung pagluxa sa mga martir tulad dito sa trabaho na alay sa mga bagong bayani pareho itong nasa koleksyon ng atineyo kaya pangatapos yung pandemic tending makita doon manifesto 1985 to 1987 panahon ito ng papalapit yung edsa nung time na ito at by that time nito makita mo para itong personal manifesto ni Sir Addy kita dito yung sining na nilikhan nila noorals para sa mga malalaking demonstrations yung mga simbolo ng imperialismo yung stars and stripes yung aso yung yung nga yaring mga yung whole backdrop ng bayan na anong talaga na and here you have yung figure ng artist na yung humahawak ng brush yung palet sagit na na parang nasa isang state ng pagkagapos or parang hindi makawala wala ng tuluyan mula sa ayon na sa mga nakatali na aso yung manifesto meron yung personal as well as political na nakuento pero definitely sa panahong ito nararandaman yung parang pag different tensions or conflicts na nararanasa ng individual and ng collective sa mga susunod na taon mas magiging mas papaling sa religion yung sining ni Sir Addy pero tuloy-tuloy pa rin siya sa paggawa na mga monumental na works na na simulan nila sa ka-isahan yung internal refugees I.R. the first draft gawa puto ng 1989 ito yung na sa ka-tas na work na sa collection puto ng bulwagan ng Dangan napakalaking trabaho na halos isang buong padel ng basement ng UP MainLive yung kayang sa kupin likhan niya ito after mag-immers makita yung kalagayan ng mga communities na militarize sa kagayan valley no 1980s o sumasama siya sa mga backfinding teams at dito na hikita yung yung parang helicopter na merong mata mula sa distancia at up close yung katawan yung halos gulun na likhan ng aerial bombing sa mga communities napakalakipo na ito na trabaho at huli itong lumabaslong 2017 na saka sa lukuyang koleksyon ng Universidad yung nasaibaba ay isang recent work rin na nasa aerial one si Egay Talusan Fernandez 1955 siya Manila kilala siya bilang pintor pero isa sa mga pinakamalalaka sa trabaho niya yung kinopot ng 1977 na parang abstract form o parang nasa wrapped in a sheet yung yung nakikitang figure na binabalika niya later on sa kanyang mga later works tulad ng a year to remember ng 1983 si Sir Egay napakainteresting ng kuwento rin kasi nagsimula siya bilang isang napakabusa yung abstractionist hanggang sa yiadap niya yung realism bilang estilo at moda ng representation ishare ko lang yung link na ito sa isang napakagandang interview with Sir Egay kung saan na share niya na first show niya bilang artist at the age of 19 ay ay kasama nito yung pag-i-immer sa mga communities so nag-volunteer siya sa for medical missions para sa documentation at kung saan nakarana siya ng harassment mula sa military pero yung mga immersions at volunteer work tulad nito ito yung naging daan at laluyan ng pagkamulat ng maraming visual artists dahil nandun na nakikita mo na kung ano yung kalagayan upfront mismong narara na saan mo yung harassment dotong-toto na puho punta kayo to document pero kayo ay napapagkama lang rebel day ayon isa skip ko lang po ito pero may mga interview yung kagandahan sa mga recent na exhibits ay marami sa mga interview sa mga artists ay online at dito pinag-usapan ni sir egay kung papano yung recent na work niya tulad nung ginawa niya na on ay protesta o anato response dun sa nangyayaring sunod-sunod na human rights violations pa rin isa skip ko lang po kasi baka maghang yung power point po ulit sorry ilan puto sa mga iba pang trabaho ni egay Fernandez Welga Arco ng pagkakaisa bago umaga hanap ay laya so yung imahipo ng ayon anti-pass dalatavo siguro isa iconic now works nang isang social realist yung kanyang ang itak sa puso nimang 1978 yung isa sa recurring na subject matter na portray ni sir dalatavo at bilang na paka husay isang master na pagating support tature at watercolor at oil yung larawan ng karaniwang tao at yung itak sa puso ni manhuan ay isa dito nandito rin yung mga trabaho ang paglalakbay at all throughout kahit after Marsha lo tuloy-tuloy pa rin dito sa kanyang doon sa portraiture ng ibad ibang mga sektor sa lipunan mula sa mangagawa migrants yung individuals yung kanyang daan taon yung 1998 nung Philippines sentinial ay mahabang pagmarchan ang kasaysayan ayun sya rin yung featured artist ngayon sa Art in the Park online 2021 para sa malalaking works niya sir ato sir rin ato habulan mula sa lakington do na artist isa sorry mag-interrupt may message kami baka kaya ng e-wrap up sorry ya kasi ayun ayun fort na sa time ayun sorry ayun sorry ayun po ano po so ay sorry sorry nakikita niyo po yung mga visual artists ayun na from sir ato habulan ito maganda rin po yung kuwento ng cover ng libro ng Dr. Guillermo magandang tignan para sa ibang pagkakataon sir Doloricon ay mula sa kumiling sa printmaking naman din po upang mas idemocratize ang kanyang sining so editorial cartoons and printmaking ay tinulituloy niya mula sa pagiging pinto Marami pa po talagang mga artist na napaka husa'y nung ginawa nung panahon yung likahan ng panahon ito Jose Tense Ruiz na nag-represents sa country ng Venice Biennale ng 2017 mabalika na mga trabaho niya noon may statement siya against dun sa phenomenon sa parecidos hindi dapat din kalimutan ang kababaihan yung presensyon ng kababaihan sa hanay ng mga tinatawag na social realist at social realism nalimaraming baba impractitioners Emelda Kali Kahipendaya Anafair Brenda Fajardo at marami pang iba ayon po so sa mga umiikot dun sa traditional na circuit ng ng fine arts napakayama ng obra at nang halos ng lifetime of works na na produced nila yung iba sa kanila ay ano na rin ay umao na rin tulad ni Papodiasis Almanrique Ceri Araos Re Paz Contreras this year and dun din yung legacy na mga editorial cartoonist tulad ni Nonoy Marcello sa fotografers interesting din yung history ng fotografi at panahon ito na capture yung legalig ng ating bayan noon at siyempre yung art ng political detainees na hanggang ngayon yung iba sa kanila tulad ni Alan Hasminis ay nakakaranas pa rin ng persecution kung isa sa marami rin collective forms tulad ng illustration murals at mga effigies pero sa panahon ng Marcello na wala yung effigies at bumalik na lang ng panahon pagsigla ng protestan pero siguro yung yung isang way to at really end pero think about pano nagpapatulo yung yung tradition ito ay dun sa current political situation natin kasi kung babalika natin yung mga channels of patronage institutions makikita naman talaga na pinaunlad tinangkilik at pinayabong ng regime yung singing visual para sa maraming agenda nito para illegitimize ang sarili magpropaganda i-assert yung soft power false narratives pero sa kabilang bansa makikita rin po natin sa napakayamang praktika ng arts organizations and individuals na mahibit kakabit talaga ng pagunlad, paglaggo at paglaban ng kilosang bayan ang singing visual sa panahon ng batas filitar at hanggang ngayon kasi marami sa mga temang lumalabas noon at imahe noon ay actually ginagamit pa rin hanggang ngayon dahil yun pa rin ang realidad na hindi nagbabago at mahabaman yung kasaysayan ang singing visual sa atin hindi yan pwede hihivalay doon sa naging kasaysayan ng kilosang bayan sa ating bayan